|
ÖZET: Başvuran, temel lise kurucusu olarak, dershanelerin dönüşüm sürecinde Milli Eğitim Bakanlığı’nın yetersiz kaldığını ve bu nedenle dönüşüm taahhüdünün 2023 yılına kadar uzatılmasını talep etmiştir. Ancak, yapılan incelemelerde, özel öğretim kurslarının varlığının, mevcut sınav sisteminin gerekliliğinden kaynaklandığı ve Bakanlık tarafından bu ihtiyacın azaltılmasına yönelik çalışmalar yapıldığı tespit edilmiştir. Temel liselerin dönüşüm sürecinin uzatılması yönünde bir irade olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bakanlık, eğitim sisteminde sınav ihtiyacını azaltmayı hedeflemiş ve bu doğrultuda okul merkezli yaklaşımları pekiştirmeye yönelik adımlar atmıştır. Başvuranın talepleri, mevcut mevzuat ve uygulamalar çerçevesinde değerlendirildiğinde, dönüşüm sürecinin uzatılması yönünde bir gerekçe bulunmamaktadır. Bu nedenle, başvurunun reddedilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10776-S.16631
BAŞVURU NO : 2018/7641
KARAR TARİHİ : 25/10/2019
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
KAYSERİ VALİLİĞİ
BAŞVURUNUN KONUSU : Temel Lise kurucusu başvuranın dershane dönüşüm süreci ile gerekli mücadelenin yapılmadığı iddiası ile dönüşüm taahhüdünün 2023 yılına uzatılması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 05/06/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran ’ın Kurumumuza yapmış olduğu tarihli başvuruda, özetle; 2014 yılında dershanelerini, dershane ve benzer kurumların olmayacağı garantisiyle Temel Liseye dönüştürdüğü, 2014 yılından itibaren dershanelerin Özel Öğretim
Kursu ve Etüt Eğitim Merkezleri, Kişisel Gelişim Kursu, Çeşitli Kurslar, KPSS Kursu, Yabancı
Dil Kursu gibi dershane yerine eğitim veren kurumlar olarak ortaya çıktıkları, bu kurumların varlıklarını devam ettirdiği, kaçak dershanecilik yapıldığı, Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim
Kurumları Genel Müdürlüğü tarafından verilen cezaların dershaneciliğin devam etmesinin yeterli olmayan denetimlerin sonucunda oluştuğuna dair itiraf ve kanıt niteliği taşıdığı ifade edilmekte, denetimler sonucunda bahse konu özel öğretim kurumlarının 5580 sayılı Kanunun 3’üncü maddesinin 11’inci fıkrası gereğince kapatılmaları gerekirken sadece idari para cezası verildiği, Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü’nün özel öğretim kurslarının üç dört tanesinin yan yana olmasını mevzuata uygun bulduğu, mevzuatın dershanelere hiçbir şekilde izin vermeyecek şekilde düzenlenmesi gerektiği, mevcut mevzuatın bu haliyle dershanelere izin verdiği, devlet okulundaki öğretmen, idareci ve bürokratların etüt eğitim merkezlerine, kurslara ortak olarak, buralarda çalışarak dershaneciliği canlandırdıkları, Bakanlık tarafından gerekli ve yeterli hukuki düzenlemeler ve denetimler yapılmadığı için temel liseye dönüşüm sürecinin sekteye uğradığı ifade edilerek bahçeli okul yaptırma taahhüdünün 2023 yılına dek uzatılması ve dönüşüme temel lise olarak devam etmesinin sağlanması talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 20/09/2018 tarih ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 05/10/2018 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. “Milli Eğitim Bakanlığının teşkilat yapısı oluşturulmuş, okul öncesi, ilk ve orta öğretim çağındaki öğrencilerin eğitim ve öğretim hizmetlerini yürütmek ve denetlemek Milli Eğitim
Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
2.2. İlgi yazınızda adı geçen Temel Lisesi Kurucusu olan
’a ait 15/09/2017 tarihli dilekçede özetle bahsettiği “Kayseri ilinde özel öğretim kurslarının yan yana binalar tutup mevzuata aykırı bir şekilde dershanecilik anlayışıyla ders yaptıkları” hususuyla ilgili olarak Müsteşarlık Makamının 13/10/2017 tarihli ve sayılı oluru ile 8/04/2018 tarih ve sayılı oluruna istinaden görevlendirilen Bakanlık
Maarif Müfettişleri tarafından meri mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılan inceleme soruşturma çalışmaları kapsamında doğrulanmayan hususlar olduğu gibi, doğrulanan ve gerek disiplin, gerekse idari yönden teklif getirilen hususlar da olmuştur. Bununla birlikte, ortaya çıkan hususlarla ilgili Kayseri Vergi Dairesi Başkanlığı ile Kayseri Sosyal Güvenlik
Kurumu İl Müdürlüğüne suç duyurusunda bulunulmuştur.
2.3. Bakanlık Maarif Müfettişleri tarafından yapılan inceleme soruşturma çalışmaları sonucunda hazırlanan rapor ve suç duyurusu yazılar meri mevzuat hükümlerine uygun olarak yazılmış, Teftiş Kurulu Başkanlığında oluşturulan inceleme değerlendirme komisyonu tarafından yapılan incelemede de mevzuata aykırı bir husus tespit edilmemiştir. Söz konusu rapor ve yazıları gereği yapılmak üzere Başkanlığımızca ilgili birimlere gönderilmiştir.
2.4. Bu kapsamda, ilgi yazıda belirtilen hususlar aşağıda açıklanmıştır.
2.5. Başvurucu ; Kayseri Temel Lisesi kurucusudur. Başvuranın denetimlerin yetersiz olması nedeniyle dershane dönüşüm sürecinin sekteye uğradığı iddiasına ilişkin olarak; 2.6. Bakanlığın görev alanına giren konularda Bakanlık personeline, Bakanlık okul ve kurumlarına, özel öğretim kurumlarına ve gerçek ve tüzel kişilere rehberlik etmek, Bakanlık teşkilatı ve personeli ile Bakanlığın denetimi altındaki her türlü kuruluşun faaliyet ve işlemlerine ilişkin olarak, usulsüzlükleri önleyici, eğitici ve rehberlik yaklaşımını ön plana çıkaran bir anlayışla, Bakanlığın görev ve yetkileri çerçevesinde denetim, inceleme ve soruşturma iş ve işlemleri; her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumları ile il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinin rehberlik, işbaşında yetiştirme, denetim, değerlendirme, inceleme, araştırma ve soruşturma hizmetleri Bakanlık Maarif Müfettişleri aracılığıyla yürütülmektedir.
2.7. Bakanlığımız tarafından özel öğretim kurumlarının denetimi gerekli görüldüğü zamanlarda, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu başta olmak üzere, Özel Öğretim
Kurumları Yönetmeliği ve diğer ilgili mevzuat hükümleri esaslarına göre yapılmaktadır.
2.8. Özel Öğretim Kurumlarının denetim, inceleme ve soruşturulmaları, gerek Bakanlık Maarif
Müfettişleri ve gerekse İl ve İlçe Milli Eğitim Müdürleri ile Şube Müdürleri tarafından yapılabilmekte, personel bakımından herhangi bir olumsuz durum bulunmamaktadır.
2.9. Özel öğretim kurumları ve bu kurumlarda görevli personel, Bakanlığın denetimi ve gözetimi altında olup özel öğretim kurumlarının kurum açma izinleri ile bu kurumlarda çalıştırılacak personelin izin iş ve işlemleri 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu ile
Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre yapılmaktadır.
Bu hususlara aykırı bir durumun ortaya çıkması halinde, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları
Kanunu ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği ile ilgili diğer mevzuat hükümlerine göre işlem yapılmaktadır.
2.10. Bakanlık Maarif Müfettişleri tarafından yapılan inceleme/soruşturma sonucunda, kurum açma izni olmadığı halde izinsiz faaliyet gösteren (7) adet özel öğretim kursu tespit edilmiş ve bu kursların faaliyetlerinin durdurularak kapatılmaları için 01/11/2017 tarihli ve sayılı yazıyla Kayseri Milli Eğitim Müdürlüğüne bildirimde bulunulmuş ve bu kurumların kapatılmaları için gerekli işlemlerin başlatılması sağlanmış, sürece ilişkin evraklar alınarak raporda değerlendirilmiştir. Ayrıca bu kurumlar hakkında mevzuatında belirtilen idari para cezalarının uygulanması teklifi de getirilmiştir.
2.11. Öte yandan (1) Özel Öğretim Kursunun açılışına mevzuata aykırı olarak izin verildiği tespit edilmiş, Kayseri İl Milli Eğitim Müdürlüğündeki ve Özel Öğretim Kurumları Genel
Müdürlüğü Özel Kurumlar Daire Başkanlığındaki sorumluları hakkında disiplin teklifleri getirilmiştir.
2.12. Temel Lisesi Kurucusu ‘ın Müsteşarlık Makamının 13/10/2017 tarihli ve sayılı oluru ve ekindeki şikayet dilekçesine istinaden alınan 24/10/2017 tarihli ifadesinde Kayseri İlinde mevzuata aykırı olarak faaliyet gösteren özel öğretim kursları ile öğrencilere takviye ve hazırlık adı altında kurs veren kişisel gelişim kursları ve diğer kurslar hakkındaki tespitlerinin maddeler halinde açıklandığı ve bu açıklamalar doğrultusunda ifadesinde adı geçen (13) Özel Öğretim Kursu ve (1) Çeşitli Kursu hakkındaki iddiaları doğrulayacak bilgi ve belgeye ulaşılamadığından bu kurumlar ve yöneticileri hakkında herhangi bir teklif getirilmemiştir.
2.13. Şikayetçi ‘ın ifadesinde geçen Özel Öğretim Kurumları Mevzuatına aykırı faaliyetlerde bulundukları tespit edilen toplamda (30) özel öğretim kursu, (7) kişisel gelişim kursu, (4) KPSS kursu, (I) yabancı dil kursu hakkında fiillerin ağırlıklarına göre mevzuatında öngörülen idari para cezalarının uygulanması teklifi ile bu kurumların yöneticileri hakkında disiplin teklifleri getirilmiştir.
2.14. Özel Öğretim Kurumlarında eğitim-öğretim etkinliklerine katıldıkları tespit edilen Milli
Eğitim Bakanlığına bağlı resmi kurumlarda görevli (12) öğretmen hakkında disiplin teklifleri getirilmiştir. Bu kurumlarda sigortasız çalıştırıldıkları anlaşılan (10) personel hakkında da
Kayseri Sosyal Güvenlik Kurumuna ve Kayseri Vergi Dairesine bildirimlerde bulunulmuştur.
2.15. Denetimin nitelik ve niceliğinin arttırılması için Bakanlığımızın çalışmaları sürekli devam etmekte, gerekli görüldüğü zamanlarda saha personelinin hizmetiçi eğitim faaliyetleri yapılmaktadır.
2.16. Başkanlığımız kayıtlarında, başvuran ya da başka tüzel kişi/gerçek kişi tarafından konuyla ilgili Bakanlığımıza karşı dava açıldığı yönünde bilgi/belge bulunmamaktadır.” bilgilerine yer verilmektedir.
3. Kurumumuzun 21/11/2018 tarih ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen Kayseri Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 03/12/2018 tarihli ve sayılı yazısında; 3.1. Başvuruya konu kurumlar hakkında Milli Eğitim Bakanlığı Maarif Müfettişlerinin 14/05/2018 tarihli ve sayılı İnceleme/Soruşturma Raporu ve Teftiş Kurulu
Başkanlığı’nın 16/07/2018 tarihli ve sayılı yazıları ile getirilen idari para cezası teklifleri Valilik Makamının Olurları doğrultusunda uygulandığı; 3.2. Dershane dönüşüm süreci çerçevesinde kolluk kuvvetlerinin de yer aldığı herhangi bir işlem yapılmadığı; Bakanlık Maarif Müfettişlerince disiplin ve idari para cezaları yönünde getirilen teklifler uygulandığı; 3.3. 14/05/2018 tarihli ve sayılı soruşturma raporunda adı geçen bazı kurumlara kapatma cezası verilmesi gerekirken kapatılmadığı, yerine idari para cezalarının verildiği ile ilgili olarak da; 3.4. Bakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 01/11/2017 tarihli ve sayılı yazılan ile
Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu ile Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu, Öğretim Kurslarının kapatılması işleminin ivedilikle yerine getirilmesi teklifine istinaden; Özel Özel
Öğretim Kursu Valilik Makamının 14/11/2017 tarihli ve sayılı Olur’u ile Özel
Özel Öğretim Kursu’da Valilik Makamının 10/11/2017 tarih ve sayılı Olur’u doğrultusunda kapatma işlemi gerçekleştirildiği; 3.5. Ancak; Özel Öğretim Kursu, biyatı Özel
Öğretim Kursu ile Özel Öğretim Kursları hakkında MEB Özel Öğretim
Kurumları Genel Müdürlüğü’nün 08/12/2017 tarihli ve sayılı yazıları ile “… açılışı uygunluğu doğrultusunda işlemlerin devam ettirilmesi gerektiği…” ve Özel Özel
Öğretim Kursu ile ilgili olarak da 22/11,12017 tarihli ve sayılı yazı ile “…idari para cezası teklifinin uygulanması gerektiği ancak Bakanlığımızca açılışına uygunluk verilen kurumun açılış işlemlerinin de devam ettirilmesinin uygun olacağı değerIendirilmiştir…” görüşleri bildirildiğinden ilgili kurumlar hakkında kapatma işlemi uygulanmadığı; Bakanlık
Müfettişlerince düzenlenen 14/05/2018 tarihli ve sayılı soruşturma raporunda haklarında idari para cezası getirilen kurumlar tarafından Valilik aleyhine açılmış davaların bulunduğu ve dava sürecinin devam ettiği bilgilerine yer verilmiştir.
4. Kurumumuzun 21/11/2018 tarih ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü’nün 03/12/2018 tarihli ve sayılı yazısında; 4.1. Bakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığının 01/11/2017 tarihli ve sayılı yazılan İle
Özel Öğretim Kursu, Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu ile Özel Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kurslarının kapatılması işleminin ivedilikle yerine getirilmesi teklifine istinaden; Özel
Özel Öğretim Kursu Valilik Makamının 14/11/2017 tarihli ve sayılı
Oluru ile Özel Özel Öğretim Kursu da Valilik Makamının 10/11/2017 tarih ve sayılı Oluru doğrultusunda kapatma işleminin gerçekleştirildiği; 4.2. Bakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 01/11/2017 tarihli ve sayılı yazılan ile
Özel Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu ile Özel Özel Öğretim Kursu, Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kurslarının kurslarına (6 adet)
kapatma teklifi getirildiği, Teftiş Kurulu Başkanlığının 14/05/2018 tarihli ve sayılı rapor/yazıları ile de içlerinde bu kurumlarında bulunduğu Kayseri’deki 39 kuruma İdari para cezası teklifi getirildiği; 4.3. Bu kurumlardan Özel Özel Öğretim kursu ile ilgili olarak Teftiş Kurulu
Başkanlığı’nın 01/11/2017 tarihli ve sayılı raporlar Valiliğe ulaştığında kurumun açılma işlemlerinin tamamlanmış olması nedeniyle kapatma cezasının uygulanma kabiliyeti olmadığından idari para cezası uygulandığı; 4.4. Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel
Öğretim Kursu ile Özel Özel Öğretim Kursu kursları ile ilgili olarak ise Özel Öğretim Kurumlan Genel Müdürlüğü’nün 22/11/2017 tarih ve sayılı yazı ile 08/12/2017 tarih ve sayılı yazılarındaki görüş nedeniyle açılış işlemlerinin devam ettirilerek kurum açma izni düzenlendiği, ancak idari para cezalarının uygulandığı; 4.5. Özel Özel Öğretim Kursu ve Özel Özel Öğretim
Kursunun ise Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 14/05/2018 tarihli ve sayılı raporları doğrultusunda kapatılarak İdari para cezalarının uygulandığı; 4.6. Ancak Özel Özel Öğretim Kursu, Özel Özel
Öğretim Kursu ile Özel Özel Öğretim Kursları hakkında MEB Özel Öğretim
Kurumları Genel Müdürlüğü’nün 08/12/2017 tarihli ve sayılı yazıları ile “… açılışı uygunluğu doğrultusunda işlemlerin devam ettirilmesi gerektiği…” ve Özel Özel
Öğretim Kursu ile ilgili olarak da 22/11/2017 tarihli ve sayılı yazı ile “…İdari para cezası teklifinin uygulanması gerektiği ancak Bakanlığımızca açılışına uygunluk verilen kurumun açılış İşlemlerinin de devam ettirilmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir …” görüşleri bildirildiğinden ilgili kurumlar hakkında kapatma işlemi uygulanmadığı;
…
4.7. Özel Öğretim Kurumlarına uygulanan idari para cezalarının 5580 sayılı Özel Öğretim
Kurumları Kanuna dayalı olarak verildiği; 4.8. Mezkûr raporda, özel öğretim kurumu sahiplerinin Valilik, Bakanlık bünyesinde görevli öğretmen, müdür, müdür yardımcısı, bürokrat vb. olduğuna ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı; …
4.9. Bakanlıkları tarafından 2014-2018 yıllarını kapsayan hizmet içi eğitim faaliyetlerinin planlandığı, gerek özel öğretim kurumu personeli gerek sahada görev yapan il ve ilçe milli eğitim personeline yönelik eğitim planlarının hazırlandığı, bu planların uygulandığı; 4.10. 2023 Eğitim Vizyon Belgesinde yer alan ve Genel Müdürlüklerinin misyonu arasına öncelikli olarak dahil edilen hedeflerden birisinin özel öğretim kurumlarının denetimi meselesi olduğu, bu hususta Vizyon Belgesinde “Özel öğretim kurumlarına yönelik teftiş ve rehberlik sistemleri, öğrenme merkezli olarak dönüştürülecektir.” ve “Özel öğretimde haksız rekabet olmaması için gereken önlemler çeşitlendirilecektir.” ifadelerinin yer aldığı; bu çerçevede
Genel Müdürlüklerinin Teftiş Kurulu Başkanlığı ile işbirliği halinde özel öğretim kurumlarının denetimi hususunda dönüşüm gerçekleştirmeye odaklandıklarını; 4.11. 5580 sayılı Kanun’da yer alan idari cezaların kanununda belirtilen fiiller için brüt asgari ücretin beş katı ile yirmi katı arasında uygulandığını, fiillerin tekrarı hâlinde idari para cezası miktarının beş kat artırılarak uygulanacağının düzenlendiği, üçüncü kez tekrarlanması hâlinde ise kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı iptal edilmesi yönünde yaptırımların yer aldığı, anılan yaptırımların oldukça ağır olduğunun değerlendirildiği; 4.12. Dershane dönüşüm sürecinin, 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumlan Kanunu belirtilen düzenlemeler (bkz. III. İlgili Mevzuat Bölümü) çerçevesinde dönüşüm sürecinin yürütüldüğünü, 4.13. Bakanlığın ortaöğretime ve yükseköğretime geçişte orta vadeli hedefi yarışma ve elemeye yönelik sınava olan ihtiyacın azaltılması olduğu, bu hedefe yönelik iyileştirme sürecinin iki ana bileşenin üzerine yapılandırılmasının hedeflendiği; 4.14. İlk bileşenin iyileştirme süreçleri olarak okullar ve bölgeler arası farkın azaltılması, tüm sürecin izlenmesi ve desteklenmesi için yapı ve süreçlerin oluşturulması, okul gelişiminin ana eksen olarak yapılandırılması, mesleki ve teknik eğitimin güçlendirilerek sınav talebinin dönüştürülmesi ve elverişsiz koşullardaki okulların desteklenmesi belirlendiği; 4.15. İkinci bileşenin iyileştirme süreçleri sınavsız yerleştirme konusunda esnek modeller geliştirilmesi ve merkezî sınavların orta vadede sadece belli amaç ve yönelimlere sahip çocuklar ve okullar için yapılandırılması şeklinde belirlendiği; 4.16. 2023 Eğitim Vizyonu ve hedefleri çerçevesinde öğrenmenin iyileştirilmesine yönelik eylemler ile birlikte eğitim sistemindeki tüm sınavların, amacı, içeriği, soru tiplerine bağlı
yapısı ve sağlayacağı yarar bağlamında yeniden düzenlenmesinin hedeflendiği, akıl yürütme, eleştirel düşünme, yorumlama, tahmin etme ve benzeri zihinsel becerilerin sınanmasının öne çıkacağı, bilgi depolamak, formül ezberlemek gibi işlemlere ihtiyacın kalmadığı bir yaklaşımın sergileneceği, sınav öncesi her ay paylaşılacak, örnek sorularla belirsizliğin ortadan kaldırılacak ve öğrencilerin deneyiminin arttırılacağı; …
4.17. Kapatılan dershanelerin ve hâlen devam eden özel öğretim kurslarına olan ihtiyacın büyük ölçüde yarışma ve eleme odaklı çoktan seçmeli sınav sisteminin varlığından kaynaklandığı, ancak Bakanlıklarının orta vadedeki temel amacının başta merkezî sınavlara olan ihtiyacın azaltılması ve öğrencilerin ihtiyaç duyduklarında, öğrenme amaçlı destek hizmetlerine erişimini kolaylaştırmak olduğundan dershane, özel öğretim kursları veya her ne ad altında olursa olsun benzer oluşumların Bakanlığın hedeflerine erişebilmesinin önünde oldukça büyük bir engel oluşturduğunu, Zira hem velinin hem de öğrencinin güçlü yarınlar için gerçekleştirilecek eğitim seferberliğine aktif katkı sağlamaları ve bu süreçte sadece “okul”a odaklanabilmeleri olmazsa olmazları olduğu ifade edilmektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ” hükmüne, 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü amirdir.
7. 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanununun; 7.1. ‘Kurum açma izni’ başlıklı 3’üncü maddesinde; “… Kurum açma izni alınmadıkça, kuruma öğrenci kaydı yapılamaz. … c) Kurumun yönetmelikleriyle öğretim programının
Bakanlıkça incelenip onanmış olması. (Değişik beşinci fıkra: 1/3/2014-6528/10 md.)
Milletlerarası özel öğretim kurumları hariç bu Kanun kapsamındaki ilkokul, ortaokul, lise ve özel eğitim okulları için 1 Eylül tarihinden sonra verilen kurum açma izinleri, ertesi eğitimöğretim yılından itibaren geçerlidir.(1) Kurumlara ad verilmesine ilişkin esaslar yönetmelikle belirlenir. Gerçek ve tüzel kişiler tarafından; hizmet içi eğitim kapsamına giren faaliyetler dışında Kanun kapsamında belirtilen faaliyetler, bu Kanuna göre yetkili makamlardan kurum açma izni alınmadan yapılamaz…. (Ek fıkra: 1/3/2014-6528/10 md.) Her ne ad altında olursa olsun, eğitim ve öğretim sunmak amacıyla yürütülen faaliyetler Bakanlığın izin ve denetimine tabidir. Bu faaliyetleri yürütenler, özel öğretim kurumları için bu Kanunda öngörülen kurallara uymakla yükümlüdür. …. (Ek fıkra: 2/12/2016-6764/61 md.) Bu Kanun kapsamındaki eğitim-
öğretim faaliyetlerini yapan ancak bu Kanuna uygun olarak kurum açma izni ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlenmeyen yerleri kuran veya işletenlere brüt asgari ücretin 20 katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valiliklerce kapatılır. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.” denilmektedir.
8. 20/03/2012 tarih ve 28239 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Özel
Öğretim Kurumları Yönetmeliğinin ‘Tanımlar’ başlıklı 4’üncü maddesinin (o) bendinde; “(Ek:RG-5/7/2014-29051) Temel Lise: Kanunun geçici 5 inci maddesi kapsamında dönüşüm programına alınan kurumların kurucuları tarafından açılan ve faaliyetleri 2018-2019 eğitim öğretim yılının sonuna kadar devam eden ortaöğretim özel okullarını,” tanımına yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuru, temel lise kurucusu ’ın Milli Eğitim Bakanlığı’nın dershane dönüşüm sürecini yönetmedeki yetersizliği ile Yönetmelik ile alınabilecek önlemlerin alınmadığı iddiaları, bu iddialar doğrultusunda kurucusu olduğu temel liselere yeteri kadar öğrenci alamaması nedeniyle zarara uğradığı, bu nedenle temel lise dönüşüm taahhüdünü, 2023 yılına dek uzatılması, dershane gibi çalışan kursların kapatılması ve daha önce aynı konu ile ilgili yapmış olduğu ve hakkında Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından verilen İncelenemezlik
Kararına konu başvurunun yeniden incelenmesi talebini içermektedir.
11. Dosya kapsamının incelenmesinden; 11.1. Başvuranın benzer talepler ile Kurumumuza 01/11/2017 tarihinde bir başvurusunun bulunduğu, başvuru hakkında Kurumumuz tarafından 14/12/2018 tarihli bir Gönderme Kararı verildiği, başvuranın 10/01/2018 tarihinde; “Milli Eğitim Bakanlığının dershane dönüşümünün arkasında durup gerçek anlamda bu kurslara izin vermemesi, açılan kursların kayıtsız şartsız kapatılması, Devlet okullarındaki Temel Lise karşıtlığına önlem alınması, 3 yıldır yaşanan ve kendisinden kaynaklanmayan bu olumsuzluklardan dolayı Temel Lise olarak devam edip bahçeli okul yaptırma taahhüdünün 2023 yılına uzatılması, eğitimle ilgili bu bilgilerin Sayın
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a ulaştırılması” talepleri ile Kurumumuza yeniden başvuruda bulunduğu, ancak başvurunun kapsamının ve iddiaların son derece geniş bir alana yayılması, bazı taleplerin yasama yetkisi dâhilinde bulunması, bazı taleplerin ise Kurumumuz görev alanı dâhilinde bulunmaması nedenleri ile İncelenemezlik Kararı verildiği; 11.2. Başvuranın bu kez tarihli “…bazı Kurumlara kapatma cezası verildiği ancak kapatma cezalarının uygulanmadığı, bunun yerine bu kurumlara idari para cezası verildiği, bazı kursların yan yana açıldığı ve dershaneciliğin devam ettiği, 2015 yılında devlet
okulundaki öğretmen, idareci ve bürokratların yayınlara, etüt kurslarına ve kurslara ortak olduğu, dershane sürecini akamete uğrattıkları” şeklinde iddialarını içeren başvurusuna konu ek belgeler arasında Milli Eğitim Bakanlığı Maarif Müfettişleri tarafından Kayseri ilinde yürütülen soruşturmaya ilişkin Bilgi Edinme Hakkı Kanunu kapsamında edinilmiş 351 sayfalık bir rapor örneğini de sunduğu, anılan rapor çerçevesinde başvurunun incelenmesine geçildiği görülmektedir.
12. İnceleme çerçevesinde İdarelerce Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerin tetkikinden soruşturma raporlarının gereğinin yapılmadığı iddiası ile ilgili olarak; 12.1. Başvuran ’ın 15/09/2017 tarihli dilekçesinde yer alan “Kayseri ilinde özel öğretim kurslarının yan yana binalar tutup mevzuata aykırı bir şekilde dershanecilik anlayışıyla ders yaptıkları” iddiası ile ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığı Müsteşarlık
Makamınca 13/10/2017 tarihli ve sayılı Olur’u ile 8/04/2018 tarih ve sayılı Oluru’na istinaden Bakanlık Maarif Müfettişlerinin görevlendirildiği; 12.2. Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 01/11/2017 tarihli ‘Kayseri İlinde İzinsiz Faaliyet Gösteren
Özel Öğretim Kursları’ konulu Kayseri İl Milli Eğitim Müdürlüğü’ne hitaben iletilen yazıda; 26-28/10/2017 tarihlerinde yapılan inceleme/soruşturma çalışmaları sırasında kurum açma izni olmadığı halde izinsiz faaliyet gösteren yedi adet özel öğretim kurusunun tespit edildiği, tespit edilen hususların tutanak altına alındığı, Özel Öğretim Kursu, Özel
Kursu, Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim
Kursu ve Özel Özel Öğretim Kursu olmak üzere yedi kurumun kurum açma izni olmadığı halde izinsiz faaliyet gösterdikleri, bu kurslardan Özel Özel Öğretim
Kursunun resmi bir başvurusunun bulunmadığı, Özel Öğretim Kursu, Özel Öğretim Kursu, Özel Özel Öğretim Kursu, Özel
Özel Öğretim Kursu ve Özel Özel Öğretim Kursunun kurum açma başvurularının bulunduğu henüz sürecin tamamlanmadığı, Özel Kursu’na
Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü’nün 30/10/2017 tarih ve sayılı yazıları ile işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlendiğinin belirtildiği ve aynı yazıda Özel
Kursu’na Özel Öğretim Kurumları haricindeki “kursların kapatılması işleminin ivedilikle yerine getirilmesinin uygun olacağı” yönünde görüş ve kanaat sunulduğu; uygulanması gereken idari para cezasına ile ilgili tekliflerin ise inceleme soruşturma raporunda sunulacağının ifade edildiği; 12.3. Anılan Teftiş Kurulu Başkanlığının yazısına istinaden Özel Özel Öğretim
Kursunun kapatılması işlemine ilişkin İl Milli Eğitim Müdürlüğünce Valilik Olurunun hazırlandığı ve 10/11/2017 tarihinde onaylandığı, kapatma işleminin yapılması için ilgili
Kaymakamlığa iletildiği, buna göre kapatma işleminin gerçekleştirildiği; 12.4. Özel Özel Öğretim Kursu hakkında MEB Özel Öğretim Genel Müdürlüğü tarafından 01/11/2017 tarihli yazı ile Bakanlığın iş yeri açma ve çalışma ruhsatı verilmesinin uygun görüldüğü, Valilikçe kurum açma izninin düzenlenmesinin istenildiği,
12.5. Kayseri İl Milli Eğitim Müdürlüğünce Teftiş Başkanlığının yazısı ile Özel Öğretim Genel
Müdürlüğü’nün yazısı aynı tarihli olması ve birbiri ile zıt görüşlerin yer alması nedeni ile Genel
Müdürlüğüne görüş sorulduğu, Genel Müdürlükçe “ … para cezası teklifinin uygulanması gerektiği ancak Bakanlığımızca açılışına uygunluk verilen kurumun açılış işlemlerin devam ettirilmesinin uygun olacağı …” şeklinde görüş bildirildiği, Valilikçe bu görüş doğrultusunda işlem yapıldığı; 12.6. Benzer bir tereddütün Özel , özel Öğretim
Kursları için de yaşandığı, Genel Müdürlük tarafından 07/11/2017 tarihli yazılar ile adı geçen özel öğretim kursları hakkında hazırlanan dosyalarda eksiklikler belirtilerek tamamlatılması ve
Valilikçe kurum açma izinlerinin düzenlenmesi yönünde yazı yazıldığı, 01/11/2017 tarihli
Teftiş Başkanlığı yazısı nedeniyle 13/11/2017 tarihli İl Müdürlüğü yazıları ile Bakanlık Özel
Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğüne görüş sorulduğu, Genel Müdürlüğün 08/12/2017 tarihli yazıları ile 4.5. no’lu paragrafta da yer alan Müdürlükçe “ … para cezası teklifinin uygulanması gerektiği ancak Bakanlığımızca açılışına uygunluk verilen kurumun açılış işlemlerin devam ettirilmesinin uygun olacağı …” şeklinde görüş bildirildiği, Valilikçe bu görüş doğrultusunda işlem yapıldığı; 12.7. MEB Maarif Müffetişlerinin 14/05/2018 tarihli ve sayılı Nihai İnceleme
Soruşturma Raporu ile Teftiş Başkanlığı’nın 16/07/2018 tarihli ve sayılı yazıları ile getirilen idari para cezası tekliflerinin tamamının Valilik Olur’u ile uygulandığı görülmüştür.
13. Bu bağlamda, Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın yukarıda sayılan özel öğretim kurslarından; sadece Özel Öğretim Kursu ile Özel Özel Öğretim
Kursunun kapatılması yönündeki önerisinin uygulandığı, Özel Özel Öğretim
Kursunun Müfettiş Raporunun çalışmaları devam ederken 30/10/2017 tarihinde açılış izninin
Bakanlıkça verilmesi nedeniyle kapatma işleminin uygulamadığı görülmüşse de kapatılması yönünde görüş sunulan diğer dört özel öğretim kursunun kapatılması gerektiği şeklinde mezkûr
Kanun’da açık hüküm bulunduğu, Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın bildirme niteliğindeki yazının ivedilikle uygulanması ve kapatma işleminin gerçekleştirilmesi gerekirken Valilikçe tereddüte düşüldüğü, ancak Teftiş Kurulu Başkanlığı’nın 01/11/2017 tarihli yazısı ile sadece Kayseri İl
Milli Eğitim Müdürlüğü’nü kapatma işlemleri hakkında bilgilendirdiği, özel öğretim kurumu açma izinlerinin onaylandığı diğer makam olan Özel Öğretim Genel Müdürlüğü’nün bilgilendirildiğine dair bir belge tespit edilemediği, bu doğrultuda Bakanlığın her iki birimi tarafından Valiliğe yakın tarihlerde adı geçen kurumların açılış işlemlerine ilişkin iki farklı işlem talimatının gönderildiği, iki farklı işlem önerisinin yakın tarihlere denk düşmesinin
Valilik nezdinde karışıklığa sebebiyet verdiği ve dört öğretim kursu için kapatma önerisinin uygulanmadığı görülmüşse de anılan kurumların açılışlarının devam ettirilmesi şeklindeki işlemin, İdarenin merkez ve taşra teşkilatında dershaneciliğin devam etmesi yönünde irade gösterdiği sonucuna varılamayacağı değerlendirilmektedir.
14. Buna göre, başvuranın 1 no’lu paragrafta yer alan iddia ve talepleri bakımından konu incelenecek olursa; İdarenin başvuranın dilekçesi doğrultusunda harekete geçerek 16/10/2017 tarihleri ile 18/04/2018 tarihleri arasında maarif müfettişleri marifetiyle 54 tane özel öğretim
kurumu hakkında inceleme soruşturma gerçekleştirdiği, 17’si hakkında iddiaların sübuta ermediği, 39 tanesi hakkında idari para cezası, kapatma cezası ve disiplin cezası olmak üzere çeşitli cezaların verildiği, kapatma cezaları hariç tamamının uygulandığı anlaşılmakla birlikte buradan dershane dönüşüm sürecinde Bakanlığın yetersiz kaldığı iddiasına tek bir il örneğinden ve sınırlı bir zaman aralığından ulaşmanın mümkün olmadığı, ayrıca başvuranın kurucusu olduğu temel liseye yeterince öğrenci kaydının alınamadığı şeklindeki beyanı ile ilgili
Yönetmeliğin yetersiz önlemleri içermesi arasında doğrudan bir neden sonuç ilişkisinin kurulamayacağı değerlendirilmektedir.
15. Başvuranın 2023 yılına dek taahhütlerin uzatılması talebi bakımından ise; anılan bilgi ve belgelerden yarışma ve eleme odaklı çoktan seçmeli sınav sisteminin özel öğretim kurslarının da bu ihtiyaç nedeniyle varlığını sürdürdüğü, ancak Bakanlık makamlarınca orta vadeli hedefler çerçevesinde sınav ihtiyacının azaltacak önlemler alınması yönünde modeller üzerinde durularak okul merkezli yaklaşımın pekiştirilmesi yönünde çalışmaların yapıldığı, temel liselerin dönüşüm sürecinin uzatılarak varlığını sürdürmesi yönünde bir iradenin bulunmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 7180 sayılı Kanun ile 5580 sayılı
Kanun’un 2,3,7,12, Ek madde 1’de değişikliğe gidilmiş ancak dönüşüm programına alınan kurumlardan istedikleri okul türüne dönüşmeleri için tanınan 2018 – 2019 eğitim ve öğretim yılı sonuna ilişkin herhangi bir değişiklik yapılmamış, İdarenin 27/08/2019 tarihli yazısı ile temel liseden okula dönüşme taahhüdü verilen kurumlardan bina inşaatı bitmemiş olanlara yıl sonuna kadar süre tanınmıştır. Ancak buradan da yasa koyucunun temel liselere ilişkin yaklaşımındaki tutumunu sürdürdüğü görülmektedir. Ayrıca, uyuşmazlığa konu Kayseri iline bakıldığında başvuran ile emsal durumdaki 16 adet temel liseden 14’ünün dönüşüm sürecini tamamladığı, başvuranın dershane dönüşüm sürecine ilişkin İdare ve mevzuat ile ilgili iddialarından diğer temel lise kurucularının etkilenmediği anlaşılmaktadır.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından
Kayseri ilinde bulunan özel öğretim kurumları hakkında gerekli inceleme ve soruşturmanın gerçekleştirildiği, başvuranın dershaneciliğin devam ettiği iddiaları ile temel lisesine öğrenci alamadığı iddiası arasında doğrudan bir neden sonuç ilişkisi tespit edilemeyeceği, diğer yandan yapılan incelemenin başvuranın temel lise dönüşüm sürecine ilişkin taahhütlerin 2023 yılına dek uzatılması talebi yönünde Milli Eğitim Bakanlığına bir öneride bulunulmasını gerektirecek mahiyette olmadığı gibi anılan talebin de halihazırda yasama yetkisi dahilinde yer aldığı, bu itibarla başvuranın talebinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında incelenene bilgi belge ve eklerinden İdarenin “makul sürede karar verme”, “hesap verebilirlik” ve “şeffaflık” ilkelerine uygun davranıldığı görülmüştür.
18. Diğer yandan, başvuruya konu teftiş değerlendirme raporlarının uygulanmasına ilişkin
Milli Eğitim Bakanlığı’nın farklı birimlerinin birbirine yakın tarihlerde iletilen yazılarında bahse konu özel öğretim kursları üzerinde farklı tasarruf teşkilinin öngörüldüğü, bu durumun taşra teşkilatının Kanun’un açık hükmünü uygulaması önünde aksamaya sebebiyet verdiği, bu çerçevede Milli Eğitim Bakanlığı’nın emsal durumlarda önceliği Kanun’un açık hükmünün uygulanması ile Teftiş Kurulu’nun Raporlarına vermesi hususuna bundan böyle iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk” ilkesi çerçevesinde dikkat etmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş olup Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38’inci maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu başvurana 06/12/2018 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA ve KAYSERİ VALİLİĞİNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi