|
ÖZET: Sayıştay kararında, … Belediyesi ile … Sendikası arasında imzalanan toplu sözleşme çerçevesinde memurlara yapılan sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınırları aştığı ve bu durumun kamu zararına yol açtığı belirtilmiştir. Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlileri, harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları gereği, yapılan harcamaların mevzuata uygunluğunu sağlamakla yükümlüdür. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 32. maddesi, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına uygun olmasını zorunlu kılmaktadır.
Kararda, harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin, mevzuata aykırı bir sözleşme nedeniyle sorumlu tutulduğu ifade edilmiştir. Bu bağlamda, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin, harcama sürecindeki işlemlerin uygunluğunu denetlemeleri gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, yapılan ödemelerin mevzuata aykırı olduğu ve bu nedenle kamu zararının oluştuğu tespit edilmiştir. Bu durum, ilgili kişilerin sorumluluğunu doğurmuştur. |
| Kamu İdaresi Türü | Belediyeler ve Bağlı İdareler |
| Yılı | 2017 |
| Dairesi | 7 |
| Karar No | 45422 |
| İlam No | 48747 |
| Tutanak Tarihi | 27.1.2021 |
| Kararın Konusu | Personel Mevzuatı ile İlgili Kararlar |
Konu: Memurlara sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi
1-144 sayılı İlamın 1. Maddesi ile, … Belediyesi ile … Sendikası (…) arasında imzalanan ve 01.01.2017 31.12.2018 tarihleri arasını kapsayan sözleşme ile memurlara sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi neticesinde … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
Harcama yetkilisi … ile gerçekleştirme görevlisi … aynı mahiyetteki temyiz dilekçelerinde;
… Belediyesi ile …arasında 01.01.2017 – 31.12.2018 yıllarını kapsayan toplu sözleşme imzalanmış olup; bu sözleşme ile … Belediyesinde çalışmakta olan memur ve sözleşmeli personele;
” MADDE 22-İYİLEŞTİRME ZAMMI
… üyesi çalışanlara almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memuru ve sözleşmeli personele aylık net …-Tl. (… TL) iyileştirme zammı ödenir.
MADDE 23- İKRAMİYE ve SOSYAL HAKLAR
a) Ramazan ve Kurban Bayramında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele ayrı ayrı olmak üzere aylık ödenen toplu sözleşme zammı oranında olan net …-TL (… Tl.) ödeme yapılır.
b) Yılbaşında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net …- TL (… TL) ödeme yapılır.
c) İşveren onayı ile oluşturulan ihale komisyonlarında fiilen görev alan personele (4734 sayılı yasanın 22 inci maddesi hariç) ayda 4 oturumu geçmemek üzere ihale başına net … TL (… TL) ödeme yapılır.
d) Her yıl Ekim ayında tüm devlet memuru ve sözleşmeli personele yakacak yardımı olarak net … TL (… TL)ödeme yapılır.
e) 1 Mayıs Dünya işçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
f) Her yıl Eylül ayında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele Eğilim yardımı olarak:
1- Kreş ve Anaokulu ve ilkokulda okuyan bir çocuğu için net … TL (… TL) ödeme yapılır.
2- Ortaokul ve lisede okuyan bir çocuğu için net … TL (… TL) ödeme yapılır.
3- Yükseköğrenim gören bir çocuğu için net … TL (… TL) ödeme yapılır.
g) Devlet Memuru ve sözleşmeli personelin kendisi ve çocuklarının evlenmesi halinde net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
h) Engelliler haftasında çalışan personelin bakmakla yükümlü olduğu 1. Derece yakını engelli ise (eş, anne, baba ve çocukları) engelliler haftasında net …- TL … TL) ödeme yapılır.
i) Çalışan personelin doğum yapması veya çocuk sahibi olan personele net …- TL (… TL) ödeme yapılır.
j) Vekaletten müdürlük görevi yapmakla olan personellerden vekalet ücreti almayanlardan aylık net … TL (… TL) ödeme yapılır.
k) Çalışan personelin kendisinin vefan halinde …-TL (… TL) veya 1. Derecede yakım (eş, anne, baba veya çocukları) vefatı halinde net …-TL (…… TL) ölüm yardımı yapılır. ” Denildiğini,
24 üncü maddenin c fıkrasında sözleşme süresi bitiminde yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşmenin hükümlerinin devam edeceği, yeni sözleşme imzalanmaması halinde eski sözleşmeden alınan iyileştirme zammı ve diğer sosyal hak ve ikramiyelerin her yıl %10 artırılarak devam ettirileceği,
22. maddeye istinaden … TL, 23. Maddenin c fıkrasına göre; … TL ve 23/j2ye istinaden … TL ödeme yapıldığını,
… Belediyesinin 2017 yılını kapsayan Sayıştay denetiminde yukarıda belirtilen ödemelerin yılı içinde yapılan toplamının; Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin, gerek 2014 ve 2015 Yıllarını Kapsayan 2 inci Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna ilişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1 inci maddesine ve gerekse 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin loplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1 inci maddesinin birinci fıkrasına aykırı olarak tavanı aşan miktarda ödeme yapılması suretiyle kamu zararına neden olunmasından dolayı 7. Dairenin 03.01.2019 tarih ve 316 kararı ile 18 Nisan 2019 tarih ve 144 numaralı ilam kararlarıyla da tahsiline karar verildiğini,
Belediye ile …arasında yapılan ve 01.01.2015 – 31.12.2016 yıllarını kapsayan toplu sözleşmenin 1. Maddesinde sözleşmenin yasal dayanakları açıklanmış olup bu yasal dayanaklara dayalı savunmada belirtilen konuların, T.C. Anayasasının 90. Maddesi kapsamında değerlendirilmemiş olup sadece mütalaa edilerek kabul görmediğini,
4688 sayılı kanunun 32 maddesinin 2. Fıkrasında; ”Yapılacak sözleşme, toplu sözleşme dönemi ile sınırlı olarak uygulanır ve sözleşme süresi hiçbir şekilde izleyen mahalli idareler genel seçimi tarihini geçemez. Mahalli idareler genel seçim tarihini izleyen üç ay içerisinde de toplu sözleşme dönemiyle sınırlı olmak üzere sözleşme yapılabilir. Bu sözleşmeye dayanılarak yapılan ödemeler kazanılmış hak sayılmaz. ” Denildiğini,
Geçici Madde 14’te; ” 15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi. toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar alımda imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz. ” Denildiğini,
Belediye ile … Sendikası arasında T.C. Anayasasının 53. Maddesine uygun imzalanan 2012-2014 yıllarını kapsayan toplu iş sözleşmesinin 18. Maddesine istinaden Başkan Yardımcılarına … TL, Müdürlere … TL ve Memurlara … TL net sosyal yardım ödemesi yapılacağını ve her yıl %10 artırılarak devam edeceğini, 25. Maddesinde ise Ramazan ve Kurban Bayramlarında aylık net … TL bayram yardımı ödeneceğini ve bu ödemelerin her yıl %10 artırılarak ödeneceğinin hükme bağlandığını,
4688 sayılı Kanunun 32 inci, Geçici 14 üncü maddesi, Belediye ile … Sendikası ile imzalanan 01.01.2012 – 31.12.2014 yıllarını kapsayan toplu iş sözleşmesinin 18 inci ve 25 inci maddeleri ile … Belediyesi ile …arasında 01.01.2017 – 31.12.2018 yıllarını kapsayan toplu sözleşme birlikte değerlendirildiğinde;
Belediyenin 4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinin 2 inci fıkrasına istinaden yapmış olduğu sözleşmede aynı Kanunun Geçici 14. Maddesinin;
” Ancak 32. madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir” hükmüne göre belediyede çalışma barışının sağlanması açısından Belediye Başkanının kanunun kendisine verdiği takdir yetkisini kullanarak … Belediyesi ile …arasında imzalan ve 01.01.2015 – 31.12.2016 yıllarını kapsayan toplu sözleşmede Başkan Yardımcılarına ödenen rakamı ortalama baz alarak imzaladığını,
Sayın denetçinin bu hususun sosyal denge sözleşmesinin içeriğinde değişiklikler yapıldığı şeklinde değerlendirdiğini, Sayıştay 7. Dairesinin de bu görüşe uyduğunu, savunmalarının gerektiği şekilde değerlendirilmediğini,
Yine geçici 14. Maddede; 15.03.2012 tarihinden önce yapılan toplu sözleşmelerin 32. Madde uygulaması olmaksızın 31.12.2015 tarihine kadar geçerli olacağının belirtildiğini, 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Bölümünün 7. Maddesi ile de bu sürenin 31.12.2017 tarihine kadar uzatıldığını, bu uygulamanın çalışanlar arasında eşitsizlik yarattığını, belirtilen tarihlerden önceki yapılan sözleşmelerin sınırsızlaştırıldığını, adeta 32 maddede anılan tarihten sonra 4688 sayılı Kanuna uygun olarak yapılan sözleşmelerden yaralanan personelin cezalandırıldığını, bu çifte standart uygulamasının Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 10, 11 ve 90 inci maddelerine ve 4688 sayılı Kanunun 32/2. Fıkrasına aykırılığının dikkate alınmadığını,
Yukarıda yapılan savunmaların; Sayıştay 5. Dairesinin 02.02.2016 tarih ve 148 karar, 13.04.2016 tarih ve 138 sayılı ilamlarıyla da örtüştüğünü, söz konusu Kararda;
“Söz konusu Geçici 14. Maddenin son bölümünde 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmede öngörülen hakların üzerinde bir ödemenin yapılmaması ve ya yasaklanması söz konusu değildir. Buradaki düzenleme ile idarelere, yeni yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, daha önceki sözleşmeler ile sağlanan aylık ödemenin altında kaldığı durumlarda 31.12.2015 tarihine kadar idarelerin uygulayacakları sözleşmelerde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen ortalama aylık tutarın tavan aylık olarak esas alınabileceği yetkisi verilmiştir. Sonra yapılan sözleşmedeki tavan tutar; önceki sözleşmede öngörülen ortalama kazançtan daha düşük ise, bu durumda idarelere 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmeye göre ödenen, ortalama aylık tutar tavan olarak esas alabilme yetkisi verilmektedir. Başka bir değişle, 31.12.2015 tarihine kadarki dönemde, 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşmede unvanlar itibariyle ilgili personele ödenen meblağın altına inilmeyebileceği yetkisi, personele yapılan önceki ödemeler kadar ödeme yapma konusunda idarelere takdir yetkisi verilmiştir.” denildiğini,
Her ne kadar sözleşmeler değişse de içerik olarak birbirinin devamı olduğunu ve yapılan sözleşmenin Kanunun 32 inci ve Geçici 14 üncü maddesine uygun olduğunu, yapılan değişikliğin sadece birkaç kalem daha sosyal yardımın ilave edilmesi olduğunu, gerek denetçinin gerekse Sayıştay 7. Dairesinin, eklenen birkaç maddenin 4688 sayılı Kanuna aykırı olduğunu belirterek sözleşmeden çıkarılması konusuna hükmedeceği yerde sözleşmenin tamamı üzerinde yasaya aykırılık kararı verdiğini, bunun da T.C. Anayasasının 10, 11, 51, 53, 90. Maddelerine ve 4688 sayılı Kanunun 28, 32 ve Geçici 14. Maddelerine uygun bir karar olmadığının açık olduğunu,
… Belediyesi ile …arasında yapılan 01.01.2017 -31.12.2018 yıllarını kapsayan toplu iş sözleşmesine hiçbir şekilde taraf olmadıklarını ve sözleşmeyi imzalamadıklarını, Belediye ve sendika yetkilileri tarafından imzalanarak İnsan Kaynaklan ve Eğitim Müdürlüğüne gönderilen sözleşmenin uygulayıcısı olduklarını, bu uygulamayı 657 sayılı Kanunun 11. maddesi ve 5018 Sayılı Kanununun 71 inci maddesi uyarınca yerine getirdiklerini, ne denetçinin ne de Sayıştay 7. Dairesinin bu konuyu dikkate almadığını,
5018 Sayılı Kanunun 71. Maddesinde; (Değişik birinci fıkra: 25 4 2007-5621 4 md.) Kamu zararı: kamu görevlilerinin kasıt, kusur veya ihmallerinden kaynaklanan mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemleri sonucunda kamu kaynağında artışa engel veya eksilmeye neden olunmasıdır, denildiğini, Bu harcamada kasıt veya kusur bulunmadığını, mevzuata aykırı karar, işlem veya eylemden ise sözleşmeyi imzalayan Başkanlık makamı ve ilgili sendikanın sorumlu olduğunu, bu konuda kendilerine yetki verilmediğini,
Diğer taraftan 657 sayılı Kanunun 11 Maddesinde ise; ” (Değişik: 12/5/1982 – 2670/4 md.) Devlet memurları kanun ve diğer mevzuatla belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.
Devlet memuru amirinden aldığı emri, Anayasa, kanun. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Amir emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, memur bu emri yapmağa mecburdur. Ancak emrin yerine getirilmesinden doğacak sorumluluk emri verene aittir. (1) Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez: yerine getiren kimse sorumluluktan” denildiğini, ödemelerin 5018/71 ve 657/11 maddeleri kapsamında, sendika sözleşmesinin yazılı bir emir olarak değerlendirilerek yapıldığını, Sayıştay 7 inci Dairesinin 03.01.2019 tarih ve 316 sayılı kararında bu savunmalarının dikkate almadığını belirterek verilen tazmin hükmünün kaldırılmasını talep etmişlerdir.
Başsavcılık mütalaasında;
“İlamın 1, 2, 3 ve 4 üncü maddelerine ilişkin özetle;
– Belediyeleri ile … Sendikası arasında imzalanan ve 2012-2014 yıllarını kapsayan toplu iş sözleşmesinin 18 inci maddesine istinaden Başkan Yardımcılarına … TL, Müdürlere … TL ve Memurlara … TL net sosyal yardım ödemesi yapılacağı ve her yıl %10 artırılarak devam edeceği; 25 inci maddesinde ise Ramazan ve Kurban Bayramlarında net … TL bayram yardımı verileceği ve bu ödemelerin her yıl %10 artırılarak ödeneceğinin hükme bağlandığı,
– Bu rakamların da 2014 yılı için net; Başkan Yardımcılarına … TL, Müdürlere … TL ve Memurlara … TL olduğu, sosyal yardımların Ramazan ve Kurban Bayramlarında net … TL olarak ödendiği,
-Savunmalarının gerektiği şekilde değerlendirilmediği,
-… Belediyesi ile …arasında imzalanan ve 01/01/2017 -31/12/2018 tarihlerini kapsayan sözleşmede hiçbir şekilde taraf olmadığı ve sözleşmeye imza atmadığı, Belediye ve sendika yetkilileri tarafından imzalanarak İnsan Kaynaklan ve Eğitim Müdürlüğüne gönderilen sözleşmenin uygulayıcısı olduğu, bu uygulamayı 657 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ve 5018 Sayılı Kanunun 71 inci maddesi uyarınca yerine getirdiği, gerek denetçi ve gerekse Daire kararında bu konunun dikkate alınmadığı, ifade edilerek, tazmin hükmünün bozulması/kaldırılması talep edilmiştir.
Harcama yetkilisi olan sorumlunun, sözleşmeye imza atmadığı, Belediye ve sendika yetkilileri tarafından imzalanarak İnsan Kaynaklan ve Eğitim Müdürlüğüne gönderilen sözleşmenin uygulayıcısı olduğu, bu uygulamayı 657 sayılı Kanunun 11 inci maddesi ve 5018 Sayılı Kanunun 71 inci maddesi uyarınca yerine getirdiği, gerek denetçi ve gerekse Daire kararında bu konunun dikkate alınmadığı yönündeki savunmasının; 5018 sayılı Kanunun 32 nci maddesi, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esasların 10 ve 12 nci maddeleri ile 5189/1 sayılı Sayıştay Genel Kurulu Kararı hüküm ve esaslarına aykırılık teşkil etmesi nedeniyle kabulü mümkün değildir.
Ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Devlet memurlarının görev ve sorumlulukları” başlıklı 11 inci maddesi “Devlet memurları kanun ve diğer mevzuatta belirtilen esaslara uymakla ve amirler tarafından verilen görevleri yerine getirmekle yükümlü ve görevlerinin iyi ve doğru yürütülmesinden amirlerine karşı sorumludurlar.
Devlet memuru amirinden aldığı emri, Anayasa, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararname si ve yönetmelik hükümlerine aykırı görürse, yerine getirmez ve bu aykırılığı o emri verene bildirir. Amir emrinde ısrar eder ve bu emrini yazı ile yenilerse, memur bu emri yapmağa mecburdur. Ancak emrin yerine getirilmesinden doğacak sorumluluk emri verene aittir.
Konusu suç teşkil eden emir, hiçbir suretle yerine getirilmez; yerine getiren kimse sorumluluktan kurtulamaz.
Acele hallerde kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin korunması için kanunla gösterilen istisnalar saklıdır.” hükmüne amirdir.
Anılan hükme göre Devlet memurunun kendisine yüklenilecek sorumluluktan kurtulması; mevzuata aykırılığı nedeniyle gereğini yapmadığı ancak, nedenini amirine bildirdiği konusu suç teşkil etmeyen bir işleme ilişkin, amirin emrinde ısrar etmesi ve yazı ile yenilemesi durumunda mümkündür.
Somut olayda; ödeme aşamasında sorumlunun mevzuata aykırılık nedeniyle bir itirazının olmadığı, amirlerce de önceden verdiği emrin ısrarına yönelik yazılı talimatının bulunmadığı anlaşıldığından sorumlunun 657 sayılı Kanunun 11 inci maddesini gerekçe göstererek yaptığı itirazın yerinde olmadığı değerlendirilmektedir.
Diğer taraftan; Daire İlamında kamu zararı, 2017-2018 yıllarını kapsayan Sözleşme uyarınca yapılan ödemelerden, en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’ü düşüldükten sonra kalan tutar olarak hesaplanmıştır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında “15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmiştir.
2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 128 inci maddesinin ikinci fıkrası “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmüne amirdir.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmenin “Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme” başlıklı dördüncü bölümü “Sosyal Denge Tazminatı süre uzatımı başlıklı 7 nci maddesinde “4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesinde yer alan “31/12/2015” ibaresi “31/12/2017 şeklinde uygulanır.” denilmiştir.
Bu düzenlemelere göre 4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesi uyarınca; toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutarın (En yüksek Devlet memuru aylığının ek gösterge dahil %100’ü), unvanlar itibarıyla ilgili personele sözleşme uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2017 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte (11/04/2012) uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenmesi gereken ortalama aylık tutar (yıllık bazda artışa ilişkin düzenleme var ise bu durum da dikkate alınarak) tavan olarak esas alınabilecektir.
Sorumlu, 2012 yılı için geçerli sözleşmeye göre Başkan Yardımcılarına …TL, Müdürlere … TL ve Memurlara … TL net sosyal yardım ödemesi yapılacağını ve her yıl %10 artırılarak devam edeceğini; Ramazan ve Kurban Bayramlarında aylık net … TL bayram yardımı verileceğini ve bu ödemelerin de her yıl %10 artırılarak ödeneceğini ifade etmektedir.
2012 yılı için geçerli sözleşme ile verilen hakların, her yıl %10 artırımlı olarak hesaplanması durumunda, anılan sözleşmede belirtilen bazı unvanlara yönelik ödemelerin 2017 yılı itibarıyla toplu sözleşme ile belirlenen tutarın üzerinde olacağı, dolayısıyla 4688 sayılı Kanunun geçici 14 üncü maddesi uyarınca bu konuya dair kamu zararı oluşmayacağı anlaşılmaktadır.
Örneğin; Müdür unvanına yönelik ödeme 2012 yılı için net … TL olarak belirlenmiştir. Her yıla ilişkin iki bayram yardımı da dahil edildiğinde ortalama aylık tutar 2012 yılı için … TL dir. Sözleşme uyarınca bu tutara her yıl % 10 artış ilave edildiğinde 2017 yılına ilişkin ödenecek tutar net … TL olup, 3. Dönem Toplu Sözleşme uyarınca ödenecek brüt tutarın 2017 yılının ilk altı ayı için … TL; ikinci altı ay için de … TL olduğu dikkate alındığında, sosyal denge tazminatı olarak ödenmesi gereken tutarın, toplu sözleşme uyarınca ödenmesi gereken tutardan yüksek olacağı, bu durumda da anılan unvana ilişkin kamu zararı hesabının, 2017 yılında fiilen yapılan ödemeden, yukarıda hesaplama şekli gösterilen tutarın (Müdür unvanı için … TL’nin brütü) düşülmesi şeklinde yapılması gerektiği düşünülmektedir.
Buna göre; kamu zararı hesabının yeniden belirlenmesine esas olmak üzere Daire İlamının 1, 2, 3 ve 4 üncü maddelerine ilişkin hükmün bozulmasının yerinde olacağı düşünülmektedir.
Arz ederim” Denilmiştir.
Dosyadaki mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra;
GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ
144 sayılı İlamın 1. Maddesi ile, … Belediyesi ile … Sendikası (…) arasında imzalanan ve 01.01.2017 31.12.2018 tarihleri arasını kapsayan sözleşme ile memurlara sosyal denge tazminatının mevzuatta öngörülen sınır aşılarak ödenmesi neticesinde … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.
Sorumluluk Yönünden İnceleme;
İlamda, üst yönetici (Belediye Başkanı) ile harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi oluşan kamu zararından müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır. Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi olarak sorumlu tutulanlar sorumluluk itirazında bulunmuşlarsa da;
Harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin harcama sürecindeki görev ve sorumlulukları 5018 sayılı Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32 nci maddesinde;
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33 ncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmiştir.
Yine, aynı Kanunun 55 ve devamı maddelerinde kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerini oluşturmaları öngörülmüş ve bu çerçevede harcama birimlerinin yapılan mali işlemler üzerinde gerçekleştirecekleri kontroller açıklanmış olup, harcama birimlerinin asgari yapmaları gereken kontroller, malî hizmetler birimi tarafından ön malî kontrole tâbi tutulacak malî karar ve işlemlerin usûl ve esasları ile ön malî kontrole ilişkin standart ve yöntemler Maliye Bakanlığınca belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Maliye Bakanlığı tarafından hazırlanan İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar’ın 10 uncu maddesinde, ön mali kontrol işleminin harcama birimleri tarafından da yerine getirileceği belirtilerek, gelir, gider, varlık ve yükümlülüklere ilişkin mali karar ve işlemlerin harcama birimi tarafından mali mevzuat hükümlerine uygunluk yönüyle kontrol edileceği,
Usul ve Esasların 12 nci maddesinde de, süreç kontrolünün nasıl yapılacağı belirtilerek, mali işlemlerin yürütülmesinde görev alanların yapacakları işlemden önceki işleri de kontrol edecekleri, ödeme emrini düzenlemekle görevlendirilen gerçekleştirme görevlilerinin de ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde ön mali kontrol işlemini yapacakları belirtilmektedir.
Yukarıda açıklanan mevzuat hükümlerinden, her bir harcamanın harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlisi tarafından süreç kontrolü çerçevesinde yapılan işlemlerin ilgili mevzuat hükümlerine uygun olup olmadıkları ön mali kontrole tabi tutularak kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
Sayıştay Genel Kurulunun 14.06.2007/5189-1 sayılı Kararının “sorumlular” başlıklı 3 üncü bölümünde, harcama yetkililerinin ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumlulukları açıklanmış olup; ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilmiş gerçekleştirme görevlilerinin düzenlediği belge ile birlikte harcama sürecindeki diğer belgelerin doğruluğundan ve mevzuata uygunluğundan harcama yetkilisi ile birlikte sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir.
5018 sayılı Kanun ve yukarıda belirtilen Sayıştay Genel Kurul Kararı uyarınca, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri, giderin gerçekleştirilmesi ve harcamanın yapılması süreçlerinde, mevzuata uygunluk açısından kontrolleri sağlamakla yükümlüdürler. Yapılacak harcama, nitelik itibariyle hukuka aykırı nitelik taşıyorsa, söz konusu işlemleri yapmaktan kaçınmak durumundadırlar. Dolayısıyla, Belediye ile Sendika arasında imzalanan ve hukuka aykırı nitelik taşıyan sözleşme hükümlerini yerine getiren harcamalar ile ilgili harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu bulunmaktadır.
Esas yönünden inceleme
Yerel yönetimlerde çalışan kamu personeline hangi usul ve esaslara göre sosyal denge tazminatı ödeneceği 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde, ödenecek tazminatın aylık tutarına ilişkin tavan sınır ise 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’inci maddesinde belirtilmiştir.
4688 sayılı Kanun’un 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanunla değişik 32’inci maddesinde;
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir. Bu sözleşme bu Kanunun uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmaz ve bu kapsamda Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulamaz.”,
375 sayılı KHK’nin 04.04.2012 tarih ve 6289 sayılı Kanun’la eklenen Ek 15’inci maddesinde;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine sosyal denge tazminatı ödenebilir. Sosyal denge tazminatının ödenebilecek aylık tutarı, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununa göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmemek üzere ilgili belediye ve il özel idaresi ile ilgili belediye ve il özel idaresinde en çok üyeye sahip kamu görevlileri sendikası arasında anılan Kanunda öngörülen hükümler çerçevesinde yapılabilecek sözleşmeyle belirlenir” hükümleri yer almaktadır.
Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3 üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasında ise;
“Belediyeler ve bağlı kuruluşları ile il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine,4688 sayılı Kanunun 32 inci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür. Sosyal denge tazminatının verilmesi yönünde yapılabilecek sözleşmelerde, tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarı, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilir.” düzenlemesi yapılmıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 146’ncı maddesinde;
“Bu Kanunun birinci maddesinin birinci fıkrası kapsamına giren memurlar aylık, ücret, ödenek, hizmetle ilgili her çeşit ödeme ve bunların şekil ve şartları bakımından bu Kanundaki hükümlere, aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamına giren memurlar özel kanunlardaki hükümlere tabidir.
Memurlara kanun, tüzük ve yönetmeliklerin ve amirlerin tayin ettiği görevler karşılığında bu Kanunla sağlanan haklar dışında ücret ödenemez, hiçbir yarar sağlanamaz.” hükmüne yer verilmiştir.
Rapor dosyası ve eki belgelerin incelenmesi neticesinde; … Belediye Başkanlığı ile …arasında 30.12.2016 tarihinde imzalanan ve 01.01.2017-31.12.2018 tarihleri arasında geçerli olan sözleşmenin Mali Haklar başlıklı Altıncı Bölümünde,
“MADDE 22-İYİLEŞTİRME ZAMMI
… üyesi çalışanlara almakta oldukları aylıklarına ilave olarak her ayın 15’inde 657 sayılı Devlet Memuru ve sözleşmeli personele aylık net …-TL (…TL) iyileştirme zammı ödenir.
MADDE 23- İKRAMİYE ve SOSYAL HAKLAR
a) Ramazan ve Kurban Bayramlarında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele ayrı ayrı olmak üzere net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
b) Yılbaşında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
c) İşveren onayı ile oluşturulan ihale komisyonlarında fiilen görev alan personele (4734 sayılı Yasanın 22. Maddesi Hariç) ayda 4 (dört) oturumu geçmemek üzere ihale başına net …- TL(…TL) ödenir.
d) Her yıl Ekim ayında Tüm Devlet Memuru ve sözleşmeli personele, Yakacak Yardımı olarak net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
e) 1 Mayıs Dünya İşçi ve Emekçiler Birlik ve Dayanışma Bayramında Devlet Memuru ve sözleşmeli personele net …-TL (… TL) ödeme yapılır.
f) Her yıl Eylül ayında Memur ve sözleşmeli personele Eğitim Yardımı Olarak;
1. Kreş, anaokulu ve İlkokulda okuyan bir çocuğu için net … -TL.
2. Ortaokul ve lisede okuyan bir çocuğu için net … -TL.
3. Yükseköğrenim gören bir çocuğu için net …-TL. öğrenim yardımı verilir.
(Yukarıda belirtilen öğrenim kategorilerinden aynı kategoride birden fazla çocuğu öğrenim görenlere, bir çocuk salısı kadar ücret ödenir.)
g) Devlet Memuru ve sözleşmeli personelin kendisi ve çocuklarının evlenmesi halinde net …-TL(… TL) ödeme yapılır.
h) Engelliler haftasında çalışan personel ve bakmakla yükümlü olduğu 1. Derece yakım engelli olduğunu belgelemek kaydıyla (eş, anne, baba, kardeş ve çocukları) engelliler haftasında net …- TL ödeme yapılır.
i) Çalışan personelin doğum yapması veya çocuk sahibi olan personele net …- TL(… TL) ödeme yapılır,
j) Vekaleten Müdürlük görevi yapmakta olan personellerden vekalet ücreti alamayanlara aylık net …-TL(… TL) Vekalet ücreti ödenir.
k) Çalışan personelin kendisinin vefatı halinde …-TL (… TL) veya 1. Derecede yakını (eş, anne, baba veya çocukları) vefatı halinde net …-TL(……Tl) ölüm yardımı yapılır.
Toplu sözleşmeye bağlı olarak verilen ikramiyeler ve diğer sosyal yardımlar, yapıldığı tarihte, çalışan ve yeni atanan tüm personele, çalıştığı gün sayısına bakılmaksızın sosyal yardım olarak yapılır. “
MADDE 24-SÖZLEŞMENİN KAPSAMI
a) Tarafların ihtiyaç duymaları halinde karşılıklı mutabakat metni ile mevcut sözleşmenin hak ve kapsamını daraltmadan yeni sözleşme veya protokol düzenleyebilirler.
b) İşbu sözleşme 01.01.2017 tarihinde başlar 31.12.2018 tarihinde her ay ödenen iyileştirme zammı ve sosyal haklara ek olarak %10 (yüzde on) ilave iyileştirme zammı yapılır.
c) Sözleşme süresi bitiminde yeni sözleşme imzalanıncaya kadar eski sözleşmenin hükümleri devam eder. Yeni sözleşme imzalanmaması halinde eski sözleşmeden alınan iyileştirme zammı ve diğer sosyal hak ve ikramiyeler her yıl %10 (yüzde on) artırılarak devam ettirilir. “
şeklinde yapılan düzenleme imza altına alınmıştır.
Memurlara yapılan sosyal denge ödemeleri Kanuni sınırlar içinde kalmak şartıyla sözleşme hükümlerine göre ödenecektir. Belediye tarafından memur personele her ayın 15’inde ödenen iyileştirme zammının 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sözleşmede belirlenen yasal üst sınırın üzerinde kaldığı, dolayısıyla yılın belli günlerinde (Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Yılbaşı, 1 Mayıs vs.) ya da belli durumlarda (vefat, doğum vs.) ödenen ikramiyelerin de yasal üst sınırın üzerinde kaldığı görülmüştür.
Yapılacak ödemenin aylık brüt tutarı hiçbir halde Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara İlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3 ‘üncü Dönem Toplu Sözleşmenin Yerel Yönetim Hizmet Koluna İlişkin Toplu Sözleşme başlıklı Dördüncü Bölümünün 1’inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan, “4688 sayılı Kanunun 32 nci maddesinde yer alan usul ve esaslar çerçevesinde ödenebilecek sosyal denge tazminatı aylık tavan tutarı en yüksek Devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) %100’üdür.”
Bu durumda 2017 yılı ilk 6 ayı için üst sınır;
9…x0= … TL iken
2017 yılı ikinci 6 ayı için üst sınır;
9…x0,0093259 = … TL olmaktadır.
Diğer taraftan, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun geçici 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında;”15/3/2012 tarihinden önce 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi kapsamındaki idareler ile ilgili sendikalar arasında toplu iş sözleşmesi, toplu sözleşme, sosyal denge sözleşmesi ve benzeri adlar altında imzalanan sözleşmelerin uygulanmasına, söz konusu sözleşmelerde öngörülen sürelerin sonuna kadar devam edilebilir. Anılan sözleşmelerin uygulanmasına devam edildiği dönem için 32 nci madde hükümleri çerçevesinde ayrıca sözleşme yapılamaz. Söz konusu sözleşmeleri 31/12/2015 tarihinden önce sona eren veya mevcut sözleşmeleri bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra karşılıklı olarak feshedilen kapsama dahil idareler, sözleşmelerinin sona eriş veya fesih tarihini izleyen bir ay içinde sözleşmelerin sona erdiği veya feshedildiği tarih ile bu Kanunda öngörülen toplu sözleşme dönemi sonuna kadarki dönemle sınırlı olmak üzere üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde sözleşme yapabilir. Ancak 32 nci madde uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmiştir.(31.12.2015 tarihi önce 31.12.2017, daha sonra da 31.12.2019 tarihine kadar uzatılmıştır.)
Buna göre 15.03.2012 tarihinden önce bir sözleşme imzalanmışsa, bu sözleşme, süresi bitinceye kadar geçerli olacaktır. Söz konusu sözleşmenin çeşitli sebeplerle 31.12.2017 tarihinden önce sona ermesi durumunda 31.12.2017 tarihine kadar toplu sözleşme dönemleriyle sınırlı olarak ve üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri çerçevesinde yeni bir sözleşme imzalanabilecek, ancak eski sözleşmede unvanlar itibariyle belirlenen tutarın 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’na göre yapılan toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarı geçmesi durumunda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte yani 11.04.2012 tarihinde uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilecektir.
Belediye ile … Sendikası arasında 2012-2014 yıllarını kapsayan sosyal denge sözleşmesinin 18. Maddesine istinaden Başkan Yardımcılarına … TL, Müdürlere … TL ve Memurlara … TL net sosyal yardım ödemesi yapılacağı, her yıl %10 artırılarak devam edeceği, 25. Maddesinde ise Ramazan ve Kurban Bayramlarında aylık net … TL bayram yardımı ödeneceği ve bu ödemelerin her yıl %10 artırılarak ödeneceği hükme bağlanmıştır.
Buna göre; 2012 yılı için geçerli sözleşme ile verilen hakların 2014 yılı sonuna kadar %10 artırımlı olarak hesaplanması durumunda, anılan sözleşmede başkan yardımcılarına yönelik ödemelerin 2017 yılı itibarıyla toplu sözleşme ile belirlenen tavan tutarın üzerinde olduğu anlaşılmıştır.
Şöyle ki; başkan yardımcılarına yönelik ödeme 2012 yılı için net … TL olarak belirlenmiş, iki bayram yardımı da dahil edildiğinde ortalama aylık tutar 2012 yılı için net … TL’dir. Sözleşme uyarınca bu tutara 2013 ve 2014 yılında % 10 artış ilave edildiğinde; 2013 yılı için net … TL, 2014 yılı için ise net … TL olmaktadır. %15 lik vergi diliminde başkan yardımcılarına net … TL ödenebilmesi için brüt … TL, %20’lik vergi diliminde ise brüt … TL ödenmesi gerekmektedir.
Müdür unvanına yönelik ödeme 2012 yılı için net … TL olarak belirlenmiş, iki bayram yardımı da dahil edildiğinde ortalama aylık tutar 2012 yılı için net … TL’dir. Sözleşme uyarınca bu tutara 2013 ve 2014 yılında % 10 artış ilave edildiğinde; 2013 yılı için net … TL, 2014 yılı için ise net … TL olmaktadır. %15’lik vergi diliminde müdür ünvanlı personele net … TL ödenebilmesi için brüt … TL, %20’lik vergi diliminde ise brüt … TL ödenmesi gerekmektedir.
Memurlara yönelik ödeme 2012 yılı için net … TL olarak belirlenmiş, iki bayram yardımı da dahil edildiğinde ortalama aylık tutar 2012 yılı için net … TL’dir. Sözleşme uyarınca bu tutara 2013 ve 2014 yılında % 10 artış ilave edildiğinde; 2013 yılı için net … TL, 2014 yılı için ise net … TL olmaktadır. %15’lik vergi diliminde memur personele net … TL ödenebilmesi için brüt … TL, %20’lik vergi diliminde ise brüt … TL ödenmesi gerekmektedir.
3. Dönem Toplu Sözleşme uyarınca ödenecek brüt tutarın 2017 yılının ilk altı ayı için brüt … TL; ikinci altı ay için de brüt … TL olduğu dikkate alındığında, sosyal denge tazminatı olarak başkan yardımcılarına ödenmesi gereken tutarın, toplu sözleşme uyarınca ödenmesi gereken tutardan yüksek olduğu, müdür ve memur ünvanlı personel için ise altında olduğu görülmektedir.
İlamda kamu zararı hesabı her bir personel için unvan ayrımı yapılmaksızın 2017 yılında yapılan ödemeden, toplu sözleşme uyarınca yapılabilecek ödemenin düşülmesi şeklinde yapılmıştır. Ancak 4688 sayılı Kanun’un Geçici 14 üncü maddesi uyarınca, başkan yardımcıları için kamu zararı hesabının, 2017 yılında yapılan ödemeden yukarıda hesaplama şekli gösterilen tutarın düşülmesi şeklinde yapılması gerekmektedir. 2017 yılında adı geçen Belediye’de; …, … ile … başkan yardımcısı olarak görev yapmışlardır. …’ e sosyal denge tazminatı ödenmemiştir. Kamu zararı tablosu incelendiğinde; Başkan yardımcıları … ile … için Ocak ve Şubat ayları için sosyal denge tazminatı ödendiği görülmüştür. Yukarıda belirtilen hususlar doğrultusunda sözü edilen iki kişi için %15’lik vergi diliminde; … TL yerine, … TL tavan olarak alındığında kişi başı aylık … TL, iki kişi için toplam … TL’nin kamu zararı hesabından düşülmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, 144 sayılı İlamın 1. Maddesi ile tazminine hükmolunan … TL’den, mevzuata uygun olduğu anlaşılan … TLnin düşülerek, geriye kalan … TL’nin ilamda isimleri yazılı sorumluların uhdelerinde bırakılmak üzere DÜZELTİLEREK TASDİKİNE, (… Daire Başkanı …, Üyeler …, …, … ile …’nin karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğu ile,
Karar verildiği 27.01.2021 tarih ve 48747 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.
Karşı oy gerekçesi
… Daire Başkanı …, Üyeler …, …, …’ın karşı oy gerekçesi
Esas yönünden verilen Kurul kararına katılmakla birlikte, sorumluluk yönünden;
İlamda, üst yönetici olarak sosyal denge sözleşmesini imzalayan Belediye Başkanı, harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlileri oluşan kamu zararından müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulmuşlardır.
4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanununun “Mahalli İdarelerde Sözleşme İmzalanması” başlıklı 32. maddesinde;
“27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 15 inci maddesi hükümleri çerçevesinde sosyal denge tazminatının ödenmesine belediyelerde belediye başkanının teklifi üzerine belediye meclisince, il özel idaresinde valinin teklifi üzerine il genel meclisince karar verilmesi halinde, sözleşme döneminde verilecek sosyal denge tazminatı tutarını belirlemek üzere ilgili mahalli idarede en çok üyeye sahip sendikanın genel başkanı veya sendika yönetim kurulu tarafından yetkilendirilecek bir temsilcisi ile belediyelerde belediye başkanı, il özel idaresinde vali arasında toplu sözleşme sürecinin tamamlanmasını izleyen üç ay içerisinde sözleşme yapılabilir…” denilmektedir.
Yukarıdaki mevzuat hükmüne göre, belediyelerde toplu sözleşme yapma yetkisi belediye başkanına aittir. İlama konu olayda, Belediye Başkanınca mevzuata aykırı hükmüler içeren bir sözleşme akdedilme işlemi ile bu sözleşme hükümlerine istinaden yapılan ödeme neticesinde kamu zararına sebebiyet verildiğinden Belediye Başkanının sorumluluğu bulunmaktadır.
Harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu değerlendirildiğinde;
Harcama yetkilisi ve gerçekleştirme görevlilerinin yasal sorumluluk ve yükümlülükleri 5018 sayılı Kanunu’nun 32 ve 33’üncü maddelerinde düzenlenmektedir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun “Harcama Talimatı ve Sorumluluk” başlıklı 32’nci maddesinde;
“Bütçelerden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, Ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.”,
“Giderlerin Gerçekleştirilmesi” başlıklı 33’üncü maddesinde;
“Bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.” hükümlerine yer verilmektedir.
Bu hükümler bağlamında, somut olayda harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğu, ödeme emrine konu ödemeye dayanak olan yürürlükteki Sosyal Denge Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde harcama yapmaktır. 4688 sayılı Kanun ve 5393 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri mucibince akdedilecek sosyal denge sözleşmesinin içeriğinin düzenlenmesine ilişkin kendilerine sorumluluk yüklenebilecek bir yasal yetki ve görevleri bulunmamaktadır.
Netice itibariyle, sosyal denge sözleşmesinin akdedilme aşamasında herhangi bir yetki ve sorumluluğu bulunmayan harcama yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin, sadece ilişikli ödeme emri belgeleri üzerinde imzası bulunması hasebiyle sorumluluğuna hükmedilmesi mümkün değildir.
Bu itibarla, 144 sayılı İlamın 1. maddesi ile verilen tazmin hükmünün, bozularak, sorumlulukların yeniden belirlenmesini teminen daireye gönderilmesine, karar verilmesi gerekir.
Üye …’nin karşı oy gerekçesi
Temyiz Kurulunca daire kararının düzeltilerek tasdikine karar verilmiştir.
Ancak, 4688 sayılı Kanun’un geçici 14 üncü maddesinde; “… 32 nci maddesi uyarınca toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. Bu şekilde yapılacak ödemeler kazanılmış hak sayılmaz.” denilmiştir.
Madde hükmünden açıkça anlaşılacağı üzere eski tarihli sözleşme rakamı üst limit olarak kabul edilmekle birlikte, maddenin yürürlüğe girdiği tarihteki ödenen tutarın tavan olarak alınabileceği ifade edilmiştir. Bu rakamın güncellenmesine ilişkin hükümlerin dikkate alınacağı hususu Kanun’da düzenlenmemiştir.
Bu itibarla; kamu zararının hesaplanmasında güncelleme yapılmaksızın rakamların dikkate alınması ve 01.01.2017-31.12.2018 dönemini kapsayan Toplu Sözleşme limitleri dikkate alınarak dairece verilen tazmin kararı yerinde olup tasdikine karar verilmesi gerekir.
| İÇERİĞE İLİŞKİN KISA SORU VE CEVAPLAR: |
|
1- Bütçeden harcama yapılabilmesi için hangi şartın gerçekleşmesiyle mümkündür?
Cevap: Harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle. 2- Harcama yetkililerinin, harcama talimatlarında içerdiği bilgiler hangileridir? Cevap: Hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. 3- Giderlerin Gerçekleştirilmesi sırasında hangilerinin onaylanması gerekir? Cevap: İş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. 4- Giderlerin Gerçekleştirilmesi hangi görevlinin sorumluluğundadır? Cevap: Giderlerin Gerçekleştirilmesi; harcama yetkililerince belirlenen görevli tarafından düzenlenen ödeme emri belgesinin harcama yetkilisince imzalanması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. 5- Tazminat hükmünün sorumluluğunu hangi kişiye hükmedilebilir? Cevap: Ödeme emrine konu ödemeye dayanak olan yürürlükteki Sosyal Denge Sözleşmesi hükümleri çerçevesinde harcama yapmaktan sorumlu olan ve bu husustaki yetki ve görevinden doğan sorumluluğu olmayan kişiye. 6- 4688 sayılı Kanun’un geçici 14 üncü maddesinde hangi hüküm bulunmakta? Cevap: Toplu sözleşmede belirlenen tavan tutarın, unvanlar itibarıyla ilgili personele söz konusu sözleşmeler uyarınca yapılmakta olan ortalama aylık ödemenin altında kalması halinde; üçüncü fıkra hükümleri dikkate alınmaksızın 32 nci madde hükümleri esas alınarak 31/12/2015 tarihine kadar uygulanabilecek sözleşmelerde bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte uygulanan sözleşme uyarınca unvanlar itibarıyla ilgili personele ödenen ortalama aylık tutar tavan olarak esas alınabilir. 7- Tazminat hükmünün 01.01.2017-31.12.2018 dönemi için hesaplanması sırasında hangi hükümler dikkate alınır? Cevap: Toplu Sözleşme limitleri. |