|
ÖZET: Başvuru, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen Toplum Yararına Programlar (TYP) ile ilgili olarak yapılmıştır. Başvuran, 6 Ocak 2023 tarihinde Sivas İşkur İl Müdürlüğü’ne başvurarak katıldığı TYP kurasında isminin çıktığını, ancak 24 Ağustos 2023 tarihinde yapılan yeni başvuruda isminin yer almadığını belirtmiştir. Başvuran, 35 yaş üstü erkeklerin birinci listeye dahil edilmediği ve bu durumun Anayasa’ya aykırı olduğunu savunarak, bu şartın iptal edilmesini talep etmiştir.
Türkiye İş Kurumu, TYP programlarının, işsizlerin çalışma alışkanlıklarını korumak ve geçici gelir desteği sağlamak amacıyla özel politika gerektiren gruplara yönelik düzenlendiğini açıklamıştır. Yönetmelik ve genelge çerçevesinde, 35 yaş üstü erkeklerin özel politika gerektiren gruplar arasında yer aldığı belirtilmiştir. Başvuranın katıldığı ilk programda bu grup içinde yer almasına rağmen, ikinci programda öncelikli gruplar arasında yer almadığı için katılımı sağlanamamıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddedilmesine karar verilmiştir. İdarenin işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmemiştir. Ancak, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde karar verme süreçlerinde daha fazla şeffaflık sağlaması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuran, kararın tebliğinden itibaren yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2653-S.24.4253
BAŞVURU NO : 2023/15247
KARAR TARİHİ : 08.03.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Toplum Yararına Programlar hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılmış olan başvuruda, başvuran; 06 Ocak 2023 tarihinde Sivas İşkur İl
Müdürlüğünün 309654 numaralı TYP (Toplum Yararına Programlar)’ye başvuruda bulunarak kuraya dahil edildiğini, sosyal medya platformu olan Youtube kanalından kamuoyuna canlı yayın olarak gerçekleştirilen kurada isminin çıktığını, 6 Şubat 2023 tarihinde Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün görevlendirdiği okulda göreve başladığını, 20 Haziran 2023 tarihinde sözleşmenin sona erdiğini ve kurumla ilişiğinin kesildiğini, 24 Ağustos 2023 tarihinde Sivas İşkur İl Müdürlüğü tekrardan 313707 no’lu TYP programı ile iş başvurusu başlattığını, sistem üzerinden başvuruda bulunduğunu ancak Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğü sitesinde ilan edilen TYP kurasına dâhil edilecekler listesinde başvuruda bulunmasına rağmen isminin olmadığını, verilen cevapta 35 yaşını geçmemiş erkek bireylerin birinci listeye dahil edilmediğini ve ikinci listeye dahil edildiğini, kuraya birinci listede yeterince talep varken ikinci listenin kurası yapılmadığı bilgisini aldığını, konu ile ilgili olarak aynı Kurumun üç aylık süre içerisinde iki farklı uygulaması ile karşı karşıya kaldığını, uygulamanın Anayasaya aykırılık teşkil ettiğini belirterek TYP Genelgesinde belirtilen erkekler için 35 yaş üstü olma şartının iptal edilmesini, yeniden şeffaf bir seçim yapmasını sağlayacak adımlar atılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talebine yönelik Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü İstihdam
Hizmetleri Dairesi Başkanlığından alınan 30/11/2023 tarih ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde; 2.1. Toplum Yararına Programların; afet, salgın, acil durum dönemlerinde ve diğer mücbir sebeplerde kamu hizmetlerinin desteklenmesi yoluyla özel politika gerektiren gruplar başta olmak üzere işsizlerin
çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engellemek ve bu kişilere geçici gelir desteği sağlamak üzere Türkiye İş Kurumu tarafından aktif işgücü hizmetleri kapsamında kamu kurum ve kuruluşları ile iş birliği yapılarak düzenlenen programlar olup Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Genelge çerçevesinde yürütüldüğü, 2.2. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının; (m) bendinde; “Özel politika veya uygulama gerektiren gruplar: İşgücü piyasasında yer alan diğer gruplara göre istihdamında daha fazla güçlük çekilen; kadınlar, gençler, uzun süreli işsizler, engelliler gibi grupları, (…)
ifade eder.”, (r) bendinde; “Toplum Yararına Program (TYP): Afet, salgın, acil durum dönemlerinde ve diğer mücbir sebeplerde kamu hizmetlerinin desteklenmesi yoluyla özel politika gerektiren gruplar başta olmak üzere işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyen ve bu kişilere geçici gelir desteği sağlayan programları (…) ifade eder.” hükümlerinin yer aldığı, Ayrıca mezkur Yönetmelik’in 18’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Özel politika gerektiren gruplar
Genel Müdürlükçe belirlenir. TYP katılımcıları öncelikle özel politika gerektiren gruplar arasından ilgili mevzuata göre seçilir.” düzenlemesinin olduğu, 2.3. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin “Özel
Politika Gerektiren Grupların Belirlenmesi” kenar başlıklı 12’nci maddesinde; “Özel politika gerektiren aşağıdaki gruplar Birinci Liste, bunlar dışında kalanlar İkinci Liste olacak şekilde tasnif edileceği, TYP’ye yapılan başvurular arasından Birinci Liste adayların tamamı için işlem yapılmadan İkinci Liste adayların değerlendirmeye alınmayacağı, Aşağıdaki grupların hepsinin Birinci Liste’ye dâhil edilecek olup gruplar arasında herhangi bir öncelik sıralaması bulunmamadığı, a) Kadınlar, b) 35 yaş üstü erkekler, c) Engelliler, ç) Eski hükümlüler, d) Terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar, Birinci ve İkinci Listeler oluşturulduktan sonra katılımcı seçiminde duruma uygun aşağıdaki usullerden birinin uygulanacağı,
a) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısından az olması halinde, bu kişiler noter kurasına/liste yöntemine tabi tutulmadan asıl katılımcı olarak kabul edilecektir. Kalan kontenjan, İkinci Liste içinden ilanda belirtilen yöntem ile tespit edilecektir.
b) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısı kadar olması hâlinde, bu listedekiler asıl katılımcı olarak kabul edilecektir.
c) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısından daha fazla olması hâlinde, asıl katılımcılar sadece bu listedekiler arasından ilanda belirtilen yöntem ile belirlenecektir.
ç) Belirlenen TYP kontenjanı kadar Birinci Liste’de bulunanlar arasından asıl katılımcıların belirlenmesi halinde Birinci ve İkinci Liste’de yer alan diğer kişilerin tamamı yedek olarak belirlenecektir. Yedek katılımcılar arasında Birinci Liste’de yer alan başvuranların tamamı değerlendirmeye alınmadan İkinci
Liste’de yer alan başvuranlar değerlendirilmeyecektir.
d) Genel Müdürlüğün onayıyla uygun görülen programlarda, seçme yöntemleri ile ilgili bu maddede belirtilen Birinci Liste/ İkinci Liste ayrımına bağlı kalınması zorunlu değildir. Bu koşula uygun olarak sistem üzerinden açılan TYP’lerde liste kontrolünün kaldırılması için TYP portal numaraları İstihdam
Hizmetleri Dairesi Başkanlığına bildirilir.” düzenlemesi olduğu, 2.4. Bu bağlamda başvurucunun katılımcı olarak dahil edildiği 309654 no’lu TYP’nin Toplum Yararına
Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi kapsamında açıldığı ancak öncelikli politika gerektiren grupların bulunması gerekli görülen 313707 no’lu TYP’nin ise mezkur Genelgenin 12’nci maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) bentleri kapsamında açıldığı ve öncelikli politika gerektiren grupta yer alan kişi sayısının program kontenjan sayısından fazla olması nedeniyle söz konusu TYP’ye yönelik katılımcı belirleme işlemlerinin mezkur Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapıldığı, 2.5. Toplum Yararına Programlara ilişkin iş ve işlemlerin, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik
Sigortası Kanunu’nun 48’inci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi ile yedinci fıkrası, Toplum Yararına
Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile Toplum Yararına
Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge çerçevesinde gerçekleştirildiği, 2.6. Öncelikli politika gerektiren gruplar Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Genelge’nin 12’nci maddesinin birinci fıkrasıyla belirlendiği, 2.7. Bu gruba giren kişilerin birinci listede, girmeyen kişiler ikinci listede izlendiği, 2.8. Söz konusu düzenlemeye göre 35 yaş ve altındaki erkeklerin, özel politika gerektiren grup içerisinde sayılmadığından ikinci listede yer aldığı, 313707 no’lu TYP katılımcı seçim işlemleri Toplum Yararına
Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) ve (ç) bentleri kapsamında gerçekleştirildiği, belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…
yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.5. “Milletlerarası andlaşmaları uygun bulma” başlıklı 90 ıncı maddesinin dördüncü fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası antlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası antlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası antlaşma hükümleri esas alınır.”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun “İşsizlik sigortasına ilişkin genel hükümler” başlıklı
48 inci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendinde; “Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen esas ve
usuller çerçevesinde, Kurumca aşağıda belirtilen ödemeler yapılır ve hizmetler sağlanır; Aktif işgücü hizmetleri kapsamında kurs ve programlar.
Ayrıca Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin % 30’u; işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmak, çalışanların vasıflarını yükselterek işsizlik riskini azaltmak ve teknolojik gelişmeler nedeniyle işsiz kalması beklenenlerin başka alanlara yönlendirilmesini sağlamak, istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirler almak ve uygulamak, işe yerleştirme ve danışmanlık hizmetleri temin etmek, işgücü piyasası araştırma ve planlama çalışmaları yapmak ve Fondan ödenmek üzere vize edilmiş sözleşmeli personel pozisyonlarında çalışanlar ile bunlardan ilgili mevzuatına göre Kurum kadrolarına atanan ve Kurumda çalışmaya devam eden personelin mali ve sosyal haklarına ilişkin ödemeleri gerçekleştirmek amacıyla kullanılabilir. Bu oranı % 50’ye kadar çıkarmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Ancak, işsizlik ödeneğinden yararlanmakta olanlara yönelik hizmetler için bu sınırlama dikkate alınmaz. Bu fıkraya ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.” 6. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde; “m) Özel politika veya uygulama gerektiren gruplar: İş gücü piyasasında yer alan diğer gruplara göre istihdamında daha fazla güçlük çekilen; kadınlar, gençler, uzun süreli işsizler, engelliler gibi grupları, r) Toplum Yararına Program (TYP): Afet, salgın, acil durum dönemlerinde ve diğer mücbir sebeplerde kamu hizmetlerinin desteklenmesi yoluyla özel politika gerektiren gruplar başta olmak üzere işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engelleyen ve bu kişilere geçici gelir desteği sağlayan programları,”
“Diğer hususlar” başlıklı 18 üncü maddesinde; “(1) Özel politika gerektiren gruplar Genel Müdürlükçe belirlenir. TYP katılımcıları öncelikle özel politika gerektiren gruplar arasından ilgili mevzuata göre seçilir.” 7. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin
“Özel Politika Gerektiren Grupların Belirlenmesi” başlıklı 12 nci maddesinde; “Özel politika gerektiren aşağıdaki gruplar Birinci Liste, bunlar dışında kalanlar İkinci Liste olacak şekilde tasnif edileceği, TYP’ye yapılan başvurular arasından Birinci Liste adayların tamamı için işlem yapılmadan İkinci Liste adayların değerlendirmeye alınmayacağı, Aşağıdaki grupların hepsinin Birinci Liste’ye dâhil edilecek olup gruplar arasında herhangi bir öncelik sıralaması bulunmamadığı, a) Kadınlar, b) 35 yaş üstü erkekler, c) Engelliler, ç) Eski hükümlüler, d) Terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar, Birinci ve İkinci Listeler oluşturulduktan sonra katılımcı seçiminde duruma uygun aşağıdaki usullerden birinin uygulanacağı,
a) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısından az olması halinde, bu kişiler noter kurasına/liste yöntemine tabi tutulmadan asıl katılımcı olarak kabul edilecektir. Kalan kontenjan, İkinci Liste içinden ilanda belirtilen yöntem ile tespit edilecektir.
b) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısı kadar olması hâlinde, bu listedekiler asıl katılımcı olarak kabul edilecektir.
c) Birinci Liste’dekilerin sayısının katılımcı sayısından daha fazla olması hâlinde, asıl katılımcılar sadece bu listedekiler arasından ilanda belirtilen yöntem ile belirlenecektir.
ç) Belirlenen TYP kontenjanı kadar Birinci Liste’de bulunanlar arasından asıl katılımcıların belirlenmesi halinde Birinci ve İkinci Liste’de yer alan diğer kişilerin tamamı yedek olarak belirlenecektir. Yedek katılımcılar arasında Birinci Liste’de yer alan başvuranların tamamı değerlendirmeye alınmadan İkinci
Liste’de yer alan başvuranlar değerlendirilmeyecektir.
d) Genel Müdürlüğün onayıyla uygun görülen programlarda, seçme yöntemleri ile ilgili bu maddede belirtilen Birinci Liste/ İkinci Liste ayrımına bağlı kalınması zorunlu değildir. Bu koşula uygun olarak sistem üzerinden açılan TYP’lerde liste kontrolünün kaldırılması için TYP portal numaraları İstihdam
Hizmetleri Dairesi Başkanlığına bildirilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; İdare tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Toplum Yararına Programlar (TYP)
Genelgesinde belirtilen erkekler için 35 yaş üstü olma şartının iptal edilmesini yeniden şeffaf bir seçim yapılmasını sağlayacak adımlar atılmasını talep etmektedir.
10. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde özetle, Toplum Yararına Programlara ilişkin iş ve işlemlerin, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu’nun 48’inci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi ile yedinci fıkrası, Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik ile Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Genelge çerçevesinde gerçekleştirildiği, Öncelikli politika gerektiren grupların Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Genelge’nin 12’nci maddesinin birinci fıkrasıyla belirlendiği, Bu gruba giren kişilerin birinci listede, girmeyen kişiler ikinci listede izlendiği,
Başvuranın katılımcı olarak dahil edildiği 309654 no’lu TYP’nin Toplum Yararına Programların
Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendi kapsamında açıldığı ancak öncelikli politika gerektiren grupların bulunması gerekli görülen 313707 no’lu
TYP’nin ise mezkur Genelgenin 12’nci maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç)
bentleri kapsamında açıldığı ve öncelikli politika gerektiren grupta yer alan kişi sayısının program kontenjan sayısından fazla olması nedeniyle söz konusu TYP’ye yönelik katılımcı belirleme işlemlerinin mezkur Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapıldığı, belirtilmiştir.
11. Genelgenin 12’nci maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) bentleri kapsamında açılan programlarda 35 yaş ve altındaki erkeklerin, özel politika gerektiren grup içerisinde sayılmadığından ikinci listede yer aldığı özel politika gerektiren gruparın da; a) Kadınlar, b) 35 yaş üstü erkekler, c) Engelliler, ç) Eski hükümlüler, d) Terörle mücadelede malul sayılmayacak şekilde yaralananlar, olduğu tespit edilmiştir.
Başvuran tarafından da özel politika gerektiren gruplardan olan 35 yaş üstü erkekler koşulunun iptali talep edilmektedir.
12. Toplum Yararına Programlar; afet, salgın, acil durum dönemlerinde ve diğer mücbir sebeplerde kamu hizmetlerinin desteklenmesi yoluyla özel politika gerektiren gruplar başta olmak üzere işsizlerin çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmalarını engellemek ve bu kişilere geçici gelir desteği sağlamak üzere Türkiye İş Kurumu tarafından aktif işgücü hizmetleri kapsamında kamu kurum ve kuruluşları ile iş birliği yapılarak düzenlenmektedir.
Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ile Toplum
Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge çerçevesinde iş ve işlemler yürütülmektedir.
Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin “Özel Politika
Gerektiren Grupların Belirlenmesi” kenar başlıklı 12’nci maddesinde “Özel politika gerektiren aşağıdaki gruplar Birinci Liste, bunlar dışında kalanlar İkinci Liste olacak şekilde tasnif edilecektir. TYP’ye yapılan başvurular arasından Birinci Liste adayların tamamı için işlem yapılmadan İkinci Liste adaylar değerlendirmeye alınmayacaktır
Özel politika gerektiren gruplardan olan 35 yaş üstü erkekler koşulu ise Genel Müdürlük tarafından belirlenmişitir. TYP katılımcıları öncelikle özel politika gerektiren gruplar arasından ilgili mevzuata göre seçilmektedir.
13. Toplum Yararına Programlar, Türkiye’de de işgücünün niteliklerini geliştirmek, istihdam edilebilirliklerini arttırmak ve işsizliğini azaltmak amacıyla yürürlüğe konulan aktif istihdam 1 politikalarından birisidir. Bu programlar, ülke genelinde işsizliği ve özelde de dezavantajlı gruplar kapsamında, kadınların, uzun süreli işsizlerin, gençlerin, yaşlıların ve engellilerin işsizliğini azaltma hedefine yönelik olarak uygulanmaktadır. Bu programlarla işsizlerin kamu yararına bir iş veya hizmette çalışmaları yoluyla, işsiz katılımcılara geçici iş olanakları ve gelir desteği sağlanmakta, çalışma alışkanlık ve disiplininden uzaklaşmaları engellenerek işgücü piyasasına uyumlarının gerçekleştirilmesine çalışılmaktadır.
Toplum Yararına Programlara başvuru koşullarında 35 yaş üstü erkek olma şartı aranmamaktadır. Katılım şartları; Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, Kuruma kayıtlı olmak, 18 yaşını tamamlamış olmak, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında SGK’ya bildirilmiyor olmak ve isteğe bağlı sigortalılık hariç aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olmamak veya belirtilen kapsamda sigortalı sayılmamak, Emekli ve malul aylığı almıyor olmak, Öğrenci olmamak (açıköğretim öğrencileri hariç).
şeklindedir.
Bu kapsamda; Başvuran, 309654 no’lu TYP’ye başvuruda bulunarak Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğünün görevlendirmesi ile göreve başlamış ve süresi dolduktan sonra ilişiği kesilmiştir. Başvuru konusu 313707 no’lu TYP ise öncelikli politika gerektiren grupların bulunması gerekli görülen, Genelgenin 12’nci maddesinin birinci fıkrası ile ikinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç) bentleri kapsamında açılmıştır. Öncelikli politika gerektiren grupta yer alan kişi sayısının program kontenjan sayısından fazla olması nedeniyle söz konusu TYP’ye yönelik katılımcı belirleme işlemlerinin mezkur Genelge’nin 12’nci maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendi kapsamında yapılmıştır. Başvuran da öncelikli politika gerektiren gruplara dahil olmadığından 313707 no’lu TYP’den faydalanamamıştır.
Anlaşılacağı üzere başvuranın Toplum Yararına Programlara başvurma hakkı elinden alınmamış sadece öncelikli politika gerektiren grupların dahil edilmesi gereken Programa dahil edilememiştir.
Toplum Yararına Programlarda birden fazla liste yöntemi uygulandığından öncelikli politika gerektiren grupların olduğu listeye dahil olunamaması Toplum Yararına Programlardan hiçbir şekilde yararlanılamayacağı anlamına gelmemektedir.
1 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/345369
309654 no’lu TYP ile Sivas İl Milli Eğitim Müdürlüğünün görevlendirmesi neticesinde belirli bir süre
çalışmaları sağlanarak, çalışma hayatı ile bağlarının güçlendirilmesi amaacına hizmet edilmiştir.
14. Anayasanın 5 inci maddesinde, Devletin temel amaç ve görevleri arasında, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak yer almaktadır.
Bireylerin temel hak ve hürriyetlerinin düzenlendiği Anayasada sosyal hukuk devleti, adalet ve eşitlik başta olmak üzere farklı ilkeler doğrultusunda toplumun dezavantajlı gruplarına yönelik tedbirler içeren özel koruyucu hükümlere yer verilmiştir.
Bu bakımdan özellikle sosyal devlet ilkesinin temel niteliği; devletin toplumdaki dezavantajlı gruplar lehine müdahalede bulunması ve bu gruplara dahil bireylere yönelik fırsat eşitliğini sağlayacak şekilde eşitsizlikleri giderici önlemler alması olarak kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasada devlet, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakla; kanun önünde eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla gerekli tedbirleri almakla yükümlü kılınmaktadır. Bu doğrultuda Anayasa’da, dezavantajlı gruplar için alınacak tedbirlerin eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacağı belirtilmiştir.
İstihdam alanında yaş ayrımcılığı, istihdam ve işgücü piyasasında yaşlanmanın getirdiği tecrübe ve bilgi birikimi gibi olumlu yönlerin bir kenara bırakılarak olumsuz faktörlerin, akıl ve beden sağlığında ortaya çıkabilecek sorunların ileri yaş grubundaki herkese yüklenmesi ve bireysel farklılıkların göz ardı edilmesi 2 ve bu tutumun sistematik olarak sergilenmesi olarak tanımlanabilir.
Bu tutumu, işe alım, çalışma hayatı, eğitim ve kariyer olanakları gibi konularda ileri yaştaki çalışanları dezavantajlı duruma düşürdüğü değerlendirilerek idarece; sosyal devlet anlayışı ile istihdamın korunmasına ve artırılmasına, işsizlerin mesleki niteliklerinin geliştirilmesine, işsizliğin azaltılmasına, özel politika gerektiren grupların işgücü piyasasına kazandırılmasına, yardımcı olmak üzere aktif işgücü hizmetleri kapsamında mesleki eğitim kursları, işbaşı eğitim programları, girişimcilik eğitim programları, toplum yararına programlar ve diğer kurs, program, proje ve özel uygulamalar düzenlendiği bu yönde çaba sarf ettiği görülmektedir.
Ayrıca özel politika gerektiren gruplara yönelik istihdam aracılığıyla, belirli düzeydeki bireylerin desteklenerek toplumsal hayata katılım ve katkı düzeyleri artırılmaya çalışılmaktadır. İstihdam imkanlarının çeşitlendirilmesiyle dezavantajlılıktan kaynaklanan toplumsal sorunların önüne geçilmesi hedeflenilmekte ve gerektiğinde ücretsiz meslek eğitimleri ve kurs düzenlemeleri başlıca konular arasında gelmektedir (Selamoğlu, 2002). Bu çerçevede bir yandan ihtiyaç sahibi bireylere vasıf kazandırılmaya çalışılmakta bir yandan da işverenlerle yürütülen ortak proje ve teşviklerle istihdam
2 https://www.csgb.gov.tr/media/1458/leylaalp.pdf
imkanları artırılmaya çalışılmaktadır. İstihdam imkanlarının artırılmasıyla, sosyal yardım kapsamına 3 giren birey sayısının azalacağı ve toplumsal refahın sağlanacağı arzulanmaktadır.
15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Toplum yararına programlarda, özel politika veya uygulama gerektiren grupların, işgücü piyasasında yer alan diğer gruplara göre istihdamında daha fazla güçlük çekilen gruplar olduğu (Toplum Yararına
Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının; (m) bendi), 35 yaş üstü erkeklerin özel politika gerektiren gruplara bu kapsamda dahil edildiği, başvuranın öncelikli politika gerektiren grupların olduğu listeye dahil olamasa da Toplum Yararına
Programlara başvuruda bulunabildiği, farklı liste ile çalışma hayatına dahil edildiği, değerlendirilerek; devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirebileceği de dikkate alındığında idarenin başvuranın talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden başvurunun reddedilmesi sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Sivas İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
3
Https://Www.Researchgate.Net/Publication/334695537_Ozel_Polıtıka_Gerektıren_Gruplarda_Istıhdam_Ve_Aktıf_Icermenın
_Rolu_The_Role_Of_Employment_And_Actıve_Inclusıon_Of_Groups_Requırıng_Specıal_Polıcy