Tek ebeveyn olan sağlık çalışanının nöbet muafiyeti talebi, personel yetersizliği nedeniyle reddedilebilir mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/10124-S.23.16271

BAŞVURU NO : 2023/6596

KARAR TARİHİ : 11/08/2023

RET KARARI TCKN:

Adres:

,TCKN:

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

Adres:

SAĞLIK BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Nöbetten muaf olma talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 10/05/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Dr. Ankara Onkoloji Eğitim ve

Araştırma Hastanesi’nde anestezi ve reanimasyon uzmanı olarak görev yaptığını, eşini kaybederek tek ebeveyn olarak çocuğuyla ilgilendiğini belirtmektedir. Başvuran, tek ebeveynlerin nöbetten muaf tutulmasına yönelik bir düzenleme bulunmadığını, tek ebeveyn olması nedeniyle nöbetten muaf tutulma talebi üzerine bir süre nöbetten muaf tutulduğunu, sonrasında personel yetersizliği nedeniyle nöbet görevi verildiğini ifade etmektedir. Başvuran Kurumumuzdan yaşı küçük olan çocuğunun tek ebeveyni olduğu gözetilerek kendisine nöbet verilmemesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Sağlık Bakanlığının 03/08/2023 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. Başvuranın görev yaptığı yerin Sağlık Bakanlığına bağlı bir eğitim araştırma hastanesi olup Bakanlık direktifleri doğrultusunda işlem tesis ettiği, 2.2. Başvuran göreve başladığında mühendis olan eşini medyada da konu olan üzücü bir iş kazasında henüz kaybettiği, 2 yıllık doğum sonrası nöbet muafiyeti hakkında yararlanmadığı, bebeğinin küçük olması dolasıyla ve nöbet tutabilecek kişi sayısının yeterli olması dolasıyla başvurana nöbet tutturulmadığı, 2.3. Bazı çalışanların 30 yılını doldurulması ve engelli ailelerine bakma sorumlulukları gerekçesiyle nöbetten çıkarılması nedeniyle nöbet tutan kişi sayısının azaldığı, bu sırada başvuranın kızının da 10 yaşına

/

geldiği, ailesinin yakın desteğinin olduğunu öğrenmiş olan arkadaşlarının da talebiyle nöbet görevini paylaşması gerektiğine karar verildiği, 2.4. Klinikte nöbet tutabilecek kişi sayısının yeterli olmaması nedeniyle personel ihtiyacı doğduğu, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “özel hayatın gizliliği” başlıklı 20 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir…”, “Ailenin ve çocukların korunması” başlıklı 41 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilatı kurar.” “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün tesbiti” başlıklı 101 inci maddesinde, “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir. Ancak, kadın memurlara; tabip raporunda belirtilmesi hâlinde hamileliğin yirmidördüncü haftasından önce ve her hâlde hamileliğin yirmidördüncü haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez. Engelli memurlara da isteği dışında gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemez.” 6. Yataklı Tedavi Kurumları İşletme Yönetmeliği’nin “Çalışma düzeni ve çalışma saatleri başlıklı 37nci maddesinde, “Yataklı tedavi kurumlarında çalışmalar günün 24 saatinde kesintisiz devam eder.

Normal mesai saatleri dışındaki hizmetler, acil vak’aların muayene ve tedavisini acil ameliyat ve müdahalelerin yapılmasını ve yatmakta olan hastaların bakımlarının devamını kapsar.”, 38 inci maddesinin ikinci fıkrasında “Hastane baştabipleri, sağlık hizmetlerinin sürekliliği ve kesintiye uğramaması amacıyla personel sayısını da dikkate alarak vardiya ve nöbet gibi hizmetlerde farklı çalışma saatleri belirleyebilir.”, 41 inci maddesinde “Genel olarak yataklı tedavi kurumlarında nöbet; normal çalışma saatleri dışında ve resmi tatil günlerinde dışarıdan gelecek hastalarla, kurum içindeki hastaların acil durumlarında tıbbi ve bununla ilgili idari ve teknik yardımları vaktinde sağlıyabilmek, olması muhtemel idari ve teknik olay ve kasalara zamanında müdahale edebilmek amacını güder. a) Nöbet Saat 8.00 den ertesi gün 8.00 e kadar devam eder. Nöbetçi olanlar hiçbir surette kurumdan ayrılamazlar. b) Nöbetçi personel nöbeti teslim alacak personel gelmeden ve nöbetinde geçen önemli olaylar, izlenecek hususlar hakkında gerekli bilgiyi vermeden ayrılamaz. Nöbeti teslim alacak vaktinde gelmediği takdirde, durum baştabibe bildirilir, gerekli tedbir alındıktan sonra eskisi ayrılabilir. c) Nöbet günleri ancak baştabiblik

müsaadesiyle değiştirilir. Bu takdirde nöbetçinin kabul edilebilir bir mazeretinin bulunması, değişikliğin hastane müdürü tarafından daha önceden nöbet cetvellerine işlenmesi ve ilgililere duyurulması gerekir. d)

Nöbet hizmetleri, yataklı tedavi kurumlarının tiplerine, yatak ve personel kadrosuna, yer ve önemine, faaliyetinin çokluğuna göre ayrı ayrı hükümlere tabidir. e) Gece nöbeti tutanlara ertesi günü görev verilmez.

Geceyi yoğun mesai ile uykusuz geçiren personele, kurumun personel durumu ve imkanları müsait olmak, hizmeti aksatmamak kaydıyle evinde veya kurum içersinde lüzum görüldüğü sürece dinlenmesi için baştabib izin verebilir. Bu takdirde de bunlar acil durumlarda baştabib veya nöbetçi tabibin davetine uymaya mecburdurlar. Hafta tatillerinde ve resmi tatil günlerinde nöbet tutanlara hizmeti aksatmamak kaydıyle diğer iş günlerinde nöbet süresi kadar izin verilebilir. f) Kurum nöbet cetvelleri her hizmet bölümü veya meslek grubu için ayrı ayrı düzenlenir. Nöbet listeleri aylık olarak hazırlanır; tabib ve doğrudan baştabibliğe bağlı görevlilerin listelerini baştabiblik, idareye bağlı personelin listesini hastane müdürlüğü, başhemşireliğe bağlı olanların listelerini ise baş hemşirelik düzenler ve bunları baştabib onaylar. Nöbet listelerinin birer örneği baştabib odasına,nöbetçi tabib odalarına ve ayrıca kurumun görülebilen bir yerine asılır. Birer örneği de Sağlık müdürlüğüne gönderilir. Nöbet listeleri normal günler için ayrı, Cumartesi, Pazar, bayram ve tatil günleri için de ayrı olarak düzenlenir. Nöbet listelerinin düzenlenmesinde yıllık izinler dikkate alınır. g) Nöbet tutan her meslek grubu için sahifeleri numaralı ve tasdikli bir nöbet defteri tutulur. Nöbetçiler bu deftere nöbetlerinde geçen önemli olayları saat belirleyerek ve bir sonraki nöbetçiye devredilen tıbbi, idari ve teknik işlerle ilgili önerilerini kaydeder. Nöbet defterleri hergün hastane müdürü tarafından tetkik edilerek gerekleri yapılır. Önemli hususlarda baştabibe iletilir.” 7. 30 Ocak 2010 tarihli ve 2010/1 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nin üçüncü fıkrasının üçüncü bendinde, “Kamu çalışanlarının bakmakla yükümlü olduğu özürlü aile bireyinin bakıma muhtaç olduğunun ilgili mevzuatına göre alınmış geçerli özürlü sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi kaydıyla bu durumdaki personele; özürlü aile ferdinin günlük bakımı için izin kullanımında gerekli kolaylık sağlanacak ve personel mesai saatleri dışındaki nöbet görevinden ve gece vardiyasından muaf tutulacaktır” 8. Sağlık Bakanlığı’nın 09.05.2005 tarihli Çalışma Düzeni Hakkında Genelgesi’nin 3 üncü ve dördüncü maddelerinde, “657 Sayılı Kanun”un 104 üncü maddesinin (A) bendinde. “Memura doğum yapmasından önce 8 hafta ve doğum yaptığı tarihten itibaren 8 hafta olmak üzere toplam 16 hafta süre ile aylıklı izin verilir. Memurlara bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilir. Süt izninin kullanımında annenin saat seçim hakkı vardır” şeklinde düzenleme yapılarak ilgi (b) de kayıtlı genelgemiz ile tüm valiliklere tebliğ edilmiştir. Bakanlığımıza bağlı kurum ve kuruluşlarda görev yapan bayan personelin gebeliklerinin 24. haftasını tamamladıktan sonra doğum öncesi izne ayrılıncaya kadar ve doğum yapanların da süt izni süresince hizmeti aksatmayacak şekilde zaruret olmadığı sürece nöbete girmemeleri sağlanmalıdır. 4-Hizmette 25 yılını doldurmuş sağlık personelinin, hizmetin aksatılmaması kaydıyla mümkün mertebe nöbet hizmetlerinden muaf tutulmaları sağlanmalıdır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Kararı Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran anestezi ve reanimasyon uzmanı olarak görev yaptığını, eşini kaybederek tek ebeveyn olarak çocuğuyla ilgilendiğini, tek ebeveynlerin nöbetten muaf tutulmasına yönelik bir düzenleme bulunmadığını, tek ebeveyn olması nedeniyle nöbetten muaf tutulma talebi üzerine bir süre nöbetten muaf tutulduğunu, sonrasında personel yetersizliği nedeniyle nöbet görevi verildiğini ifade etmektedir. Başvuran

Kurumumuzdan yaşı küçük olan çocuğunun tek ebeveyni olduğu gözetilerek kendisine nöbet verilmemesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

11. Aile hayatına saygı hakkı, Anayasa’nın 20 nci maddesinin birinci fıkrası ile 41 inci maddesinin ikinci fıkrasında güvence altına alınmıştır. Kadın memurların çalışma düzeni ve saatleri de Anayasamızın koyduğu temel ilke ve esaslara göre belirlenmektedir. Bu çerçevede 657 sayılı Kanun’da ve Sağlık

Bakanlığı’nın 09.05.2005 tarihli Çalışma Düzeni Hakkında Genelgesi’nde kadın memurlara; tabip raporunda belirtilmesi hâlinde hamileliğin yirmidördüncü haftasından önce ve her hâlde hamileliğin yirmidördüncü haftasından itibaren ve doğumdan sonraki iki yıl süreyle gece nöbeti ve gece vardiyası görevi verilemeyeceği düzenlenmiştir.

12. Sağlık çalışanlarına uygulanacak nöbet görevinin usul ve esaslarını düzenleyen Yataklı Tedavi

Kurumları İşletme Yönetmeliği İdareye sağlık hizmetlerinin sürekliliği ve kesintiye uğramaması amacıyla personel sayısını da dikkate alarak vardiya ve nöbet gibi hizmetlerde farklı çalışma saatleri belirleyebilme hakkı tanımaktadır. Bu kapsamda Çalışma Düzeni Hakkında Genelge’de hizmette 25 yılını doldurmuş sağlık personelinin, hizmetin aksatılmaması kaydıyla mümkün mertebe nöbet hizmetlerinden muaf tutulmaları sağlanması gerektiği düzenlenmiştir.

13. 2010/1 sayılı Başbakanlık Genelgesi’nde Kamu çalışanlarının bakmakla yükümlü olduğu özürlü aile bireyinin bakıma muhtaç olduğunun ilgili mevzuatına göre alınmış geçerli özürlü sağlık kurulu raporu ile belgelendirilmesi kaydıyla personelin mesai saatleri dışındaki nöbet görevinden ve gece vardiyasından muaf tutulması düzenlenmiştir.

14. Başvuru konusu olayda eşini kaybeden başvuranın yaşadığı acı, tek ebeveyn olarak çocuğuyla ilgilenmesi gerektiği ve personel durumu dikkate alınarak İdare ve çalışanlar tarafından başvurana nöbet konusunda gerekli kolaylığın sağlandığı görülmektedir. Ancak personel sayısının yetersiz oluşu, mevzuatında belirlenen hizmet süresini aşmış personelin nöbet tutmamasının İdarece yerinde olmayacağı değerlendirilerek başvuranın nöbet tutmasına karar verildiği görülmektedir.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle;

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın başvurana ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi