TCMB çalışanının İstanbul’a atanması sonrası harcırah ve emeklilik teşvik ikramiyesi taleplerinin reddi hukuka uygun mu? (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/3940-S.21.6473

BAŞVURU NO : 2021/1767

KARAR TARİHİ : 11/03/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

BAŞKANLIĞI

Harcırah ödemesi ve emeklilik işlemlerinin görevlendirme

BAŞVURUNUN KONUSU :

işlemine göre yapılması talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 26/01/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Ankara

İdare Merkezinde görevli iken, yıllık izinde bulunduğu dönemde İstanbul iline atandığını açıklamaktadır. Başvuran, çocuklarının eğitimi nedeniyle izin süresinin bitişinde emekli olduğunu, atamasının yapıldığı 2020 yılı Temmuz ayı bordrosunun İstanbul’da çalıştığı göz önünde bulundurularak düzenlenmediğini, harcırahının geri alındığını ve emeklilik teşvik ikramiyesinin İstanbul’da görevli olduğu dikkate alınmaksızın düzenlendiğini belirtmektedir.

Başvuran ayrıca, İdarenin cevabi yazısındaki sağlık harcaması kesintisinin yerinde olmadığını açıklamaktadır. Başvuran, Kurumumuzdan kendisinden geri alınan harcırahın iade edilmesini ve eksik yatırılan emeklilik teşvik ikramiyesinin tam ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 12/02/2021 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. Yönetim Komitesi’nin 03/12/2019 tarihli ve 52400 sayılı Kararı ile başvuranın çalıştığı

Piyasalar Genel Müdürlüğü faaliyetlerinin İstanbul’da yürütülmesine ve bu Genel Müdürlükte çalışan personelin İstanbul’da kurulan çalışma ofisine nakledilmesine karar verildiği, 2.2. Başvuranın Yönetim Komitesi’nin 16/06/2020 tarihli ve 52633 sayılı Kararı ile İstanbul çalışma ofisine nakledildiği, bu hususun başvurana 17/06/2020 tarihinde tebliğ edildiği, 2.3. Başvuranın, nakledildiği İstanbul çalışma ofisinde göreve başlayamayacağına ilişkin bir mazeret bildiriminin bulunmadığı, 2.4. Banka çalışanlarının giriş ve çıkışlarının devam takip sistemi üzerinden takip edildiği, başvuranın naklinin yapıldığı 24/06/2020 tarihi itibarıyla İstanbul çalışma ofisine giriş ve çıkış yapmadığının, yalnızca Ankara İdare Merkezine bir defa giriş yaptığının tespit edildiği, 2.5. Anayasa Mahkemesinin 28/09/1988 tarihli ve E:1998/12, K: 1988/32 sayılı Kararı ile

Danıştay 5 inci Dairesinin 13/11/1991 tarihli ve E:1988/1714, k:1991/2118 sayılı Kararı uyarınca, yer değişikliği yapmadığından herhangi bir gideri ortaya çıkmayan çalışanlara harcırah ödemesinin hukuka uygun olmadığı, yapılan ödemenin geri alınması gerektiği, başvuranın başvurusundan da İstanbul’a fiilen taşınmadığının anlaşıldığı, 2.6. Başvuranın teşvik ödemesinin hak ettiği son ücret üzerinden hesaplandığı, 2.7. Başvuran emekli olduğundan, sigorta şirketi ile yapılan anlaşma uyarınca eşi için düzenlenen sigorta poliçesinin 13/07/2020 tarihi itibarıyla sonlandırıldığı ve ödenen ücretin başvurandan tahsil edildiği, 2.8. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının 657 sayılı Kanun kapsamında olmadığı, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Bu Kanun, Genel ve Katma Bütçeli Kurumlar, İl Özel İdareleri, Belediyeler, İl

Özel İdareleri ve Belediyelerin kurdukları birlikler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında veya Beden Terbiyesi Bölge

Müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır.”, “Yürürlükten kaldırılan hükümler” başlıklı 237 nci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde; “1211 sayılı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu hükümleri saklıdır.”, 6. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Harcırah Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı

4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç), (e) ve (h) bentlerinde; “(ç)Başka yer: Memuriyet

mahalli dışındaki yerleri… e)Harcırah: Bu Yönetmeliğe göre ödenmesi gereken gündelik, yol gideri, konaklama gideri, yer değiştirme gideri, yurt içi ve yurt dışı harcama gideri, zaruri gider ve diğer giderlerden birini veya birkaçını…(h)Memuriyet mahalli: Banka mensuplarının asıl görevli olduğu veya ikametgahının bulunduğu şehirleri ve kasabaların belediye sınırları içinde bulunan mahaller ile bu mahallerin dışında kalmakla birlikte yerleşim özellikleri bakımından bu şehirlerin ve kasabaların devamı niteliğinde bulunup belediye hizmetlerinin götürüldüğü yerleri… ifade eder”, “Yurt içi sürekli görev harcırahı” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Başka yere atanan Banka mensubunun yeni memuriyet mahalline kadar kendisine ve aile fertlerine kapsamı aşağıda belirlenen harcırah unsurları verilir.”, “Harcırahın ödenmesi ve mahsubu” başlıklı 16 ncı maddesinin ikinci fıkrasında; “Harcırahını avans olarak önceden alan Banka mensuplarından kendi kusurlarından kaynaklanmayan sebepler dışında sürekli görev mahalline veya geçici görev yerlerine 15 gün içinde hareket etmeyenler aldıkları avansı iade etmeye mecburdurlar. Sürekli görevle atananlar yeni memuriyet mahalline varış tarihinden, geçici olarak görevlendirilenler ise memuriyet mahalline dönüş tarihinden itibaren, zorunlu haller dışında sarf evrakını beş iş günü içinde vermek ve bir ay içinde harcırah hesaplarını kapatmak zorundadırlar….”, 7. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Memurları Yönetmeliği Uygulama Talimatı’nın

“Çalışma saatleri ve devam takip” başlıklı 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında;

“Memurlar kendileri için tanımlanmış olan çalışma saatlerine uymakla yükümlüdür. Bu

Yükümlülük, Bankaya giriş ve Bankadan çıkışlarında imzalarının alınması suretiyle takip edilir. Söz konusu takip, uygun alt yapının olduğu birim/şubelerde, giriş-çıkışlarda tanıtım kartının kullanılması suretiyle elektronik yolla da yapılabilir”, düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KANLKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan

Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Ankara İdare Merkezinde görevli iken, yıllık izinde bulunduğu dönemde İstanbul’a atandığını, çocuklarının eğitimi nedeniyle izin süresinin bitişinde emekli olduğunu, atamasının yapıldığı 2020 yılı Temmuz ayı bordrosunun

İstanbul’da çalıştığı göz önünde bulundurularak düzenlenmediğini, harcırahının geri alındığını ve emeklilik teşvik ikramiyesinin İstanbul’da görevli olduğu dikkate alınmaksızın düzenlendiğini belirtmektedir. Başvuran ayrıca, İdarenin cevabi yazısındaki sağlık kesintisinin de yersin olduğunu açıklamaktadır. Başvuran, Kurumumuzdan kendisinden geri alınan harcırahın iade edilmesini ve eksik yatırılan emeklilik teşvik ikramiyesinin tam ödenmesini talep etmektedir.

10. 657 sayılı Kanun’un ilgili hükümlerinin incelenmesinden, TCMB’deki kamu görevlilerinin bu kanun kapsamında olmadıkları anlaşılmaktadır.

11. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Harcırah Yönetmeliği’nin incelenmesinden ise, banka mensuplarının asıl görevli olduğu veya ikametgâhının bulunduğu şehirler dışındaki yerlerin memuriyet mahalli dışında olduğu, bu itibarla memuriyet mahalline kadar

Yönetmelikte belirtilen harcırah unsurlarının verileceğinin hüküm altına alındığı görülmektedir. Yönetmelikte, harcırahını avans olarak önceden alan Banka mensuplarından kendi kusurlarından kaynaklanmayan sebepler dışında, sürekli görev mahalline veya geçici görev yerlerine 15 gün içinde hareket etmeyenlerin aldıkları avansı iade etmeye mecbur oldukları da düzenlenmektedir.

12. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Memurları Yönetmeliği Uygulama Talimatı’ndan da, Banka mensuplarının çalışma saatlerine riayet edip etmediklerinin giriş-çıkış takip mekanizması oluşturularak sıkı bir şekilde izlendiği anlaşılmaktadır.

13. Başvuru konu kolayda, Piyasalar Genel Müdürlüğünde çalışmakta olan başvuranın, anılan

Genel Müdürlüğün İstanbul’da faaliyet göstermesine karar verilmesi üzerine 16/06/2020 tarihinde burada görevlendirildiği, bu görevlendirmenin kendisine 17/06/2020 tarihinde tebliğ edildiği anlaşılmaktadır. Başvurana harcırahın önden (avans) olarak ödendiği anlaşılmakla birlikte, gerek Kurumumuza yapılan başvuru ve eklerinden gerekse İdarenin sunduğu bilgi ve belgelerden başvuranın İstanbul’a yerleşmek üzere bir girişimde bulunmadığı ve bu ildeki çalışma ofisinde göreve başlamadığı anlaşılmaktadır.

14. Bilindiği üzere harcırah asıl görevli bulundukları yerden başka yerlere geçici veya sürekli görevle naklen atananlara, görevlendirildikleri yerlerde veya yeni görev yerlerine taşınmalarından dolayı yapacakları ek masraflara karşılık olarak önceden yapılan ödemelerdir.

Ancak başvuru konusu olayda, başvuranın yeni görevlendirildiği yerdeki kamu hizmetlerini ifa etmek üzere ek bir masraf yapmak zorunda kalmadığı anlaşılmaktadır. Başvuran aile birliği ve çocuklarının eğitimi gerekçesiyle İstanbul’da göreve başlayamayacağını belirtmekte ise de, Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden İdareye bu gerekçeyle herhangi bir başvurusunun bulunmadığı ve başvuranın özel hayatına ilişkin bu durumun Türkiye Cumhuriyet Merkez

Bankası Harcırah Yönetmeliği’nde bahsedilen “kendi kusurlarından kaynaklanmayan sebepler” kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir.

15. Ayrıca, Anayasa Mahkemesinin 28/09/1988 tarihli ve E:1988/12, K:1988/32 sayılı Kararı

“Yolluk ödemesi, kamu hizmetinin gerektirdiği durumlarda, bu hizmet için görevlendirilen kişilerin katlanacakları giderleri karşılamak üzere yapılan parasal bir idari işlemdir. Yolluk, geçici veya sürekli görevlendirmelerde görevliler tarafından yapılan masrafın karşılığıdır.

Başka bir deyişle, statü hukukun düzenlediği ve her zaman kullanılabilen özel ve kazanılmış bir hak olmayıp, gerektiğinde görevlendirilen kişilere, katlandıkları zorunlu giderlerin karşılığı olarak yapılan bir ödemedir.” şeklindedir. Danıştay 5 inci Dairesinin 13/11/1991 tarihli ve

E:1998/1714, K:1991/2118 tarihli Kararı ise “Harcırah ancak gerçekten yapılmış olan kimi harcamaların karşılığı olarak verileceğinden, ikametgâhı değişmeyen davacının sözü geçen maddede belirtilen yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve yer değiştirme masraflarından hangilerine hak kazandığı; başka bir anlatımla adı geçenin nakil işlemi nedeniyle yapmak zorunda kaldığı masrafların neler olduğu incelenerek sonucuna göre karar verilmesi gerekmektedir…” şeklindedir. Bu çerçevece, başvuru konusu olayda, başvuranın İstanbul’a görevlendirilmekle katlanabileceği masraflar için önceden avans olarak verilen harcırahın, başvuranın görev yerinde görevine başlamak suretiyle bu masraflara katlanmadığının tespit edilmesi üzerine geri alınmasında ve yeni görevine başlamamış olan başvuranın emeklilik işlemlerinin de hak ettiği en son ücret üzerinden yapılmasında herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.

16. Başvuranın sağlık harcamasının da yersiz kesildiğine ilişkin iddiası incelendiğinde, başvuran emekli olduğundan, sigorta şirketi ile yapılan anlaşma uyarınca eşi için düzenlenen sigorta poliçesinin 13/07/2020 tarihi itibarıyla sonlandırıldığı ve ödenen ücretin başvurandan tahsil edildiği anlaşılmış olup bu işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı belirlenmiştir.

17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin “karara karşı başvuru yolunun gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın başvurana ve TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi