|
ÖZET: Ankara Yüksek Hızlı Tren Garında görevli makinistlerin otopark sorununa ilişkin başvuru, TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş. ile yapılan yazışmalar sonucunda değerlendirildi. Başvuran, otoparktan ücretsiz yararlanma talebinde bulunmuş, bu talep üzerine idareler, otopark kullanımına yönelik çeşitli önerilerde bulunmuştur. Öneriler arasında, ATG Gar yanında yer alan Kumanda Merkezi Binası bahçesinden 8 araçlık alanın tekrar tahsis edilmesi, Tarihi Ankara Garı otoparkında TCDD personeli için ayrılan yerin artırılması ve otopark ücretinin indirilmesi gibi hususlar yer almaktadır.
Bu bağlamda, otopark sorunlarının çözümü için idarelerin ortak çalışmalarıyla gerekli işlemlerin tesis edilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Çalışan memnuniyetinin sağlanması ve verimliliğin artırılması amacıyla, otopark sorununa dair çözüm üretilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İyi yönetim ilkeleri çerçevesinde, kamu hizmetlerinin etkinliği ve çalışanların çalışma koşullarının iyileştirilmesi önem arz etmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/14923-S.22.22852
BAŞVURU NO : 2022/8050
KARAR TARİHİ : 18/11/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYETİ DEVLET DEMİRYOLLARI
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Yüksek hızlı tren makinistlerinin otopark sorunlarına ilişkindir.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 05/06/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Ankara Yüksek Hızlı Tren Garında (ATG) yüksek hızlı tren makinisti olarak görev yapmakta olduğunu, 13/03/2022 tarihinde ATG otoparkı ile ilgili CİMER başvurusuna verilen cevapta
ATG Yönetiminin kendisini müşteri olarak değerlendirdiğini, ATG Tren Garının işyeri olduğunu ve müşteri olmadığını, çalıştığı kurum olan TCDD’ye yaptığı 19/04/2022 tarihli başvuruda belirttiği bir kısım
TCDD personelinin ATG otoparkını ücretsiz kullanırken kendisinin TCDD personeli olarak neden ücretsiz kullanamadığı hususuna dair cevap alamadığını, hafta içi 08-17 saatleri arası çalışan ve hafta sonu ile bayram tatillerinde evinde olan isimlerini bilmediği bir kısım TCDD personeli ATG otoparkını ücretsiz kullanırken hafta sonu ve bayram tatili demeden çalışan YHT Makinistlerinden şahsi araçlarıyla göreve geldiğinde otopark ücreti talep edildiğini, Kurumun çalıştırdığı personeline eşit ve adil davranma ilkesi doğrultusunda kendisinin de bir TCDD çalışanı olarak otoparktan ücretsiz faydalanmak istediğini belirterek kendi aracıyla göreve geldiğinde Yüksek Hızlı Tren Garı otoparkından ücretsiz faydalanabilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16/06/2022 tarihli ve / -S. sayılı yazısına istinaden T.C. Devlet
Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü (TCDD) 8. Bölge Müdürlüğü (YHT Ankara) Trafik ve
İstasyon Yönetimi Servis Müdürlüğü YHT Ankara Gar Müdürlüğü tarafından gönderilen 04/07/2022 tarihli ve E- – – sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Yap İşlet Devret modeli ile yapılarak 29/10/2016 tarihinde işletmeciliğe açılan YHT Ankara (ATG)
Gar ile ilgili olarak; TCDD ve ATG (Yüklenici: Ankara Tren Garı İşletmesi A.Ş.) arasında yürürlükte olan
Uygulama Sözleşmesi eki Yönetim ve İşletim Planı gereği TCDD kullanımına 3. bodrum katta 2 adet
engelli 48 adet normal araç olmak üzere 50 araç kapasiteli yer tahsisi yapılması gerekirken, hazır olduğu halde ihtiyaç dışı olduğundan işletmeci tarafından 3. bodrum otoparkı henüz işletmeye alınmadığından ve de ayrı bir girişi fiziken mümkün görülmediğinden, TCDD’nin belirlediği 50 aracın, ana (tek) otopark girişinden sticker ile bariyer açmak suretiyle 2. Bodrum otoparkına ücretsiz giriş çıkışına izin verildiği, ATG tarafından 50’den fazla sticker verilmediği, her stickerın sadece yapıştığı aracın plakası ile kullanılabildiği,
2.2. Tahsis edilen bu kontenjanın ise TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş. personeli arasında paylaştırıldığı, ATG Gar binasında aktif olarak çalışan TCDD ve TCDD Taşımacılık personeli sayısının 480 olduğu, bu sayının % 80’inin 24 saat esasına göre demiryolculuk mesleğinin gereği olarak görevli olduğu, vardiyalı çalışanlar dışında kalan tüm personelin 7 gün 24 saat iş durumuna göre ATG Gar binasını kullanmak durumunda olduğu, 50 araçlık kontenjanın yarıdan fazlasının; Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Servis Müdürü ve yardımcıları, Gar Müdürü, Mühendis kadrolarında yönetici olarak çalışan, tüm mesaisi
YHT Gar Binasında geçen, günün 24 saatinde YHT işletmeciliğini yöneten, acil durumlara müdahale eden pozisyonda bulunanlar tarafından kullanılmakta olduğu,
2.3. 50 araçlık kontenjanın kullanımında; 1) İş yeri (çalışma ofis alanı) Gar binasında olmak, 2) Servis listesinde ismi bulunmamak (işyerine geliş ve gidişte kurum servis hizmetinden yararlanmamak), 3) Ayın yarısından fazla günde işe özel aracıyla gelmek kriterlerinin uygulanmakta olduğu,
2.4. Kriterlerin belirlendiği tarihte Başkentray Projesi kapsamında şehir içi toplu taşıma hizmeti olan banliyö trenlerinin çalışmadığı, 13/04/2018 tarihinde banliyö seferlerinin yeniden başladığı ve halen devam ettiği, tüm TCDD ve TCDD Taşımacılık personelinin banliyö trenlerinden ücretsiz yararlanmakta olduğu, kriterler arasında yer alan 3. maddenin, 50 araçlık otoparkın daha verimli kullanılması ve boş kalmasının önlenmesini, daha fazla personelin ve gerçek ihtiyaç sahiplerinin otoparktan yararlanmasını sağlamak üzere belirlenmiş olduğu, kriterlerin sözleşme yürütmekle görevlendirilen YHT Ankara Gar Müdürlüğünce belirlenerek Bölge Müdürlüğünce uygun görüldüğünü, kriterlerden birini dahi sağlamayanların 50 araçlık otopark kontenjanından yararlandırılmadıklarını, ayrıca otopark kullanımları takip edilerek düzenli olarak kullanmadığı tespit edilen personelin giriş kartının iptal edildiği,
2.5. Ankara YHT Gar’ından tren alan toplam YHT Makinisti sayısının 49 olduğu, kontenjanın tamamının
YHT Makinistlerine verilmesi halinde, YHT Makinistleri aylık turnist ve günlük tarife programı dahilinde çalıştığından, her gün işe gelip gitmediklerinden, günlük olarak otoparkta bulunan araç sayısının 8’i geçmeyeceği, bunun da 50 araçlık kontenjanın verimsiz kullanılması sonucunu ortaya çıkaracağı,
2.6. YHT Makinistlerinin otopark ihtiyacının; ATG A.Ş. ile yapılan anlaşma öncesinde ATG Gar yanında yer alan Kumanda Merkezi Binası bahçesinden 8 araçlık bir alan ayrılarak, bahse konu alan Medipol
Üniversitesine geçmesi sonrası ise ATG işletmecisi ile görüşülerek, sözleşmede yer almamasına rağmen karşılıklı iyi niyet çerçevesinde, ücretsiz olarak YHT Ankara Gar (ATG) Binası içinden karşılanmış olduğu,
2.7. İptal edilen bu uygulamada; Ankara YHT Makinistlerinin kendi araçları ile göreve geldiklerinde ücret ödemeden otoparkı kullanabilmeleri için TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından yapılan talep doğrultusunda 13/06/2019 tarihli ve sayılı yazı ile ATG Yönetimine durumun iletildiği, yapılan görüşmeler sonrasında, karşılıklı iyi niyet ve anlayış sonucunda ATG A.Ş.’nin 03/07/2019 tarihli ve sayılı yazıları ile gün içinde aynı anda 8 araç bulunabilecek şekilde YHT Makinistlerinin kullanımına yer tahsisi yapılarak durumun 03/07/2019 tarihli ve sayılı yazı ile YHT Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD Taşımacılık birimine bildirildiği, ATG otoparkına özel aracı ile giren makinistin girişte bilet alıp bariyeri açtırarak otoparka girmek, çıkışta hareket memuruna görev kağıdı imzalatmak, görev kağıdını göstererek ATG
otopark görevlilerince çıkış bariyerini ücretsiz açtırmak suretiyle makinistlerin otopark sorununun çözüldüğünü, ancak sorun çözülmüş olmasına rağmen belirlenen 8 araç kuralına riayet edilmemesi ve devamında otopark içinde aynı anda 9 uncu araç göründüğü için ücret alınan bir makinistin ücretin iade edilmesi ile ilgili talebinin ATG yönetimine iletilmesi sonucunda, 05/07/2019 tarihinden itibaren uygulanmakta olan 8 araçlık muafiyet uygulamasına firmanın 14/04/2021 tarihli ve sayılı yazısı ile son verildiği,
2.8. Gar binasındaki ticari ofis ve dükkânlar, ortak kullanım alanları ile otoparkın özel bir işletme olan ATG
A.Ş. tarafından yönetilmekte olduğu, daha önce iyi niyet çerçevesinde uygulanan bu modelin, YHT
Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD Taşımacılık A.Ş. Ankara Bölge Müdürlüğü ile ATG işletmesi arasında yapılacak bir protokol çerçevesinde, ihtiyaç duyulacak kadar aracın otopark ücretinin TCDD Taşımacılık
A.Ş. tarafından, ATG işletmesine ödenmesiyle tekrar uygulamaya geçirilmesi, araç sayısı takibinin de deneyimlenen şekilde yapılmasının mümkün görülmekte olduğu,
2.9. Tarihi Ankara Gar Binasının, TCDD 2. Bölge Müdürlüğüne bağlı Ankara Gar Müdürlüğü olarak konvansiyonel trenlere hizmet verdiği, Tarihi Ankara Garı ile YHT Ankara Garının aynı havzada bulunduğu ve üst geçitle birbirine bağlandığı, Tarihi Ankara Garda TCDD 2. Bölge Müdürlüğü tarafından işletilen 70 araçlık bir otopark bulunduğu, yine bu otoparkta 10 araçlık yer YHT Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD Taşımacılık Ankara Bölge Müdürlüğüne ücretsiz olarak ayrılmış olduğu, ayrılan yerin kapsamı ile ilgili olarak TCDD Taşımacılık Ankara Bölge Müdürlüğü ve 2. Bölge Müdürlüğü arasında da bir protokol ya da anlaşma yapılmasının mümkün olduğu,
2.10. Demiryolu hizmetinin günün 24 saati, haftanın 7 günü devam eden özel bir alan olduğu, bu alanda sadece Makinistlerin yer almadığı, tren üzerindeki hostes, temizlik personeli ile yer hizmetlerinde görevli gişe, emanet, danışma, hareket memurluğu, güvenlik, temizlik gibi görevlilerin tamamının 7/24 esasına göre çalışmakta olduğu, sözleşme gereği tahsis edilen 50 araçlık otopark kontenjanını ücretsiz kullananların da aynı makinistler gibi 7/24 yürütülen demiryolu hizmetinde çalışanlardan oluştuğu, kontenjan dağıtımı yapılırken herhangi bir kurum/birim ayrımı söz konusu olmaksızın belirlenen kriterler dahilinde işletmecilik ihtiyaçlarının karşılanmasının gözetildiği, 50 araçlık kontenjanın yarıdan fazlasının; Bölge
Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Servis Müdürü ve yardımcıları, Gar Müdürü, Mühendis kadrolarında yönetici olarak çalışan, tüm mesaisi YHT Gar Binasında geçen, günün 24 saatinde YHT işletmeciliğini yöneten, acil durumlara müdahale eden pozisyonda bulunanlar tarafından kullanılmakta olduğu,
2.11. YHT Makinistlerinin ATG otoparkından ücretsiz yararlandırılabilmesi için; 2.11.1. Daha önce iyi niyet çerçevesinde uygulanan girişte bilet alınıp bariyerin bu şekilde açtırılarak otoparka girilmesi, çıkışta hareket memuruna görev kağıdı imzalatılması, görev kağıdının gösterilerek ATG otopark görevlilerince çıkış bariyerinin açılması yönteminin; YHT Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD
Taşımacılık A.Ş. ile ATG işletmesi arasında yapılacak bir protokol çerçevesinde, ihtiyaç duyulacak kadar aracın otopark ücretinin TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından, ATG işletmesine ödenmesi araç sayısı takibinin de deneyimlenen şekilde yapılması ile mümkün görüldüğü, 2.11.2. Tarihi Ankara Gar Binasının, TCDD 2. Bölge Müdürlüğüne bağlı Ankara Gar Müdürlüğü olarak konvansiyonel trenlere hizmet verdiği, Tarihi Ankara Garı ile YHT Ankara Garının aynı havzada bulunduğu ve üst geçitle birbirine bağlanmış olduğu, Tarihi Ankara Garında TCDD 2. Bölge Müdürlüğü tarafından işletilen 70 araçlık otoparkta, YHT Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD Taşımacılık Ankara
Bölge Müdürlüğüne ücretsiz olarak ayrılmış olan 10 araçlık yerin kapsamı ile ilgili TCDD Taşımacılık
Ankara Bölge Müdürlüğü ve 2. Bölge Müdürlüğü arasında bir protokol ya da anlaşma yapılmasının mümkün olduğu,
2.11.3. ATG Gar binasında TCDD tarafı olarak çalışan personel sayısının 82, TCDD Taşımacılık A.Ş.
çalışan sayısının 319 olduğu, ATG Gar Binasında faaliyet göstermekte olan TCDD Eğitim Dairesinin çalışan sayısının 30 olduğu, ayrıca çalışan sayısı 49 olan TCDD Taşımacılık A.Ş. Yolcu Dairesinin de ATG gara taşınacağı, TCDD ve TCDD Taşımacılık çalışanı olarak toplamda 480 kişinin ATG Gar binasında çalıştığı, çalışan sayısının yüksek olması ve ATG A.Ş.’nin 50 kontenjan dışında bu talebi karşılama imkanı olmadığından TCDD Genel Müdürlüğü ile ATG A.Ş. arasında imzalanan 26/05/2022 tarihli protokol kapsamında mevcutta aylık abonelik olarak uygulanan 400,00 TL ücretin TCDD çalışanları için 200,00 TL olarak uygulanmak üzere sağlanan personel indiriminin, bu alanda çalışan tüm demiryolcular için otopark sorunlarının çözümünde iyi bir seçenek olarak sunulduğu,
2.12. Diğer taraftan; TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından işletilen diğer konvansiyonel yolcu, yük ve banliyö trenlerinde görevli makinist personellerin, görevlerini lokomotif veya setin bağlı olduğu bakımlarının yapılarak servise hazırlandıkları depo olarak adlandırılan birimden teslim almakta oldukları, örnek olarak;
Tarihi Ankara Garından kalkan konvansiyonel yolcu trenlerinin makinistlerinin treni Marşandiz’de bulunan depodan teslim alarak gara geldikleri, aynı şekilde YHT Setlerinin bakımlarının yapıldığı ve servise hazırlandığı Eryaman’da da YHT Depo Müdürlüğü bulunduğu, büyük bir alana kurulu olan bu tesiste yüzlerce araç park yeri mevcut olduğu, YHT Eryaman Gar ile aynı havzada bulunan bahse konu depoya banliyö trenleri ile ulaşılabildiği, TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından diğer tren makinistlerine uygulandığı gibi YHT makinistlerinin de çıkış deposundan görev almasının sağlanması durumunda, YHT
Makinistlerinin ATG Otoparkıyla ilgili sorunlarının çözüme kavuşabileceği, söz konusu makinist personelin çalışma usul ve yöntemleri ilgili kurumun inisiyatifinde olduğundan bu konuda işlem tesisinin mümkün olmadığı, YHT Makinistlerinin diğer tren makinistlerinden farklı olarak görevlerini YHT Ankara
Garından alarak çalışmaya devam ettirilmesi halinde ise gerekli tedbirin bağlı oldukları kurum ile ATG
A.Ş. arasında çözülmesi gerektiği açıklamalarına yer verilmiş ve talep edilen belgeler yazı ekinde gönderilmiştir.
3. Kurumumuzun 31/08/2022 tarihli ve / -S. sayılı yazısına istinaden T.C. Devlet
Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü (TCDD Taşımacılık A.Ş.) Ankara Bölge Müdürlüğü
YHT Yolcu Servis Müdürlüğü tarafından gönderilen 05/10/2022 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;
3.1. Söz konusu başvurunun asıl muhatabının TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü ve Yap-İşlet-Devret modeliyle yapılarak 29/10/2016 tarihinde işletmeye açılan yüklenici YHT Ankara Tren Garı (ATG)
İşletmesi A.Ş. olduğu,
3.2. Yüksek Hızlı Tren işletmeciliği kapsamında günde 56 YHT işletilmekte olduğu, ATG Gardan İstanbul yönüne 12 gidiş-12 geliş, Konya(Karaman) yönüne 7 gidiş-7 geliş, Eskişehir yönüne 3 gidiş-3 geliş olmak üzere toplam 44 trenin giriş ve çıkış yaptığı, yüksek hızlı trenleri kullanan YHT Makinistlerinin işyeri ATG binasında bulunan Ankara YHT Yolcu Hizmetleri Müdürlüğü olduğundan ve işe geliş gidişlerinde bu işyerini kullanacaklarından otoparktan ücretsiz faydalanma taleplerinin yerine getirilmesi gerektiğinin değerlendirildiği, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün ‘Yüksek Hızlı Tren Trafik Talimatları’nda açıkça belirtildiği üzere; Yüksek Hızlı Trenleri ATG Gardan itibaren temin edecek YHT Makinistlerinin işyerleri, iş alış ve bırakışları YHT Ankara Gar olduğundan dolayı 7/24 çalışan YHT Makinistlerinin şahsi araçlarıyla göreve geldiğinde mevcut işyeri otoparkından ücretsiz faydalanabilme taleplerinin haklı görüldüğü,
3.3. ATG Gar karşısında bulunan Tarihi Ankara Gar otoparkında TCDD 2.Bölge Müdürlüğünün / sayılı Komite kararı ile 10 araçlık yer ayrıldığı, güncel aylık 1.300,00 TL ödenerek otopark hizmeti
sağlanmakta olduğu, otoparktan bu havzada görev yapan Başkentray makinistleri, memurlar ve YHT
Makinistlerinin de faydalanabildiği, ancak ayrılan kapasitenin yetmediği açıklamalarına yer verilmiş ve talep edilen belgeler yazı ekinde gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
4.1. “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”,
4.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 6461 sayılı Türkiye Demiryolu Ulaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanunun;
6.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde “(1) Bu Kanunun amacı; a) Demiryoluyla yolcu ve yük taşımacılığının hizmet kalitesi açısından en uygun, etkin ve olabilecek en düşük fiyatla sunulmasını, b) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğünün demiryolu altyapı işletmecisi olarak yapılandırılmasını, c) Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi adıyla demiryolu tren işletmecisi olarak bir şirket kurulmasını, ç) (b) ve (c) bentlerinde belirtilen demiryolu altyapı işletmecisi ve demiryolu tren işletmecisinin hukuki ve mali yapıları, faaliyetleri ve personeline ilişkin hükümler ile ilgili diğer hususların düzenlenmesini, d) Kamu tüzel kişileri ile ticaret siciline kayıtlı şirketlerin demiryolu altyapısı inşa etmesini ve bu altyapının kullanılmasını, e) Kamu tüzel kişileri ile ticaret siciline kayıtlı şirketlerin demiryolu altyapı işletmeciliği ve demiryolu tren işletmeciliği yapabilmesini, sağlamaktır.
(2) Bu Kanun, ulusal demiryolu altyapı ağı üzerinde faaliyette bulunan demiryolu altyapı işletmecileri ve demiryolu tren işletmecilerini kapsar.”,
6.2. “Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinde “(1) Bu Kanunun uygulanmasında;…
b) Bakanlık: Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığını,…
g) TCDD: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğünü, ğ) TCDD Taşımacılık A.Ş.: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketini,…
ifade eder.”,
6.3. “TCDD ve TCDD Taşımacılık A.Ş.’nin hukuki statüsü” başlıklı 4 üncü maddesinde “(1) TCDD, bu Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla 8/6/1984 tarihli ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabidir.
(2) TCDD Taşımacılık A.Ş., 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine tabidir.”,
6.4. “Kamu hizmeti yükümlülüğü” başlıklı 8 inci maddesinde “(1) Kamu hizmeti yükümlülükleri, Bakanlık ile demiryolu tren işletmecileri arasında yapılan bir sözleşmeye dayanılarak yerine getirilir. Bu sözleşmelerde; sözleşmenin süresi, taşımacılık yapılacak hat boyu, yapılacak tren sefer sayıları, uygulanacak yolcu taşımacılığı bilet ücretleri ve ödeme usulleri açıkça belirtilir. Sözleşmelere ilişkin diğer usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
(2) Kamu hizmeti yükümlülükleri için ihtiyaç duyulan ödenek Bakanlık bütçesine konulur.
(3) Kamu hizmeti yükümlülüğü kapsamında desteklenecek demiryolu yolcu taşıma hatları ile kamu hizmeti yükümlüsü tren işletmecisinin belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.”,
7. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde “(1) Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Ankara Yüksek Hızlı Tren Garında (ATG) yüksek hızlı tren makinisti olarak görev yapmakta olan başvuran, Yüksek Hızlı Tren Garı otoparkından ücretsiz olarak yararlandırılmasını talep etmektedir.
10. Başvuru konusuna ilişkin, T.C. Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü ve T.C. Devlet
Demiryolları Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü ile yapılan yazışmalar neticesinde, idareler tarafından şikâyet başvurusunun çözümüne yönelik; 10.1. ATG Gar yanında yer alan Kumanda Merkezi Binası bahçesinden 8 araçlık bir alan ayrılmasına dair iptal edilen uygulamanın -YHT Makinistlerinin bağlı olduğu TCDD Taşımacılık A.Ş. Ankara Bölge
Müdürlüğü ile ATG işletmesi arasında yapılacak bir protokol çerçevesinde, ihtiyaç duyulacak kadar aracın otopark ücretinin TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından ATG işletmesine ödenmesi suretiyle- tekrar uygulamaya geçirilmesi, 10.2. Tarihi Ankara Garı ile YHT Ankara Garının otoparkında TCDD Taşımacılık Ankara Bölge
Müdürlüğüne ücretsiz olarak ayrılmış olan 10 araçlık yerin kapsamının arttırılması için TCDD Taşımacılık
Ankara Bölge Müdürlüğü ve 2. Bölge Müdürlüğü arasında protokol ya da anlaşma yapılması,
10.3. TCDD Genel Müdürlüğü ile ATG A.Ş. arasında imzalanan 26/05/2022 tarihli protokol kapsamında mevcutta aylık abonelik olarak uygulanan 400,00 TL ücretin TCDD çalışanları için 200,00 TL olarak uygulanmak üzere sağlanan personel indiriminin, bu alanda çalışan tüm demiryolcular için otopark sorunlarının çözümüne ilişkin değerlendirilmesi, 10.4. TCDD Taşımacılık A.Ş. tarafından diğer tren makinistlerine uygulandığı gibi YHT makinistlerinin de çıkış deposundan görev almasının sağlanması gibi uygulamalar yapılması gibi önerilerde bulunulduğu görülmüştür.
11. Anayasa’da Cumhuriyetin nitelikleri arasında sayılan sosyal hukuk devleti, yargı kararlarında; kişilerin huzur, refah ve mutluluk içinde yaşamalarını güvence altına alan, kişilerin hakları ile kamu yararı arasında adil bir denge kurabilen, çalışma hayatını geliştirerek çalışanlarını koruyan devlet olarak tanımlanmakta olup, kişileri mutlu kılmak, onların hayat mücadelesini kolaylaştırmak, insan haysiyetine yaraşır onurlu bir hayat sürdürmelerini sağlamak gibi hususların da bu kapsamda yer aldığı kuşkusuzdur.
12. Kamu hizmetlerinde istenilen verimliliğin sağlanabilmesi açısından çalışma ortamı koşullarının önemi oldukça büyüktür. Zira kamu yönetiminin geçirdiği değişim ile birlikte klasik personel yönetimi de dönüşmüş ve kamuda modern insan kaynakları anlayışı benimsenmeye başlanmıştır. Kamu idarelerinin yerine getirmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin yürütülmesini sağlamak amacıyla gerekli önlemleri almaları idare hukuku ilkelerinden olup hizmetin bilgi ve deneyim yönünden yetişmiş personel istihdam edilerek gördürülmesi de bu önlemler arasındadır. Çalışma hayatında kişilerin etkin çalışabilmesi, yeterli performans gösterebilmesi ve çalışılan birim verimliliğine katkı sağlayabilmesi için kişinin işinde tatmin olması hususu yadsınamayacaktır. İdarelerce verimli ve etkin insan kaynakları yönetimini sağlamaya yönelik esaslar belirlenmesi, personelin çalışma motivasyonunu en yüksek düzeyde tutacak ve personel arasında çalışma barışını sağlayacak dengelerin kurulması önem arz etmektedir. Bu nedenle çalışma ortamı koşulları ile çalışma ortamına ulaşımın, fiziksel ve psikolojik açıdan çalışanlara rahatsızlık vermeyecek, sıkıntıya yol açmayacak şekilde ve sorunlardan arındırılmış şekilde olması için her türlü önlemin alınmış olması gerekmektedir.
13. İyi yönetim ilkelerini kendine rehber edinen idareler tarafından, insan kaynaklarının kurumsal amaçlar doğrultusunda etkili ve verimli bir biçimde kullanılmasının bir zorunluluk olarak görülmesi gerekmektedir.
İdarelerin; personelin motivasyonunu, ihtiyaçlarını, verimliğini ve huzur içinde çalışmasını da ön planda tutması gerektiği açıktır. Bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşlarının verimli ve etkili olabilmesi için her bir çalışanın bireysel kapasitesini ve mümkün olan en üst düzeyde çalışma arzusunu arttırmak gerekliliği kabul edilmeli ve bu yönde gereken tedbirler alınmalıdır. Çalışan konforunun sağlanmamasının; mesleki tatmini ters yönde etkileyeceği, çalışanı baskı altında hissettirerek iş dışı hayatında da olumsuz etkilenmesine neden olacağı ve kurumsal düzeyde hedeflerin gerçekleştirilmesini geciktirici/engelleyici etki oluşturabileceği hususu gözden kaçırılmamalıdır.
14. Ulaşım sistemleri arasında raylı sistemlerin avantajları farklı çalışmalarla ortaya konmuş olup, kurumların fiziki ve mali imkânları elverdiği ölçüde, yolcu taşıma kapasitesi yüksek olan raylı sistem kullanıcılarının iş hayatının kolaylaştırılması, konforunun ve iş tatmininin arttırılması ile işyerine araçlarıyla giriş-çıkışlarını kolaylaştıran, çalışma barışını ve çalışan verimliliğini arttıran önlemler alınması hususlarına idare tarafından azami özen gösterilmesi beklenmektedir.
15. Buna göre; yapılan yazışmalardan, idarenin personel otoparkı sorunundan haberdar olduğu, gerekli değerlendirmelerin yapılmakta olduğu, ancak henüz çözüm üretilmediği anlaşılmakta olup, kişilerin etkin çalışabilmesi, yeterli performans gösterebilmesi ve çalışılan birim verimliliğine katkı sağlayabilmesi için
çalışan memnuniyeti göz ardı edilmeksizin -verimliliğin arttırılarak iş tatmini sağlanacak şekilde- idare tarafından personel ulaşımına/otopark sorununa dair çözüm üretilmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili idarelerin ortak çalışmalarıyla Ankara
Yüksek Hızlı Tren Garında görev yapmakta olan yüksek hızlı tren makinistlerinin otopark sorunlarının çözümü yönünde işlem tesis edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Ankara Yüksek Hızlı Tren Garında görev yapmakta olan yüksek hızlı tren makinistlerinin otopark sorunlarının çözümüne yönelik işlem tesis edilmesi yönünde T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI
İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ile T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI TAŞIMACILIK A.Ş.
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idareler
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI İŞLETMESİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ile T.C. DEVLET DEMİRYOLLARI TAŞIMACILIK A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi