|
ÖZET: Başvuru, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde tezli yüksek lisans programına kayıtlı bir öğrencinin, tez danışmanının emekli olacağına dair bilgi almasının ardından danışman değişikliği talep etmesi ve sonrasında kaydının silinmesi üzerine yapılan itirazı kapsamaktadır. Öğrenci, 19 Ekim 2022 tarihinde öğrenci affı kapsamında kaydını yaptırmış, ancak tez öneri formunu belirtilen süre içinde teslim edememesi nedeniyle ilişiği kesilmiştir. Başvuran, bu durumun keyfi olduğunu ve mağduriyet yaşadığını belirterek kaydının ihya edilmesini talep etmiştir.
Marmara Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın kaydının silinmesi kararını, ilgili mevzuat ve üniversite yönetmeliklerine dayandırarak reddetmiştir. Ancak Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın tez öneri formunu zamanında vermemesi nedeniyle ilişiğinin kesilmesinin hukuka aykırı olduğunu değerlendirmiştir. Bu bağlamda, başvuranın tez öneri formunu teslim etmemesinin, tezli yüksek lisans programının gereklilikleri açısından bir başarısızlık olarak değerlendirilemeyeceğine karar verilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, Marmara Üniversitesi Rektörlüğü’ne, başvuranın ilişiğinin kesilmesi kararının geri alınması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Rektörlüğün, bu tavsiyeye uygun olarak 30 gün içinde işlem yapması gerekmektedir. Bu süreç, başvuranın hak arama özgürlüğü ve eğitim hakkının korunması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/5462-S.24.8617
BAŞVURU NO : 2023/19981
KARAR TARİHİ : 21.05.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Tezli yüksek lisans programı öğrencisi başvuranın ilişiğinin kesilmesi kararına itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07.12.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Mali İktisat Tezli Yüksek Lisans programına, öğrenci affı kapsamında 19/10/2022 tarihinde yeniden kayıt olduğunu, Enstitü Yönetim
Kurulu tarafından kendisine tez danışmanı olarak . . .’nün atandığını, ancak tez danışmanı ile yaptığı görüşmede yakın zamanda emekli olacağını ifade ederek yeni bir danışman hoca ile çalışabileceğini belirttiğini, tez konusu noktasında da uyuşmazlık yaşadıklarını, bu kapsamda . . ile birlikte çalışma yapmaya karar verdiklerini, bunun üzerine tez danışmanı değişikliği dilekçesini Enstitüye teslim ettiğini, tez danışmanı değişikliğinin kabul edildiğine yönelik Enstitü Müdür Yardımcısı tarafından e-posta gönderildiğini, tez öneri formunu verecekken şifahen öğrencilik kaydının silindiğini öğrendiğini, 21/11/2023 tarihinde Enstitüye itiraz dilekçesi verdiğini, Yönetim Kurulunca itirazının reddedildiğini tarihinde öğrendiğini, 7417 sayılı Kanun ile verilen öğrencilik hakkının keyfi şekilde elinden alındığını, tez danışmanı olarak atanan hocanın emekli olması, başka hocalara yönlendirmesi ve önerdiği konuları kabul etmemesi nedeniyle sürecinin uzadığını, elinde olmayan sebeplerin ve mazeretlerinin dikkate alınmamasının mağduriyet yarattığını ileri sürerek kaydının ihya edilmesini ve tez öneri formunun kabul edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Marmara Üniversitesi Rektörlüğünün 03/04/2024 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. 7417 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu’na eklenen
Geçici Madde 83 (Af Kanunu) İle İlgili Genel (Ön lisans, Lisans ve Lisansüstü) Uygulama Usul ve
Esaslarının Üniversite Senatosunun 02/08/2022 tarih ve 2022/426 sayılı kararı ile yürürlüğe konulduğu, 2.2. Başvuranın kaydının açılması talebinin, Üniversite Senatosunun 02/08/2022 tarih ve 2022/426 sayılı kararı ile onaylanan Uygulama Usul ve Esasları, Rektörlük Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının internet sayfasında yayımlanan 16/11/2022 tarihli ve “7417 Sayılı Kanun Kapsamında Kayıt İşlemleri” konulu duyurusu, Sosyal Bilimler Enstitüsünün 03/08/2023 tarihli ve “7417 Sayılı Af Kanunu Kapsamında Kayıt yaptırıp Tez Önerisini vermeyen hakkında” konulu duyurusu ve başvuranın Tez Danışmanı Doç. Dr. . .
. ’nün tez danışmanlıklarına devam ettiğini belirten dilekçesi gereğince reddedildiği, 2.3. Başvuru konusuna ilişkin olarak, başvuran tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir bulunmadığı, 2.4. Başvuranın kayıt tarihinden 30 Ekim 2023 tarihine kadar olan bir yıllık süre zarfında, geçerli belgeye dayalı ve belirtilen süreleri içeren bir mazeret sunduğu takdirde durumunun yeniden değerlendirilebileceği, 2.5. Başvuranın af kapsamında ihya edilen öğrencilik kaydına ilişkin azami süresinin biteceği tarihin 19/10/2025 olduğu bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü
maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik
haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinin ilgili bentleri:
“a. Yükseköğretim kurumlarının … lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; … yüksek lisans … diploması alır. Ders kredileri, Yükseköğretim Kurulunca ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir. İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde ders kredileri hesaplanır.
b. Yükseköğretim kurumlarında, … her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; …
kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; … diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile …
eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir. c. … lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
6. Geçici 83’üncü maddesi:
“(Ek: 1/7/2022-7417/35 md.) Yükseköğretim kurumlarında hazırlık dâhil bütün sınıflarda intibak, önlisans, lisans tamamlama, lisans, lisansüstü öğrenimi gören öğrencilerden bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar, kendi isteğiyle ilişikleri kesilenler dâhil, terör suçu ile kasten öldürme suçlarından (madde 81, 82 ve 83), işkence suçundan (madde 94 ve 95), eziyet suçundan (madde 96), cinsel saldırı (madde 102), çocukların cinsel istismarı (madde 103), uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçundan (madde
188) mahkum olanlar ile sahte belge sebebiyle kaydı iptal edilenler ile kayıt sırasında sahte belge verenler
ile 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 71 inci maddesinde yazılı suçlar ile terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler hariç, her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilenler ile bir programı kazanarak kayıt yapma hakkı elde ettikleri halde kayıt yaptırmayanlar bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde ilişiklerinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandıkları yükseköğretim kurumuna başvuruda bulunmaları şartıyla bu Kanunun 44 üncü maddesinde belirtilen esaslara göre 2022-2023 eğitim-öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilirler.
Birinci fıkra kapsamında yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri 25/6/2019 tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanununun 20 nci maddesindeki usul ve esaslara göre yapılır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanlar terhislerini takip eden 2 ay içinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde bu maddede belirtilen haklardan yararlandırılır.
Bu maddede yer alan hükümlerden yararlanarak ayrıldığı yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranlardan
ÖSYS/YKS puanı giriş yılı itibarıyla aynı veya farklı bir diploma programının aynı türden taban puanına sahip olanlar, bu programlardan birine yatay geçiş talebinde bulunabilecektir. Bu kapsamda farklı bir diploma programından yatay geçişle kabul edilecek öğrenci sayıları, ilgili programa kayıtlı öğrenci sayısı ve üniversitenin fiziki koşulları dikkate alınmak suretiyle belirlenir. Buna ilişkin usul ve esaslar yükseköğretim kurumları senatolarınca belirlenir.
Bu maddeden yararlanıp bir yükseköğretim kurumunda öğrenci statüsü kazananlar başvurmaları halinde
Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açık öğretim önlisans veya lisans düzeyindeki eşdeğer programlara yatay geçiş yapabilirler. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Yükseköğretim Kurulu yetkilidir.” 7. 20/04/2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin “Süre” başlıklı 7’nci maddesi:
“(1) Tezli yüksek lisans programının süresi bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olup, program en çok altı yarıyılda tamamlanır.
(2) Dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya bu süre içerisinde yükseköğretim kurumunun öngördüğü başarı koşullarını/ölçütlerini yerine getiremeyen; azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(3) Yüksek lisans programından süresinden önce mezun olabilecek öğrenciler ile ilgili düzenlemeler senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.”
7.1. “Tez danışmanı atanması” başlıklı 8’inci maddesi:
“(1) Tezli yüksek lisans programında, enstitü anabilim/anasanat dalı başkanlığı her öğrenci için kendi üniversitesinin kadrosunda bulunan bir tez danışmanını en geç birinci yarıyılın sonuna kadar; öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusunu da en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önerir. Tez danışmanı ve tez konusu enstitü yönetim kurulu onayı ile kesinleşir.
(2) Tez danışmanı, senatonun belirleyeceği niteliklere sahip öğretim üyeleri arasından seçilir. (Ek cümleler:RG-15/1/2023-32074) 2547 sayılı Kanunun ek 46 ncı maddesi kapsamında kısmi zamanlı olarak görevlendirilen en az doktora derecesine sahip araştırmacılar da tez danışmanı olarak seçilebilir. Ancak bu kişilerin danışman olarak görevlendirilebilmesi için öğrencinin talebi, ilgili araştırmacının yazılı muvafakati ve enstitü yönetim kurulunun kararı şarttır. Yükseköğretim kurumunda belirlenen niteliklere sahip öğretim üyesi bulunmaması halinde üniversite senatosunun belirlediği ilkeler çerçevesinde enstitü yönetim kurulu tarafından başka bir yükseköğretim kurumundan öğretim üyesi danışman olarak seçilebilir.
(Değişik cümle:RG-1/3/2017-29994) Tez çalışmasının niteliğinin birden fazla tez danışmanı gerektirdiği durumlarda atanacak ikinci tez danışmanı, üniversite kadrosu dışından da en az doktora derecesine sahip kişilerden olabilir.”
7.2. “Yüksek lisans tezinin sonuçlanması” başlıklı 9’uncu maddesinin yedinci ilâ dokuzuncu fıkraları:
“(7) Tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(8) Tezi hakkında düzeltme kararı verilen öğrenci en geç üç ay içinde düzeltmeleri yapılan tezi aynı jüri önünde yeniden savunur. Bu savunma sonunda da başarısız bulunarak tezi kabul edilmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir.
(9) Tezi reddedilen öğrencinin talepte bulunması halinde, tezsiz yüksek lisans programının ders kredi yükü, proje yazımı ve benzeri gereklerini yerine getirmiş olmak kaydıyla kendisine tezsiz yüksek lisans diploması verilir.”
7.3. “Diploma” başlıklı 10’uncu maddesi:
“(1) Tez sınavında başarılı olmak ve senato tarafından belirlenen mezuniyet için gerekli diğer koşulları da sağlamak kaydıyla, yüksek lisans tezinin ciltlenmiş en az üç kopyasını tez sınavına giriş tarihinden itibaren bir ay içinde ilgili enstitüye teslim eden ve tezi şekil yönünden uygun bulunan yüksek lisans öğrencisine tezli yüksek lisans diploması verilir. Enstitü yönetim kurulu talep halinde teslim süresini en fazla bir ay daha uzatabilir. Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenci koşulları yerine getirinceye kadar diplomasını alamaz, öğrencilik haklarından yararlanamaz ve azami süresinin dolması halinde ilişiği kesilir.
(2) Tezli yüksek lisans diploması üzerinde öğrencinin kayıtlı olduğu enstitü anabilim/anasanat dalındaki programın Yükseköğretim Kurulu tarafından onaylanmış adı bulunur. (Değişik cümle:RG-1/3/2017-29994)
Mezuniyet tarihi tezin sınav jüri komisyonu tarafından imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir.
(3) Tezin tesliminden itibaren üç ay içinde yüksek lisans tezinin bir kopyası elektronik ortamda, bilimsel araştırma ve faaliyetlerin hizmetine sunulmak üzere enstitü tarafından Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir.” 8. 05/10/2017 tarihli ve 30201 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim
ve Öğretim Yönetmeliği’nin “Lisansüstü programların azami süreleri” başlıklı 6’ncı maddesi:
“(1) Lisansüstü programların tamamlanma süresi, bilimsel hazırlık ve/veya yabancı dil hazırlıkta geçen süre hariç, kayıtlı olunan programda derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırılıp yaptırılmadığına bakılmaksızın; a) Tezsiz yüksek lisans programlarında en fazla üç yarıyıldır, b) Tezli yüksek lisans programlarında en fazla altı yarıyıldır. Ancak kredili dersleri en az 2,50 GANO ile tamamlamanın azamî süresi en fazla dört yarıyıldır. GANO’su 2,50’nin altında olan öğrenci, GANO’sunu en az 2,50 seviyesine yükseltene kadar daha önce aldığı dersleri bu dört yıllık süre zarfında kısmen veya tamamen tekrar alır, c) Doktora/sanatta yeterlik programlarında; tezli yüksek lisans derecesi ile öğrenci kabul edenler için en fazla on iki yarıyıl; lisans derecesi ile öğrenci kabul edilenler için en fazla on dört yarıyıldır. Ancak kredili dersleri en az 3,00 GANO ile tamamlamanın azamî süresi tezli yüksek lisans derecesi ile öğrenci kabul edilen programlarda en fazla dört yarıyıldır. ( lisans derecesi ile öğrenci kabul edilen programlarda ise altı yarıyıldır. GANO’su 3,00’ın altında olan öğrenci, bu süre zarfında GANO’sunu en az 3,00 seviyesine yükseltene kadar daha önce aldığı dersleri kısmen veya tamamen tekrar alır.
(2) Azamî süreler içerisinde; tezli yüksek lisans programlarında GANO’su 2,50’nin, doktora ve sanatta yeterlik programlarında ise 3,00’ın altında kalan veya dönem projesi/tez/sanatta yeterlik çalışmasında başarısız olan ya da tez/sanatta yeterlik çalışması savunma sınavına girmeyen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesilir.
(3) Gerekli yükümlülükleri yerine getiren öğrenci, tezsiz yüksek lisans programından en erken iki yarıyılda, tezli yüksek lisans programından en erken üç yarıyılda, doktora/sanatta yeterlik programından en erken altı yarıyılda mezun olabilir.”
8.1. “Danışman atanması” başlıklı 21’inci maddesinin dördüncü ilâ sekizinci fıkraları:
“(4) Diğer yükseköğretim üst kurullarına veya bunlara bağlı kurumlara geçen ya da emekliye ayrılan veya
Üniversiteden istifa eden öğretim elemanları, Enstitüye on işgünü içinde yazılı olarak başvurmaları halinde, anabilim/anasanat dalı başkanlığının olumlu görüşü ve Enstitü Yönetim Kurulunun onayı ile, danışmanlığa devam edebilirler. Aksi takdirde bu sürenin dolmasıyla birlikte bir ay içinde yeni bir danışman atanır.
(5) Danışmanın altı aydan daha uzun süreyle il veya yurt dışında görevlendirilmesi ya da altı aydan daha uzun süreli sağlık raporu alması halinde, öğrencinin başvurusu ve anabilim/anasanat dalı başkanlığının önerisi üzerine bir ay içinde yeni bir danışman atanabilir.
(6) Danışmanın Enstitüye gerekçeli olarak başvurması halinde, Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile ataması iptal edilir ve bir ay içinde yeni bir danışman atanır.
(7) Öğrenci Enstitüye gerekçeli olarak başvurarak danışman değişiklini talep edebilir. Bu durumda yeni bir danışman atanır.
(8) Dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarında belirtilen süreler, Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile değiştirilebilir.”
8.2. “Lisansüstü eserin hazırlanması” başlıklı 25’inci maddesi:
“(1) Yüksek lisans programlarında öğrencinin danışmanla beraber belirlediği lisansüstü eser önerisi, anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından Enstitüye bildirilir. Öneri, Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile kesinleşir.
(2) Lisansüstü eserin hazırlanması sürecinde aralıklı üç yarıyıl veya aralıksız iki yarıyıl kayıt yaptırmayan öğrenci, Enstitü Yönetim Kurulu kararı ile yeni bir lisansüstü eser önerisi hazırlar.
(3) Lisansüstü eseri, danışmanın/izleme komitesinin gözetimi, yönlendirmesi ve denetimi altında öğrenci tarafından, yetkili birimlerce belirlenmiş kurallara uygun olarak hazırlanır.
(4) Lisansüstü eseri, programın eğitim dilinde hazırlanır. Ancak, eğitim dili Türkçe olan bir programa devam eden öğrencinin talebi ve danışmanın veya izleme komitesinin uygun görmesi halinde, Üniversitedeki eğitim dillerinden birinde olmak kaydıyla Türkçeden başka bir dilde de hazırlanabilir. Bu durumda, eserde Türkçe özete de yer verilir.
(5) Eğitim dili Türkçe olan programlarda, lisansüstü eserinin Türkçeden başka bir dilde hazırlanması halinde, Enstitü Yönetim Kurulunun gerekli görmesi durumunda, savunma jürisi tarafından onaylanmış nüshanın Türkçeye aynen tercümesi de Enstitüye teslim edilir. Öğrenci bu şartı yerine getirdikten sonra geçici mezuniyet belgesini/diplomasını alabilir.” 9. 18/07/2022 Yükseköğretim Genel Kurul Kararı ve 21/09/2022 Yükseköğretim Yürütme Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren 7417 Sayılı Kanun ile 2547 Sayılı Kanuna Eklenen Geçici 83’üncü Maddenin
Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar’ın 20’nci maddesi:
“… lisansüstü programlarda öğrenim gören öğrencilerin çok çeşitli nedenlerle (Ders aşaması, tez aşaması, yeterlik sınavı aşaması, tez izleme komisyonu aşaması, tez savunma aşaması gibi) ilişikleri kesilmekte olduğundan aftan yararlanacak öğrencilerin hangi aşamaya geri dönecekleri hususunda; (21.09.2022 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu Kararı), a) Öğrencinin ilişiği kesildiği dönemdeki aşaması dikkate alınarak işlemlerin yürütülebileceğine, lisansüstü programın müfredatında yer alan ders dönemi ve tez dönemleri dikkate alınarak derslerden başarılı olmuş tez aşamasında olan öğrenciler için müfredatta ders dönemi için belirlenen sürenin düşülerek azami süresinin belirlenmesine, b) Tez döneminde olan ve tezini hemen teslim etmek isteyen öğrenciler için “asgari süre”nin dikkate alınmayarak işlemlerin yürütülmesine,”
9.1. 28’inci maddesi:
“2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun Geçici 83’üncü maddesi uyarınca yükseköğretim kurumlarına dönerek kayıt yaptıran öğrencilerden kayıt tarihinden itibaren azami süresinin başlamasına, program süresinin ise “2022-2023 Eğitim ve Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Cumhurbaşkanlığı Kararında yer alan hükümlere göre belirlenmesine,” 10. Marmara Üniversitesi Senatosunun 02/08/2022 tarih ve 2022/426 sayılı kararı ile yürürlüğe giren Genel
Uygulama Usul ve Esaslarının “Lisansüstü Uygulama Esasları” kenar başlıklı 35’inci maddesi:
“7417 sayılı Kanun uyarınca kayıt hakkı kazanan öğrencilerin danışman atama, derse devam, derslerin intibakı, mezuniyet koşulları, yayın şartı vb. konularda aşağıdaki temel ilkeler doğrultusunda, yü rü rlü kteki
̈
Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğ itim-Öğ retim Yönetmeliği ve Marmara Üniversitesi Muafiyet ve
İntibak İşlemleri Yö nergesi hü kü mleri uygulanır.
̈ a) Bilimsel hazırlık programı uygulanan lisansüstü bir programa asıl olarak kayıt hakkı kazanıp kayıtlanmayanlar veya bilimsel hazırlık döneminde ilişiği kesilenler, ilgili ana bilim dalı tarafından tanımlanan bilimsel hazırlık programına intibak ettirilirler.
b) Ders döneminde ilişiğ i kesilen öğrencilerin daha önce başarılı olduğu tüm dersler kabul edilir ve müfredata intibakları yapılır.
̈ ̈ ̈ ̈ ̈ ̆ c) Yeterlik aşamasına intibakı yapılan öğrenciler, yururlukteki Marmara Üniversitesi Lisansustu Egitim̆ ̈ ̆
Ögretim Yonetmeligi yeterlik sürecine tabi olurlar.
ç) Tez dönemine intibakı yapılan öğrenciler, 2022-2023 Eğ itim-Öğ retim yılı Bahar Dö nemi sonuna kadar Tez Önerisi vermek zorundadır.” hükümlerini haizdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuru, 7417 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında tezli yüksek lisans programına kaydı yapılan başvuranın ilişiğinin kesilmesi işlemine itirazı hakkındadır.
13. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin tetkikinden; başvuranın 7417 sayılı Kanun ile 2547 sayılı
Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında 19/10/2022 tarihinde kayıt yaptırdığı, kendisine atanan tez danışmanının yakın zamanda emekli olacağını ifade etmesi ve tez konusunda uyuşmazlık yaşamaları sebebiyle yeni bir tez danışmanı arayışına girdiği, . .’nin tez danışmanlığını kabul etmesi üzerine 15/11/2023 tarihinde tez danışmanı değişikliği dilekçesi verdiği, 15/11/2023 tarih ve – sayılı
Enstitü Yönetim Kurulu Kararı ile Genel Uygulama Esasları 35-(ç) maddesinde yer alan “Tez dönemine intibakı yapılan öğrenciler, 2022-2023 Eğitim-Öğretim yılı Bahar Dönemi sonuna kadar Tez Önerisi vermek zorundadır.” kuralı gereğince ilişiğinin kesildiği, başvuranın bu kararı 17/11/2023 tarihinde şifahen öğrendiği, 21/11/2023 tarihinde itirazda bulunduğu, 06/12/2023 tarihli ve – sayılı Enstitü Yönetim
Kurulu kararıyla itirazının reddedildiği, bunun üzerine başvuranın tarihinde Kurumumuza başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
̆ ̆ ̈ 14. Bu anlamda uyuşmazlığın, başvuranın 2022-2023 egitim-ögretim yılı bahar donemi sonuna kadar tez öneri formunu teslim etmemesi gerekçesiyle ilişiğinin kesilmesinin hukuka uygun olup olmadığı noktasında oluştuğu anlaşılmıştır.
15. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 44’üncü maddesinin (a) fıkrasında, yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrencilerin, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alacağı, (c) fıkrasında, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır.
16. Lisansüstü eğitim-öğretimin kapsam itibarıyla geniş olduğu ve uzmanlık gerektirdiği dikkate alındığında tüm teknik ayrıntıların kanunda düzenlenmesinin güçlüğü ortadadır. Dolayısıyla, lisansüstü eğitim ve öğretimin usul ve esaslarına ilişkin yükseköğretim kurumları arasında uygulama bütünlüğünün sağlanmasını teminen Yükseköğretim Kuruluna yetki verilmiş; bu yetkiye dayanarak Yükseköğretim
Kurulu tarafından Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur.
17. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 8’inci maddesinde, tezli yüksek lisans programında, öğrencinin danışmanıyla beraber belirlediği tez konusunu en geç ikinci yarıyılın sonuna kadar enstitüye önereceği; 7’nci maddesinde ise, tezli yüksek lisans programının süresi, bilimsel hazırlıkta geçen süre hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın dört yarıyıl olduğu, programın en çok altı yarıyılda tamamlanacağı, dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya bu süre içerisinde yükseköğretim kurumunun öngördüğü başarı koşullarını/ölçütlerini yerine getiremeyen; azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olan veya tez savunmasına girmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiğinin kesileceği hüküm altına alınmıştır. Benzer şekilde 9’uncu ve 10’uncu maddelerinde; tezi başarısız bulunarak reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiğinin kesileceği, tezi hakkında düzeltme kararı verilmesi sebebiyle yeniden tez savunmasına giren ve başarısız bulunarak tezi kabul edilmeyen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiğinin kesileceği, öğrencinin azami süresinin dolması halinde ilişiğinin kesileceği ifade edilmiştir.
18. Yükseköğretim Kurulu tarafından yürürlüğe konulan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, “çerçeve yönetmelik” niteliğinde olup asgari koşullar ve temel esasları ortaya koymaktadır. Bununla birlikte anılan Yönetmelik, normlar hiyerarşisi uyarınca, yükseköğretim kurumları yönetmeliklerine nazaran üst norm niteliğindedir. Bu bağlamda yükseköğretim kurumları, lisansüstü eğitim-öğretim yönetmelikleri ve diğer düzenlemelerinde, Çerçeve Yönetmelik’e aykırı olmamak şartıyla, öğretime ilişkin diğer teknik hususları düzenleme yetkisini haizdir.
19. Başvuruya konu uyuşmazlık yönünden, Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin 25’inci maddesinde, yüksek lisans programlarında öğrencinin danışmanla beraber belirlediği lisansüstü eser önerisinin, anabilim/anasanat dalı başkanlığı tarafından Enstitüye bildirileceği, önerinin, Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile kesinleşeceği, 6’ncı maddesinde, tezli yüksek lisans programlarının en fazla altı yarıyıl olduğu belirtilerek azamî süreler içerisinde, tezli yüksek lisans programlarında GANO’su 2,50’nin altında kalan veya dönem projesi/tez/sanatta yeterlik çalışmasında
başarısız olan ya da tez/sanatta yeterlik çalışması savunma sınavına girmeyen öğrencinin Üniversite ile ilişiği kesileceği hükme bağlanmıştır.
20. Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları ve yukarıda açıklanan mevzuat çerçevesinde; 20.1. Çerçeve Yönetmelik’te tezli yüksek lisans programı bakımından öğrencinin azami süresi içerisinde iken ilişiğinin kesilmesi sonucu doğuracak hususların düzenlendiği, buna göre dört yarıyıl sonunda öğretim planında yer alan kredili derslerin, seminer dersinin başarıyla tamamlanmaması veya bu süre içerisinde yükseköğretim kurumunun öngördüğü diğer başarı koşullarının yerine getirilmemesi; azami süreler içerisinde ise tez çalışmasında başarısız olunması veya tez savunmasına girilmemesi sebeplerinin ilişik kesme sonucunu doğurduğu, 20.2. Çerçeve Yönetmelik’te yükseköğretim kurumlarına başarı koşulu belirleme açısından takdir yetkisi verildiği, bunun dışında Çerçeve Yönetmelik’te yer alan ilişik kesme sebeplerini genişletecek şekilde yükseköğretim kurumlarınca düzenleme getirilmesinin üst hukuk normlarına aykırılık teşkil edeceği ve eğitim hakkının hukuka aykırı şekilde sınırlandırılması anlamına geleceği, 20.3. Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde, tezli yüksek lisans programları bakımından, genel ağırlıklı not ortalamasının 2,50’nin altında kalmama koşuluna yer verilerek tezli yüksek lisans programlarında GANO’su 2,50’nin altında kalan öğrencinin ilişiğinin kesileceğinin açıkça belirtildiği, 20.4. Tez önerisinin süresinde verilmemesi halinde ilişiğin kesileceğine ilişkin bir hükmün bulunmadığı, her ne kadar Marmara Üniversitesi Senatosu tarafından belirlenen Genel Uygulama Usul ve Esasları’nda tez dönemine intibakı yapılan öğrencilerin tez önerisini vermesi zorunlu tarih belirlenmişse de, bu hükme uyulmaması halinde ilişiğin kesilmesi sonucunun doğacağı yönünde herhangi bir düzenleme bulunmadığı, bu anlamda anılan hükmün dar yorumlanması ve düzenleyici süre olarak kabul edilmesi gerektiği, 20.5. Nitekim tez önerisi formunun süresinde verilmemesinin, tezli yüksek lisans programı açısından
Çerçeve Yönetmelik’e uygun bir başarı koşulu olarak değerlendirilemeyeceği, zira tezli yüksek lisans programında tez önerisinin tez çalışmasının bir parçası olduğu, dolayısıyla ilgili mevzuat uyarınca ilişik kesilmesine yol açan unsurların öğrencinin azami süresi içerisinde tez savunmasına girmemesi veya tez çalışmasının başarısız bulunması olduğu değerlendirilmiştir.
21. Tüm bu açıklamalar ve dosya kapsamına göre, başvuranın tez öneri formunu Genel Uygulama
Esaslarında belirtilen süre içerisinde vermemesi sebebiyle ilişiğinin kesilmesinin üst hukuk normlarına aykırılık teşkil ettiği değerlendirilmiş olup 15/11/2023 tarih ve – sayılı Enstitü Yönetim Kurulu kararına konu ilişik kesme işleminin idare tarafından geri alınması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
23. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde;
23.1. Kurumumuza yapılan şikâyet başvurularının incelenmesi ve araştırılması kapsamında ilgili idarelerden bilgi ve belge istenmekte olup 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve
Belge İsteme” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrasında, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak istediği bilgi ve belgelerin, bu isteğin tebliğ edildiği tarihten itibaren 30 gün içinde verilmesinin zorunlu olduğu, anılan maddenin ikinci fıkrasında da Devlet sırrı veya ticari sır niteliğindeki bilgi ve belgelerin, yetkili mercilerin en üst makam veya kurulunca gerekçesi belirtilmek suretiyle verilmeyebileceği; ancak Devlet sırrı niteliğindeki bilgi ve belgelerin Başdenetçi veya görevlendireceği Denetçi tarafından yerinde incelenebileceği ifade edilmiştir. Buna karşın, Kurumumuza yapılan şikâyet başvurularının incelenmesi ve araştırılması kapsamında talep ettiğimiz bilgi ve belgelerin süresinde gönderilmemesi “hak arama hürriyeti”nin zedelenmesine ve “adalete hızlı ve etkili erişim”in sağlanamamasına neden olduğu gibi, iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “makul sürede karar verme” ilkelerine aykırılık teşkil etmektedir.
Başvuruya konu uyuşmazlık yönünden 22/12/2023 tarihli yazımıza cevabın Rektörlüğün 03/04/2023 tarihli yazısı ile Kurumumuza gönderildiği görülmüş olup idarenin bundan sonraki işlemlerinde Kurumumuzun bilgi-belge isteme yazılarına ilişkin yanıt verme süresini dikkate alarak uyuşmazlığı ilgilendiren tüm bilgi ve belgeleri göndermesi ve bahse konu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.
23.2. Diğer yandan, idarenin muhatapları hukuka uygun ve doğru bilgilendirmesi iyi yönetimin ve “hukuki güvenlik ilkesi”nin bir gereği olup idarenin beyanına güvenerek hareket eden kişilerin haklarının ve haklı beklentilerinin ihlal edilmemesi noktasında önem arz etmektedir. Somut olayda başvuran, 7417 sayılı
Kanun ile 2547 sayılı Kanun’a eklenen geçici 83’üncü madde kapsamında öğrenci affından faydalanarak kayıt yaptırmış olup kanun koyucu anılan maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleme konusunda Yükseköğretim Kurulunu yetkili kılmıştır. Bu kapsamda Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen Usul ve Esaslar’ın 28’inci maddesinde, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun Geçici 83’üncü maddesi uyarınca yükseköğretim kurumlarına dönerek kayıt yaptıran öğrencilerden kayıt tarihinden itibaren azami süresinin başlamasına, 20’nci maddesinde, lisansüstü programlarda öğrenim gören öğrencilerin çok çeşitli nedenlerle (ders aşaması, tez aşaması, yeterlik sınavı aşaması, tez izleme komisyonu aşaması, tez savunma aşaması gibi) ilişikleri kesilmekte olduğundan aftan yararlanacak öğrencilerin hangi aşamaya geri dönecekleri hususunda, öğrencinin ilişiği kesildiği dönemdeki aşaması dikkate alınarak işlemlerin yürütülmesine, lisansüstü programın müfredatında yer alan ders dönemi ve tez dönemleri dikkate alınarak derslerden başarılı olmuş tez aşamasında olan öğrenciler için müfredatta ders dönemi için belirlenen sürenin düşülerek azami süresinin belirlenmesine karar verildiği görülmüştür. Dolayısıyla tez dönemine intibakı yapıldığı anlaşılan başvuranın azami süresinin bu hüküm gözetilerek hesaplanması gerekirken kayıt tarihinden itibaren altı yarıyıl olarak hesaplanması hukuka uyarlık taşımadığından idarenin bu hususu dikkate alarak başvurana hukuka uygun ve doğru bilgi vermesi gerekmektedir.
23.3. Ayrıca dosya muhteviyatından, 15/11/2023 tarih ve – sayılı Enstitü Yönetim Kurulu kararının verilen kararın başvurana 14/12/2023 tarihli ve sayılı yazı ile tebliğ edildiği ve işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan sonraki işlemlerinde bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu
Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup anılan Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi
kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Bu hükme göre, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)
dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, 15/11/2023 tarih ve – sayılı Enstitü Yönetim Kurulu kararına konu ilişik kesme işleminin geri alınması yönünde MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Marmara Üniversitesi Rektörlüğünce bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi