|
ÖZET: Başvuran, dört yıllık teknik lise eğitim süresinin borçlandırılması talebiyle Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurmuş, ancak talebi reddedilmiştir. Kamu görevine başlamadan önce bu eğitimi tamamlayan başvuran, kademe ilerlemesi için yaptığı müracaatın kabul edilmemesi üzerine idare mahkemesine başvurmuş ve mahkemeyi kazanarak kademe ilerlemesini elde etmiştir. Ancak, emeklilik kanununda uzman jandarma çavuşlarıyla ilgili bir düzenleme bulunmadığı için eğitim borçlanması talebi yine reddedilmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebinin hukuki dayanağının olmadığını belirtmiştir. 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu’na göre, yalnızca Türk Silahlı Kuvvetleri’nde görev yapan subay ve astsubayların yüksek öğrenim süreleri borçlandırılabilmektedir. Başvuranın teknik lise eğitimi bu kapsamda değerlendirilmediği için talebi uygun bulunmamıştır. Ayrıca, ilgili mahkeme kararında da borçlanma ile ilgili bir hüküm yer almadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, mevcut mevzuat ve mahkeme kararları çerçevesinde reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, başvurunun reddedilmesine karar vermiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/6669-S.10138
BAŞVURU NO : 2019/4291
KARAR TARİHİ : 01/08/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın bir kademe ilerlemesi aldığı dört yıllık teknik
BAŞVURUNUN KONUSU :
lise öğrenim süresi için borçlanma yapma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/02/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza 20/2/2019 tarihinde yapılan başvuruda, başvuran; Kamu görevine başlamadan önce dört yıllık teknik liseyi bitirdiğini, kademe ilerlemesi için kurumuna müracaatta bulunduğunu, kurumunun müracaatını reddetmesi üzerine konuyu idare mahkemesine taşıdığını ve mahkemeyi kazandığını, şu anda kademe ilerlemesinin yapıldığını, müteakiben bu süreye ilişkin eğitim borçlanması için de müracaatta bulunduğunu ancak emeklilik kanununda uzman jandarma çavuşlarla ilgili bir hüküm bulunmadığından idari yargı kararı olmasına karşın müracaatının kabul edilmediğini belirterek, gereğinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 24/6/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. … T.C. Kimlik numaralı …’nın Kurumumuza yaptığı 20/2/2019 tarihli başvurusu hakkındaki bilgi ve belge talep yazımız üzerine konunun incelendiği, 2.2. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 5434 sayılı Kanuna ilişkin geçiş hükümleri başlıklı geçici 4 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “Bu Kanunda aksine bir hüküm bulunmadığı takdirde; iştirakçi iken, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih itibariyle bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamına alınanlar, bu
Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi olarak çalışmış olup bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine tabi olarak yeniden çalışmaya başlayanlar ile bunların dul ve yetimleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır. ” 2.3. Yine aynı maddenin beşinci fıkrasında ise, “Bu madde kapsamına girenlerin aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapılır ve bu maddenin uygulanmasında mülga 2829 sayılı Kanun hükümleri ayrıca dikkate alınır.” hükümlerinin yer aldığı, 2.4. Bu hükümler uyarınca, Kanunun yürürlüğünden önce 5434 sayılı Kanun hükümlerine tabi çalışanların aylıklarının bağlanması, artırılması, azaltılması, kesilmesi, yeniden bağlanması, toptan ödemeleri, ilgi devamı, ihya ve borçlanmaları, diğer ödemeler ve yardımlar ile emeklilik ikramiyeleri hakkında bu Kanunla yürürlükten kaldırılan hükümleri de dahil 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre işlem yapıldığı, 2.5. İlgilinin emeklilik sicil dosyasının incelenmesinden, 4/8/2000 tarihinde Jandarma Genel
Komutanlığında uzman jandarma olarak göreve başladığı, Haziran 2019 dönemi itibariyle de halen görevine devam ettiği anlaşıldığından, hakkında 5434 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği, 2.6. Başvuranın Kurumumuza verdiği 20/2/2019 tarihli şikayet dilekçesi ile teknik lise öğreniminde geçen süresinin sivil öğrencilik süresi gibi borçlandırılarak fiili hizmet süresine eklenmesi gerektiğini belirtmekte ise de; 2.6.1. 5434 sayılı Kanunun mülga 15 inci maddesinin 6/6/2003 tarihli ve 25130 sayılı Resmi
Gazete’ de yayımlanan 28/5/2003 tarihli ve 4861 sayılı Kanunun 21 inci maddesi ile değişik (e)
fıkrası “…Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay veya astsubay naspedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilen ve bir yıllık deneme süresini başarı ile tamamlayarak Türk
Silahlı Kuvvetleri kadrolarına asil olarak atananların yüksek öğrenim süresinin fiili hizmetlerinden sayılması nedeniyle doğacak borçlanmaya ait borç miktarı, göreve başladıkları tarihteki rütbeleri aylığının emekli keseneğine ait unsurları ve borçlanmanın yapıldığı tarihteki katsayı rakamı esas alınarak hesaplanır. Borç miktarına ait kesenek ilgilinin aylığından kesilerek, karşılığı da kurumlarınca verilmek suretiyle, tebliğ tarihinden itibaren üç yıl içinde
Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığına ödenir.” 2.6.2. “Ancak, yükseköğrenim süresinin fiili hizmetlerinden sayılması nedeniyle yapılacak borçlanma tahakkukunun bir yıllık deneme süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde yapılması şarttır. Tahakkukun altı aylık sürenin bitiminden sonra yapılması durumunda, borç tahakkuku, tahakkukun yapıldığı tarihteki hükümler dikkate alınarak yukarıda belirtilen esaslar dahilinde yapılır.” hükmünü amir olduğu, 2.7. Bu hüküm ile Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapan subay ve astsubayların fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında geçen sürelerinin fiili hizmet sürelerine eklenmesine imkan sağlanmış olup, 4 yıllık teknik liselerde geçen sürelerin borçlandırılacağına ilişkin herhangi bir hükme yer verilmediği, 2.8. Başvuranın 4 yıllık teknik lisede geçen öğrenim süresinin borçlandırılarak fiili hizmet süresine eklenmesine imkan bulunmadığı, 2.9. Nitekim, Samsun İl Jandarma Komutanlığının 12/12/2018 tarihli ve … – … – … / …
sayılı yazısı ekinde yer alan 7/12/2017 tarihli dilekçesi ile erkek teknik lisesinde geçen öğrenim süresinin borçlandırılmasını ve bu süresinin intibakında değerlendirilerek bir kademe verilmesini istemesi üzerine, bir örneği de tarafına bilgi olarak gönderilen Samsun İl Jandarma
Komutanlığına hitaben yazılan 11/2/2019 tarihli ve …/ … /… sayılı yazıyla söz konusu lise öğreniminin borçlanma kapsamında bulunmadığının belirtildiği, ayrıca 4 yıllık lise öğreniminden dolayı bir kademe verilmesi isteminin de Komutanlığın personel birimince incelenmesi gerektiğinin bildirildiği, 2.10. Samsun İl Jandarma Komutanlığının 12/12/2018 tarihli ve … – …- …/ … sayılı yazısı ekinde gönderilen Samsun 2. İdare Mahkemesinin 28/9/2018 tarihli ve …/…, …/… sayılı kararından ilgilinin teknik lisede geçen 4 yıllık öğrenim süresine bir kademe verilmesine ilişkin
Jandarma Genel Komutanlığı aleyhine dava açtığı ve açılan bu davanın ilgilinin lehine sonuçlanması üzerine Kurumunca karar gereğinin yerine getirildiği ancak, söz konusu kararda bu sürenin borçlandırılacağına ilişkin bir hükme yer verilmediğinin anlaşıldığı, 2.11. Ayrıca, ilgili Uzman Jandarma Okulunda geçen süresinin de borçlandırılma yolu ile fiili hizmetine eklemesini istemekte ise de; gerek 5434 sayılı Kanunda gerekse 2008 yılı Ekim ayı başında yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunda hangi sürelerin borçlandırılacağı ayrı ayrı belirtilmiş olup, her iki kanunda da Uzman Jandarma Okulunda geçen öğrenim sürelerinin borçlandırılacağına ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı, bu nedenle, ilgilinin Uzman
Jandarma Okulunda geçen temel eğitim süresinin borçlanma yoluyla fiili hizmetine eklenmesinin de mümkün olmadığı, 2.12. İlgilinin, 4/3/2019 tarihinde Kurumumuz kayıtlarına geçen 25/2/2019 tarihli dilekçesi ile Uzman Jandarma Okulunda geçen süresinin borçlandırılmasını istemesi üzerine, tarafına hitaben yazılan 27/3/2019 tarihli ve …/…/… sayılı yazıyla 5434 sayılı Kanunda Uzman
Jandarma Okulunda geçen sürelerin borçlandırılacağına ilişkin herhangi bir hüküm bulunmadığından söz konusu süresinin borçlandırılmasına imkan bulunmadığının bildirildiği, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü, 5. 17/6/1949 tarihli ve 7235 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5434 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun; “Emekli keseneğine esas tutulacak aylık, ücret ve ödenekler” başlıklı beşinci kısmında yer alan mülga 15 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Emeklilik keseneği, aşağıda yazılı aylık ve ücret tutarları ile ödeneklerden alınır: …
e) (Değişik bend: 28/05/2003 – 4861 S.K./21. md.) Harp okulları, fakülte ve yüksek okullarda
Türk Silahlı Kuvvetleri hesabına okuyanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulanların öğrenci harçlıkları ile teğmen veya astsubay çavuş aylıkları arasındaki farkın keseneği aynı esaslara göre öğrenciler adına kurumlarınca ödenir. Bunların 31 inci madde gereğince emeklilik müddetlerinden indirilen yılları takip eden yıla ait aylıklarından kesenek alınmaz. Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay veya astsubay nasbedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilen ve bir yıllık deneme süresini başarı ile tamamlayarak Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarına asil olarak atananların yüksek öğrenim süresinin fiili hizmetlerinden sayılması nedeniyle doğacak borçlanmaya ait borç miktarı, göreve başladıkları tarihteki rütbeleri aylığının emekli keseneğine ait unsurları ve borçlanmanın yapıldığı tarihteki katsayı rakamı esas alınarak hesaplanır. Borç miktarına ait kesenek ilgilinin aylığından kesilerek, karşılığı da kurumlarınca verilmek suretiyle, tebliğ tarihinden itibaren üç yıl içinde Türkiye Cumhuriyeti Emekli
Sandığına ödenir. Ancak, yüksek öğrenim süresinin fiili hizmetlerinden sayılması nedeniyle yapılacak borçlanma tahakkukunun bir yıllık deneme süresinin bitiminden itibaren altı ay içinde yapılması şarttır. Tahakkukun altı aylık sürenin bitiminden sonra yapılması durumunda, borç tahakkuku, tahakkukun yapıldığı tarihteki hükümler dikkate alınarak yukarıda belirtilen esaslar dahilinde yapılır. Deneme süresi içerisinde veya bitiminde, Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiği kesilen kişiler, yüksek öğrenim süresini borçlanamaz.” hükmü, Düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, kamu görevine başlamadan önce dört yıllık teknik liseyi bitirdiğini, kademe ilerlemesi için kurumuna müracaatta bulunduğunu, kurumunun müracaatını reddetmesi üzerine konuyu idare mahkemesine taşıdığını ve mahkemeyi kazandığını, şu anda kademe ilerlemesinin yapıldığını, müteakiben bu süreye ilişkin eğitim borçlanması için de müracaatta bulunduğunu ancak emeklilik kanununda uzman jandarma çavuşlarla ilgili bir hüküm bulunmadığından idari yargı kararı olmasına karşın müracaatının kabul edilmediğini belirterek ilgili süreye dair borçlanma işleminin yapılmasını talep etmektedir 8. İdare mevzuat ile, Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapan subay ve astsubayların fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında geçen sürelerinin fiili hizmet sürelerine eklenmesine imkan sağlandığını, mevzuatta dört yıllık teknik liselerde geçen sürelerin borçlandırılacağına ilişkin herhangi bir hükme yer verilmediğini, Samsun 2. İdare
Mahkemesinin 28/9/2018 tarihli kararında, ilgilinin teknik lisede geçen dört yıllık öğrenim süresine bir kademe verilmesine ilişkin hüküm kurulduğunu ancak, söz konusu kararda bu sürenin borçlandırılacağına ilişkin bir hükme yer verilmediğini, başvuranın teknik lisede geçen öğrenim süresinin borçlandırılarak fiili hizmet süresine eklenmesine imkan bulunmadığını belirtmiştir.
9. Başvuruya konu mevzuat hükümleri incelendiğinde; 5 numaralı paragrafta yer verildiği üzere; öğrenim süresine ilişkin borçlanma hakkı, kendi hesabına okuduktan sonra muvazzaf subay veya astsubay naspedilen veya askerlik hizmetini takiben muvazzaf subay veya astsubaylığa geçirilen ve bir yıllık deneme süresini başarı ile tamamlayarak Türk Silahlı
Kuvvetleri kadrolarına asil olarak atananlara, fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okullarında geçen yüksek öğrenim süresi için tanınmaktadır. Somut olayda başvuran, muvazzaf subay veya astsubay olmadığı gibi, borçlanmayı talep ettiği süre de yüksek öğrenime ilişkin değildir. Başvuru belgelerinde yer verilen Samsun 2. İdare Mahkemesinin 28/9/2018 tarihli kararı incelendiğinde; 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 36 ncı maddesinin (A) bendinin 6 ıncı fıkrasının (b) alt bendine atıfla, ortaokul ve dengi, lise ve dengi okulların, normal öğrenim süresinden fazla olması ve öğrenim yılının başarı ile tamamlanması koşullarının sağlanmasından ötürü kademe ilerlemesi uygulanması gerektiği yönünde hüküm kurulduğu, anılan mahkeme kararında borçlanmaya dair herhangi bir karara yer verilmediği anlaşılmaktadır.
10. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebine yönelik olarak idarece yapılmış işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 11. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin
Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
12. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi