|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından üst klasman gözlemci kadrosundan çıkarılması ve bilgilerin TFF Bilgi Bankasından silinmesi işlemleri incelenmiştir. Başvuran, çıkarılma işleminin gerekçesinin belirsiz olduğunu ve bu durumun kamuoyunda olumsuz algılara yol açtığını iddia etmiştir. Danıştay, TFF’nin bu işlemleri için somut bir gerekçe sunmadığını ve başvuranın gözlemcilikten çıkarılmasını gerektirecek unsurların dosya kapsamına sunulmadığını tespit etmiştir.
Kararda, TFF’nin gözlemci kadrolarını belirleme ve çıkarma konusundaki takdir yetkisinin, hukukun üstünlüğü ilkeleri çerçevesinde kullanılması gerektiği vurgulanmıştır. TFF’nin, başvuranın durumunu yeniden değerlendirmesi ve gerekçelerini kamuoyuna açıklaması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, iyi yönetim ilkeleri olan “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davranması gerektiği ifade edilmiştir. |
ifade etmekte, gözlemcilikten çıkarma işleminin somut bir bilgi ya da belgeye dayanmadığını iddia ederek üst klasman gözlemci kadrosuna iadesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 12/ 10/ 2018 tarih ve E sayılı bilgi-belge isteme yazısına Türkiye
Futbol Federasyonu tarafından verilen 22/ 10/ 2018 tarihli ve 2018/ 27- sayılı yazıda;
Anayasanın 59’uncu maddesinin üçüncü fıkrası işaret edilerek “ Türkiye Futbol Federasyonu’nu “( …)
Kamu Denetçiliği Kanununun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde tanımlanan ve bu kanunu yaparken Yasa Koyucu tarafından amaçlanan “İdare” kavramı ve de “kamu hizmeti” kavramı içine dâhil etmeye hukuken olanak olmadığı, aksi yöndeki bir düşünceden hareketle, Kamu
Denetçiliğince, TFF hakkında, mütalâa konusu sorgulama, inceleme ve işlem yapma cihetine gidilmesi ihtimalinde, TFF’nin, UEFA ve FIFA’nın koyduğu kurallarla yaptırımları içeren ve yeri geldiğinde uyguladığı “uluslararası futbol hukukunu” ihlâl etmesi şeklinde değerlendirilebileceği;
TBMM’nin, 2011 yılı Anayasa değişikliğinden daha önce alıntıladıkları kelimeleriyle, Türkiye’nin, “küresel egemen addettiği uluslararası spor hukuku kurallarını iç hukukuna yansıtması taahhütlerinin” gereğini yapmaması anlamına geleceği… ” şeklindeki Prof . Dr . ’ın hukuki mütalaasının bir kısmına yer verilmiş, istenen bilgi ve belgeler iletilmemiştir .
3. Kurumumuzun 12/ 10/ 2018 tarih ve E. sayılı bilgi-belge isteme yazısına Milli
İstihbarat Teşkilatı’nın iletmiş olduğu gizli kodlu cevabi yazıda Teşkilat kayıtlarında yapılan araştırma neticesinde bilgi ve belge talebine konu edilen unsurlar hakkında herhangi bir bilgi bulunmadığı ifade edilmektedir .
4. Kurumumuzun 12/ 10/ 2018 tarih ve E. sayılı bilgi-belge isteme yazısına İçişleri
Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından verilen 16/ 11/ 2018 tarih ve – – sayılı yazısında; “ …Türkiye Futbol Federasyonu veya bağlı kuruluşu tarafından adı geçen şahıs hakkında herhangi bir güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması talebi yapılmadığından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmadığı, Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından Genel Müdürlüğümüz ve bağlı birimlerine yapılmış bir talep olmadığından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmadığı ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bilgisi paylaşılmadığı, Adı geçen hakkında 23/ 10/ 2018 tarihinde POL-NET 4 veri tabanında bulunan UYAP, KİHBİ, EKİP, EAYS projelerinde yapılan sorgulamada ilgili hakkında adli işlem yapılmadığı, arşiv kayıtlarında
3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununda yer alan suçlardan kaydına rastlanmadığı, GBT kaydının
bulunmadığı, FETÖ/PDY terör örgütü ile ilişki ve irtibatına rastlanılmadığı, Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerinin; Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından 4045 sayılı Kanun 2000/ 284 sayılı Yönetmelik ile diğer ilgili mevzuat doğrultusunda yerine getirildiği, Başvuran hakkında 06/ 11/ 2018 tarihli GBT ve UYAP projesinde yapılan bilgisayar sorgusunda adı
2 / 10geçenin herhangi bir kaydının tespit edilmediği,
Başvuran hakkında 25/ 10/ 2018 tarihi itibariyle FETÖ/PDY Terör Örgütüne üyeliğine yönelik
EKİP-UYAP sistemi üzerinde kayda rastlanılmadığı, (KHK kapsamında kapatılan eğitim, KHK kapsamında kapatılan SGK, KHK kapsamında kapatılan dernek, KHK kapsamında kapatılan Bank
Asya ve FETÖ/PDY soruşturmaları kapsamında ifadelerde adının geçip geçmediği hakkında) talebe esas teşkil edecek herhangi bir bilgi ve belgeye rastlanılmadığı…” ifadelerinde yer verilmektedir .
5. Kurumumuzun 12/ 10/ 2018 tarih ve E. sayılı bilgi-belge isteme yazısına Adalet
Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün iletmiş olduğu gizli kodlu yazıda; “ …
yapılan araştırma ve incelemeler neticesinde; adı geçen şahısla ilgili anılan Kurum tarafından
Genel Müdürlüğümüzden herhangi bir bilgi talebinde bulunulmadığı, Türkiye Futbol
Federasyonu ile ya da başka bir kurum veya kuruluşla yazışma yapılmadığının anlaşıldığı, adı geçenin bildirilen kimlik bilgileri kullanılarak, bütün tarama seçenekleri ile Adli Sicil Veri
Tabanında yapılan araştırmada silinmiş dahi olsa herhangi bir kaydına rastlanılmadığı ve en son adli sicil sorgulama sonucunun yazımız ekinde gönderildiği, Adı geçen şahısla ilgili 01/ 01/ 2013 – 12/ 10/ 2018 tarihleri arasında adli sicil sorgulamalarının yapılıp yapılmadığına ilişkin olarak yapılan araştırmada, merkezi ve mahalli adli sicil birimlerinden UYAP-Mahkeme Savcılık birimlerinden, Dışişleri Bakanlığı yurtdışı birimlerinden ve kaymakamlıklardan sorgulamanın yapılmadığı… . ” açıklamalarına yer verilmiştir .
6. Kurumumuzun 30/ 10/ 2018 tarih ve E. sayılı bilgi-belge isteme yazısına Ankara
Cumhuriyet Başsavcılığı’nın iletmiş olduğu 31/ 10/ 2018 tarih ve 2018/ sayılı Savcılık
Muhabere Dosyasında adı geçen hakkında yapılan UYAP sorgulamasında bu kişi hakkında
Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde Terör Suçları Soruşturma Bürosunda herhangi bir soruşturmanın tespit edilmediği ifade edilmekle birlikte, ilgili yazıda UYAP’ın kullanıcıları ve işlemlerinin özelliği nedeniyle sorgulama işlemlerinde bir kısım kısıtlamalar bulunduğu, bazı dosyalarda taraflar gizlendiği için taraf hakkında soruşturma bulunsa bile UYAP sorgulamasında gizlenen taraf hakkında soruşturma olmadığı uyarısının verildiği ifadeleri yer almaktadır .
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Anayasamızın “Sporun geliştirilmesi ve tahkim” başlıklı 59’uncu maddesi; “ Devlet, her yaştaki Türk vatandaşlarının beden ve ruh sağlığını geliştirecek tedbirleri alır, sporun kitlelere yayılmasını teşvik eder .
Devlet başarılı sporcuyu korur .
(Ek fıkra : 17/ 3/ 2011- 6214/ 1 md.) Spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir . Tahkim kurulu kararları kesin olup bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz .” hükmünü, 7.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “ …
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler … ” hükmünü ,
3 / 107.2.“Seçimlerin genel yönetim ve denetimi” başlıklı 79’uncu maddesi; “ Yüksek Seçim Kurulunun
(YSK) kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağı ” hükmünü amirdir .
8. 29/ 06/ 2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘ Kurumun görevi’ başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, ikinci fıkrası; “Y asama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri Kurumun görev alanı dışındadır .” hükmünü amirdir .
9. 16/ 05/ 2009 tarih ve 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri
Hakkında Kanunun “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi; “ Bu Kanunun amacı; her türlü futbol faaliyetlerini milli ve milletlerarası kurallara göre yürütmek, teşkilatlandırmak, geliştirmek ve
Türkiye’yi futbol konusunda yurt içinde ve yurt dışında temsil etmek üzere, özel hukuk hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe sahip, özerk Türkiye Futbol Federasyonunun kurulması, teşkilat, görev ve yetkilerine ait esas ve usulleri düzenlemektir” hükmünü , 9.1. Mezkûr Kanunun “Türkiye Futbol Federasyonunun Görevleri” başlıklı 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde ; “ FIFA ve UEFA’nın yetkili organları tarafından konulan kuralların gereği gibi uygulanmasını sağlamak, ulusal talimatlar hazırlamak ve Türkiye’yi futbol ile ilgili konularda yurt dışında temsil etmek”, (f) bendinde; “Üyelerinin, kulüplerin, futbolcuların, hakemlerin, yöneticilerin, teknik direktör ve antrenörlerin, sağlık personelleri, futbolcu temsilcileri ve müsabaka organizatörleri ile diğer tüm ilgililerin FIFA, UEFA ve TFF tarafından konulan Statü, talimat ve düzenlemeleri ile bunların yetkili kurulları tarafından verilen kararlara uymalarını sağlamak .” denilmektedir .
10. TFF Statüsünün; 10.1. “Yan Kurullar” başlıklı 42’inci maddesinde; “ Merkez Hakem Kurulu ” yan kurullar arasında sayılmaktadır .
10.2. “Merkez Hakem Kurulu” başlıklı 43’üncü maddesinde; “( 12.06.2009 tarihli Genel Kurul kararı ile değişik) Merkez Hakem Kurulu bir başkan ile sekiz ( 8) üyeden oluşur… . Kurul görevinde bağımsızdır . Üyeler istifa etmedikçe veya çekilmiş sayılmadıkça yerlerine yenisi atanamaz .” hükmünü, 10.3. “TFF organlarına ve kurullarına seçilen üyelerin görev süreleri” başlıklı 87’inci maddesinin ikinci fırkasında; “ ( 12.06.2009 tarihli Genel Kurul kararı ile değişik) Merkez Hakem
Kurulu, Temsilciler Kurulu ve bu Statü gereğince kurulmasına karar verilen diğer kurullar, işbu
Statünün yürürlüğe girmesinden en geç kırk beş ( 45) gün içinde TFF Yönetim Kurulu tarafından atanır . Bu kurulların süresi TFF Yönetim Kurulu’nun görev süresi ile sınırlıdır .” hükmünü amirdir .
11. Türkiye Futbol Federasyonu Merkez Hakem Kurulu Talimatının; 11.1. ‘Kısaltmalar ve Tanımlar ’ başlıklı 2’nci maddesinin (m) bendinde; Klasman “İl
4 / 10düzeyindeki kadrolar dışındaki kadrolar” şeklinde tanımlanmıştır .
11.2. “MHK’nin yapılanması” başlıklı 3’üncü maddesinin (a) fıkrasında; “ MHK, TFF
Başkanı’nın teklifi ve Yönetim Kurulu’nun onayı ile atanan bir başkan ile sekiz ( 8) üyeden oluşur .” denilmektedir .
11.3. “MHK’nın görev ve yetkileri” başlıklı 5’inci maddenin (a) bendinde; “FIFA, UEFA veya
TFF tarafından organize edilen veya izin verilen her türlü futbol, futsal, plaj futbolu ve HiF müsabakaları için ilgili statü ve talimatlar uyarınca gerekli hakem, yardımcı hakem, gerektiğinde dördüncü hakem ile ilave yardımcı hakemleri, gözlemci ve mentörleri doğrudan veya ilgili kurullar aracılığıyla atamak”, (m) bendinde; “Disiplin soruşturması gerektirecek durumlarda, hakem, yardımcı hakem, gözlemci, mentör ve eğitimciler hakkında gerekli incelemenin yapılması için ilgili belgeleri disiplin müfettişlerine iletmek,” sayılmaktadır .
11.4. “Atamaların Prensip ve Yöntemleri” başlıklı 34’üncü maddesinin (a) bendinde; “ FIFA, UEFA ve TFF tarafından düzenlenen veya onaylanan tüm müsabakalar için tüm hakem, gözlemci ve mentörlerin MHK tarafından atanması esastır . MHK gerekli gördüğü hallerde bu yetkisini bazı müsabakalar için, BHK veya İHK’ye devredebilir .” denilmektedir .
“Hakem, Gözlemci, Mentör ve Eğitimcilerin Kadroları Hakkında Ana Prensipler” başlıklı 11.5.
35’inci maddesinin (a) bendinde; “ Hakem, gözlemci, mentör ve eğitimcilerin kadrolarda yükselme ve inmeleri ve kadro sayıları bu talimat hükümlerine göre belirlenir .” denilmekte, (b) bendinde ise;
“ Hakem, gözlemci, mentör ve eğitimciler, atamalara ilişkin kararları sorgulayamazlar . Belirli bir kadroda bulunmak, bir müsabakaya veya hakeme atanma hakkını beraberinde getirmez .” denilmektedir .
11.6. “İtirazlar” başlıklı 36’ncı maddesinin (h) bendinde; “ Klasman listelerine, listelerin tebliğini izleyen yedi ( 7) gün içinde TFF Tahkim Kurulu’na itiraz edilebilir .” denilmektedir .
11.7. “Gözlemciliğe giriş koşulları” başlıklı 52’inci maddenin (a) bendinde; “Vizeli olarak en az
2 yıl futbol hakemliği yapmış olmak”, (b) bendinde; “30 – 55 yaşları arasında bulunmak,”, (c)
bendinde; “En az lise ve dengi okul mezunu olmak .”, (d) bendine; “İnternet üzerinden iletişim yapabilecek ve uygulamaları kullanabilecek düzeyde bilgisayar kullanıcısı olmak,”, (e) bendinde;
“Aktif olarak, futbol branşında faaliyeti olan spor kulübü ve bağlı kuruluşlarında fahri veya profesyonel yöneticilik, teknik adamlık, futbolculuk, futbol hakemliği, futbolcu temsilciliği, TFF temsilciliği, sağlık ekibi görevi veya görsel, işitsel, yazılı (İnternet dahil) ve sosyal medyada futbol ve hakem yorumculuğu yapmıyor olmak, ”, (f) bendinde; “Futbol Disiplin Talimatı uyarınca bir defada
45 gün, toplamda 90 gün ve daha fazla ceza almış olmamak .”, (g) bendinde; “Futbol Disiplin
Talimatı’nın “Hükümlülük” kenar başlıklı maddesinde belirtilen suçlardan biri nedeniyle kesin hüküm giymemiş olmak şarttır .” denilmektedir .
11.8. ‘Gözlemci kadroları’ başlıklı 54’üncü maddesinde üst klasman gözlemcisinin; “Tüm müsabakalarda görev yapan hakem, yardımcı hakem ve dördüncü hakemleri izle” mekle görevli olduğu, MHK’nin açtığı ÜKG Aday Kursu’nu başarı ile tamamlayanlar arasından kadro ihtiyacına göre seçim yapıldığı, ifade edilmektedir .
5 / 1011.9. “Gözlemcilikten çıkarılma nedenleri” başlıklı 55’inci maddesinin birinci fıkrasının a
bendinde; “Gözlemcilikten çıkarılma nedenleri aşağıdaki gibidir : a) Bu talimatın 52. maddesinde belirtilen gözlemciliğe giriş koşullarından birini kaybetmek, b) Bir sezonda, MHK tarafından kabul edilen geçerli bir mazereti olmaksızın toplam 2 defa, görev kabul etmemek veya göreve gitmemek, c)
İllerde MHK, İHK veya TFF eğitimcileri tarafından yapılan eğitimlere, bir sezonda mazeretsiz olarak 3 defa katılmamak . ( 2) Yukarıda belirtilen nedenlerle kadrodan çıkartılanların vizeleri iptal edilir . ( 3) Kadrolardan çıkarılanlar takip eden sezon gözlemci ve temsilci kadrolarına başvuramazlar .” denilmektedir .
11.10. “Gözlemci Kadrolarının Belirlenmesi” başlıklı 56’ncı maddenin üçüncü fıkrasında; “KG (Klasman Gözlemcisi) kadrosu belirlenirken aşağıdaki hükümler sırasıyla uygulanır : a) ÜKG ( Üst
Klasman Gözlemcisi) kadrosundan düşenler arasından MHK tarafından uygun görülen gözlemciler
KG kadrosuna eklenir, gözlemciliğe uygun görülmeyenler kadrodan çıkarılabilir . b) KG kadrosundan ÜKG kadrosuna terfi edenler belirlenir . KG kadrosunda bulunanlar, bu talimatın 57.maddesi’ne göre sıralanır ve kadro fazlası çıkarılır . c) Oluşan kadronun en fazla %20’lik kısmı
BG kadrosuna indirilebilir . d) KG kadro eksiği; MHK gerekli gördüğü takdirde açılacak olan KG aday kursunda başarılı olanlar arasından, bu kurstaki puan sıralamasına göre yukarıdan aşağıya doğru tamamlanır .” denilmektedir .
11.11. “Gözlemci Kadro Belirleme Esasları” başlıklı 57’inci maddesinde; “MHK, gözlemcileri değerlendirirken ve kadrolara ayırırken aşağıda belirtilen kriterlerin tümünü veya bazısını dikkate alabilir : a) Müsabaka sayısı (Müsabaka puanı), b) Kariyer puanı, c) Seminer ve eğitimlere katılım, d) Sınav notu, e) MHK değerlendirmesi, f) Ceza puanı” denilmektedir .
12. Türkiye Futbol Federasyonu Futbol Disiplin Talimatının “Hükümlülük” başlıklı 60’ıncı maddesinin birinci fıkrasında; “Kasten işlenen bir suçtan dolayı iki yıldan fazla bir süre ile hapis cezasına çarptırılanlar ya da Devletin güvenliğine veya anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine veya milli savunmaya ya da Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkum olanlar sürekli hak mahrumiyeti cezası ile cezalandırılır .” hükmü yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
13. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 14. TFF tarafından gönderilen 22/ 10/ 2018 tarihli ve 2018/ 27- sayılı yanıt yazısının
değerlendirilmesi :
14.1. Bilindiği üzere, Anayasanın “Sporun geliştirilmesi ve tahkim” başlıklı 59’uncu maddesinde
6 / 10“(Spor Federasyonları) Tahkim kurulu kararlarına karşı hiçbir yargı merciine başvurulamayacağı” ;
Anayasanın “Seçimlerin genel yönetim ve denetimi” başlıklı 79’uncu maddesinde ise “ Yüksek Seçim
Kurulunun (YSK) kararları aleyhine başka bir mercie başvurulamayacağı ” kurala bağlanmıştır .
Dolayısı ile kanun koyucu tarafından YSK’nın kararlarına karşı her türlü başvuru yolu kapatılırken
Tahkim Kurulu kararlarına karşı sadece yargı yolu kapatılarak yargı haricindeki hak arama yolları açık bırakılmıştır .
14.2. Anayasanın 74’üncü maddesi “ Herkesin bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip ” olduğu hükmünü amir olup 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrası ile Kurumun görevi “… idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmak ” şeklinde düzenlenmiş; ikinci fıkrası ile de Kamu Denetçiliği Kurumunun incelemeyeceği istisnalar belirlenerek “Y asama yetkisinin kullanılmasına ilişkin işlemler, yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar, Türk Silahlı Kuvvetlerinin sırf askerî nitelikteki faaliyetleri”
Kurumun görev alanı dışında bırakılmış, ancak, Kanun ile belirlenen bu istisnalar arasına TFF’nin faaliyetleri ve işlemleri dahil edilmemiştir .
14.3. Bu husus, TFF işlemleri hakkında Kurumumuzca alınan sair başvuruların incelenmesi aşamasında TFF’nin çeşitli gerekçeler ile bilgi ve belge taleplerini karşılamaması üzerine
Kurumumuz tarafından iletilen 20/ 11/ 2017 tarih ve E sayılı yazıda da; “…Federasyonunuzun söz konusu eylem ve işlemleri için yalnızca yargı denetimi yolu kapatılarak bu alanın, Anayasanın 79’uncu maddesinde YSK kararları için getirilen düzenlemenin aksine büsbütün denetim dışında bırakılmadığı; dolayısıyla, dayanağını Anayasanın 74’üncü maddesinden alarak, yargısal değil, hukukilik ve hakkaniyet denetimi ile kamu gözetimi ve denetimi faaliyetini gerçekleştiren Kamu
Denetçiliği Kurumu için, bahse konu alanın denetiminde Anayasal bir engelin bulunmadığı… ” şeklinde TFF’ye bildirilmiştir .
14.4. Konu bu kez, TFF’nin Kanun ve Kanunun uygulanması amacıyla Genel Kurul tarafından çıkartılan Statüsü açısından değerlendirilecek olursa TFF’nin kamusal niteliğinin ağır bastığı görülmektedir . Konunun detaylarına, Kamu Denetçiliği Kurumunun 31/ 03/ 2017 tarih ve E sayılı Kararında ayrıntılı bir şekilde yer verilmiş olmakla birlikte, yine 13.3. no’lu paragrafta yer verilen Kurumumuz yazısında; “ TFF’nin kanunla kurulmuş bir yapı olması ve kanuni ayrıcalıklardan yararlandığı… ” ifade edilerek Yüksek Seçim Kurulu Başkanlığının 01/ 02/ 2015 tarihli ve sayılı “… Türkiye Futbol Federasyonunun kanunla kurulmuş bulunması ve kanunla kamu gücüne ait bir takım yetkileri kullanması imkanı tanınmış olması karşısında kamu kurumu niteliğinde olduğuna… ” kararı hatırlatılarak Federasyonun, 6328 sayılı Kanunun 3’üncü maddesindeki “idare” tanımı içinde yer aldığı ifade edilmiştir .
14.5. Nitekim burada da bir kez daha tekrar etmek gerekirse, Anayasanın 58’inci ve 59’uncu maddeleri, 5894 sayılı Kanunun amacını ve ulaşılmak istenen hedefleri ve gerekçeleri, mezkûr
Kanun ile TFF’ye yüklenilen görev ve sorumluluklar, gerek TFF gerekse ilk derece hukuk kurullarının kaynağının Kanun olması, TFF’nin Uluslararası Futbol Federasyonları Birliği (FIFA) ve
7 / 10Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA) nezdindeki yükümlülüğü ile milletlerarası alanda
temsil görevinin bulunması, Futbol sporunu ulusal düzeyde yürütme ve buna bağlı olarak ulusal düzeyde etki doğuran, futbola ilişkin bağlayıcı nitelikte düzenleme yapma yetkisini tek başına elinde bulundurması, TFF’ye yüklenilen milli ödev ve sorumlulukların varlığı gibi unsurlar TFF’nin kamu gücünü ve yetkisini kullanan tekel niteliğini haiz kamu hizmeti gören bir kuruluş olduğunun açık ifadesidir . Dolayısıyla, TFF’nin aksi yöndeki nitelemeleri ve 6328 sayılı Kanun karşısında
KDK’nın bilgi ve belge taleplerine karşı sergilemekte olduğu tutum yasal dayanaktan yoksundur .
15. Başvuru, 2015 – 2016 futbol sezonunda üst klasman gözlemci kadrosunda yer almakta iken
Türkiye Futbol Federasyonu (TFF) tarafından 10/ 08/ 2016 tarihinde ilişiğinin kesildiği, 15 Temmuz
Darbe girişiminin ardından TFF resmi internet sitesinden yayımlanan haberlerin akabinde TFF tarafından TFF ile ilişiğinin kesilmesi işleminin yapılması ve işlemin bu sürece denk gelmesinin, hakkında FETÖ/PYD ile bağlantısı olduğuna ilişkin çevresinde ve kamuoyunda algı oluşmasına neden olduğu ifade edilerek üst klasman gözlemci kadrosuna iade edilmesi talebi hakkındadır .
16. Anayasanın 59’uncu maddesi ile spor, Türk vatandaşlarının sosyal hak ve ödevleri arasında düzenlenerek anayasal güvence altına alınmıştır ( 7 no’lu prg .) . Bu kapsamda, kamu hizmeti niteliği taşıyan spor faaliyetleri Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın bağlı kuruluşu olan Spor Genel
Müdürlüğü’nün altındaki il ve ilçe teşkilatlanması ile spor federasyonları aracılığı ile gerçekleştirilmektedir . Ancak, futbolun diğer spor dallarına nazaran taşıdığı ekonomik büyüklük, sektörleşme vb. özellikleri nedeniyle yıllar itibariyle Spor Genel Müdürlüğü yapılanmasından ayrı bir teşkilatlanmaya ihtiyaç duyulmuştur . Bu bağlamda, 3461 sayılı, 3813 sayılı ve son olarak 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile özel hukuk hükümlerine tabi, tüzel kişiliğe sahip, özerk Türkiye Futbol Federasyonu kurulmuştur ( 9 no’lu prg .) .
16.1. Mezkûr Kanunun 3’üncü maddesinin birinci fıkrasında TFF’nin görevleri arasında ulusal talimatlar hazırlamak ve hakemlerin, FIFA, UEFA ve TFF tarafından konulan statü, talimat ve düzenlemeleri ile bunların yetkili kurulları tarafından verilen kararlara uymalarını sağlamak sıralanmış, ayrıca 4’üncü maddesinin 6’ncı fıkrası ile de Genel Sekreterlik ve Yan ve Geçici
Kurulların TFF’nin danışma ve idari birimleri arasında olduğu kurala bağlanmıştır . Buna göre, 9 no’lu paragrafta yer verilen TFF Statüsü uyarınca Yan Kurul niteliği taşıyan ve bir başkan ile sekiz üyeden oluşan görevinde bağımsız Merkez Hakem Kurulu (MHK) kurulmuştur . Anılan Kurulun ve buna bağlı kurulların yapısı, işleyişi ve görevleri ile hakemlik, gözlemcilik, mentörlük ve eğitimcilik ile ilgili konuların düzenlenmesi amacıyla düzenlenen MHK Talimatının 34’üncü maddesi ile tüm müsabakalarda hakem, gözlemci ve mentörlerin MHK tarafından atanacağı belirtilmiş; mezkur
Talimatın 35’inci maddesinin hakem, gözlemci, mentör ve eğiticilerin kadrolarda yükselme ve inmeleri ile kadro sayılarına ilişkin olup bu kadrolarda bulunan kişilerin kadrolarda bulunmaları nedeniyle atanma işlemlerini sorgulayamayacakları düzenlenmiştir .
17. MHK Talimatı’nın hakem, gözlemci, mentör ve eğiticiler için ortak hükümlerin düzenlendiği bölümde, gözlemcilerin müsabakalarda görev alabilmesi için lisansın her yıl vize işleminin yapılmasının gerektiği, vizeler yineletilmediği takdirde müsabakalarda görev alınamayacağı (MHK
.
8 / 10Talimatı md . 29); ayrıca, gözlemcilerin TFF tarafından düzenlenen kurs ve seminerlere katılmak
zorunda oldukları (MHK Talimatı md . 30); katılım sağlayamayacakların bu mazeretlerini bildirmeleri gerektiği (MHK Talimatı md . 31) görülmektedir . MHK Talimatı’nın 52’inci maddesinde gözlemciliğe giriş koşulları (bkz . 11.7. no’lu prg .), 54’üncü maddesinde üst klasman gözlemci kadrosunun özellikleri (bkz . 11.8. no’lu prg .), 55’inci maddesinde kadrodan çıkarılma nedenleri (bkz . 11.9. no’lu prg .), 57’inci maddesinde gözlemci kadro belirleme esasları düzenlenmiştir (bkz .
11.11. no’lu prg .) . Anılan son maddenin MHK’nın gözlemcileri değerlendirme ve kadrolara ayırma işlemi hakkında olduğu, bu işlemler arasında MHK değerlendirmesinin de dahil olduğu bir kriterler sisteminin bulunduğu, dolayısıyla MHK’nın kendisine tanınan takdir yetkisini kullanırken öncelikle bu kriterler ile bağlı olduğu, hakem, gözlemci ve mentörlük için kadroların oluşturulduğu, bu kadrolara belli kriterleri sağlayan kişilerin MHK Kararı ile kabul edildikleri, bir hakem, gözlemci ya da mentörün kadroda bulunmasının illaki bir müsabakada görevlendirilmesi ya da MHK
Talimatı’nda tanımlanmış bir görevde yer alacağı anlamına gelmediği, kadrolardan çıkarılma işlemlerinin ise belli bazı kriterlere dayalı olduğu, dolayısıyla TFF’den ilişik kesme işleminin ancak kadrodan çıkarma şartlarının karşılanması halinde yapılabileceği anlaşılmaktadır .
18. Buradan hareketle gerek TFF Statüsü gerekse de MHK Talimatı ile MHK’ya hakemlerin ya da gözlemci kadroların belirlenmesi, kimin hangi kadroya ya da göreve atanacağına ilişkin son derece geniş bir takdir yetkisinin tanındığı görülmektedir . Ancak İdarenin takdir yetkisini Kanunlara uygunluk ilkesi ve kamu yararı sınırları çerçevesinde kullanmasının hukukun üstünlüğü ilkelerinden olduğu açıktır . TFF, başvuranın ilişik kesme işleminde ne tür bir kamu yararı olduğuna ilişkin açıklama öne sürmediği gibi başvuranın mezkur Talimatın 55’inci maddesinde yer alan nedenlerden birine sahip olduğuna ilişkin bir belge dosya kapsamına konu bilgi ve belgelerin tetkikinden tespit edilememiştir . Nitekim TFF de Kamu Denetçiliği Kurumuna başvuranın gözlemcilik kadrosundan hangi sebeple çıkarıldığına ilişkin bir MHK Kararı ya da ilgili Kurul kararı da sunmamıştır . Bu anlamda, başvuranın futbol dünyasından fiilen dışlanması ile sonuçlanan ve yazılı bir belgeye dayanıp dayanmadığı anlaşılamayan TFF tarafından oluşturulan fiili durumun ne türlü bir haklı gerekçeye dayandığı anlaşılamamaktadır .
19. Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde, başvuran hakkında TFF tarafından gerçekleştirilen ‘bilgilerinin TFF Bilgi Bankasından silinmesi’ işlemi ile başvuranın ‘üst klasman gözlemciliği kadrosundan çıkarılması ile sonuçlanan fiili durumun gerekçesinin anlaşılamadığı, başvuranın gözlemcilikten çıkarılmasını gerektirecek unsur ve/veya unsurların dosya kapsamına konu bilgi ve belgelerin tetkikinden tespit edilemediği, somut olayın TFF MHK’nın takdir yetkisi ile gerekçelendirilemeyeceği gibi bir MHK Kararı ya da ilgili Kurul kararının da TFF tarafından
KDK’ya sunulmadığı, dosya kapsamına konu bilgi ve belgelerin tetkikinden başvuranın TFF MHK
Talimatının gözlemcilikten çıkarılmaya ilişkin madde hükümlerini karşıladığı da tespit edilemediğinden, başvuranın üst klasman gözlemci kadrosundan çıkartılma, TFF bilgi bankasından bilgilerinin silinmesi işlemine konu dayanağının açıklanması ve başvuranın gözlemci kadrosuna iadesi hususunun TFF nezdinde değerlendirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
9 / 1020. İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; TFF’nin Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 18’inci maddesi kapsamında bilgi ve belgeleri iletmediği, başvuranın bilgi edinme taleplerini 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanununa aykırı olarak yanıtsız bıraktığı, bu anlamda “kanunlara uygunluk”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik,” ilkelerine uygun davranmadığı, Kamu Denetçiliği Kurumuna iletmiş olduğu yanıtta üsluba dikkat edilmediği buna göre “nezaket” ilkesine uygun davranmadığı görülmekte olup bundan sonra bu ilkelere uygun davranması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
21. 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının İdareye tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre şikâyetin kabulü ile, Türkiye Futbol Federasyonu tarafından, başvuranın TFF Bilgi Bankası’nda bilgilerinin yeniden yer alması ile uygun kadrolara atamasının yapılması hususlarının TFF nezdinde değerlendirilmesi, yapılan değerlendirmenin gerekçeleri ile başvurana ve kamuoyuna duyurulması, iyi yönetim ilkelerinden “kanunlara uygunluk”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik,” ilkelerine uygun davranması gerektiğine TAVSİYEDE BULUNULMASINA , Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE FUTBOL FEDERASYONU’NA tebliğine,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Türkiye Futbol Federasyonu Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi