|
ÖZET: Başvuran, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Mühendisliği Yüksek Lisans Programı kapsamında tez savunmasının yeniden değerlendirilmesini talep etmiştir. Başvurusunda, tez yazma sürecinde danışmanının düzensiz talepleri nedeniyle ikinci jüri sınavında başarısız sayıldığını ve ilk sınavda uzatma gerekçesinin kendisine yazılı olarak sunulmadığını belirtmiştir. Bu durum, hangi kriterlere göre başarısız kabul edildiğini bilmemesine yol açmıştır.
İdare, başvurunun incelenmesi sonucunda, başvuranın akademik durumunu ve tez sürecini detaylı bir şekilde açıklamıştır. Başvuranın, 2022-2023 bahar döneminde tez savunmasına girdiği ve jüri tarafından başarısız bulunduğu, ardından ilişiğinin kesildiği belirtilmiştir. İdare, yürütülen işlemlerin mevzuata uygun olduğunu ve başvuranın tezinin değerlendirilmesinde herhangi bir hukuka aykırılık olmadığını ifade etmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine dair önerisini Kamu Başdenetçisi’ne sunmuş ve yapılan işlemlerin hukuka uygunluğunu onaylamıştır. Ancak, başvuranın itiraz haklarının yeterince belirtilmediği tespit edilmiştir. Bu durum, gelecekteki işlemlerde iyi yönetim ilkelerine uyulması gerektiğini göstermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/7497-S.24.11730
BAŞVURU NO : 2024/3057
KARAR TARİHİ : 18.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Tez savunması sonucunun tekrar değerlendirilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27.02.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; ODTÜ Mühendisliği Yüksek Lisans Programına öğrenci affı kapsamında başvuru yaparak devam ettiğini; on dört aylık tez yazma süreci boyunca yaptığı çalışmaların, danışmanının düzensiz ve artan talepleri nedeniyle ikinci jüri sınavında “üniversite dışında çalışıyor olması” gerekçe gösterilerek reddedildiğini; ayrıca ilk jüri sınavında alınan uzatma gerekçesinin tarafına yazılı olarak sunulmadığını ve bu sebeple hangi kritere göre başarısız kabul edildiğini bilmediğini belirtmiş ve tezinin yeniden değerlendirilmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvurunun ön inceleme şartlarını taşıdığının tespiti üzerine inceleme ve araştırma aşamasına geçilmiş olup İdareden, başvuru konusu kapsamında yürütülen iş ve işlemlere ilişkin açıklamaları ile bunlara ait bilgi ve belgeleri Kurumumuza iletmesi istenmiştir.
3. İdarenin, Kurumumuza iletmiş olduğu 09.04.2024 tarihli ve – -E. sayılı cevap yazısında özetle; başvuranın (öğrencinin) soyadı kayıtlarında [ olduğu; öğrencinin 09.02.2011 tarihinde Mühendisliği Anabilim Dalı Yüksek Lisans programına kayıt yaptırdığı;
17.06.2019 tarihinde akademik başarısızlık nedeniyle ilişiğinin kesildiği; 7417 Sayılı Kanun kapsamında
getirilen haktan faydalanması üzerine 2022-2023 Güz Dönemi 5’inci dönem öğrencisi olarak intibakının yapıldığı ve tezini tamamlaması için iki dönem kayıt hakkının sağlandığı; öğrencinin 2022-2023 bahar döneminde (6’ncı dönem) tez savunmasını yaptığı ancak tezi ile ilgili düzeltme süresi (3 ay) verildiği; 2023-
2024 güz döneminde 27.11.2023 tarihinde tez savunmasına girdiği ve başarısız bulunduğu; söz konusu
akademik başarısızlık nedeniyle Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğü Enstitü Yönetim Kurulunun
20.03.2024 tarihli ve / sayılı kararı ile ilişiğinin kesildiği; öğrencinin ilişiğinin kesilmesi işlemi
mevzuat temelli olup hukuka aykırı bir idari işlem söz konusu olmadığı ifade edilmiş ve Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgeler mezkûr yazı ekinde iletilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Anayasa’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin
dördüncü ve beşinci fıkraları uyarınca:
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 5’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca:
Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.
6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca:
c. […] lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
7. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Genel esaslar
MADDE 4 – (1) Yüksek lisans programı, tezli ve tezsiz olmak üzere iki şekilde yürütülebilir. Bu programların hangi enstitü anabilim/anasanat dallarında ve nasıl yürütüleceği ile yükseköğretim kurumlarının yetkisinde olan tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçişe izin hususları senatolar tarafından çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.
[…]
Tezli yüksek lisans programı
MADDE 6 – (1) Tezli yüksek lisans programı öğrencinin bilimsel araştırma yöntemlerini kullanarak bilgilere erişme, bilgiyi derleme, yorumlama ve değerlendirme yeteneğini kazanmasını sağlar.
[…]
Süre
MADDE 7 – (1) Tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup, program en çok altı yarıyılda tamamlanır.
(2) Dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya bu süre içerisinde yükseköğretim kurumunun öngördüğü başarı koşullarını/ölçütlerini yerine getiremeyen; azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
[…]
Yüksek lisans tezinin sonuçlanması
MADDE 9 – (1) Tezli yüksek lisans programında eğitim alan bir öğrenci, elde ettiği sonuçları senato tarafından belirlenen yazım kurallarına uygun biçimde yazar ve tezini jüri önünde sözlü olarak savunur.
/
(2) Yüksek lisans tezinin savunmasından önce ve düzeltme verilen tezlerde ise düzeltme ile birlikte öğrenci tezini tamamlayarak danışmanına sunar. Danışman tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşü ile birlikte tezi enstitüye teslim eder. Enstitü söz konusu teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alarak danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir.
(3) Yüksek lisans tez jürisi, tez danışmanı ve ilgili enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, biri öğrencinin tez danışmanı, en az biri de kendi yükseköğretim kurumu dışından olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşur. Jürinin üç kişiden oluşması durumunda ikinci tez danışmanı jüri üyesi olamaz.
(4) Tez çalışmasını tamamlayan öğrenci, tezin istenen sayıda nüshasını tez danışmanına teslim eder.
Danışman, tezin yazım kurallarına uygunluğu yönünden yazılı olarak belirttiği görüşü ile tezin nüshalarını anabilim/anasanat/bilim/sanat dalı/program başkanlığı aracılığıyla ilgili enstitüye gönderir.
(5) Jüri üyeleri, söz konusu tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren en geç bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez sınavına alır. Tez sınavı, tez çalışmasının sunulması ve bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur. Tez sınavı, öğretim elemanları, lisansüstü öğrenciler ve alanın uzmanlarından oluşan dinleyicilerin katılımına açık ortamlarda gerçekleştirilir.
(6) Tez sınavının tamamlanmasından sonra jüri tez hakkında salt çoğunlukla kabul, ret veya düzeltme kararı verir. Bu karar enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığınca tez sınavını izleyen üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir.
(7) Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(8) Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç üç ay içinde düzeltmeleri yapılan tezi aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunma sonunda da başarısız bulunarak tezi kabul edilmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(9) Tezi reddedilen öğrencinin talepte bulunması halinde, tezsiz yüksek lisans programının ders kredi yükü, proje yazımı ve benzeri gereklerini yerine getirmiş olmak kaydıyla kendisine tezsiz yüksek lisans diploması verilir.
8. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim – Öğretim Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca:
Amaç ve kapsam
MADDE 30 – (1) Yüksek lisans programı; tezli ve tezsiz yüksek lisans programları adı altında iki farklı şekilde yürütülür.
(2) Tezli yüksek lisans programının amacı, öğrencinin bilimsel araştırma yaparak bilgilere erişme, bilgiyi değerlendirme, yorumlama ve bu kazanımlarını yüksek lisans tezi olarak bir akademik ürün haline getirme yeteneğini kazanmasını sağlamaktır.
[…]
Tezli yüksek lisans programında süre
MADDE 31 – (1) Tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç dört yarıyıldır.
Programın azami süresi altı yarıyıldır.
(2) Tezli yüksek lisans programlarında kredili derslerin ve seminer dersinin tamamlanması için azami süre dört yarıyıldır.
(3) Tezli yüksek lisans tez savunmasında, tez çalışması jüri tarafından yetersiz bulunan öğrenciye jürinin uygun gördüğü durumlarda tez çalışmasını tamamlaması için en fazla üç ay ek süre verilebilir.
[…]
Yüksek lisans tezinin hazırlanması ve sonuçlandırılması
MADDE 34 – (1) Yüksek lisans tezi, tez çalışması ve sonrasında tezin jüri üyeleri önünde savunulması aşamalarını içerir.
(2) Öğrencilerin tez çalışmalarını azami süreleri içerisinde başarıyla tamamlamaları gerekir. Azami süre sonunda tez savunmasına girmeyen öğrencinin programla ilişiği kesilir.
(3) Azami süre içinde tez ve/veya teze ilişkin derslerden üst üste iki veya aralıklı üç defa U notu alan öğrenci başarısız kabul edilir ve programla ilişiği kesilir.
(4) Tez çalışmasının tamamlandığı tez danışmanı tarafından onaylanan öğrenci, elde ettiği sonuçları
Üniversitenin belirlediği esaslara uygun biçimde İngilizce olarak yazmak zorundadır. Tez savunmasına
ilişkin düzenlemeler aşağıda belirtilmiştir:
a) Tezini tamamlayan öğrenci tezin bir kopyasını danışmanına teslim eder. Danışman teze ilişkin intihal kontrolünü yapıp raporunu hazırlar. İntihal raporu, tezin ciltlenmemiş bir kopyası ve tez jürisi atama formu
EABDB’nin onayıyla ilgili enstitüye jüri tarihinden bir ay önce iletilir.
b) Öğrencilerin tez savunmasına girebilecekleri en son tarih her yarıyıl akademik takvimde belirtilir.
c) Yüksek lisans tez jürisi, tez danışmanı ve ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanır. Jüri, biri öğrencinin tez danışmanı, en az biri de Üniversite dışından olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşur. Jürinin üç kişiden oluşması durumunda eş danışmanı jüri üyesi olamaz. Jürinin beş kişiden oluşması ve eş danışmanın öğretim üyesi olması durumunda eş danışman jüri üyesi olabilir.
ç) Jüri üyeleri, tezin kendilerine teslim edildiği tarihten itibaren bir ay içinde toplanarak öğrenciyi tez savunmasına alır. İngilizce olarak yapılması zorunlu olan tez savunması, tez çalışmasının sunulması ile bunu izleyen soru-cevap bölümünden oluşur ve dinleyicilere açıktır. Karar aşamasında dinleyiciler sınav salonu dışına alınır.
d) Tez savunmasının yapılacağı tarih ve yer ilgili EABD’nin resmi internet adresinde duyurulur.
(5) Tez savunmasının tamamlanmasından sonra jüri, dinleyicilere kapalı olarak, tez hakkında kabul, düzeltme veya ret kararını salt çoğunlukla verir. Jüri kararı, EABDB tarafından en geç üç gün içinde ilgili enstitüye tutanakla bildirilir. Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin programla ilişiği kesilir.
(6) Tez savunmasına girip tezi ile ilgili düzeltme kararı verilen öğrenciye jüri tarafından en fazla üç ay düzeltme süresi verilebilir. Öğrenci bu süre içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tezini aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu süre sonunda savunmasını yapmayan ya da savunma sonunda tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin programla ilişiği kesilir. […].
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvurunun reddi yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
/
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, tez yazma süreci boyunca yaptığı çalışmalarının, danışmanının düzensiz ve artan talepleri nedeniyle ikinci jüri sınavında “üniversite dışında çalışıyor olması” gerekçe gösterilerek reddedildiğini; ayrıca ilk jüri sınavında alınan uzatma gerekçesinin tarafına yazılı olarak sunulmadığını ve bu sebeple hangi kıstaslara göre başarısız kabul edildiğini bilmediğini belirtmiş ve tezinin yeniden değerlendirilmesinin sağlanmasını talep etmiştir.
11. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim – Öğretim Yönetmeliği’nin (Yönetmelik) 30’uncu maddesinin ikinci fıkrasında, tezli yüksek lisans programının amacının öğrencinin bilimsel araştırma yaparak bilgilere erişme, bilgiyi değerlendirme, yorumlama ve bu kazanımlarını yüksek lisans tezi olarak bir akademik ürün haline getirme yeteneğini kazanmasını sağlamak olduğu belirtilmiştir.
12. Yönetmelik’in 34’üncü maddesinde ise öğrencilerin tez çalışmalarını azami süreleri içerisinde başarıyla tamamlamayarak tez savunmasına girmeleri gerektiği hüküm altına alınmıştır. Bu bağlamda, tez çalışmasının tamamlandığı tez danışmanı tarafından onaylanan öğrencinin, elde ettiği sonuçları
Üniversitenin belirlediği esaslara uygun biçimde yazacağı; biri öğrencinin tez danışmanı, en az biri de
Üniversite dışından olmak üzere üç veya beş öğretim üyesinden oluşan yüksek lisans tez jürisinin, tez danışmanı ve ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve enstitü yönetim kurulu onayı ile atanacağı ve öğrencinin belirlenen tarihte tez savunmasına alınacağı; tez savunmasının tamamlanmasından sonra jürinin, dinleyicilere kapalı olarak, tez hakkında kabul, düzeltme veya ret kararını salt çoğunlukla vereceği; tez savunmasına girip tezi ile ilgili düzeltme kararı verilen öğrenciye jüri tarafından en fazla üç ay düzeltme süresi verilebileceği; bu durumda öğrencinin tanınan süre içinde gerekli düzeltmeleri yaparak tezini aynı jüri önünde yeniden savunacağı; tanınan süre sonunda savunmasını yapmayan ya da savunma sonunda tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin programla ilişiğinin kesileceği hususları düzenlenmiştir. (bkz.
§8).
13. Tez danışmanlarının temel görevi ilgili öğrencilere rehberlik etmektir. Danışmanın üstlendiği rehberlik görevi önem arz etmekle birlikte, öğrenciden bağımsız şekilde çalışmalarını yürütmesi ve nihayetinde belirli akademik nitelikleri haiz tez çalışmasını hazırlayarak tamamlaması beklenmektedir.
14. Diğer yandan, gerek danışmanın gerekse yüksek lisans tez jürisinin görevlerini yerine getirirken bilimsel değerlendirmeleri doğrultusunda kendi kanaatlerini ortaya koymaları gerekeceği açık olup bu bağlamda bilimsel ölçütlere dayalı olmak, keyfilik ya da suiistimal içermemek kaydı ile akademik özerklik çerçevesinde geniş bir takdir alanına sahip olacaklarını kabul etmek gerekmektedir.
15. Dosya kapsamında sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı üzere; 16. Başvuranın tez çalışmasının Danışman tarafından kabul edilmesi ile birlikte biri tez danışmanı, biri de
Üniversite dışından olmak üzere üç öğretim üyesinden müteşekkil tez jürinin atanması 21.08.2023 tarihinde onaylanmıştır.
17. Başvuran ilk olarak 29.08.2023 tarihinde tez savunmasına alınmış olup yapılan sözlü sınav sonucunda oy birliği ile “Düzeltme” kararı verilmiş ve düzeltmenin yapılması için üç aylık süre tanınmıştır. Tez jürisi adına jüri başkanı tarafından Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğüne iletilen 31.08.2023 tarihli yazıda, “[…]
[…]” ifadelerine yer verilmiştir.
18. Başvuran verilen düzeltme kararı sonrasında 27.11.2023 tarihinde tekrar tez savunmasına alınmıştır.
Jüri tarafından yapılan değerlendirme sonucunda oybirliği ile “Başarısız” yönünde karar alınmıştır. Tez jürisi adına jüri başkanı tarafından Fen Bilimleri Enstitüsü Müdürlüğüne iletilen 28.11.2023 tarihli yazıda, jüri kararının gerekçesi “[…]
[…]” şeklinde açıklanmıştır.
19. Başvuran, ilk tez savunma sınavında alınan jüri kararının ve uzatma gerekçesinin tarafına yazılı olarak sunulmadığını ve bundan dolayı hangi kıstaslara göre başarısız kabul edildiğini bilmediğini belirtmiştir.
Bununla birlikte, dosya kapsamında sunulan Danışman açıklamalarında, düzeltme talep edilen hususların ve gerekçelerinin tez savunmasına ilişkin değerlendirmeyi takiben yüz yüze ve sözlü olarak tüm jüri üyeleri huzurunda adaya iletildiği açıklanmıştır. Kaldı ki başvuranın ilk tez savunmasından sonra verilen düzeltme kararı üzerine çalışmalarına devam ederek tekrar tez savunmasına girmiş olması ve bu meyanda iddia ettiği mezkûr hususa ilişkin İdare nezdinde herhangi bir itiraz ya da açıklama talebinde bulunmamış olması karşısında jüri tarafından düzeltme talep edilen hususlara ve gerekçelerine vakıf olmamasının hayatın olağan akışına aykırı olacağı değerlendirilmiştir.
20. Diğer yandan, yürütülen her iki tez savunma sınavında tez jürisi tarafından yapılan değerlendirmelerin gerekçelendirildiği görülmüş olup açıklanan tüm hususlar birlikte gözetildiğinde jüri üyelerine tanınan takdir yetkisinin kullanımına ilişkin olarak objektiflikten uzaklaşıldığını gösteren ya da suistimal veya keyfilik içeren bir unsur tespit edilememiştir.
21. Bu çerçevede tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusu ile ilgili olarak İdarece yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
23. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; İdare tarafından başvurana iletilen cevaplarda
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı tespit edildiğinden bundan sonraki işlemlerde söz konusu ilkeye uyulması gerektiği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
25. Buna göre ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
/
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ORTA DOĞU TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi