Tay satışında alıcının teslim süresi ve itiraz hakkının ihlali nedeniyle iade talebi (KDK)

işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun, 5.1. “4. Gözden geçirme ve satıcıya bildirme” başlıklı 223 üncü maddesinde; “Alıcı, devraldığı satılanın durumunu işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve satılanda satıcının sorumluluğunu gerektiren bir ayıp görürse, bunu uygun bir süre içinde ona bildirmek zorundadır. Alıcı gözden geçirmeyi ve bildirimde bulunmayı ihmal ederse, satılanı kabul etmiş sayılır. Ancak, satılanda olağan bir gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayacak bir ayıp bulunması hâlinde, bu hüküm uygulanmaz. Bu tür bir ayıbın bulunduğu sonradan anlaşılırsa, hemen satıcıya bildirilmelidir; bildirilmezse satılan bu ayıpla birlikte kabul edilmiş sayılır.”, 5.2. “b. Hayvan satışında” başlıklı 224 üncü maddesinde; “Hayvan satışında satıcının sorumlu olacağı süre yazılı olarak belirlenmemiş ve ayıp da hayvanın gebeliğine ilişkin değilse satıcı, ancak ayıbın devrin yapıldığı veya alıcının devralmada temerrüdünün gerçekleştiği günden başlayarak dokuz gün içinde kendisine bildirilmesi ve ayrıca, hayvanın bilirkişilerce gözden geçirilmesinin aynı süre içinde yetkili makamdan istenmesi hâlinde sorumlu olur.”, 6. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun “5. Ticari satış ve mal değişimi” başlıklı 23 üncü maddesinde; “(1) Bu maddedeki özel hükümler saklı kalmak şartıyla, tacirler arasındaki satış ve mal değişimlerinde de Türk Borçlar Kanununun satış sözleşmesi ile mal değişim sözleşmesine ilişkin hükümleri uygulanır. … b) Alıcı mütemerrit olduğu takdirde satıcı, malın satışına izin verilmesini mahkemeden isteyebilir. Mahkeme, satışın açık artırma yoluyla veya bu işle yetkilendirilen bir kişi aracılığıyla yapılmasına karar verir. Satıcı isterse satış için yetkilendirilen kişi, satışa çıkarılacak malın niteliklerini bir uzmana tespit ettirir. Satış giderleri satış bedelinden çıkarıldıktan sonra artan para, satıcının takas hakkı saklı kalmak şartıyla, satıcı tarafından alıcı adına bir bankaya ve banka bulunmadığı takdirde notere bırakılır ve durum hemen alıcıya ihbar edilir. c) Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı iki gün içinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Açıkça belli değilse alıcı malı teslim aldıktan sonra sekiz gün içinde incelemek veya incelettirmekle ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa, haklarını korumak için durumu bu süre içinde satıcıya ihbarla yükümlüdür. Diğer durumlarda, Türk Borçlar Kanununun 223 üncü maddesinin ikinci fıkrası uygulanır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Uludağ Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi tarafından düzenlenen muayene raporunda; başvuruya konu tayda tespit edilen bu bulguların tayın yarış performansını etkilenebileceği sonucuna varıldığı hususunun belirtildiği, bu nedenle başvuruya konu edilen tayın satış ihalesinin iptal edilmesi, şikayetçinin yaptığı tüm ödemelerin şikayetçiye iadesi ve başvuruya konu edilen bakım masraflarının iptali hususlarında Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü’ne tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran, TİGEM’in açık arttırma ile yaptığı ihaleden “ ” isimli tayı satın aldığını, kusurlu olması nedeniyle bu tayı teslim almadığını, Uludağ Üniversitesi Veterinerlik

Fakültesi’nden aldıkları raporda da söz konusu tayın yarış performansını etkileyecek şekilde kusurlu olduğu hususunun tespit edildiğini, söz konu tayı teslim almaması nedeniyle idarece tayın bakım ücretlerinin de taraflarından talep ettiğini iddia ederek, söz konusu tay için yaptığı tüm ödemelerin taraflarına iade edilmesini ve bu tayın bakım masrafları nedeniyle talep edilen bedellerin iptalini talep etmektedir.

9. İlgili İdare özetle, “ ” isimli ikili erkek koşu tayının 10/07/2018 tarihinde yapılan ihalede 90.000 TL bedelle .’ye satıldığı, adı geçen firmanın tayın ücretini ödediğini ancak tayı teslim almadığı, ilgili firma bahsi geçen tayda kusur bulunduğunu iddia ederek işletmelerine 10/10/2018 ve 17/11/2018 tarihli dilekçelerle başvuruda bulunduğu ve başvuruya konu tayın bedelinin iadesini talep ettiği, ilgili şartnameye göre 15/08/2018 tarihinde fatura edilen tay için son iade talep başvuru tarihinin 24/08/2018 tarihi olduğu, satış şartnamesindeki iadeye ilişkin hükümlere uyulmadan başvuru yapıldığı için ilgili firmanın iade talebinin reddedildiği, Sultansuyu Tarım İşletmesi

Müdürlüğü tayın satışından bugüne kadarki bakım, besleme ve nakil giderlerini şartname gereği ilgili firmadan talep ettiği, ancak ilgili firma noter ihtarnamesi ile faturayı işletmelerine iade ettiği, geçen sürede at sahibinin bakım ve besleme ücretini ödemediği gibi söz konusu tayı teslim almadığı açıklamalarında bulunmuştur.

10. Dosya kapsamında bilgi ve belgelerden; Karacabey TİM’de 10/07/2018 tarihinde yapılan ihalede Sultansuyu TİM yetiştirmesi Koşu tayların satışında “ ” isimli 2’li erkek tayın 90.000,00 bedelle ‘ye ihale edildiği, tayın 15/08/2018 tarihinde ilgili şirkete fatura edildiği tespit edilmiştir.

11. Başvuruya konu tay satışına ilişkin ihale şartnamesinde; “ 8- Teslim-Tesellüm Yeri, Süresi

ve Ödeme Şartları:

a) Müşteriye nakil hazırlığı ve yer temini için ihale gününden itibaren (İhale günü dâhil) 7 (yedi) iş günü teslim süresi tanınacaktır.

b) Müşteriler, Koşu Tayları teslim alınmadan önce Koşu Tayının iadesi hakkında ihale günü dâhil 7 (yedi) işgünü içerisinde itiraz edebileceklerdir. Bu süre içerisinde itiraz olmadığı takdirde teslim tarihinden itibaren aşağıda kanun maddelerinde belirtilen süreler içerisinde belgeler ile birlikte iade itirazında bulunulacaktır.

c) 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununun 23. maddesi (c) bendi “Malın ayıplı olduğu teslim sırasında açıkça belli ise alıcı 2 (iki) gün içerisinde durumu satıcıya ihbar etmelidir. Açıkça belli değilse alıcı malı teslim aldıktan sonra 8 (sekiz) gün içerisinde incelemek veya incelettirmekle ve bu inceleme sonucunda malın ayıplı olduğu ortaya çıkarsa, haklarını korumak için durumu bu süre içerisinde satıcıya ihbarla yükümlüdür.” Diğer durumlarda Türk

Borçlar Kanununun 224. maddesi hükümleri uygulanır.

d) Müşteri satın aldığı Koşu tayın iadesi ile ilgili olarak (a), (b) ve (c) fıkralarında belirtilen süre içerisinde Akredite olmuş Veteriner Fakültesinden alacağı Koşu Tayın koşmasına engel olacak kusurun bulunup bulunmadığını belgeleyen resmi rapor ile birlikte İşletme

Müdürlüğüne müracaatta bulunur. İşletme Müdürlüğü, müracaatı İşletme Müdür Yardımcısı tarihinde düzenlendiği, raporda hastalığın ne zaman oluştuğu konusunda bilgi bulunmadığı, tayın ihalesini müteakip Komisyon Başkanı tarafından satışın tamamlandığının beyanından itibaren tayın müşterinin malı olduğu, satıştan sonra müşteri tarafından teslim alınıncaya kadar taylarda meydana gelebilecek hastalık, kırık, çıkık, yara, bere ve ölüm gibi durumların müşteriye ait olacağı, işletmenin bu durumdan sorumlu olmayacağının, şartnamede yer aldığı, … belirten raporun sunulduğu da değerlendirilmiş, Tarım İşletmeleri Genel

Müdürlüğü Sultansuyu Tarım İşletmesi Müdürlüğü Safkan Arap Tayı Satış İhale

Şartnamesi Müdürlüğü Safkan Arap Tayı Satış İhale şartnamesine göre işlem yapıldığı, davalı tarafça şartnamenin 8. maddesinin 1) fıkrasına göre alıcıların tayları satıştan evvel gördüğü, b), c) ve g) fıkrasına göre süresi içerisinde itiraz edilmediği 10/07/2018 tarihinde ihalesi yapılan tayın Veteriner Fakültesi tarafından düzenlene raporunun 09/11/2018 tarihinde düzenlendiği, hastalığın ne zaman oluştuğu konusunda bilgi bulunmadığı, şartnamenin 9. maddesinin b) fıkrasına göre müşteri teslim süresi içinde koşu tayını teslim almadığı takdirde, tayın işletmeye götürülmesi için nakliye bedelinin KDV dahil alıcıdan tahsil edilmesi, ayrıca günlük bakım ücretine 30 günden sonra %50 oranında ilave yapılarak müşteriden tahsil edilmesi gerektiğinin belirtildiği anlaşılmakla; … tayın teslim alınmadığı 10/07/2018 tarihinden itibaren 6183 sayılı Amme Alacakları Tahsili Usulü Hakkında Kanunda belirtilen faizi ile birlikte davalıdan tahsiline ilişkin davanın kabulüne ilişkin hüküm kurulmuştur.” hususlarına yer verildiği tespit edilmiştir.

15. Yukarıda mahkeme kararından; başvuruya konu tayın idarede kaldığı sürede boyunca yapılan besleme ve bakım giderleri ile nakliye giderinin tahsili için ilgili şirkete dava açıldığı ve bu davanın İdare lehine sonuçlandığı anlaşılmıştır. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Başvuru ve usulü” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde, yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin başvuruların incelenemeyeceği düzenlenmiştir. Benzer düzenlemeye 28/3/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 5 inci maddesinin birinci fıkrasında da yer verilmiştir. Söz konusu mevzuat hükmü uyarınca, başvuranın, tayın idarede kaldığı süre boyunca yapılan besleme ve bakım giderleri ile nakliye giderleri nedeniyle kendisinden talep edilen bedellerin iptali talebiyle ilgili olarak, Kurumumuzca inceleme yapılmasının mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.

16. Öte yandan başvuran, satıcının kusurlu mal sattığından bahisle satın aldığı tay için ödediği bedelin iadesini de talep etmektedir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun, 224 üncü maddesinde; hayvan satışında satıcının sorumlu olacağı süre yazılı olarak belirlenmemiş ve ayıp da hayvanın gebeliğine ilişkin değilse satıcı, ancak ayıbın devrin yapıldığı veya alıcının devralmada temerrüdünün gerçekleştiği günden başlayarak dokuz gün içinde kendisine bildirilmesi ve ayrıca, hayvanın bilirkişilerce gözden geçirilmesinin aynı süre içinde yetkili makamdan istenmesi hâlinde sorumlu olacağı hükme bağlanmıştır. Somut olayda satıcının sorumlu olacağı süre ihale şartnamesinde belirtildiği için, söz konusu kanun hükmü doğrultusunda ihale şartnamesindeki satıcının sorumluğuna ilişkin hükümlerin uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.

17. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili Mahkeme kararı, konuyla ilgili mevzuat hükümleri ile tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu edilen tayın 10/07/2018 tarihinde ihalesinin yapıldığı ve 15/08/2018 tarihinde ilgili şirkete fatura edildiği, başvuruya konu Safkan Arap Tay Satış İhale Şartnamesinin 8 inci maddesi uyarınca alıcının teslimden itibaren 9 gün içinde itirazda bulunması gerektiği, konuya ilişkin itiraz için son başvuru tarihinin 24/08/2018 olduğu, şikayetçinin 10/10/2018 tarihli ve 17/11/2018 tarihli kayıt altına alınan dilekçelerle idareye başvuruda bulunduğu, bu durumun şikayetçinin şartnamede belirtilen süre içerisinde itirazda bulunmadığını gösterdiği, şikayetçi tarafından idareye sunulan 17/11/2018 tarihli dilekçe ekinde bulunan Veteriner Fakültesi raporunun 09/11/2018 tarihli olduğu ve bu raporda hastalığın ne zaman oluştuğu konusunda bilgiye yer verilmediği hususları ile başvuruya konu ihale şartnamesinin 6 ncı maddesindeki “Her Koşu Tayın ihalesini müteakip satışın kesinleşip kesinleşmediği Komisyon

Başkanı’nca beyan edilir. Bu beyandan itibaren Koşu Tayı müşterinin malı olduğundan, satıştan sonra müşteri tarafından teslim alınıncaya kadar Koşu Tayında meydana gelebilecek hastalık, kırık, çıkık, yara, bere ve ölüm gibi vukuatlar müşteriye ait olacak, işletme bu durumdan sorumlu olmayacaktır.” ve 8-ı maddesindeki “Koşu Taylar satıştan evvel müşteri tarafından görülmüş, beğenilmiş ve buna göre fiyat teklifinde bulunulmuş olacağından ihaleden sonra müşteri koşu tayında sakatlık, hastalık, kusur ve özür bulunduğunu ileri sürerek itirazda bulunamayacaktır” hükümler birlikte değerlendirildiğinde, idarenin başvuruya konu tayın satış bedelinin iadesi talebinin reddi işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirmede, başvurana idarece verilen cevabi yazıda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin verilmediği görülmüş olup, ilgili İdarenin “Karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiştir. İdarenin bundan sonra bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara Ticaret Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve TARIM İŞLETMELERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ’NE

TEBLİĞ EDİLMESİNE,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi