|
ÖZET: Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı’nda doktora eğitimi gören başvuran, tez izleme komiteleri (TİK) tarafından üst üste iki kez başarısız sayılması sonucu ilişiğinin kesilmesine itiraz etmiştir. Başvuran, TİK 1 toplantısına katılmadığı ve raporunu zamanında sunmadığı, TİK 2’de ise tezini sunarak raporunu toplantı günü vermesi nedeniyle başarısız sayıldığını belirtmiştir. Danıştay, başvuranın tez izleme süreçlerini takip etme sorumluluğu olduğunu kabul etmekle birlikte, komite üyelerinin başvuranın çalışmasının nitelikli olduğuna dair ifadeleri ve süreçteki usulsüzlükler nedeniyle ilişiğinin kesilmesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğuna karar vermiştir.
Sonuç olarak, başvuranın ilişiğinin kesilmesi işleminin geri alınması yönünde tavsiye kararı verilmiştir. Bu karar, başvuranın akademik süreçteki sorumluluklarının yanı sıra, idarenin de süreçteki eksiklikleri göz önünde bulundurularak verilmiştir. Danıştay, başvuranın durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/55193-S.20.60209
BAŞVURU NO : 2020/1113
KARAR TARİHİ : 22/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın, doktora programından ilişiğinin kesilmesine
BAŞVURUNUN KONUSU :
itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 17/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza tarihinde yapılan başvuruda , özetle;
2012 yılında başladığı Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim
Dalındaki doktora eğitiminde tez danışmanlarından yardım göremediğini, tez izleme raporlarının evrak kayıt yoluyla tesliminde sıkıntılar yaşadığını, Tez İzleme Komitesinin (TİK)
ilk toplantısı yapılmadığı ve sözlü savunması alınmadığı halde 27/03/2019 tarihinde yapılmış gibi kayıt olduğunu ve buna göre de başarısız bulunduğunu, ayrıca buna ilişkin bir tebligatın yapılmadığını, hatta söz konusu sınavın yapıldığı 27/03/2019 tarihinde Şırnak’ta bulunduğunu, TİK 2 için de rapor tesliminden 1 hafta sonra sınava alındığını, bir jüri üyesinin gelmediğini, oyçokluğuyla TİK 2’den de başarısız olduğunu iddia etmekte ve nin tezin başkasına yazdırıldığı iddiasının ispatını, dan bilgi alınarak ve yeni bir jüri oluşturularak TİK 1 ve TİK 2’nin yeniden yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 28/01/2020 tarihli ve sayılı bilgi-belge talepli yazısına Dicle
Üniversitesi Rektörlüğü Bilgi Edinme Birimi’nin 13/02/2020 tarihli yazısı ekinde klasör halinde gerekli açıklama ve bilgi-belgeler gönderilmiş olup Sosyal Bilimler Enstitüsü’nün görüş yazısında; , Kamu Hukuku Doktora programındaki öğrencilik sürecinin “Tez Konusu Önerisi ve Savunması”ndan sonraki aşamasında; 2019 yılı OcakHaziran (27/03/2019) dönemi ile 2019 yılı Temmuz-Aralık (28/11/2019) dönemi raporlama sürecinde üst üste iki kez başarısız olduğunun ilgili Tez İzleme Komitesi üyelerinin imzaladığı tutanak ile tespit edildiği, bunun üzerine 27/12/2019 tarihinde Enstitü Yönetim Kurulu’nun da
Dicle Üniversitesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 51/7 hükmüne istinaden ilişiğinin kesilmesine karar verdiği; söz konusu işlemin ilgili mevzuat çerçevesinde gerçekleştirildiği, dolayısıyla Yönetmeliğin ilgili hükmü uyarınca ilişiğinin kesildiği anlaşılan
Burak KAYA ile ilgili olarak Enstitü tarafından bu aşamada yapılacak başka bir işlem bulunmadığı” hususlarının ifade edildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 09/11/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve
kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 6/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Diploma alma,
ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı
44 üncü maddesinin ilgili bentlerinde; “a. Yükseköğretim kurumlarının … lisansüstü
düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; … doktora …
diploması alır. Ders kredileri, Yükseköğretim Kurulunca ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir…”
6) 20/04/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Lisansüstü
Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin “Doktora Programı” başlıklı bölümünde;
6.1) “Genel esaslar” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Doktora programı, öğrenciye
bağımsız araştırma yapma, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile irdeleyerek yorum yapma, analiz etme ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırır. (2) Doktora programı, tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilmiş öğrenciler için toplam yirmi bir krediden ve bir eğitim-öğretim dönemi 60 AKTS’den az olmamak koşuluyla en az yedi ders, seminer, yeterlik sınavı, tez önerisi ve tez çalışması olmak üzere en az 240
AKTS kredisinden oluşur… (6) Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir.”
6.2) “Süre” başlıklı 17 nci maddesinde; “(1) Doktora programı, bilimsel hazırlıkta
geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıl; … (3)
Kredili derslerini başarıyla bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin ilişiği kesilir…”
6.3) “Tez danışmanı atanması” başlıklı 18 inci maddesinde; “(1) Enstitü
anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için kendi üniversite kadrosunda bulunan bir tez danışmanını ve danışmanla öğrencinin birlikte belirleyeceği tez konusu ile tez başlığını ilgili enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez önerisi enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşir. Tez danışmanının öğrencinin programı içinde ne zaman atanacağı senato tarafından kabul edilen yönetmelikte belirtilir. Ancak tez danışmanının, en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar atanması zorunludur. (2) Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir. Yükseköğretim kurumunda belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde üniversite senatosunun belirlediği ilkeler çerçevesinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir… Tez çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda atanacak ikinci tez danışmanı, üniversite kadrosu dışından da en az doktora derecesine sahip kişilerden olabilir.”
6.4) “Tez izleme komitesi” başlıklı 20 nci maddesinde; “(1) Yeterlik sınavında
başarılı bulunan öğrenci için ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile bir ay içinde bir tez izleme komitesi oluşturulur. (2) Tez izleme komitesi üç öğretim üyesinden oluşur. Komitede tez danışmanından başka enstitü anabilim/anasanat dalı içinden ve dışından birer üye yer alır. İkinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanı dilerse komite toplantılarına katılabilir. (3) Tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki dönemlerde, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile üyelerde değişiklik yapılabilir.”
6.5) “Tez önerisi savunması” başlıklı 21 inci maddesinde; “(1) Doktora yeterlik
sınavını başarı ile tamamlayan öğrenci, en geç altı ay içinde, yapacağı araştırmanın amacını, yöntemini ve çalışma planını kapsayan tez önerisini tez izleme komitesi önünde sözlü olarak savunur. Öğrenci, tez önerisi ile ilgili yazılı bir raporu sözlü savunmadan en az on beş gün önce komite üyelerine dağıtır… (4) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, OcakHaziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır.
Öğrenci, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunar. Bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planı belirtilir.
Öğrencinin tez çalışması, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir. (5) Tez önerisi savunmasına geçerli bir mazereti olmaksızın birinci fıkrada belirtilen sürede girmeyen öğrenci başarısız sayılarak tez önerisi reddedilir.”
6.6) “Doktora tezinin sonuçlandırılması” başlıklı 22 nci maddesinin ilgili
fıkrlarında; “(1) Doktora programındaki bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından kabul edilen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.
(2) Doktora tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir. (3) Öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunulması gerekir.”
7) 04/06/2017 tarihli ve 30086 sayılı Dicle Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim
ve Sınav Yönetmeliği’nin;
7.1) “Tebligat” başlıklı 22 nci maddesinde; “(1) Öğrenciye imza karşılığında elden
teslim edilen bilgi ve belgeler dışında her türlü tebligat, muhatabın adres kayıt sisteminde bulunan adresine gönderilmek suretiyle yapılır. Ayrıca, gerek Üniversitenin ve ilgili Enstitünün internet sayfasında, gerekse öğrenci bilgi sistemi üzerinden danışmanlar ve kullanıcılar tarafından eğitim ve öğretim süresince yapılan ilan ve duyurular, öğrencinin şahsına yapılmış sayılır.”
7.2) “Danışman atama ilkeleri” başlıklı 24 üncü maddesinde; “… (4) Doktora
programında tez danışmanı, Üniversite kadrosunda görev yapmakta olup doktorası veya doçentliği ilgili alandan olan, en az dört yarıyıl süreyle bir lisans programında veya iki yarıyıl süreyle yüksek lisans programında ders vermiş olan öğretim üyeleri arasından atanır… (6) Tez çalışmasının niteliğinin ikinci bir danışmanı gerektirdiği durumlarda, ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla ikinci tez danışmanı atanabilir. (Değişik cümle:RG-05/02/2020(1)
31030) İkinci tez danışmanı, Üniversite kadrosu dışından en az doktora/sanatta yeterlik
derecesine sahip kişilerden de atanabilir… (7) Danışmanın çekilme talebi veya öğrencinin danışman değişikliğine ilişkin gerekçeli talebinin anabilim dalı görüşü alındıktan sonra enstitü yönetim kurulu tarafından kabul edilmesi halinde, öğrenciye enstitü yönetim kurulu tarafından yeni bir danışman atanır. Atama işlemi, danışman belirleme ile ilgili maddelere göre yapılır.
İstifa eden, altı aydan fazla süreyle yükseköğretim kurumları dışında başka bir kurumda görevlendirilen veya kadrosuyla geçen öğretim üyesinin danışmanlığı kendiliğinden sona (1)
erer. (Değişik cümle:RG-05/02/2020-31030) Ancak tez aşamasındaki öğrenciler için öğrencinin ve danışmanın birlikte talebi halinde altı aya kadar enstitü yönetim kurulu kararıyla danışmanlık görevi uzatılabilir. Yükseköğretim kurumu ya da üst kurullarında yer değiştiren ve emekliye ayrılan öğretim üyelerinin başlamış olan danışmanlıkları, istemeleri halinde, süreç tamamlanıncaya kadar devam eder.”
7.3) “Başarının değerlendirilmesi” başlıklı 27 nci maddesinde; “(6) Seminer, tez
çalışması/sanat eseri çalışması, yarıyıl projesi, doktora yeterlik sınavına hazırlık, tez izleme raporları ve varsa programın tamamlanması için düzenlenen tamamlayıcı faaliyetler/uygulamalar ile anasanat dalları programlarında tez savunma sınavı sonrası yapılan uygulamalı sınav, ilgili dönemin sonunda başarılı ya da başarısız olarak değerlendirilir.”
7.4) “Amaç ve kapsam” başlıklı 45 inci maddesinde; “(1) Doktora programının
amacı, öğrenciye bağımsız araştırma yapmak, bilimsel problemleri, verileri geniş ve derin bir bakış açısı ile inceleyerek yorum yapmak, analiz etmek ve yeni sentezlere ulaşmak için gerekli becerileri kazandırmaktır. (2) Doktora programı; dersler, seminer, doktora yeterlik sınavı, tez önerisi ve savunması, tez çalışması, tez savunma sınavı ve varsa tamamlayıcı faaliyetlerden/uygulamalardan oluşur. (3) Doktora çalışması sonunda hazırlanacak tezin, bilime yenilik getirme, yeni bir bilimsel yöntem geliştirme, bilinen bir yöntemi yeni bir alana uygulama niteliklerinden en az birini yerine getirmesi gerekir.”
7.5) “Öğrenim süresi” başlıklı 46 nci maddesinde; “(1) Doktora programı, bilimsel
hazırlıkta geçen süre hariç tezli yüksek lisans derecesi ile kabul edilenler için kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği yarıyıldan başlamak üzere, her yarıyıl için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın sekiz yarıyıl olup azami tamamlama süresi on iki yarıyıldır. Bu süre lisans derecesi ile kabul edilenler için on yarıyıl olup azami tamamlama süresi on dört yarıyıldır… (3) Kredili derslerini başarıyla bitiren, yeterlik sınavında başarılı bulunan ve tez önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını birinci fıkrada belirtilen on iki veya on dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamayan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir…”
7.6) “Tez izleme komitesi” başlıklı 50 inci maddesinde; “(1) Yeterlik sınavında
başarılı bulunan öğrenci için, tez konusuna uygun üç öğretim üyesinden oluşan tez izleme komitesi, anabilim dalı başkanlığı tarafından bir ay içerisinde enstitüye önerilir ve Enstitü
Yönetim Kurulu kararıyla kesinleşir. Komitede tez danışmanı ile enstitü anabilim dalı içinden ve dışından birer öğretim üyesi yer alır. Üyelerin belirlenmesinde, özellikle disiplinler arası nitelikteki tez çalışmalarında, ilgili disiplinin öğretim üyelerinin yer almasına dikkat edilir.
İkinci tez danışmanı atanması durumunda ikinci tez danışmanı komite toplantılarına katılabilir.
Fakat ikinci tez danışmanı tez izleme komitesi üyesi olamaz. (2) Tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki yarıyıllarda, aynı usullerle gerekçesi de belirtilmek üzere üyelerde değişiklik yapılabilir.”
7.7) “Tez konusu önerisi ve savunması” başlıklı 51 inci maddesinde; “… (5) Tez
önerisi kabul edilen öğrenci için tez çalışması, tez önerisinin kabulünü izleyen ilk yarıyıl başında başlar ve öğrenci mezun oluncaya kadar her yarıyıl ders kayıt dönemi içinde tez çalışmasına kayıt yaptırır. (6) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, OcakHaziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır.
Varsa ikinci danışman toplantılara oy hakkı olmadan katılabilir. (7) Öğrenci tez izleme komitesine, toplantı tarihinden bir ay önce tez izleme raporunu yazılı olarak sunar ve sözlü olarak savunur. Her bir raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki yarıyılda yapılacak çalışma planı belirtilir. Zorunlu nedenlerle tez izleme komitesi toplantısına katılamayan komite üyesi tez izleme raporuna esas teşkil edecek bir raporu, katılamama gerekçesi ile birlikte, komite toplantısından önce ilgili başkanlığa iletir. Tez izleme komitesi gönderilen raporu değerlendirerek kendi raporuna ekler. Öğrencinin tez izleme raporu, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirlenir. Raporunu, süresi içinde sunmayan veya savunmayan öğrenci başarısız sayılır. Üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir…”
7.8) “Tezin sonuçlanması” başlıklı 52 nci maddesinde; “(1) Tez çalışmasını
tamamlayan öğrenci, tezin bir örneğini danışmanına teslim eder. Danışmanın, tezin enstitü tez yazım kurallarına uygun bir şekilde tamamlandığına dair görüşü, anabilim dalı başkanlığı tarafından enstitüye bildirilir. Öğrenci tezin istenen sayıda örneğini enstitüye teslim eder.
(2) Tezin sonuçlanabilmesi için başarılı olarak değerlendirilen en az üç tez izleme komitesi raporunun ilgili enstitüye sunulmuş olması gerekir… (4) Öğrenci, doktora tezinin savunmasından önce tezini, düzeltme verilen tezlerde ise düzeltilmiş tezini danışmanına sunar.
Tezle ilgili benzerlik ön incelemesi, danışmanın bilgisi dâhilinde öğrenci ile birlikte
Üniversitenin kabul ettiği yazılım programı kullanılarak yapılır. Enstitü, söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı nihaî raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir.
Rapordaki verilerde veya sınav jüri üyesi/üyelerinin somut kanıtlarla belgeledikleri verilere göre gerçek bir intihalin tespiti halinde; tez, gerekçesi ile birlikte, karar verilmek üzere Enstitü Yönetim Kuruluna gönderilir.”
8) Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nin;
8.1) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde; “(1) Bu
yönerge, … b) Yüksek lisans veya doktora öğrenciliği sırasında yapılan tez ve bilimsel yayınlar ile yürütülen bilimsel araştırma-geliştirme projeleriyle ilgili araştırma etiği konularını, …
kapsar.”
8.2) “Akademik Değerlendirmelere İlişkin Temel İlkeler” başlıklı 7 nci
maddesinde; “(1) Her çeşit akademik değerlendirmede uyulacak temel ilkeler şunlardır: a)
Akademik hayatın bütün aşamalarında, öğretim ve akademik değerlendirmeler bilimsel liyakat kriterlerine göre yapılır. b) Akademik ilerleme ve ödül jürilerinde bilimsel liyakat kriterlerinin dışına çıkmak, kişileri kayırmak, bilimsel eleştiri sınırlarını aşarak kişilerin kimlik ve kişiliğine yönelik saldırılarda bulunmak, haksız menfaat sağlamak, sahtecilik, kopyacılık, vb. eylemlerde bulunulamaz.”
8.3) “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” “Etiğe aykırı
eylemler” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Bilim araştırma ve yayın etiğine aykırı eylemler şunlardır: a) İntihal: Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini, uygulamalarını, yazılarını, şekillerini veya eserlerini sahiplerine bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseriymiş gibi sunmak, b) Sahtecilik: Araştırmaya dayanmayan veriler üretmek, sunulan veya yayınlanan eseri gerçek olmayan verilere dayandırarak düzenlemek veya değiştirmek, bunları rapor etmek veya yayımlamak, yapılmamış bir araştırmayı yapılmış gibi göstermek, c) Çarpıtma: Araştırma kayıtları ve elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan yöntem, cihaz ve materyalleri kullanılmış gibi göstermek, araştırma hipotezine uygun olmayan verileri değerlendirmeye almamak, ilgili teori veya varsayımlara uydurmak için veriler ve/veya sonuçlarla oynamak, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek, ç) Tekrar yayım: Bir araştırmanın aynı sonuçlarını içeren birden fazla eseri doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak, d) Dilimleme: Bir araştırmanın sonuçlarını araştırmanın bütünlüğünü bozacak şekilde, uygun olmayan biçimde parçalara ayırarak ve birbirine atıf yapmadan çok sayıda yayın yaparak doçentlik sınavı değerlendirmelerinde ve akademik terfilerde ayrı eserler olarak sunmak, e) Haksız yazarlık: Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek, aktif katkısı olan kişileri yazarlar arasına dâhil etmemek, yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek, aktif katkısı olanların isimlerini yayım sırasında veya sonraki baskılarda eserden çıkarmak, aktif katkısı olmadığı halde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek, f) Diğer etik ihlali türleri: Destek alınarak yürütülen araştırmaların yayınlarında destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile onların araştırmadaki katkılarını açık bir biçimde belirtmemek, insan ve hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalarda etik kurallara uymamak, yayınlarında hasta haklarına saygı göstermemek, hakem olarak incelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri yayınlanmadan önce başkalarıyla paylaşmak, bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak, tamamen dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlali suçlamasında bulunmak.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile ilişik kesme işleminin geri alınması hususunda tavsiye verilmesi gerektiği yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuranın 2012 yılında başladığı Dicle
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalındaki doktora eğitiminde, Tez İzleme Komitesinin (TİK) ilk toplantısı yapılmadığı ve sözlü savunması alınmadığı halde 27/03/2019 tarihinde yapılmış gibi kayıt olduğunu ve buna göre başarısız bulunduğunu, TİK 2 için de rapor tesliminden 1 hafta sonra sınava alındığını, bir jüri üyesinin gelmediğini, oyçokluğuyla TİK 2’den de başarısız olduğunu ifade ederek doktora kaydının silinmesi işlemine itiraz ettiği ve TİK 1 ve TİK 2’nin yeniden yapılmasını talep ettiği anlaşılmıştır.
11) Somut olaya bakıldığında; başvuranın 06/09/2012 tarihinde Dicle Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuk Anabilim Dalı Doktora Programında eğitimine başladığı ve ders aşamasından sonra 26/04/2018 tarihinde doktora yeterlik sınavında başarılı olduğu, EYK’nin 31/05/2018 tarihli kararıyla Tez İzleme Komitesinin oluşturulduğu, EYK’nin 19/10/2018 tarihli kararıyla “Avrupa Konseyi Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesi: Türkiye
Örneği” başlıklı tez önerisinin kabulü ile başvuranın tez çalışmalarına başladığı, TİK 1’in 27/03/2019 tarihinde yapılarak oy birliği ile başarısız bulunduğu ve EYK’nin 12/04/2019 tarihli kararıyla 1. kez başarısız olduğunun kabul edildiği, sonrasında EYK’nin kabulüyle 17/05/2019 tarihinde tez danışmanı değişikliği, 25/07/2019 tarihinde tez izleme komitesi üye değişikliği, 04/10/2019 tarihinde ikinci tez danışmanının atanması, EYK’nin 04/10/2019 tarihli kararıyla tez başlığının “Avrupa Konseyi Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesinin Analizi” olarak değişikliği gibi değişiklikler yapıldığı, bu arada başvuranın 02/10/2019 tarihinde KAH 2002 kodlu Uzmanlık Alanı ile KAH 4001 kodlu Tez Çalışması I derslerinin sonuçlandırılmadığından bahisle not girişlerinin yapılması için dilekçe verdiği ve KAH 2002 için için “Başarılı” olarak belirlenen notların Anabilim Dalı Başkanlığı tarafından Enstitü’ye bildirildiği ve EYK’nin 04/10/2019 tarihli kararıyla kabul edildiği, TİK 2’nin de 28/11/2019 tarihinde yapılarak başvuranın oy çokluğuyla başarısız bulunduğu ve
EYK’nin 13/12/2019 tarihli kararıyla 2. kez başarısız olduğunun kabul edildiği, bu arada 05/12/2019 tarihinde başvuranın itiraz dilekçesi verdiği ve 18/12/2019 tarihinde cevap aldığı, en son EYK’nin 27/12/2019 tarihli kararıyla üst üste iki kez tez izleme sınavında başarısız olması nedeniyle doktora programından kaydının silindiği ve Kurumumuza başvurduğu anlaşılmıştır.
12) Konuyla ilgili yürürlükte olan mevzuata bakıldığında; 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nda, yükseköğretim kurumlarında, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri ile eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususların, Yükseköğretim
Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin de
Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği; YÖK tarafından çıkartılan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde ise doktora programında, Enstitü anabilim dalı başkanlığının her öğrenci için kendi üniversite kadrosunda bulunan bir tez danışmanını ve danışmanla öğrencinin birlikte belirleyeceği tez konusu ile tez başlığını ilgili enstitüye önereceği, tez danışmanı ve tez önerisinin enstitü yönetim kurulu kararıyla kesinleşeceği, tez çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda atanacak ikinci tez danışmanının, üniversite kadrosu dışından en az doktora derecesine sahip kişilerden de olabileceği; yeterlik sınavında başarılı bulunan öğrenci için ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile bir ay içinde tez izleme komitesinin oluşturulacağı, tez izleme komitesinin üç öğretim üyesinden oluşacağı, komitede tez danışmanından başka enstitü anabilim dalı içinden ve dışından birer üyenin yer alacağı, ikinci tez danışmanının atanması durumunda ikinci tez danışmanının dilerse komite toplantılarına katılabileceği, tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki dönemlerde, enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile üyelerde değişiklik yapılabileceği, tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesinin, Ocak-Haziran ve
Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanacağı, öğrencinin, toplantı tarihinden en az bir ay önce komite üyelerine yazılı bir rapor sunacağı ve bu raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki dönemde yapılacak çalışma planının belirtilmesi gerektiği, öğrencinin tez çalışmasının komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirleneceği, komite tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiğinin kesileceği, öğrencinin tezinin sonuçlanabilmesi için en az üç tez izleme komitesi raporu sunmasının gerektiği; Dicle
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde ise doktora programında tez danışmanının, Üniversite kadrosunda görev yapmakta olup doktorası veya doçentliği ilgili alandan olan, en az dört yarıyıl süreyle bir lisans programında veya iki yarıyıl süreyle yüksek lisans programında ders vermiş olan öğretim üyeleri arasından atanacağı, tez çalışmasının niteliğinin ikinci bir danışmanı gerektirdiği durumlarda, ilgili enstitü yönetim kurulu kararıyla ikinci tez danışmanı atanabileceği, danışmanın çekilme talebi veya öğrencinin danışman değişikliğine ilişkin gerekçeli talebinin anabilim dalı görüşü alındıktan sonra enstitü yönetim kurulu tarafından kabul edilmesi halinde, öğrenciye enstitü yönetim kurulu tarafından yeni bir danışman atanacağı, tez izleme raporlarının ilgili dönemin sonunda başarılı ya da başarısız olarak değerlendirileceği, doktora programının dersler, seminer, doktora yeterlik sınavı, tez önerisi ve savunması, tez çalışması, tez savunma sınavı ve varsa tamamlayıcı faaliyetlerden/uygulamalardan oluşacağı, yeterlik sınavında başarılı bulunan öğrenci için tez konusuna uygun üç öğretim üyesinden oluşan tez izleme komitesinin, anabilim dalı başkanlığı tarafından bir ay içerisinde enstitüye önerileceği ve Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla kesinleşeceği, komitede tez danışmanı ile enstitü anabilim dalı içinden ve dışından birer öğretim üyesinin yer alacağı, üyelerin belirlenmesinde, özellikle disiplinler arası nitelikteki tez çalışmalarında, ilgili disiplinin öğretim üyelerinin yer almasına dikkat edileceği, ikinci tez danışmanı atanması durumunda ikinci tez danışmanın komite toplantılarına katılabileceği, fakat ikinci tez danışmanının tez izleme komitesi üyesi olamayacağı, tez izleme komitesinin kurulmasından sonraki yarıyıllarda, aynı usullerle gerekçesi de belirtilmek üzere üyelerde değişiklik yapılabileceği, tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesinin, OcakHaziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanacağı, varsa ikinci danışmanın toplantılara oy hakkı olmadan katılabileceği, öğrencinin tez izleme komitesine, toplantı tarihinden bir ay önce tez izleme raporunu yazılı olarak sunacağı ve sözlü olarak savunacağı, her bir raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki yarıyılda yapılacak çalışma planının belirtileceği, zorunlu nedenlerle tez izleme komitesi toplantısına katılamayan komite üyesinin tez izleme raporuna esas teşkil edecek bir raporu, katılamama gerekçesi ile birlikte, komite toplantısından önce ilgili başkanlığa ileteceği, tez izleme komitesinin gönderilen raporu değerlendirerek kendi raporuna ekleyeceği, öğrencinin tez izleme raporunun, komite tarafından başarılı veya başarısız olarak belirleneceği, raporunu süresi içinde sunmayan veya savunmayan öğrencinin de başarısız sayılacağı, üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiğinin kesileceği, tezin sonuçlanabilmesi için başarılı olarak değerlendirilen en az üç tez izleme komitesi raporunun ilgili enstitüye sunulmuş olmasının gerektiği hüküm altına alınmıştır.
13) Kurumumuzca yapılan incelemede;
13.1) Şırnak Üniversitesi Şırnak Meslek Yüksekokulu Muhasebe ve Vergi
Uygulamaları Bölümü’nde öğretim görevlisi olan başvuranın Dicle Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku doktora programına devam ettiği ve Dicle Üniversitesi
Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 51 inci maddesi yedinci fıkrasında yer alan tez izleme komitesi tarafından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız bulunan öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesileceği hükmüne istinaden tez izleme toplantıları sonucunda üst üste iki kez başarısız bulunması nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılmış olup bu çerçevede uyuşmazlığın TİK 1 ve TİK 2 toplantılarında düğümlendiği değerlendirilmiştir. Yapılan incelemede, söz konusu toplantılara odaklanılmış olsa da buradaki inceleme söz konusu toplantıların yapılış usulü ile sınırlandırılmış olup komite üyelerinin neden başarılı veya başarısız buldukları inceleme dışı bırakılmıştır; zira bu hususun bilimsel özerklik çerçevesinde komite üyelerinin kendi bilimsel kararları olduğu kabul edilmektedir.
13.2) Başvuranın TİK 1 ve TİK 2 süreçlerine bakıldığında;
13.2.1) EYK’nin 19/10/2018 tarihli kararıyla “Avrupa Konseyi Terörizmin Önlenmesi
Sözleşmesi: Türkiye Örneği” başlıklı tez önerisinin kabulü ile tez çalışmalarına başlayan başvuranın 15/02/2019 tarihinde birinci tez izleme raporunu (kendi iddiası ile tezinin bitmiş halini) tez danışmanı teslim etmek için Bölüm’e geldiğinde tez danışmanının orada olmaması nedeniyle ulaştığı tez danışmanının yönlendirmesiyle söz konusu evrakları bir araştırma görevlisine bıraktığı, bu durumun (tarih bilgisi olmasa da)
görüş yazısındaki ifadeleriyle örtüştüğü, başvuranın ifadesiyle savunma yapmayı beklerken 27/03/2019 tarihli tutanakla TİK 1’den komite üyelerinin oybirliği ile başarısız olduğunu sonradan öğrendiği;
13.2.2) Söz konusu tutanak incelendiğinde; “Öğrenci süresi içinde tez izleme
raporunu Komiteye sunmamıştır/Komite toplantısına katılmamıştır” şeklindeki kutucuğun işaretlenmediği, ’nin doldurduğu formda ise “Kamu hukuku çalışması olma niteliği bulunmayan, bilimsel niteliği düşük ve sübjektif değerlendirmeler içeren bir tez görünümü vermektedir.” şeklinde ek görüşü olduğu, ancak başvuranın Komite toplantısına katılmadığı ifadesi olduğu ve bu ifadenin de iki Komite üyesi nin Kurumumuza sunulan görüş yazılarından da teyit edilmesi karşısında başvuranın TİK 1 toplantısına katılmadığının sabit olduğu;
13.2.3) Diğer yandan, başvuranın 02/10/2019 tarihinde Kamu Hukuku Bölüm
Başkanlığına hitaplı dilekçesinde, 2018-2019 Bahar dönemi koldu Uzmanlık
Alan ile kodlu Tez Çalışması I derslerinin sonuçlandırılmadığını, derslerin not girişinin yapılmasını ve sonuçlandırılmasını talep ettiği ve söz konusu dilekçe üzerine el yazısıyla Not: Başarılı notunun düşüldüğü ve 02/10/2019 tarihli ve sayılı yazıyla Enstitü Başkanlığı’na gönderildiği ve EYK’nin 04/10/2019 tarihli oturumunda, öğrencinin ders durumunun Anabilim Dalı Başkanlığından geldiği şekliyle kabulüne ve otomasyon sistemine bu şekliyle eklenmesinin uygun olduğuna karar verildiği;
13.2.4) Bu süreçte EYK’nin kabulüyle 03/05/2019 tarihinde tez danışmanı değişikliği,
03/07/2019 tarihinde ikinci tez danışmanının atanması, 22/07/2019 tarihinde tez izleme komitesi üye değişikliği, EYK’nin 04/10/2019 tarihli kararıyla tez başlığının “Avrupa Konseyi
Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesinin Analizi” olarak değişikliği gibi değişiklikler yapıldığı ve başvuranın ifadesiyle tez başlığının değiştirilmesi talebiyle aynı tarihte (07/10/2019) TİK 2 için belgelerini evrak kayıta teslim ettiği, ancak raporların elden verilmesinin talep edilmesi üzerine arkadaşı aracılığıyla evraktan raporlarının teslim alındığı ve sonrasında yine aynı arkadaşının yardımıyla bitmiş tezi ile diğer belgelerin elden teslim edildiği ve bundan bir hafta sonra sınava alınacağının belirlendiği, böylelikle 28/11/2019 tarihinde TİK 2 sınavının yapıldığı ve bu sınava başvuranın ikinci tez danışmanı olarak atanan nın da katıldığı, ancak oylamaya katılmadığı ve ayrıca Komite üyelerinden .’nin mazereti nedeniyle katılamadığı, ancak raporunu sunduğu;
13.2.5) TİK 2 ile ilgili olarak ayrıca başvuranın tez izleme raporunu toplantı günü olan
28/11/2019 tarihinde sunduğu ve toplantıdan yaklaşık on gün önce de tamamlanmış haliyle doktora tezini teslim ettiği, söz konusu TİK 2 form ve tutanaklarına bakıldığında, TİK
Değerlendirme Tutanağında, “Oy Çokluğuyla Başarısız” kutucuğunun ve “Öğrenci süresi içinde tez izleme raporunu Komiteye sunmamıştır.” kutucuğunun işaretlendiği; tez danışmanı nin öğrencinin tez yazımını tamamlamış olduğundan bahisle formun doldurulamadığı, ancak öğrencinin çalışmasının başarılı olduğu değerlendirmesini ek görüş kısımda belirttiği; ’nin ek görüş kısmında mazereti nedeniyle katılamadığını, tez izleme raporunda 6 aylık dönemde yapılan çalışmaların özetinin sunulması gerekirken tezin tamamının sunulduğu, ayrıca bir sonraki yarıyılda yapılacak çalışma planında tezin tamamlanmış olduğundan sunulmadığı, böylelikle tez izleme toplantısının tamamlanmış tez üzerinden yapıldığından tablodaki değerlendirmelerin işaretlenmediği açıklamalarını yaptığı, ancak başarılı ya da başarısızlık durumuna ilişkin bir değerlendirme yapmadığı, diğer Komite üyesi nin ise Kurumumuza da iletilen görüş yazısındaki görüşleri ile benzer görüşlerini söz konusu formda da ifade ettiği, başvuranın tez izleme raporunu sunması beklenirken bitmiş haliyle tezini sunduğu, ancak başvuranın “bilimsel kapasitesi ve performansı” dikkate alındığında ilk sunulan tezden büyük farklar taşıdığı, “nitelikli bir tez” olduğu, bu nedenle tezin kendisi tarafından yazılmamış olduğu kanaatinin hâsıl olduğu, ayrıca sınav sırasında sorulan sorulara da başvuranın tatmin edici cevaplar verememiş olması nedeniyle bu kuşkunun güçlendiği gibi hususların vurgulandığı ve tamamlanmış tezin teslim edilmesi nedeniyle tablodaki değerlendirmelerin yapılmadığının da belirtildiği görülmüş olup yine Komite üyesinin başarılı ya da başarısızlık durumuna ilişkin bir değerlendirme yapmadığı, ancak toplantıdan önce tez izleme raporu yerine tezin bitmiş halinin sunulması ve tez izleme raporunun da toplantı günü sunulması çerçevesinde bir değerlendirme yaptığı, üstelik tezin başvuran tarafından yazılmadığına dair kuşkularını ifade ettiği; Tespit edilmiştir.
14) Bu noktada görüş yazılarına bakıldığında;
14.1) nin görüş yazısında; “… Şırnak Üniversitesi’nde Öğretim
Görevlisi olarak görev yaptığından ve kendi ifadesiyle derslere girdiği için yoğun olduğundan dolayı Diyarbakır’a yılda bir ya da iki kez ancak gelebilen, ders aldığı öğretim üyeleriyle ve danışmanlarıyla çok az ilgili bir öğrenciydi. Bölüm Başkanı sıfatıyla bu eksikliğini gidermesi doğrultusunda çalışması gerektiğini ifade etmeme rağmen gerek ders döneminde ve gerekse doktora yeterlilik sürecinde böyle bir çaba içerisine girmedi…
danışmanlığını zorunlu olarak kabul etmemden sonra, tez konusu ve tez çalışması için yanıma geldiğinde, siyaset bilimi ağırlıklı bir konuda çalışmak istediğini öğrendim. Bunun üzerine kendisine, tez konusunun Kamu Hukuku ile ilgili olması gerektiğini, aksi takdirde Enstitü nezdinde problem çıkabileceğini ve ayrıca kendisine katkıda bulunmayacağımı söyledim. Ayrıca, şahsımın anayasa hukukçusu olduğunu, bunun dışındaki bir alanda tez hazırlaması halinde kendisine katkı sunamayacağımı ve yardımcı olmayacağımı bildirdim.
Bu görüşmeden bir süre sonra, “Avrupa Konseyi Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesi:
Türkiye Örneği” başlıklı tez önerisiyle karşıma geldi ve Enstitü’ye ilettiğim bu doktora tez önerisi, Enstitünün 24/10/2018 tarihli kararıyla uygun bulundu. Bu tarihten beş ay sonra ilk Tez İzleme Komitesine bitmiş haliyle doktora tezini sundu. Oysa Yönetmeliğin m. 51/7 gereğince “Öğrenci tez izleme komitesine, toplantı tarihinden bir ay önce tez izleme raporunu yazılı olarak sunar ve sözlü olarak savunur. Her bir raporda o ana kadar yapılan çalışmaların özeti ve bir sonraki yarıyılda yapılacak çalışma planı belirtilir.” tez izleme komitesi toplantısından bir ay önce tez izleme raporunu teslim etmediği gibi, tez izleme toplantısına da gelmedi. Bölüm olarak süre konusunda esnek davrandığımız için buna dair bir problem çıkarmadık. Ancak, adı geçen şahıs Tez İzleme Raporunu sunması gerekirken, kimin tarafından getirildiğini hatırlayamadığım Doktora Tezini komite üyelerine ulaştırdı.
Tez İzleme Raporunu sunması gerekirken, çok kısa bir süre içerisinde tezini bitirip Komite üyelerine teslim etmesi, Komite üyelerinde bu tezin onun tarafından yazılıp yazılmadığına dair kuşkular uyandırdı. Ancak, tezin okunması sonrasında, teslim edilen tezin içeriğinin çok zayıf olması ve bilimsel niteliğinin düşük olması, tezin kendisi tarafından yazılmış olabileceği kanaatini oluşturdu. Tez İzleme Toplantısına gelmediğinden dolayı, 27/03/2019’da toplanan Tez İzleme Komitesi, teslim edilen doktora tezinin içeriğini bilimsel bulunmadığından,
2019 Ocak-Haziran dönemine ait doktora tez izleme komitesi raporunda 1. kez başarısız
olduğuna karar verdi ve bu karar Enstitünün 15/04/2019 tarihli kararıyla uygun bulundu….
nın danışmanlığını üstlenmesini istedim. Öğrenci
.’nin de onayıyla danışman değişikliğine dair talebi Sosyal
Bilimler Enstitüsü’ne ilettim. Enstitü’nün 20/05/2019 tarihli kararıyla danışman değişikliği talebi kabul edildi. Bu arada Enstitü’nün 26/07/2019 tarihli kararıyla Tez İzleme Komitesi üyeleri değiştirildi. Bundan yaklaşık iki ay sonra tez başlığını değiştirmek isteyen bu talebi Enstitü’nün 07/10/2019 tarihli kararıyla uygun görülerek, “Avrupa
Konseyi Terörizmin Önlenmesi Sözleşmesinin Analizi” olarak değiştirildi.
tezinin başlığında yapılan değişiklikten yaklaşık iki ay sonra ikinci kez girmesi gereken Tez İzleme Komitesi’ne yine bitirilmiş haliyle doktora tezinin Diyarbakır’da ikamet eden kardeşi vasıtasıyla teslim etti. Ekte sunulu olan ilk tezine ilişkin komite üyelerince yapılan eleştiriler doğrultusunda tezin değiştirilip yazılmasının bu kadar kısa süre içerisinde tamamlanması şahsımda şaşkınlık yarattı. Zira ilk teslim ettiği doktora tezinde kendisine bildirilen değişiklikleri bu kadar kısa bir süre içerisinde gerçekleştirmesi -öğrencinin bilimsel kapasitesi ve performansını dikkate aldığında- pek mümkün görünmemekteydi. Kaldı ki tezin başlığı da değiştirilmişti.
Doktora öğrencisi , ikinci Tez İzleme Komitesine sunduğu tamamlanmış doktora tezi, birinci teziyle mukayese kabul etmeyecek ölçüde nitelikli bir tezdir. Bir an için ilk sunduğu doktora tezinin birinci Tez İzleme Komitesi tarafından başarısız kabul edilmesinden hemen sonra tez üzerinde çalışmaya başladığını kabul etsek dahi, bu kadar kısa bir süre içerisinde bilimsel düzeyi çok düşük bir tez çalışmasını oldukça nitelikli bir hale getirmesi pek mümkün görünmemektedir. Son teslim ettiği tezde her ne kadar yeterli düzeyde bir analize yer vermemiş olsa dahi, tezde kullanılan üslup, konunun ele alınışı, konuya hâkimiyeti ve ileriye sürdüğü tez itibariyle birbirinden çok büyük farklar içermektedir. Bu sebeplerle, tezin kendisi tarafından yazılmamış olduğu kanaati hâsıl oldu.
Öte yandan, toplantı günü tez izleme raporunu sözlü olarak sunarken kendisine yönelttiğim sorulara, heyecanlı olduğunu söyleyerek tatmin edici cevaplar verememesi de bu kanaatimi pekiştirdi. Bu duruma toplantıya katılan birinci ve ikinci danışman öğretim üyeleri de şahittir. Ders ve doktora yeterlilik süreçlerinden de akademik performansını ve bilimsel kapasitesini yakinen bildiğim için, şahsıma teslim edilen doktora tezinin adı geçen öğrenci tarafından yazılmadığına ilişkin kuşkularım daha da güçlenmiş oldu.
Tezin kendisine ilişkin bu itirazımın yanı sıra, Yönetmeliğin m. 51/7 gereğince “öğrenci tez izleme komitesine, toplantı tarihinden bir ay önce tez izleme raporunu yazılı olarak” sunması gerekirken, öğrenci tez izleme raporunu toplantı günü olan 28/11/2019 tarihinde sundu. Toplantıdan yaklaşık on gün önce ise kardeşi olduğunu söyleyen bir şahıs vasıtasıyla tamamlanmış haliyle doktora tezinin teslim etti. Bu usulü eksikliğin de dikkate alınması gerektiği kanaatindeyim.
İkinci Tez İzleme Komitesi toplantısına üyelerden mazereti dolayısıyla katılmamış olup, teze ilişkin raporunu, kendisine teslim edilen tez ve süreç üzerinde yapmıştır.”
14.2) 04/02/2020 tarihli görüş yazısında; “ ilk Tez
İzleme Komitesi toplantısına gelmediği gibi yönetmelik hükmü gereği toplantıdan bir ay önce sunması gereken Tez İzleme Raporu’nu da bizlere sunmamıştır. Öğrenci, birinci TİK toplantısına katılmadığı için sözlü sınav yapılmamıştır. Toplantı günü, adı geçen öğrencinin danışmanlığını yapan ye sunduğu tez üzerinden gerekli incelemeler yapılmış, akademik değerlendirmelerde bulunulmuş ve başarısız olduğuna karar verilmiştir.”
Şeklinde anlatımların ortaya konulduğu ve bunların başvuranın anlatımıyla uyumlu olduğu görülmüştür.
15) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve ilgili mevzuat birlikte
değerlendirildiğinde; başvuruya konu uyuşmazlığın, TİK 1 ve TİK 2 toplantılarının düzgün gerçekleştirilmemesi ve başvuranın her ikisinden başarısız sayılması ile mevzuatta belirlendiği üzere tez izleme raporlarının sunulması veya sunulmaması sonucunda üstü üste 2 kez başarısız sayılma halinde ilişiğin kesileceği hükmü çerçevesinde başvuranın ilişiğinin kesilmesine ilişkin olduğu anlaşılmış olup yukarıda yapılan tespitler çerçevesinde;
15.1) Bir öğrenci olarak başvuranın,
15.1.1) Tez yazım aşamasının en önemli basamakları olan tez izleme komitesi
toplantılarının ne zaman yapılacağının takibi ve tez izleme raporunu sunması açısından öncelikli sorumluluğu olduğu, böylelikle başvuranın TİK 1 raporunu tüm komite üyelerine teslim etmesi gerekirken sadece danışmanına teslim etmesinde ve sadece tez danışmanına teslim ettikten sonra da bir mazereti olmaksızın toplantıya katılmamasında öncelikle kendi sorumluluğu olduğu, kendisinin toplantının ne zaman yapılacağını takip etmesi gerektiği, yine başvuranın TİK 2 raporu (o ana kadar yaptıkları ile sonrasında yapacaklarının yer aldığı raporu)
yerine kendi iddiasıyla tezinin bitmiş halini sunmasının yerinde olmadığı, sonuç olarak tez izleme toplantılarının sağlıklı yürütülmesinde başvuranın üzerine düşen sorumlukları tam olarak yerine getirmediğinin aşikâr olduğu;
15.1.2) Başvuranın, ikinci tez danışmanının komite toplantısına katıldığı halde oy
kullanmamasına ve diğer bir üyenin de katılmamasına itiraz ettiği, yapılan değerlendirmede bunların mevzuat gereği mümkün olduğu, şöyle ki ikinci tez danışmanının dilerse toplantılara katılabileceği, ancak komite üyesi olamayacağının mevzuatta belirlenmesi karşısında başvuranın ikinci tez danışmanı olmaksızın komite üyelerinin karar almasına itirazının yerinde olmadığı, yine mazeretini bildirmek koşuluyla komite üyelerinin raporunu sunarak komite toplantısına katılmayabileceğinin de mevzuatta belirlenmesi karşısında başvuranın bu husustaki itirazının da yerine olmadığı;
15.2) Bununla birlikte söz konusu tez izleme toplantılarının düzenlenmesinde idarenin
de özellikle tez danışmanının da sorumlulukları olduğu, bu çerçevede sürece bakıldığında;
15.2.1) TİK 1’de başvuranın sözlü savunması alınmadığı halde toplantının yapılmış gibi
gösterilerek ilgili tutanakların doldurulduğu, hâlbuki başvuranın tez izleme komite toplantısına katılmadığının sabit olduğu, komite üyelerinin de bunu kabul ettiği, bu durumda ilgili tutanaklarda başvuranın toplantıya katılmadığına dair belirtmenin yapılması gerekirken sanki 27/03/2019 tarihinde toplantı yapılmış gibi tutanakların doldurulduğu ve başvuranın sözlü savunması alınmadığı halde raporunun esastan incelenmesi ile başarısız bulunduğu ve bu durumun bu hallerde esnek davranıldığı şeklinde açıklandığı; başvuranın öğrenci olarak tez izleme süreçlerini takip etme sorumluluğu olsa da söz konusu toplantı tarihinin (27/03/2019)
nasıl belirlendiği ve duyurulduğu konusunda açıklık olmaması karşısında buradaki aksaklığın tek başına başvurana yüklenemeyeceği;
15.2.2) Her ne kadar başvuranın TİK 1’den başarısız olduğunun tarafına tebliğ
edilmediğini iddia ettiği görülse de bir öğrenci olarak sürecin asli unsuru olan başvuranın süreci takip ederek durumun farkında olması gerektiği, ancak başvuranın tez izleme komitesi tarafından TİK 1’den başarısız olduğu değerlendirmesi doğrultusunda Dicle Üniversitesi
Yönetmeliği’nin 27 nci maddesinin altıncı fıkrası gereğince dönem sonunda yapılan notlandırmada da başarısız olarak belirlenmesi gerekirken sisteme başarılı olarak işlendiği, bunun da çelişkili bir durum ortaya koyduğu;
15.2.3) Başvuranın evrak kayıt yoluyla tez izleme raporlarını vermek istemesine rağmen
bu yolla kabul edilmemesinin ve illa ki elden teslimin istenmesinin anlaşılamadığı, bu durumun da işleyişin sağlıklı olmadığını ortaya koyduğu;
15.2.4) Diğer yandan TİK 2’de, “Öğrenci süresi içinde tez izleme raporunu Komiteye
sunmamıştır.” kutucuğunun işaretlendiği ve başvuranın oy çokluğuyla başarısız sayıldığı anlaşılmış olup hâlbuki başvuranın tezini gönderdiği ve bir hafta sonrasında tez izleme komite toplantısının yapıldığı ve toplantı günü raporunu komiteye sunduğunun açık olduğu, hal böyleyken tez izleme komitesi tutanağında yer alan “Öğrenci süresi içinde tez izleme raporunu
Komiteye sunmamıştır/Komite toplantısına katılmamıştır” şeklindeki belirtmenin
Yönetmeliğin 51 inci maddesinin 7 nci fıkrasında yer alan “Raporunu, süresi içinde sunmayan veya savunmayan öğrenci başarısız sayılır.” hükmüne istinaden konulduğu, buradaki süreden kastın yine aynı Yönetmelik maddesinin altıncı ve yedinci fıkralarında yer alan “(6) Tez önerisi kabul edilen öğrenci için tez izleme komitesi, Ocak-Haziran ve Temmuz-Aralık ayları arasında birer defa olmak üzere yılda en az iki kez toplanır… (7) Öğrenci tez izleme komitesine, toplantı tarihinden bir ay önce tez izleme raporunu yazılı olarak sunar ve sözlü olarak savunur.” hükümlerine bakıldığında dar bir yorumla yedinci fıkra çerçevesinde belirlenmesinin ve uygulanmasının hakkaniyetli olmayacağı, buradaki sürenin başvuran nezdinde TİK 1 için
Ocak-Haziran, TİK 2 için de Temmuz-Aralık olarak dikkate alınması gerektiği değerlendirilmiş olup yine Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2019-2020 Eğitim-Öğretim Yılı Güz
Yarıyılı Ayrıntılı Akademik Takviminde (http://www.dicle.edu.tr/tr/akademik/enstituler/sosyal-bilimler-enstitusu/akademik-takvimsobe) “Doktora Tez izleme Komitesi (TİK) Toplantılarının” başlangıç ve bitiş tarihlerinin 01/07/2019 ve 31/12/2019 olarak belirlendiği, bazı üniversitelerde olduğu gibi önceden belirlenen toplantı tarihlerinin duyurulma yoluna da gidilmediği, sonuç olarak başvuranın beklendiği gibi ve zamanında raporunu sunmadığı açık olsa da her hâlükârda raporun sunulmuş olması ve toplantının yapılmış olması karşısında “Öğrenci süresi içinde tez izleme raporunu
Komiteye sunmamıştır.” ibaresinin işaretlenmesinin durumu karşılamadığı ve yerinde olmadığı;
15.2.5) Daha önemlisi ise sunulan “tezin” ilk sunulan “teze” nazaran nitelikli olduğunun
bir Komite üyesi tarafından belirtilmesine, ayrıca tez danışmanının da başvuranı başarılı bulmasına rağmen sırf tezin bitmiş halinin sunulmasına atıfla iki komite üyesinin başarılı/başarısız değerlendirmesi yapmaması ve ayrıca somut olarak ispatlanamayan, tezin başkasına yazdırılmış olabileceği şeklindeki kuşkular nedeniyle tezin bitmiş hali sunulduğundan bahisle “Öğrenci süresi içinde tez izleme raporunu Komite’ye sunmamıştır.” ibaresinin işaretlenerek başvuranın başarısız sayıldığı; hâlbuki her türlü akademik değerlendirmenin sadece ve sadece bilimsel liyakat kriterlerine göre yapılması gerektiği, bu çerçevede bilimsel etiğe aykırı herhangi bir eylemden kuşku duyulması halinde ise bunun somut kanıtlarla belgelenmesi suretiyle ilgili kurullara gönderilmesi gerektiği, ancak somut olayda “tezin başkasına yazdırılmış olabileceği” şeklindeki somut kanıtlarla ortaya konulmayan bir yaklaşımla aslında “nitelikli” olduğu ifade edilen bir çalışmanın başarısız sayıldığı; başarılı bulunduğunun ikrar edilmesi karşısında ispatlanmamış kuşkular nedeniyle başarısızlık tespitinin yerinde olmadığı;
15.3) Sonuç olarak; başvuranın TİK 1’de tez izleme raporunu sunsa da toplantıya
katılmaması veya TİK 2’de tez izleme raporu yerine tezin bitmiş halini sunması ve raporu da toplantı gününde sunması; diğer yandan tez izleme komitesinin TİK 1’in toplantısının yapılmış gibi tutanak düzenlemesi, tez izleme raporunun süresinde sunulmamasını ve ayrıca tez izleme raporu yerine tezin bitmiş halinin sunulmasını gerekçe göstererek bu sefer de tutanağın gerekli bölümlerini doldurmaması ve somut kanıtlara dayanmayan bir yaklaşımla “tezin başkasına yazdırıldığı” şeklinde değerlendirme yapılması sonucunda mevzuatta belirlenen tez izleme sürecinin başvuran için düzgün işletilemediği açık iken başvuranın üst üste iki kez başarısız sayılması ile ilişiğinin kesilmesinin ne kadar hukuka ve hakkaniyete uygun olduğunun tespiti ile uyuşmazlığın çözülebileceği kanaatiyle bu husus irdelendiğinde; öncelikle söz konusu usule ilişkin belirlenen şartların şekil şartı olması nedeni ile asli-tali şekil şartları açısından konuya bakıldığında, yönetilenlerin yararı için öngörülmüş kurallar ile uyulmadığı zaman kararın içeriğini etkileyici nitelikte olan kuralların birincil, asli kural olarak kabul edildikleri, bu tanıma uymayan şekil şartlarının da tali şekil şartı olarak kabullerinin gerekli olduğu, diğer bir tanıma göre de tali şekil şartının idari işlemin sonucunu etkilemeyen, bireyler için bir güvence oluşturmayan, idari işlemin yapılmasını şık hale getiren ve hızlandıran, kendilerine uyulmadan yapılan işlemleri hukuki açıdan sakatlamayan kurallar olarak belirlendiği anlaşılmış olup somut olayda yer alan tez izleme komite toplantısından 1 ay önce tez izleme raporunun verilmesi veya tez izleme raporundan ziyade tezin bitmiş halinin sunulması gibi unsurların tali şekil şartları olduğu ve bu açıdan bir sakatlığın işlemin iptaline yol açmayacağı; Danıştay’ın da birçok kararında sonucu etkileyici nitelikte olmayan şekil sakatlıklarının, eğer bunlar kamu düzeni ile ilgili de değilse, iptal nedeni olarak kabul edilemeyeceği şeklinde hüküm verdiği; tabii bunun, şekil şartlarına uyulmaması anlamına gelmeyeceği, yukarıda da ifade edildiği üzere başvuranın, bir öğrenci olarak üzerine düşen sorumlulukları yerine getirmesi gerektiğinin açık olduğu, ancak tez izleme sürecinin sadece başvurandan kaynaklı düzgün yürütülmediğinin söylenemeyeceği, bu durumda başvuranın kendince gösterdiği gayret ve ayrıca kuşkuları olsa da komite üyelerinin başvuranın çalışmasının nitelikli bir çalışma olduğu şeklindeki ifadeleri karşısında başvuranın TİK 1 ve TİK 2’den başarısız sayılmasının ve üstü üste iki kez başarısız olmasıyla da ilişiğinin kesilmesi işleminde tüm sorumluluğun başvurana yüklenmesinin ölçülülük ilkesine aykırı olduğu; Anayasamızda da yer verilen ölçülülük ilkesinin unsurlarından biri olan orantılılık açısından, yani kastedilen amaç (tez yazımı) ile kullanılan araç (tezin izlenmesi) arasındaki dengenin sağlanması veya başka bir ifadeyle yapılan idari ihlal (süresinde tezi izleme raporunu teslim etmeme veya tez raporu yerine tezin bitmiş halini sunma) ile uygulanan yaptırım (başarısız sayılarak en nihayetinde ilişiğin kesilmesi) arasında bir denge ve orantının olması gerektiği dikkate alındığında somut olay çerçevesinde ölçülülük ilkesini aşan bir durum olduğu değerlendirilmiştir.
16) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; yukarıda açıklanan gerekçelerle, bir öğrenci olarak başvuranın süreci dikkatle takip etmediği ve sorumluluğun öncelikle kendisinde olduğu kabul edilmekle birlikte bunların bedeli olarak, söz konusu şartların tali şekil şartı olması ve daha önemlisi ise komite üyelerinin başvuranın çalışmasının nitelikli bir çalışma olduğu şeklindeki ifadeleri karşısında tüm sorumluluğun başvurana yüklenmesinin Anayasal bir ilke olan ölçülülük ilkesine aykırı olduğu değerlendirilmesi ile başvuranın tez izleme komite toplantılarında üst üste iki kez başarısız sayılması neticesinde Enstitü Yönetim Kurulu’nun 27/12/2019 tarihli ve 41 toplantı sayılı kararıyla başvuranın Kamu Hukuku Doktora programından ilişiğinin kesilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği; başvuranın kaydının silindiğine dair
Enstitü Yönetim Kurulu kararında gerekçenin bildirildiği, ancak “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı
üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarelerin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Diyarbakır İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; – Başvurunun KABULÜ ile; – Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun 27/12/2019 tarihli ve 41 toplantı sayılı, Kamu Hukuku Doktora programından başvuranın ilişiğinin kesilmesi işleminin geri alınması yönünde DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE
TAVSİYEDE bulunulmasına, – 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, – Kararın, BAŞVURANA ve DİCLE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi