|
ÖZET: Başvuran, Denizli Ticaret Odası’na kayıtlı olduğu dönemde, ticaretle ilgili faaliyetlerini 1980’lerde başlatmış ve 1983’te ticareti bırakmıştır. Ancak, ticaret odasındaki kaydının silinmesi için 1500 TL harç talep edilmesi üzerine, bu harcın istenmemesi gerektiğini ve zamanaşımının dolduğunu öne sürerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir. Başvuranın, ticaret sicil müdürlüğünde kaydının bulunduğu ve bu kaydın silinmesi için gerekli işlemlerin harca tabi olduğu belirtilmiştir.
Denizli Ticaret Odası, başvuranın kaydının silinmesi için gerekli belgelerin tamamlanması ve harçların ödenmesi gerektiğini ifade etmiştir. Ticaret Sicili Yönetmeliği’nin ilgili maddeleri gereğince, ticaret unvanının silinmesi için başvurunun harca tabi olduğu ve bu harcın ödenmeden işlemlerin gerçekleştirilemeyeceği vurgulanmıştır. Başvuranın, ticaret odası kaydını sildirmiş olmasının, ticaret sicil kaydının silinmesi için harç muafiyeti sağlamadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesi gerektiği belirtilmiş ve başvuranın, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkının bulunduğu ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin harç talebinin hukuka uygun olduğunu belirterek, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12776-S.24.19290
BAŞVURU NO : 2024/10742
KARAR TARİHİ : 22.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : DENİZLİ TİCARET ODASI BAŞKANLIĞI
Harç alınmaması talebi.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 22.08.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Denizli Ticaret Odasının 19.12.2023 tarihli yazısı ile 14.11.1980 tarihinde ticaret odasına kayıt olduğunu ancak ticarette başarılı olamayınca 3 yıl sonra ticareti bıraktığı ve ticaret odasında kaydına rastlanmadığını ancak Ticaret Sicil Müdürlüğünde merkez sicil numarasında kayıtlı olduğundan 40 yıl önce ücretini ödeyerek irtibatını kestiği kaydın silinmesi için 1500 tl harç istenildiğini, 41 yıl geçmesi nedeniyle zamanaşımı süresi olan 10 yılı doldurması sebebiyle her halükarda harcın istenmemesi gerektiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Konuyla ilgili olarak Denizli Ticaret Odasının 20.2.2024 ve 18.7.2024 tarihli Kurumumuza gönderdiği cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın, Ticaret Sicili Müdürlüğünün /Merkez sicil numarasında ( unvanı ile kayıtlı olduğu,
2.2. Başvuranın 13.12.2023 tarihinde firmanın silinmesi talebinde bulunduğu,
2.3. Bunun üzerine firmanın sicil dosyasında yapılan tetkikte, firmanın terkini için 19/12/2023 tarih
– – sayılı yazı ve 19/02/2024 tarih – – sayılı yazılar ile firmanın kaydının silinebilmesi (terkini) için gerekenler için başvuranın bilgilendirildiği,
2.4. Ticaret Sicili Yönetmeliğinin 31. maddesinde; “(I) Müdürlükten harca tabi herhangi bir istemde bulunan veya örnek isteyen kimsenin isteği, harç ödenmedikçe karşılanmaz Resen yapılması gereken tescil, değişiklik ve silinmeler harç tahsil edilmeden önce yapılabilir. Ancak, bu işleme ait harç, 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 126 ncı maddesi hükmüne göre tahsili için derhal ilgili vergi dairesine bildirilir. Harcın tamamıyla ödenmemiş olmasına rağmen harca tabi İşlemi yapmış veya örneği vermiş olan müdür ve müdür yardımcısı İle tescile yetkili personel harçtan, mükellef ile beraber müteselsil olarak sorumludur.” düzenlemesinin yer aldığı,
2.5. Bu düzenlemelere göre ilgili firmanın terkine ilişkin tescil ve ilan işleminin yapılabilmesi için; ilgili kişi tarafından mersis. gumrukticaret.gov.tr adresinden başvuru yapıldıktan sonra evrakların tamamlanarak, harçlar kanunu genel tebliği ile belirlenmiş olan ticaret sicil harcının yatırılarak makbuzunun başvuru evrakları ile birlikte Müdürlüğe başvurulması gerektiği,
2.6. Ödenmesi gereken ücretin 492 Sayılı Harçlar Kanununa göre olduğu yukarıda bahsedilen 6102 sayılı
Türk Ticaret Kanunu ve buna bağlı yönetmelikte ticaret sicil kayıtlarında yapılan kuruluş, değişiklik ve terkin işlemlerinde ödenmesi zorunlu tescil harçlar için zamanaşımı bulunmadığı,
belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; (1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir..,
5. 5590 sayılı “Ticaret ve Sanayi Odaları”, “Ticaret Odaları”, “Sanayi Odaları”, “Deniz Ticaret
Odaları”, “Ticaret Borsaları” ve “Türkiye Ticaret, Sanayi, Deniz Ticaret Odaları Ve Ticaret
Borsaları Birliği” Kanununun;
5.1. “Kayıt Mecburiyetinde Olanlar” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Ticaret siciline kayıtlı tacir ve bu
Kanuna göre sanayici sıfatını haiz tüm gerçek ve tüzelkişilerle şubeleri ve fabrikaları, bulundukları yerin bu Kanun gereğince mensup olacakları odalarına veya ajanlıklarına kaydolunmaya mecburdurlar.”
5.2. Durum Değişikliğinin Bildirilmesi Mecburiyeti başlıklı 10 uncu maddesinde; “Odaya kaydolunan tacirlerin durumlarında vukua gelen, Ticaret Kanununa göre tescil ve ilânı gerekli her çeşit değişikliklerin vukuundan itibaren bir ay içinde odalara ve borsalara bildirilmesi mecburidir.”
6. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun;
/
6.1. 27 nci maddesinde; “(1) Ticaret siciline tescil, kural olarak istem üzerine yapılır. Resen veya yetkili kurum veya kuruluşun bildirmesi üzerine yapılacak tescillere ilişkin hükümler saklıdır. Harca tabi işlerde, tescil anının saptanmasında harç makbuzunun tarihi belirleyicidir. 34 üncü madde hükümleri saklıdır.”
6.2. 28 inci maddesinde; “(1) Tescil istemi ilgililer, temsilcileri veya hukuki halefleri tarafından yetkili sicil müdürlüğüne yapılır.”
6.3. 29 uncu maddesinde; “(1) Tescil istemi dilekçe ile yapılır. (2) Dilekçe sahibi kimliğini ispat etmek zorundadır. Dilekçedeki imza noterlikçe onaylanmışsa, ayrıca kimliğin ispatlanmasına gerek yoktur.”
6.4. 31 inci maddesinde; “(1) Tescil edilmiş hususlarda meydana gelen her türlü değişiklik de tescil olunur.”
7. 492 sayılı Harçlar Kanununun 132 nci maddesinde; “Harçları almaya yetkili daireler: Madde 132 – Bu kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde harçlar, harca mevzu olan işlemleri yapan daireler tarafından tahsil olunur. Maliye Bakanlığı lüzum gördüğü takdirde harçları doğrudan doğruya vergi dairelerince tahsil ettirmeye yetkilidir. (Ek fıkra: 15/7/2016-6728/34 md.)
Bu Kanuna bağlı (1) sayılı tarifenin “C) Ticaret sicili harçları:” başlıklı bölümünde yazılı ticaret sicili işlemlerine ilişkin harçlar, ticaret ve sanayi odaları veya ticaret odaları veyahut ilgili odalar tarafından makbuz karşılığı peşin olarak tahsil edilir. Bu suretle tahsil olunan bir aya ait harçlar şekil, içerik ve muhteviyatı Maliye Bakanlığınca belirlenen bir bildirim ile ticaret sicili müdürlüğünü bünyesinde bulunduran odanın muhtasar yönünden bağlı olduğu vergi dairesine, izleyen ayın on beşinci günü akşamına kadar bildirilip ödenir. Tahsil edilen harçların ilgili vergi dairesine süresinde ödenmemesi durumunda, harç ilgili odadan 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında
Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir. Süresinde vergi dairesine beyan edilmeyen tutarlar hakkında
213 sayılı Vergi Usul Kanunu hükümleri uygulanır. İşlemden doğan harçları tamamen almadan işlem
yapan ticaret sicili müdürlüğü görevlileri ve ilgili odalar harcın ödenmesinden mükelleflerle birlikte müteselsilen sorumludur…”
8. 27.1.2013 tarih ve 28541 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Ticaret Sicili Yönetmeliğinin;
8.1. 28 inci maddesinde; “(1) Sicile ait tescil, değişiklik ve silinmeler ile diğer iş ve işlemler Kanun ve bu
Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.
(2) Tescil, bir olgunun sicile geçirilmesini; değişiklik, tescil edilmiş bir olgudaki değişiklik dolayısıyla sicildeki kayıtların değiştirilmesini veya düzeltilmesini; silinme ise tescil edilmiş olan bir olgunun ortadan kalkması veya sona ermesi sebebiyle ona ait kayıtların silinmesini ifade eder.”
8.2. 29 uncu maddesinde; “ (1) Tescil edilmiş olgularda meydana gelen her türlü değişiklik de tescil edilir.
Bir ticaret unvanına ilaveler yapılması veya bu unvanın unsurlarından olan ilavelerin çıkarılması veyahut bir tüzel kişinin şirket sözleşmesinin hükümlerinin değiştirilmiş olması, bir temsilciye verilen yetkilerin daraltılmış veya genişletilmiş bulunması, bir tüzel kişinin tasfiye haline girmesi yahut bir işletmenin tescil edilmiş olan işyerini sicilin iş çevresi içinde başka bir yere nakletmesi gibi haller, tescil edilmiş olgularda değişiklik sayılır.”
/
8.3. 31 inci maddesinde; “(1) Müdürlükten harca tabi herhangi bir istemde bulunan veya örnek isteyen kimsenin isteği, harç ödenmedikçe karşılanmaz. Resen yapılması gereken tescil, değişiklik ve silinmeler harç tahsil edilmeden önce yapılabilir. Ancak, bu işleme ait harç, 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar
Kanununun 126 ncı maddesi hükmüne göre tahsili için derhal ilgili vergi dairesine bildirilir. Harcın tamamıyla ödenmemiş olmasına rağmen harca tabi işlemi yapmış veya örneği vermiş olan müdür ve müdür yardımcısı ile tescile yetkili personel harçtan, mükellef ile beraber müteselsil olarak sorumludur.(1)
8.4. 35 inci maddesinde; (1) Tescil işleminin dayanakları olan dilekçe, beyanname, senetler, belgeler ve ilanları içeren gazeteler, üzerlerine sicil defterinin tarih ve numaraları yazılarak sicil müdürlüğünce saklanır. (2) Herkes ticaret sicilinin içeriğini ve müdürlükte saklanan tüm senet ve belgeleri inceleyebileceği gibi giderini ödeyerek bunların onaylı suretlerini de alabilir. Bir hususun sicilde kayıtlı olup olmadığına dair onaylı belge de istenebilir. (3) Tescil edilen hususlar, kanun veya Kanunun 26 ncı maddesine göre çıkarılacak yönetmelikte aksine bir hüküm bulunmadıkça ilan olunur.15 (4) İlan, Türkiye genelinde sicil kayıtlarının ilanına özgü Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi ile yapılır.
8.5. 51 inci maddesinde; “(1) Gerçek kişiye ait ticari işletmenin, faaliyetine son verilmesi ya da başka bir gerçek veya tüzel kişiye devredilmesi halinde onbeş gün içerisinde ticaret unvanının silinmesi için ticari işletmenin sahibi tarafından müdürlüğe başvurulur.”
düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlana “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Yukarıda yer verilen 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere başvuran, 40 yıl önce ücretini ödeyerek irtibatını kestiği oda kaydının sicilden silinmesi için 1500 tl harç ödemesinin istenilmemesini talep etmektedir.
11. Başvuranın sicil numaralı unvanı ile ticaret sicil müdürlüğüne kayıtlı olduğu anlaşılmaktadır. Ticaret şirketleri ve işletmeler başta 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu ve Ticaret Sicili
Yönetmeliği gereği tescil ve değişiklik kayıtlarını yaptırmak zorundadırlar. Kanunun 35 inci maddesi gereğince kayıtlar alenidir, Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmektedir ve üçüncü kişiler dahil tarafların hukuki güvenliğini teminat altına alınmasını sağlamaktır.
12. Ticareti terk eden gerçek kişi tacir vergi dairesindeki kaydını sildirmesinin akabinde ticaret sicili kayıtlarının ve oda kayıtlarının terkinini yaptırmakla mükelleftir. Başvuranın oda kaydının terkinini
/
yaptırdığı ancak sicil kaydını sildirmediği görülmektedir. Başvuran oda kaydını yıllar önce sildirdiğinden bahisle sicil kaydının silinmesi için harç alınmamasını istemektedir.
13. Ticaret Sicili Yönetmeliğinin 51 inci maddesinin birinci ve dördüncü fıkrasında yer alan düzenleme gereği ticaret unvanının silinmesi için ticari işletmenin sahibi tarafından müdürlüğe başvurulur ve
Yönetmeliğin 31 inci maddesi gereği harca tabi silinme işlemi harç ödenmedikçe yapılmaz. Harçlar, hizmetlerinden yararlanan kimselerin bazı hizmetlerin maliyetine katılmaları amacıyla alınan mali yükümlülüklerdir. Harçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve Ticaret Sicili Yönetmeliği gereği başvuranın ticaret unvanının silinme işlemi talebinin harca tabi olduğu açıkça görülmektedir.
14. Yukarıda yapılan açıklamalar, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde; idarenin sicilden silme işlemi karşılığı harç isteme işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu dolayısıyla başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde ilgili İdarenin iyi yönetim ilkelerinden; “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülerek idarenin bahse konu ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemine karşı Denizli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve DENİZLİ TİCARET ODASI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi