|
ÖZET: Başvuru, Trabzon ilinde bulunan bir taşınmazın sel ve taşkınlardan korunması amacıyla alınması gereken önleyici güvenlik tedbirleri ile ilgilidir. Başvuran, evinin önünde meydana gelen heyelan nedeniyle can ve mal varlığının tehlikede olduğunu, daha önceki hayvancılık faaliyetlerinin de bu durumdan olumsuz etkilendiğini ifade ederek, ev ile dere arasında bir istinat duvarı yapılmasını talep etmiştir. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, başvuranın talebinin, devam eden “Trabzon – Araklı Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın Koruma İnşaatı İşi” kapsamında olduğunu ve çalışmaların 09.01.2020 tarihine kadar tamamlanacağını belirtmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin insan hakları çerçevesinde değerlendirildiğini ve devletin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü gereği, önleyici tedbirlerin ivedilikle alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda, idareye, taşkın riskine karşı gerekli güvenlik önlemlerini alması yönünde tavsiyede bulunulmuştur. İlgili mevzuat ve yüksek mahkeme kararları, devletin bu tür durumlarda proaktif bir yaklaşım sergilemesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, başvuru kabul edilerek, taşınmazın korunması için gerekli önlemlerin alınması hususunda Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunulmuştur. İdarenin bu tavsiyeye uygun hareket etmesi beklenmektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 16891-16891 |sayi|94019529-101.07.04-E.94019529-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/5922 2018/ 5922
KARAR TARİHİ : 08/10/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : –
BAŞVURUYA KONU İDARE : 1. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 2. DSİ 22. Bölge Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Taşınmazının sel ve taşkınlardan korunması için önleyici güvenlik tedbirlerinin alınması istemi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 03/05/2018 3.5.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle, Trabzon ili, ilçesi, mahallesi, ada parsel sayılı taşınmazında yer alan evinin karşısında heyelan olduğunu, heyelan sebebiyle derenin evinin önüne tetiklendiğini, hanede yaşayan 9 kişinin can ve mal varlığının tehlikede olduğunu, daha önceleri taşınmazında hayvancılık yaparken bu imkânının da kalmadığını belirterek evi ile dere arasına istinat duvarı yapılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 22. Bölge Müdürlüğü’nün 21/ 06/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve ekindeki belgelerde özetle, başvuranın talebine konu taşınmazın İdarelerince yapımı devam eden “Trabzon – Araklı Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın
1 / 5Koruma İnşaatı İşi”nin muhtevasında bulunduğu, söz konusu yapım işinde çalışmaların devam
etmekte olduğu, işin bitim süresinin 09.01.2020 tarihi olarak öngörüldüğü, ödenek durumuna göre dere ıslahının tamamlanacağı belirtilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 3.1. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinde, “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir . …” 3.2. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinde, “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir . …”
3.3 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde,
“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler . ”;, 3.4. “Yargı yolu” başlıklı 125 nci maddesinde, “…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür .” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir . ”; 5. 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 121’inci maddesinde, “( 1) Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır : a) Taşkın sular ve sellere karşı koruyucu tesisler meydana getirmek .[…] c) Sulak alanları ıslah etmek, erozyon ve rüsubat kontrolü ile ilgili etüt ve planlama işlerini yapmak veya yaptırmak, kendi tesislerini korumaya yönelik erozyon kontrolü maksatlı ağaçlandırma çalışmaları yapmak .[…] f) Akarsularda ıslahat yapmak ve icap edenleri seyrüsefere elverişli hale getirmek .”, 6. 14/ 01/ 1943 tarihli ve 4373 sayılı Taşkın Sulara ve Su Baskınlarına Karşı Koruma
Kanununun 1 inci maddesinde, “Yüksek seviye gösteren umumi ve hususi, kapalı veya akarsuların taşmasiyle su altında kalan veya
2 / 5su baskınlarına uğrayabilecek olan sahaların sınırları Cumhurbaşkanı kararı ile tesbit ve ilan edilir
; denilmekle devamında Kanun ile taşkına uğrayan ve uğraması muhtemel sahaların tespiti ve bu sahaların iskâna kapatılarak taşkına neden olabilecek mevcut yapılar var ise kaldırılması konusu hüküm altına alınmıştır .
7. 20/ 02/ 2010 tarihli ve 27499 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2010/ 5 sayılı Akarsu ve Dere
Yataklarının Islahı ile ilgili Başbakanlık Genelgesi
Genelgenin 1 inci maddesinde, “1. Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün (DSİ) görev, yetki ve sorumluluk alanı dâhilindeki bütün akarsu ve dereler, havzaları bazında taşkın riski ve muhtemel taşkın zararları yönüyle değerlendirilerek, acil, kısa, orta ve uzun vadede ıslah edilmesi gerekli olanlar tespit edilecektir . …; Düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi inceleme ve araştırması neticesinde, başvuruya konu talebin can ve mal varlığının korunmasına ilişkin olmasından bahisle insan hakları hukukunun inceleme alanı içinde yer aldığını tespit etmiş, ulusal ve uluslararası yüksek mahkemelerin yaşam hakkının korunması noktasında devletin pozitif yükümlülüğüne ilişkin yaklaşımları çerçevesinde başvuranın “Trabzon – Araklı
Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın Koruma İnşaatı İşi” kapsamında kaldığı anlaşılan taşınmazının taşkın riskine karşı korunması, can ve mal varlığının güvence altına alınması için idareye, yetkisi dâhilindeki tüm imkânları kullanarak önleyici güvenlik tedbirlerini ivedilikle uygulamaya koyması hususunda tavsiyede bulunulmasını önermiştir .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle, yaşanan heyelan sebebiyle derenin evinin önünden geçtiğini, hayvancılık yapma imkânının kalmadığını, olası bir aşırı yağış sonucunda yaşanacak taşkın nedeniyle can ve mal varlığının tehlikede olduğunu belirterek evi ile dere arasına istinat duvarı yapılmasını talep etmektedir .
10. Bilindiği üzere farklı coğrafi yapı ve yağış rejimine sahip bölgelerin yer aldığı Ülkemiz, taşkın felaketine duyarlı bir yapıya sahip olup, taşkınlar, depremlerden sonra en büyük can ve mal kayıplarına neden olan doğal afetler olarak tanımlanmaktadır . ( 2.Ormancılık ve Su Şurası 4 – 6
Mayıs 2017 Taşkın Yönetimi Çalışma Grubu Raporu) . Taşkın, bir akarsuyun çeşitli sebeplerle yatağından taşması veya şehir kanalizasyon şebekelerinden kaynaklananlar hariç olmak üzere normal şartlar altında kuru olan bir alanın geçici olarak sularla kaplanması olayını ifade etmektedir .
Taşkınlar, insan sağlığını, toprağı, çevreyi, tabiat varlıklarını, doğal sit alanlarını, kültürel mirası, sosyal ve ekonomik faaliyetleri olumsuz etkileyerek bireylerin Anayasa ile güvence altına alınan sağlıklı, dengeli ve güvenli bir çevrede yaşama hakkını tehdit eden en önemli doğal afetlerden
.
3 / 5biridir .
11. Taşkınların olumsuz etkilerinin azaltılması için havza ölçeğinde taşkın risklerinin değerlendirilmesi, taşkın yönetim planlarının hazırlanması, uygulanması ve izlenmesi gerekmekte olup, 1. Ormancılık ve Su Şurasında ( 21- 23 Mart 2013) alınan komisyon ( Çölleşme ve Erozyonla
Mücadele Komisyonu, Su Komisyonu, İklim ve Meteoroloji Komisyonu ) kararları içerisinde, Havza
Bazında Taşkın Yönetimi konusunda 5 adet strateji belirlenmiş ve “ 3. Taşkın alanlarının belirlenmesi” eylemi kapsamında Trabzon ilinin dâhil olduğu 10 il için taşkın tehlike alanları haritaları tamamlanmıştır .
12. DSİ Genel Müdürlüğü 22. Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazı ve ekinde yer alan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, başvuranın talebine konu taşınmazın yapımı devam eden
“Trabzon – Araklı Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın Koruma İnşaatı İşi”nin kapsamında kaldığı ve söz konusu yapım işinde çalışmaların devam ettiği, ödenek durumuna göre dere ıslahının en geç işin bitim süresi olan 09.01.2020 tarihine kadar tamamlanacağı belirtilmiştir .
13. Başvuruya konu talep can ve mal varlığının korunmasına ilişkin olup, insan hakları hukukunun inceleme alanı içinde yer almaktadır . Anayasanın 17. maddesi kapsamındaki devletin yaşamı koruma konusundaki pozitif yükümlülüğü devlete, egemenlik alanında bulunan bireylerin yaşamını korumak için önleyici güvenlik tedbirleri alma görevini de yüklemektedir (AYM, B.No: 2013/ 6585, 18/ 09/ 2014) . Devletin pozitif yükümlülüğünün hangi edimleri kapsayacağı, olayın koşularına göre farklılaşmakla birlikte, Anayasa Mahkemesi önüne gelen davalarda öncelikle devletin kişinin yaşama hakkını korumak için ortaya çıkan riskleri bertaraf etmek üzere, olayın koşullarına özgü sınırlayıcı ve güçleştirici unsurları da dikkate alarak yetkisi dâhilindeki tüm imkanları kullanıp kullanmadığının tespitini yapmaktadır (AYM, B.No:2013 / 2075, 04/ 12/ 2013) . Avrupa İnsan Hakları
Mahkemesi de Stoyovoni/Bulgaristan davasında (B .No:42980 / 04, 9/ 11/ 2010), kamu makamlarının meydana gelebilecek can kayıplarına karşı almaları gereken bütün tedbirleri imkanları elverdiği ölçüde almamalarını bu yükümlülüğün ihlali olarak kabul etmiştir .
14. Yukarıda yer verilen ilgili mevzuat hükümleri, idarenin açıklamaları, ulusal ve uluslararası yüksek mahkemelerin yaşama hakkının korunması noktasında devletin pozitif yükümlülüğüne ilişkin yaklaşımları birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın “Trabzon – Araklı Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın
Koruma İnşaatı İşi” kapsamında kaldığı anlaşılan taşınmazının taşkın riskine karşı korunması, can ve mal varlığının güvence altına alınması için idareye, yetkisi dâhilindeki tüm imkânları kullanarak önleyici güvenlik tedbirlerini ivedilikle uygulamaya koyması hususunda tavsiyede bulunulması gerekmiştir .
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, ilkelerine uygun olduğu, ancak başvuranın can ve mal varlığının korunması
.
4 / 5için ivedilikle gerekli güvenlik tedbirlerinin alınması noktasında “haklı beklentiye uygunluk”
ilkesine uygun davranmadığı tespit edilmiş olup, idareden bu ilkeye uygun hareket etmesi beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın “Trabzon – Araklı Vadisi Islahı 2. Kısım Taşkın Koruma İnşaatı İşi” kapsamında kaldığı anlaşılan taşınmazının taşkın riskine karşı korunması, can ve mal varlığının güvence altına alınması için yetkisi dâhilindeki tüm imkânları kullanarak önleyici güvenlik tedbirlerini ivedilikle uygulamaya koyması hususunda DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE ve DSİ 22. BÖLGE
MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna; Kararın, BAŞVURANA, DSİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE ve DSİ 22. BÖLGE
MÜDÜRLÜĞÜ’NE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.