|
ÖZET: Başvuran, Isparta Şehir Hastanesi’nde Tıbbi Protez ve Ortez Teknisyeni olarak çalışmakta ve görev tanımına uygun birimlerde istihdam edilmediğini iddia etmektedir. Başvuruda, ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma ve benzeri işlemleri yapmasının beklendiği, ancak bu işlemler için gerekli eğitim ve deneyime sahip olmadığı belirtilmiştir. Ayrıca, bu durumun kanunsuz bir görevlendirme olduğunu savunarak, yalnızca görev tanımına uygun alanlarda çalıştırılmayı talep etmiştir.
Sağlık Bakanlığı, başvuranın görev tanımına uygun birimlerde çalıştığını ve hastanede görevli diğer teknisyenlerin de benzer şekilde çalıştırıldığını ifade etmiştir. İdare, başvuranın iddialarını reddederek, uzman hekim gözetiminde yapılan pansuman işlemlerinin görev tanımına dahil olduğunu belirtmiştir. Ancak, başvuranın geçmişte bu tür işlemlerle ilgili bir eğitim almadığı ve bu nedenle hastaların sağlığını riske atabileceği vurgulanmıştır. Ombudsman, başvuranın taleplerinin hukuka uygun olmadığını, ancak başvuranın görev tanımına uygun birimlerde istihdam edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Sağlık Bakanlığı’na, Tıbbi Protez ve Ortez Teknisyenleri’nin görev tanımlarına uygun bir şekilde çalıştırılmalarını sağlamak amacıyla gerekli tedbirlerin alınması tavsiye edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/1921-S.24.3046
BAŞVURU NO : 2023/13790
KARAR TARİHİ : 19.02.2024
TAVSİYE KARARI
,TCKN:
SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Tıbbi Protez ve Ortez Teknisyeninin mevzuattaki görev tanımına uygun çalıştırılma talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 28.08.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; Tıbbi protez ve ortez teknisyeni olduğunu, Isparta Şehir
Hastanesi’nde çalıştığını, kurumun ortopedi polikliniği alçı odası, acil yetişkin sarı travma alçı alanı, ortopedi polikliniği müdahale odası 1 ve müdahale odası 2 biriminde görev yaptığını, bahsi geçen birimde tarafından ortopedi polikliniği müdahale odası 1, müdahale odası 2 ve yetişkin acil sarı travma alçı alanı birimlerinde yara pansumanı, ameliyat sonrası ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma, eklem içi enjeksiyonlarını hazırlama ve invazif olmayan işlemi yapmasının beklendiğini, ancak bu ve benzeri iş ve işlemler ile alakalı geçmişte aldığı bir eğitim ya da tecrübesi bulunmadığını, ayrıca yapılan görevlendirmenin kanunsuz emir hükmünde olduğunu, kadro unvanı gereği görevinin alçı, atel ve yumuşak sargı, ortez ve protez uygulamaları olduğunu, 657 sayılı kanunun 45. maddesinde hiç bir memurun sınıfının dışında ve sınıfının içindeki derecesinin altında bir derecenin görevinde çalıştırılamayacağının yer aldığını, Yargıtay’ın içtihatlarına göre yetkisiz kişilerce insan vücuduna müdahale sonucunda kişinin sağlık durumunun kötüye gitmesi ile taksirle yaralama suçundan ceza verileceğinin belirtildiğini, yeterli bilgi ve beceriye sahip olunmadan yapılan yara pansumanı, ameliyat sonrası ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma, eklem içi enjeksiyonları hazırlama uygulaması nedeniyle hastanın enfeksiyon kapmasına ya da ölüme varan ve telafisi mümkün olmayan sonuçlara sebebiyet verilebileceğini, 1219 sayılı
Kanunda meslek grubunun tanımı ve görevlerinin sıralandığını, dolayısıyla emredilen iş ve işlemleri yapması halinde sorumluluktan kurtulamayacağını, tüm bu nedenlerle görev tanımına uygun iş ve işlemlerde görevlendirilmeyi istediğini belirterek görevine uygun birim olan ortopedi polikliniği alçı odası, acil alçı odası birimlerinde görevlendirilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
Belge Doğrulama Kodu: 615a-cf47-9c21 Belge Doğrulama Adresi: https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/
2. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü’nün 4/12/2023 tarihli E-87307621-409.99sayılı yazısı ve eklerinde yer verilen Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü’nden temin edilen
bilgilerde özetle:
2.1. Personel Şehir Hastanesi’nde 17/03/2017 Sağlık Teknikeri (Ortopedi Teknisyeni) unvanında görev yapmakta ve kadro durumu ile ilgili fiilen görevini ifa ettiğine ilişkin son 1 (bir) yıllık çalışma çizelgesi yazımız ekinde sunulmuştur.
2.2. Adı geçen personelin belirttiği üzere talebinin reddedildiğine dair bir durum söz konusu olmayıp, personelin görev tanımını belirten bir cevap yazısı yazılmış olup Ortopedi Alçı ve Müdahale odasına görevlendirilmiştir.
2.3. Hastanede 18 tane Ortopedi Teknikeri/Teknisyeni (2 personel raporlu, 1 personel aylıksız izinli)
çalışmaktadır. Hastanede görev yapan aynı branştaki çalışma arkadaşları da Acil Alçı ve Müdahele Odası, Poliklinik Alçı ve Müdahale Odaları ve Ortopedi Servislerinde Doktor gözetiminde görev tanımına uygun çalıştırılmakta, adı geçen personelin belirttiği gibi farklı işlerde görevlendirilmemiştir. Kişinin iddia etmiş olduğu pansuman işlemleri Ortopedi Polikliniğinde Uzman Hekim gözetiminde yürütülmüş olan pansuman işlemleridir.
2.4. İlgili mevzuat gereği mevcut görev tanımına uygun bölüm bulunmaması nedeniyle görev tanımına en yakın ortopedi servisi ve polikliniklerinde Ortopedi Hekiminin gözetiminde Ortopedi Uzmanının yönlendirdiği alçı-atel yapma ve çıkarma, ortopedi hasta pansuman hizmetlerinde görevlendirilmiştir.
Polikliniklerde yapılan ortopedi pansumanı yine hekim gözetiminde yapılan işin bir parçası olup, sırf bu pansuman yapılması için başka bir yere yönlendirilmesinin hizmetin ivediliği ve kalitesini olumsuz etkileyeci, pansuman için ikinci kişi görevlendirilmesi halinde bir kişinin yapacağı iş için ortopedi teknisyenine ihtiyaç gerek olmayacağından hastanede görev tanımına uygun veya görev tanımına en yakın hizmet alanı yukarıda belirtilen birimler bulunmaktadır.
2.5. Adı geçen personelin belirttiği gibi branşına uygun olmadığı yerde çalıştırıldığı iddası söz konusu olmayıp; hastanede yatan hastaların pansuman işlemlerini yürütmek üzere Pansuman Birimi altında personel görevlendirilmesi yapılmıştır. Kişinin iddia etmiş olduğu pansuman işlemleri Ortopedi
Polikliniğinde Uzman Hekim gözetiminde yürütülmüş olan pansuman işlemleri olup, alçı odalarında çalıştırıldığına ilişkin nöbet çizelgeleri yazımız ekinde gönderilmiştir.
2.6. Herhangi bir açılmış idari dava bulunmamaktadır.
2.7.Hastanemiz 24 saat esaslı hizmet vermekte olup, Ortopedi Teknikerlerinin/Teknisyenlerinin çalışma alanları Acil Alçı ve Müdahale Odası, Poliklinik Alçı ve müdahale Odaları ve Ortopedi Servislerinde
Doktor gözetiminde görev tanımına uygun çalışmaktadırlar. Ayrıca adı geçen personel çocuğunun sağlık mazeretine ilişkin dilekçesinde 1 (bir) saat erken çıkma talebinde bulunmuş olup, buna istinaden personele durumu değerlendirilmiş olup Poliklinik Alçı ve müdahale odasına görevlendirilmiştir.
2.8. Kurumumuz 24 saat esasrna göre çalıştığından dolayı işleyişin ve hizmetin aksamaması adına personel görevlendirmesi yapılmaktadu. Adı geçen personel de dahil olmak üzere tüm personelimizin özel durumları dikkate alınarak planlama yapılmaktadır. Yalçın ÖÇAL’ın da çocuğunun sağlık durumundan dolayı 1 (bir)
saat erken çıkma talebine istinaden Poliklinik Alçı ve Müdahale odasına görevlendimesi yapılmıştır.
Bundan da anlaşılacağı üzere Hastane yönetimi personellerimizin sorunlarına çözüm odaklı ve yapıcı olarak yaklaşım sergilemektedir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Birleşmiş Milletler (BM) İnsan Hakları Komisyonu’nun 3/3/1992 tarihli 1992/54 sayılı ve BM
Genel Kurulu’nun 20/12/1993 tarihli 48/134 sayılı kararlarıyla kabul edilen “İnsan Haklarının
Geliştirilmesi ve Korunması için Kurulan Ulusal Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris
Prensipleri’nin Ulusal kuruluşların yetkileri ve görevlerini düzenleyen ilk bölümünün 3 üncü maddesinde “(a) (i)…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler…(b)Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…”
4. Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi’nin Başlangıç kısmının x fıkrasında (İşbu
Sözleşme’ye Taraf Olan Devletler ) “Engellinin toplumun doğal ve temel birimi olduğuna ve toplum ve devlet tarafından korunmaya hakkı olduğuna ve engellilerin ve aile üyelerinin, engellilerin haklarını tam ve eşit kullanabilmesini sağlamak için gerekli korumayı ve desteği almaları gerektiğine inanarak, (…)
Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmaya varmışlardır: (…)”; “Genel yükümlülükler” başlıklı 4’üncü maddesi 1’inci fıkra (b) bendinde engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yürürlükteki hukuk kurallarını, düzenlemeleri, gelenekleri ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almak; (…) (d) bendinde “Bu Sözleşmeyle bağdaşmayan herhangi bir eylemde veya uygulamada bulunmaktan kaçınmayı ve kamu otoritelerinin ve kurumlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamak” taraf Devletlerin yükümlülükleri arasında sayılmıştır. Sözleşme’nin “Yeterli hayat standardı ve sosyal korunma” başlıklı 28’inci maddesi 1’inci fıkrasında “Taraf Devletler, engellilerin yeterli yiyecek, giysi ve barınma dahil kendileri ve aileleri için yeterli yaşam standardı hakkını ve yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi hakkını tanır ve bu hakkın engelli olmaları nedeniyle ayrımcılığa uğramaksızın tanınmasını temin etmek için gerekli adımları atmalıdır.”
5. 27/09/2006 gün ve 5547 sayılı Yasa ile onaylanması uygun bulunarak 09/04/2007 gün ve 26488 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan Avrupa Sosyal Şartı’nın I. Bölüm 27’nci maddesinde “Ailevi sorumlulukları olan ve çalışan ya da çalışmak isteyen herkes, herhangi bir ayrımcılığa maruz kalmadan ve ailevi sorumluluklarıyla çalışması arasında, olabildiğince, uyuşmazlık olmadan bunu gerçekleştirme hakkına sahiptir.”
6. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
8. 1219 Sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanunun Ek 13 üncü maddesinde
“(Ek: 6/4/2011-6225/9 md.) (…)j) Tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikeri; sağlık meslek liselerinin ve
ön lisans seviyesindeki tıbbi protez ve ortez programlarından mezun; kaybedilen organların işlevlerini kısmen de olsa yerine getirecek yapay organlar ile desteklenmesi, korunması ve düzeltilmesi gereken vücut kısımlarına uygulanacak yardımcı cihazları ve aletleri tasarlayan, kullanıma hazır hale getiren, onarımını yapan ve uzman tabip denetiminde hastaya uygulayan sağlık teknisyeni/teknikeridir.(…) z) (Ek:2/1/20146514/24 md.) Sağlık bakım teknisyeni; sağlık meslek liselerinin sağlık bakım teknisyenliği programından mezun olup en az tekniker düzeyindeki sağlık meslek mensuplarının nezaretinde yardımcı olarak çalışan, ayrıca hastaların günlük yaşam aktivitelerinin yerine getirilmesi, beslenme programının uygulanması, kişisel bakım ve temizliği ile sağlık hizmetlerine ulaşımında yardımcı olan ve refakat eden sağlık meslek mensubudur. Tabipler ve diş tabipleri dışındaki sağlık meslek mensupları hastalıklarla ilgili doğrudan teşhiste bulunarak tedavi planlayamaz ve reçete yazamaz. Sağlık meslek mensuplarının iş ve görev ayrıntıları ile sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarının sağlık hizmetlerinde çalışma şartları, iş ve görev tanımları; sertifikalı eğitime ilişkin usûl ve esaslar Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.(…)”
9. Sağlık Meslek Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve
Görev Tanımlarına Dair Yönetmeliğin;
9.1. Amaç başlıklı 1 inci maddesinde “ (1) Bu Yönetmeliğin amacı; sağlık meslek mensupları ile sağlık hizmetlerinde çalışan diğer meslek mensuplarının iş ve görev tanımlarını düzenlemektir.”; Tanımlar başlıklı 4 üncü maddesi “(1) Bu Yönetmelikte geçen; a) Bakanlık: Sağlık Bakanlığını, b) Sağlık meslek mensupları: Tabip, diş tabibi, eczacı, hemşire, ebe ve optisyen ile 1219 sayılı Kanunun ek 13 üncü maddesinde tanımlanan diğer meslek mensuplarını,(…) ifade eder.”
9.2. İş ve görev tanımları başlıklı 6 ncı maddesinde “ (1) Sağlık meslek mensuplarının unvanlara göre iş ve görev tanımları Ek 1’de düzenlenmiştir. (…)”
9.3. Sağlık Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımları başlıklı Ek-1/B’de,
“Tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikeri a) Tıbbi protez ve ortezin imalatında ve hastadan ölçü alımında görev alır, alçı modeli hazırlar, protezi ve ortezi imal eder, provasında görev alır. Hastaya protez ve ortezin işleyişi, bakımı ile ilgili bilgi verir.
b) Tıbbi protez ve ortezin bakımı, tamiri ve kontrolünde görev alır. Yapı parçalarını birleştirir, söker ve yeniler.
c) Hazır mamulleri ve meme protezini hasta üzerine uygular, yarı hazır mamulleri hasta üzerine uyarlar, yardımcı cihazları hastaların kullanımına uygun hale getirir.
ç) Hekim eşliğinde dışarıdan stabilizasyon için ön hazırlığı yapar, yumuşak ve alçı sargı yapar, pozisyonlama yapar, dışarıdan yapılan stabilizasyonu çıkarır. Olası yan etkileri kontrol eder ve hastayı bilgilendirir.
d) Tıbbi protez ve ortez yapım ve uygulama hizmetlerinin yürütülmesinde atölye sarf ve demirbaş malzemeleri temin eder, bakımı ve onarımını yaptırır, uygulanacak protez ve ortezin hijyenini sağlar.”
Hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü ve tavsiyede bulunulması yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Tıbbi protez ve ortez teknisyeni olduğunu, Şehir Hastanesi birimlerinde yara pansumanı, ameliyat sonrası ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma, eklem içi enjeksiyonlarını hazırlama ve invazif olmayan işlemi yapmasının beklendiğini ancak bu ve benzeri iş ve işlemler ile alakalı geçmişte aldığı bir eğitim ya da tecrübesi bulunmadığını, yapılan görevlendirmenin kanunsuz emir hükmünde olduğunu, kadro unvanı gereği görevinin alçı, atel ve yumuşak sargı, ortez ve protez uygulamaları olduğunu belirterek Tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikerinin tanımı ve görevlerinin sıralandığı 1219 sayılı Kanun kapsamında görev tanımına uygun iş ve işlemlerde çalışmak üzere görevine uygun birim olan ortopedi polikliniği alçı odası veya acil alçı odası birimlerinde görevlendirilmeyi talep etmektedir.
12. İdare konuyla ilgili sunduğu bilgi belgelerde özetle; personelin Şehir Hastanesi’nde Sağlık
Teknikeri (Ortopedi Teknisyeni) unvanında görev yaptığını ve kadro durumu ile ilgili fiilen görevini ifa ettiğine ilişkin son 1 (bir) yıllık çalışma çizelgesinin yazı ekinde sunulduğunu, personelin belirttiği üzere talebinin reddedildiğine dair bir durum söz konusu olmayıp, personelin görev tanımını belirten bir cevap yazısı yazıldığını ve Ortopedi Alçı ve Müdahale odasına görevlendirildiğini, hastanede 18 tane Ortopedi
Teknikeri/Teknisyeni çalıştığını, teknisyenlerin Acil Alçı ve Müdahale Odası, Poliklinik Alçı ve Müdahale
Odaları ve Ortopedi Servislerinde doktor gözetiminde görev tanımına uygun çalıştırıldıklarını, farklı işlerde görevlendirilmediklerini, kişinin iddia etmiş olduğu pansuman işlemlerinin Ortopedi Polikliniğinde Uzman
Hekim gözetiminde yürütüldüğünü, ilgili mevzuat gereği mevcut görev tanımına uygun bölüm bulunmaması nedeniyle görev tanımına en yakın ortopedi servisi ve polikliniklerinde Ortopedi Hekiminin gözetiminde Ortopedi Uzmanının yönlendirdiği alçı-atel yapma ve çıkarma, ortopedi hastasının pansuman hizmetlerinde görevlendirildiğini, polikliniklerde yapılan ortopedi pansumanı yine hekim gözetiminde yapılan işin bir parçası olduğunu, sırf bu pansumanın yapılması için hastanın başka bir yere yönlendirilmesinin hizmetin ivediliği ve kalitesini olumsuz etkileyeceğini, pansuman için ikinci kişi görevlendirilmesi halinde bir kişinin yapacağı iş için ortopedi teknisyenine ihtiyaç olmayacağından hastanede görev tanımına uygun veya görev tanımına en yakın hizmet alanının yukarıda belirtilen birimler olduğunu, ayrıca hastanede yatan hastaların pansuman işlemlerini yürütmek üzere Pansuman Birimi altında personel görevlendirildiğini, başvuranın alçı odalarında çalıştırıldığına ilişkin nöbet çizelgelerinin yazı ekinde gönderildiğini, personelin çocuğunun sağlık mazeretine ilişkin dilekçesinde 1 (bir) saat erken çıkma talebinde bulunduğunu, buna istinaden personelin durumu değerlendirilerek Poliklinik Alçı ve Müdahale
Odasına görevlendirildiği, hastane yönetiminin personelin sorunlarına çözüm odaklı ve yapıcı olarak yaklaşım sergilediğini bildirilmiştir.
13. Konuyla ilgili mevzuat incelendiğinde; 1219 Sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair
Kanunun Ek 13 üncü maddesinde Tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikerinin sağlık meslek liselerinin ve ön lisans seviyesindeki tıbbi protez ve ortez programlarından mezun; kaybedilen organların işlevlerini kısmen de olsa yerine getirecek yapay organlar ile desteklenmesi, korunması ve düzeltilmesi gereken vücut kısımlarına uygulanacak yardımcı cihazları ve aletleri tasarlayan, kullanıma hazır hale getiren, onarımını yapan ve uzman tabip denetiminde hastaya uygulayan sağlık teknisyeni/teknikeri olarak tanımlandığı görülmektedir. Sağlık meslek mensuplarının çalışma şartları, iş ve görev tanımları Sağlık Meslek
Mensupları ile Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Diğer Meslek Mensuplarının İş ve Görev Tanımlarına Dair
Yönetmelikte düzenlenmiş olup Tıbbi protez ve ortez teknisyeni/teknikerinin görevi tıbbi protez ve ortezin imalatında ve hastadan ölçü alımında görev alma, alçı modeli hazırlama, protezi ve ortezi imal etme, provasında görev alma, hastaya protez ve ortezin işleyişi, bakımı ile ilgili bilgi verme, tıbbi protez ve ortezin bakımı, tamiri ve kontrolünde görev alma, yapı parçalarını birleştirme, sökme ve yenileme, hazır mamulleri
ve meme protezini hasta üzerine uygulama, yarı hazır mamulleri hasta üzerine uyarlama, yardımcı cihazları hastaların kullanımına uygun hale getirme, hekim eşliğinde dışarıdan stabilizasyon için ön hazırlığı yapma, yumuşak ve alçı sargı yapma, pozisyonlama yapma, dışarıdan yapılan stabilizasyonu çıkarma, olası yan etkileri kontrol etme ve hastayı bilgilendirme, tıbbi protez ve ortez yapım ve uygulama hizmetlerinin yürütülmesinde atölye sarf ve demirbaş malzemeleri temin etme, bakımı ve onarımını yaptırma, uygulanacak protez ve ortezin hijyenini sağlama olarak tanımlanmıştır. Başvuran ise mevcut işinde görevlendirildiği birimlerde yara pansumanı, ameliyat sonrası ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma, eklem içi enjeksiyonlarını hazırlama ve invazif olmayan işlemi yapmasının beklendiğini ancak bu ve benzeri iş ve işlemler ile alakalı geçmişte aldığı bir eğitim ya da tecrübesi bulunmadığını beyan etmiş; idarece aksini gösteren bir belge dosyada sunulmamıştır.
14. Nitekim konuyla ilgili içtihat incelendiğinde sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde Tıbbi Protez ve Ortez
Teknikerlerinin/Teknisyenlerinin ilgili mevzuat kapsamında görev tanımının esas alınarak ortez/protez bölümü olan sağlık biriminde çalıştırılması gerektiği, diğer sağlık çalışanlarının iş yükünü azaltmak amacıyla idarece başka birimlerde görevlendirilmelerinin geçerli bir gerekçe olarak kabul edilmediği ve personelin görevlendirildiği alanda yetkin olması amacıyla kendilerine verilmiş bir eğitim, kurs vs. olup olmadığının kriter alındığı anlaşılmaktadır.
14.1. Gaziantep BİM Başkanlığı 1. İdare Dava Dairesi Başkanlığının 11/10/2016 tarihli ve E.2016/116, K.2016/352 sayılı kararında özetle; “Sağlık hizmetlerinin uzmanlık gerektirdiği, uzman olan görevlilerce yerine getirilmesi gerektiği, yapılan yanlışların telafisi mümkün olmayan sonuçlara yol açabileceği, tedaviyi yapanları sorumluluk altına sokabileceği gibi çalıştıkları kurumları, hastaların sağlıklılarının riske gerekebileceği açıktır. Olayda: davacının ortez protez teknisyeni olup, Yasada, aldığı eğitime göre yürütebileceği görevleri açıkça belirtilmiştir. Dava konusu işlemle davacının atandığı bu yerdeki pansuman yapma görevinin uzmanlık alanına girmediği pansuman hizmetlerinin de ayrı bir uzmanlık gerektirdiği, uzman olmayan kimselerce yapılacak pansumanların hastaların sağlığını riske atabileceği kuşkusuz olduğundan dava konusu işleme karşı açılan davayı reddeden mahkemenin kararının bozularak işlemin iptali hukuka uygun olacaktır. Öte yandan, davacının ortez/protez bölümü olan başka sağlık biriminde uzmanlığına uygun görevde görevlendirilmesi de mümkündür. Yine hastanede ortez/protez bölümünün açılmamış olmasının da, davacının uzmanlık alanı dışında görevlendirilerek hastaların sağlıklarının riske atılması sonucu doğuracak işlemlerin tesis edilmesi hukuken uygun değildir.” hususları değerlendirilmiştir.
14.2. İzmir 3. İdare Mahkemesinin 08/12/2021 tarihli ve E.2021/668, K.2021/1832 sayılı kararında özetle;
“Dava dosyasının incelenmesinden, davacının Ödemiş Devlet Hastanesinde ortopedi teknisyeni olarak görev yaptığı, Ödemiş Devlet Hastanesi Başhekimliğinin 25.02.2021 tarihli ve 929 sayılı işlemi ile her gün bir alçı teknisyeninin dördüncü kat ortopedi servisinde 08:00-10:00 saatleri arasında yatan hastaların alçı atollerini, alçı bölgelerin temizliğini, pansumanını yapmak ve gerektiğinde dikişlerini almak üzere vizit saatlerinde hazır bulunmaları, aynı zamanda nöbetlerini de acil travma odasında tutması konusunda gerekli çalışma planının oluşturulmasına ilişkin görevlendirme işlemi tesis edildiği, davacı tarafından
26.02.2021 tarihli başvuru ile pansuman ve yara bakımının görev tanımı içerisinde yer almadığı, bu
nedenle mevzuata aykırılık ve mobbing oluşturmakta olduğu ileri sürülerek görevlendirmenin iptalinin talep edildiği, bunun üzerine işlemde alçı ile ilgili pansumanın kast edildiği ve bunun da görev tanımı içerisinde yer aldığı belirtilerek davacının başvurusunun dava konusu işlemle reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
/
Olayda, davalı idarece her ne kadar hastanede görev yapan hemşirelerin covid alanlarında görevlendirilmesinden ve ortopedi ve travmatoloji servisinde mevcut hemşirelerin iş yükünü azaltmak amacıyla davacının görevlendirilmesinin yapıldığı belirtilmiş ise de yukarıda yer verilen mevzuat dikkate alındığında bahsi geçen pansuman ve yara bakımı yapma görevinin davacının görev tanımında yer almadığı, Mahkememizin 04.11.2021 tarihli ara kararı ile davacıya verilen görevlere ilişkin olarak, bu alanda yetkin olması amacıyla davacıya verilmiş bir eğitim, kurs vs. olup olmadığının sorularak, varsa buna ilişkin bilgi ve belgelerin Mahkememize gönderilmesinin istenildiği, ancak davalı idarece sunulan ve
03.12.2021 tarihinde Mahkememiz kaydına giren dilekçede anılan görevlere ilişkin olarak, bu alanda
yetkin olması amacıyla davacıya verilmiş bir eğitim, kurs vs. olduğuna dair bilgi ve belgeye yer verilmediği de dikkate alındığında, davacıya görev tanımı dışında yapılan görevlendirme üzerine yapılan başvurunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle, dava konusu işlemin iptaline, (…) oybirliğiyle karar verildi.”
15. Başvuran konuyla ilgili ek beyanlarında, görev yeri değişikliği ve Tıbbi protez ve ortez teknisyeni görev tanımına uygun birimde çalıştırılma talepleri kapsamında süreç içerisinde birkaç birim değiştirdiğini,
09.08.2023 tarihli yasal olmayan emir dilekçesine 21.08.2023 tarihli cevabi yazının ardından ortopedi
polikliniğinde travmatoloji alçı odası ve müdahale odasında çalıştırıldığını, 15.09.2023 tarihinde hastanede farklı bir alan olan ameliyathanede ortopedi teknisyeni olarak görev verildiğini, görevlendirme istemesine rağmen kendisine görevlendirme yazılmadığını, 15.11.2023 tarihinde ortopedi ve travmatoloji polikliniği alçı odası ve müdahale odasında tekrar görevlendirildiğini, 22.11.2023 tarihinde ortopedi polikliniği alçı odasının görev tanımıma uygun olduğunu fakat müdahale odasının görev tanıma uygun olmadığını belirten itiraz dilekçesi sunduğunu, idare tarafından mobbinge maruz bırakıldığını ve İl Sağlık Müdürlüğünce mesai arkadaşlarından kendisi hakkında tutanak tutulmasının istendiğini bildirmiştir.
16. Başvuran, görev tanımı dışında kalan iş ve işlemlerin kendisine yaptırılmasına itiraz ettiği bu sürecin, çalışma ortamının yanı sıra aile ve özel yaşamında da bazı sorunlara yol açtığını belirtmiştir. Başvuruda sunulan belgelerde idarece personelin çocuğunun sağlık mazeretine ilişkin dilekçesinde 1 (bir) saat erken çıkma talebinde bulunduğu, buna istinaden personelin durumu değerlendirilerek Poliklinik Alçı ve
Müdahale Odasına görevlendirildiği, hastane yönetiminin personelin sorunlarına çözüm odaklı ve yapıcı olarak yaklaşım sergilediğini bildirilmiş ise de başvuran, kızına ait sürekli nitelikteki özel gereksinim raporunda kızının bilişsel ve hareketsel gelişim alanlarında özel gereksiniminin mevcut olduğu belgelendirmiş, hemşire olan eşiyle dönüşümlü olarak kızının bakımını yaptıklarını belirterek Ombudsman nezdinde hak arama yolunu kullanması akabinde kendisine nöbet yazılmadığını, bu nedenle eşinin çalıştığı bazı günlerde kızını hastaneye getirmek ve uygun bir odaya yerleştirerek kontrol etmek suretiyle kızının bakımını sağlamak zorunda kaldığını bildirmiştir. İdarenin sunduğu ilgili çizelgelerden başvuranın son dönemde 8-17 saatleri arasında görev yaptığı ve nöbet tutmadığı teyit edilmiştir.
17. Ombudsman’ın, 6328 sayılı Kanun kapsamındaki görev ve yetkilerinin yanı sıra Birleşmiş Milletler
Paris Prensipleri’nin ulusal kuruluşlara tanıdığı “ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik etme ve sağlama” görevi bulunmaktadır. Gerek Birleşmiş Milletler Engelli
Hakları Sözleşmesi gerekse benzer düzenlemelerin ulusal mevzuata uyarlandığı 5378 sayılı Engelliler
Hakkında Kanun hükümleri ile engelli bireylere sağlanan koruma ve güvencenin, özel gereksinimli çocuğu bulunan ebeveynlerin yaşam ve çalışma koşulları bakımından da geçerli olduğu kabul edilmekte olup engellilerin ve aile üyelerinin, engellilerin haklarını tam ve eşit kullanabilmesini sağlamak için gerekli korumayı ve desteği almaları gerektiğine vurgu yapılmakta, kamu otoritelerinin ve kurumlarının bu
Sözleşme’ye ve Kanuna uygun davranmalarını sağlama yükümlülüğüne işaret edilmektedir. Dolayısıyla somut olayda başvuranın çalışma koşullarında görevlendirme, nöbet vb. taleplerinin değerlendirilmesinde
hastane idaresince, hizmet gereği ve personel ihtiyacı gibi kriterlerin yanı sıra başvuranın özel gereksinimli kızının bakımını yine sağlık çalışanı olan eşiyle birlikte yürütmesi ihtiyacını da sürekli olarak gözetmesi gerektiği, nitekim özel gereksinimi bulunan bir çocuğun ebeveynleri olarak başvurana ve eşine yönelik devletin yükümlülükleri açısından ailenin yaşam koşullarının sürekli olarak iyileştirilmesi, yeterli hayat standardı ve sosyal korunma hakları bulunduğundan idarenin, tesis ettiği işlemlerde başvuranın gerek çalışma hayatına gerekse özel yaşamına etkilerini, engelli hakları özelinde de dikkate alması gerektiği, aksi durumun ise ayrımcılık içeren idari uygulamalara yol açma riski bulunduğu değerlendirilmektedir.
18. Yukarıdaki açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları, konuya ilişkin Ombudsmanın 2021/7422 numaralı emsal Tavsiye Kararı birlikte değerlendirildiğinde; Tıbbi protez ve ortez teknisyeni olan başvuranın, mevzuatta düzenlenen görev tanımına uygun şekilde istihdam edilmesi gerekirken mevcutta görevlendirildiği birimlerde yara pansumanı, ameliyat sonrası ortopedi polikliniğinde yara pansumanı, dikiş alma, eklem içi enjeksiyonlarını hazırlama ve invazif olmayan işlem yaptırılmasının, yukarıda sayılan iş ve işlemler ile ilgili olarak başvuranın geçmişte aldığı bir eğitim ya da iş deneyimi bulunmadığı da dikkate alındığında, başvuranın görev tanımı kapsamında çalıştırılma talebinin reddine yönelik idari işlemde hukuka uygunluk bulunmadığı, ayrıca Ombudsman’a başvurarak Anayasal hakkını kullanan başvurana yönelik başvurusu akabinde yapılan görev değişikliklerine rağmen görev tanımına uygun birime görevlendirilmemiş olması, rutinde nöbet yazılırken nöbet yazılmamaya başlanması vb. işlemlerin, personelin sorunlarına çözüm odaklı ve yapıcı olarak yaklaşım sergilendiğine ilişkin idarenin açıklamasıyla çeliştiği, idarece tek bir alan olarak ifade edilen alçı ve müdahale odalarının ayrı alanlar/odalar olduğu, başvuranın yalnızca alçı odasında görevlendirilmesine imkan bulunduğu halde bu yönde bir ayrıma gidilmediği, halbuki yargı kararlarında hastanede ortez/protez bölümünün açılmamış olmasının, personelin uzmanlık alanı dışında görevlendirilerek hastaların sağlıklarının riske atılması sonucu doğuracak işlemlerin tesis edilmesinin hukuken ve hakkaniyete uygun olmadığı, pansuman ve yara bakımı yapma görevinin teknisyen personelin görev tanımında yer almadığı vb. hususlarına açıkça yer verilerek Tıbbi protez ve ortez teknisyenleri lehinde kararlar bulunduğu, nitekim somut olayda görevlendirme bakımından idarece fiziki kısıtlılık ya da personel eksikliğinin gerekçe olarak sunulmadığı, bu durumda yalnızca başvuran açısından değil aynı kadro ve unvanda istihdam edilen personelin görev tanımına uygun şekilde görevlendirilmesine yönelik gerekli planlamanın idarece ivedilikle yapılması gerektiği, vaka özelinde başvuranın eşinin de sağlık çalışanı olması ve bakmakla yükümlü oldukları özel gereksinimli kızlarının bulunması nedenleriyle başvuranın görev tanımına uygun şekilde ilgili birimlerde görevlendirilme talebinin yerine getirilmesi, bunun yanı sıra geçmişte aynı konuda Ombudsman’a yapılan başvurular ve sorunun yaygınlığı dikkate alınarak Sağlık
Bakanlığının uygulama birliği sağlaması amacıyla ivedilikle Tıbbi Protez ve Ortez
Teknisyenleri/Teknikerleri ile ilgili görev tanımına uygun birimde çalışmaları, birim yoksa bu birimlerin oluşturulması, Alçı ve Müdahale Odalarının tek bir oda ve/veya alanmış gibi işlem yapılarak bu alanlarda anılan teknisyenlerin/teknikerlerin görev tanımları dışında çalıştırılmalarının önüne geçilmesi için gerekli tedbirleri alması ve tüm ilgili sağlık kurumlarının talimatlandırılarak idarenin işleyişinin iyileştirilmesine yönelik tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine idarece süresi içinde cevap verildiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın Şehir Hastanesi’nde mevzuattaki görev tanımına uygun birimde görevlendirilmesi, ayrıca konuyla ilgili uygulama birliği sağlaması amacıyla Tıbbi Protez ve Ortez
Teknisyenleri/Teknikerlerinin hastanelerde görev tanımları dışında çalıştırılmalarının önüne geçilmesi için gerekli tedbirlerin alınması ve tüm ilgili sağlık kurumlarının talimatlandırılarak idarenin işleyişinin iyileştirilmesi yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
SAĞLIK BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/