Terör tehdidi nedeniyle iptal edilen servis hizmeti yerine ücretsiz ulaşım kartı verilmesi talebi hukuken karşılanabilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2019/7821-S.11957

BAŞVURU NO : 2019/6792

KARAR TARİHİ : 29/08/2019

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞI

Servis tahsis talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 26/03/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda özetle; … İl Jandarma Komutanlığında devlet memuru olarak çalıştığını, terör tehdidi nedeniyle servislerin iptal edildiğini, erbaştan subaya kadar tüm rütbeli personele (asker) ücretsiz belediye şehir içi ulaşım kartı verildiğini, ancak aynı kurumda (işyerinde) çalışmalarına ve aynı tehditlere maruz kalmalarına rağmen kendilerine ücretsiz kart verilmediğini, bu durumun ayrımcılık olduğu gibi maddi olarak kendilerini olumsuz etkilediğini, işçi olan arkadaşlarına da yol ücreti ödendiğini belirterek; devlet memurlarına da ücretsiz kart verilmesini, yol ücreti verilmesini veya servis tahsis edilmesini, talep etmektedir.

II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Jandarma Genel Komutanlığından 02/05/2019 tarihli ve … sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, anılan İdarenin 23/05/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. … İl Jandarma Komutanlığında görevli devlet memurlarına ücretsiz toplu taşıma kartı verilmesi için … Büyükşehir Belediye Başkanlığına müracaatta bulunulduğu, … Büyükşehir

Belediye Başkanlığınca “4736 sayılı Kamu Kurumu ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve

Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun ile Aile ve Sosyal

Politikalar Bakanlığı tarafından çıkarılan 04.03.2014 tarih ve 28981 sayılı resmi gazete yayınlanan Ücretsiz veya İndirimli Seyahat Kartları Yönetmeliğinde belirtilen kişilere ücretsiz toplu taşıma kartı verildiği” şeklinde cevap verilerek ücretsiz toplu taşıma kartı verilmediği, 2.2. … ilinin Suriye’ye sınır olması ve terör tehdidinin devam etmesi nedeniyle güvenlik açısından risk oluşturacağı değerlendirildiğinden … İl Jandarma Komutanlığınca servis hizmeti verilmediği, 2.3. … İl J.K.lığı emrinde görev yapan subay, astsubay, uzman jandarma ve uzman erbaş statüsündeki personele … Büyükşehir Belediye Başkanlığınca ücretsiz toplu taşıma kartı verildiği, devlet memurlarına da ücretsiz toplu taşıma kartı verilmesi talep edilmesine rağmen, sadece mevzuatta belirtilenlerin bu haktan faydalanabileceği belirtilerek ücretsiz toplu taşıma kartı verilmediği, 2.4. Jandarma personelinin toplu taşıma araçlarından ücretsiz istifade edebilmesi için, ilgili mevzuatta düzenleme yapılmasına yönelik teklifin İçişleri Bakanlığına gönderildiği, 2.5. … İl Jandarma Komutanlığında görevli işçilere ise 26’ncı Dönem Grup Toplu İş

Sözleşmesinin “Servis Hizmetleri” başlıklı 74’uncü maddesi uyarınca, ulaşım ücreti ödendiği, Belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 1982 Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve Hizmet Tarifeleri İle

Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 1’inci maddesinin üçüncü fıkrası : “ (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/88 md.) Türk vatandaşı olan altmış beş yaş ve üzeri kişiler, demiryolları ve denizyollarının şehiriçi hatları ile belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak, demiryolları ve denizyollarının şehirlerarası hatlarından ise %50 indirimli olarak yararlanırlar. Bu fıkrada belirtilen kurum ve kuruluşlar, belediyeler, belediyeler tarafından kurulan şirketler, birlikler, müessese ve işletmeler altmış ila altmış beş yaş arasında bulunan kişilerin toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz veya indirimli olarak yararlanmasını sağlayabilirler.” 6. 04.03.2014 tarihli ve 28931 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ücretsiz veya İndirimli

Seyahat Kartları Yönetmeliğinin “Ücretsiz seyahat hakkından yararlanacak kişiler” başlıklı 4’üncü maddesi: “(1) 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca demiryolları ve denizyollarının şehiriçi ve şehirlerarası hatlarından, belediyelere, belediyeler tarafından kurulan şirketlere, birlik, müessese ve işletmelere veya belediyeler tarafından yetki verilen özel şahıs ya da şirketlere ait şehiriçi toplu taşıma hizmetlerinden ücretsiz olarak

yararlanacaklar aşağıda belirtilmiştir:

a) 24/2/1968 tarihli ve 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet

Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında aylık bağlananların kendileri, eşleri, anne ve babaları ile evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları.

b) 8/6/1949 tarihli ve 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununun 56 ncı ve mülga 64 üncü maddesi, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık

Sigortası Kanununun 47 nci maddesinin sekizinci fıkrası, 3/11/1980 tarihli ve 2330 sayılı Nakdi

Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun veya 2330 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak aylık bağlanmasını gerektiren kanunlarda belirtilen haller kapsamında;

1) Hayatını kaybedenlerin,

2) Harp veya vazife malulü sayılanlardan aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin,

3) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta olanların,

4) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta iken, sınıf veya görev

değiştirerek çalışmaya devam etmekle birlikte veya 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine göre sigortalı olmayı gerektiren bir işte çalışmaya başlamış olmakla birlikte bu aylıkları kesilmesi gerekmeyenlerin, kendileri, eşleri, anne ve babaları ile evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları.

c) 5434 sayılı Kanunun mülga 45 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 47 nci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen haller kapsamında;

1) Hayatını kaybedenlerin,

2) Harp veya vazife malulü sayılanlardan aylık almakta iken hayatını kaybedenlerin,

3) Harp veya vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta olanların,

4) Harp ve vazife malulü sayılmaları sebebiyle aylık almakta iken, sınıf veya görev değiştirerek

çalışmaya devam etmelerinden veya 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi kapsamında çalışmaya başlamalarından dolayı aylıkları kesilenlerin, kendileri, eşleri, anne ve babaları ile evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları.

ç) 28/5/1986 tarihli ve 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında

Kanun kapsamındaki hizmetleri sebebiyle vatani hizmet tertibinden aylık bağlananların kendileri, eşleri, anne ve babaları ile evli olmayan ve yirmi beş yaşını doldurmamış çocukları.

d) 24/6/2008 tarihli ve 5774 sayılı Başarılı Sporculara Aylık Bağlanması ile Devlet Sporcusu

Unvanı Verilmesi Hakkında Kanuna göre aylık bağlananların kendileri.

e) Engelliler için sağlık kurulu raporuyla % 40 ve üzerinde engelli olduğunu belgeleyen Türk vatandaşlarının kendileri, ağır engellilerin ise kendileri ile birlikte birden fazla olmamak üzere beraber seyahat ettikleri refakatçileri.”, Şeklindedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

7. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran, … İl Jandarma Komutanlığında devlet memuru olarak çalıştığını, terör tehdidi nedeniyle servislerin iptal edildiğini, erbaştan subaya kadar tüm rütbeli personele (asker) ücretsiz belediye şehir içi ulaşım kartı verildiğini, ancak aynı kurumda (işyerinde) çalışmalarına ve aynı tehditlere maruz kalmalarına rağmen kendilerine ücretsiz kart verilmediğini, bu durumun ayrımcılık olduğu gibi maddi olarak kendilerini olumsuz etkilediğini, işçi olan arkadaşlarına da yol ücreti ödendiğini belirterek; devlet memurlarına da ücretsiz kart verilmesini, yol ücreti verilmesini veya servis tahsis edilmesini, talep etmektedir.

9. İdare ise servis hizmetinin kaldırılması konusunda Kurumumuza gönderdiği cevabi yazısında, başvuranın görev yaptığı yerde terör tehdidinin bulunması nedeniyle güvenlik açısından bunun yapıldığını belirtmektedir. Ayrıca terör tehdidi devam ettiği için servis hizmetinin sunulmasının şuan için mümkün olmadığını da ifade etmektedir.

10. Bilindiği üzere, idarelerin kendilerine ayrılmış bütçeleri ile üstlendikleri fonksiyonlar doğrultusunda ilgili mevzuatlarında belirlenen kurallara uygun şekilde kaynaklarını etkili, ekonomik ve verimli kullanması bir zorunluluk olup, ekonomik ve sosyal haklar mali kaynakların yeterliliği ölçüsünde yerine getirilecektir. İdarelerin personeline sunduğu servis hizmeti de sosyal bir hak olmakla birlikte, personelin işe gidiş ve gelişlerini kolaylaştıran, motivasyonu artıran bir imkan sağlamaktadır (KDK, 2018/3616 Başvuru Nolu, 18/09/2018 tarihli Ret Kararı).

11. Somut olayda İdarenin, personelinin can güvenliğini sağlama gerekçesiyle servis hizmetini sonlandırdığı anlaşılmaktadır. Nitekim İdarenin, kendisinden kaynaklanmayan bir duruma karşı önlem amacıyla ve güvenlik endişesini gidermeye yönelik bu kararını aldığı çok açık bir durumdur. Her ne kadar başvuran, sosyal bir hak olarak da kabul edilen servis hizmetinden artık faydalanamamaktaysa da İdarenin makul gerekçelerle bu hizmeti sonlandırması yönünde kullandığı takdir yetkisinde kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırılık görülmemiştir.

12. Diğer taraftan başvuran, servis hizmeti tekrar verilememesi durumunda ücretsiz kart verilmesini veya yol ücretinin verilmesini talep etmektedir. İdare tarafından servis hizmetinin sağlanamaması durumunda, personele toplu taşıma kartı bedeli ödenebilmesi için bu konuda mevzuatta bir hüküm yer alması ya da kamu görevlilerinin geneline ve hizmet kollarına yönelik mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşmede bu yönde bir hüküm bulunması gerekmektedir.

Ancak, yapılan incelemede Jandarma Genel Komutanlığında görev yapan sivil memurlara yol ücretinin verileceğine yönelik böyle bir hükme rastlanılmamıştır.

13. Başvuranın, ücretsiz ulaşım kartı verilmesi talebine gelinecek olunursa, bu konuda yetkili yerin … Büyükşehir Belediyesi olduğu anlaşılmaktadır. İdare, bünyesinde görev yapan sivil memurlar için de ücretsiz ulaşım kartı verilmesi talebini yazılı olarak Büyükşehir Belediyesine iletmiş ancak bu talebi Büyükşehir Belediyesi tarafından kabul görmemiştir. Dolayısıyla ücretsiz ulaşım kartı verilip verilmemesi noktasında şikayete konu İdarenin bir tasarrufu söz konusu değildir.

14. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdarenin güvenlik gerekçesiyle servis hizmetini kaldırması yönünde kullandığı takdir yetkisinin somut ve yeterli olduğu, ayrıca kişi yararı ile kamu yararı arasındaki dengenin korunduğu, bu nedenlerle takdir yetkisinin kötüye kullanımın söz konusu olmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı, bu nedenle söz konusu ilkelere uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, … İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve JANDARMA GENEL KOMUTANLIĞINA tebliğine, yönelik hazırlanan bu öneri, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisinin uygun görüşlerine arz olunur.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi