|
ÖZET: Başvuru, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından yapılan toptan ödeme tutarına itiraz eden bir birey tarafından gerçekleştirilmiştir. Başvuran, 911 prim ödeme gününe karşılık olarak aldığı 817,33 TL’nin yetersiz olduğunu, bu tutarın asgari ücret üzerinden hesaplanması gerektiğini belirtmiştir. SGK, başvuranın itirazını değerlendirerek, yapılan ödemenin mevzuata uygun olduğunu ve hesaplamada hata bulunmadığını ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, SGK’nın açıklamalarını ve ilgili mevzuatı inceleyerek, başvurunun reddi yönünde bir karar almıştır. İnceleme sonucunda, SGK’nın yaptığı ödeme işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edilmiştir. Başvuranın talebinin, SGK’nın hesaplama yöntemine dayandığı ve bu yöntemlerin mevzuata uygun olduğu vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine karar vermiştir. Bu karar, başvurana ve SGK’ya tebliğ edilmiştir. Başvuran, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/8293-S.20.12904
BAŞVURU NO : 2019/21127
KARAR TARİHİ : 01/06/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın toptan ödeme tutarına itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda; başvuran
SGK prim iadesiyle 911 güne karşılık toplamda 817,33 TL prim iadesi aldığını, yani her bir gün karşılığı kendisine 0,89 TL ödeme yapıldığını, diğer yandan asgari ücretli birinin aylık
SGK prim ödemesinin 358,18 TL olduğunu, bu hesapla kendisine yapılan prim ödemesinin aylık 26,91 TL’ye denk geldiğini ifade ederek, ödenen tutarın en azından aylık asgari ücret üzerinden yapılan prim ödemesine denk gelecek şekilde tarafına ödenmesini talep ettiği ve
Kurumumuzca 14/10/2019 tarihli gönderme kararı verilen başvurusuna SGK tarafından olumsuz cevap verildiğini ifade ederek, mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 31/12/2019 tarihli ve sayılı bilgi belge isteme yazısına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu(SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 07/02/2020 tarihli ve / sayılı yazıda özetle; 2.1. Sigortalının 4/1(a) kapsamındaki toplam 911 prim ödeme gün sayısının tamamının toptan ödemeye esas olduğu, 2.2. Sigortalının 4/1(a) kapsamında 25/02/1970-16/11/2000 tarihleri arasında geçen 911 prim ödeme gün sayısı karşılığı 295,88 TL toptan ödemeye esas prim tutarının güncelleme katsayısı ile güncellenmesi sonucu 817,33 TL olarak ödenmesinde hata bulunmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 16/06/2006 tarihli ve 26200 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun; 5.1. “Yaşlılık toptan ödemesi ve ihya” başlıklı 31 inci maddesinin birinci fıkrasında; “4 üncü maddenin birinci fıkrasının; (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile bu Kanuna göre ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan, herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılan veya işyerini kapatan ve yaşlılık aylığı bağlanması için gerekli yaş şartını doldurduğu halde malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında ise kendi adına bildirilen, (b) bendi kapsamında ise ödediği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.” 5.2. “Toptan ödeme ve ihya geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 5 inci maddesinde; “Bu
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar için bu Kanuna göre yapılacak toptan ödemelerin, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki hizmet sürelerine ait bölümü, bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanarak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile toptan ödemenin yapılmasına ilişkin yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile çarpılarak bulunan tutar, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonraki süreler için bu Kanuna göre hesaplanan toptan ödeme tutarına ilave edilerek ödenir.” 6. 31/01/2004 tarihli ve 25363 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 5083 sayılı Türkiye
Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanunun “Türk Lirası ile Yeni Türk Lirası arasında değişim oranı ve Yeni Kuruşa tamamlama” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türk Lirası değerler Yeni Türk Lirasına dönüştürülürken, bir milyon Türk Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir
Yeni Türk Lirası (l YTL) değişim oranının esas alınır.” 7. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin “Yaşlılık toptan ödemesi ve ihyası” başlıklı 59 uncu maddesinde; “(1)Yaşlılık toptan ödemesi, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının; (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar ile ilk defa (c) bendi kapsamında sigortalı olanlardan, herhangi bir nedenle çalıştığı işten ayrılan, işyerini kapatan veya devredenlerden Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen yaş şartını doldurduğu halde malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalıya örneği Kurumca hazırlanan dilekçe ile Kuruma başvurması halinde yapılır.”
…
“(3) Toptan ödeme tutarı, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primleri güncelleme katsayısı ile güncellenerek hesaplanır. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bendi kapsamındaki sigortalıların kendisinin ve işverenlerinin, (b) bendi kapsamındaki sigortalının ise kendisinin ödediği malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin her yıla ait tutarı, primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek toptan ödeme şeklinde verilir.” 8. SGK Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2018/38 sayılı Genelgesinin; “1.1.
Yaşlılık Toptan Ödemesi” başlıklı maddesinde; ….
“Yaşlılık toptan ödemesinin tutarı;
Sigortalı;
– 4/1-(a) ve 4/1-(c) kapsamında ise kendi adına bildirilen, – 4/1-(b) kapsamında ise kendisinin ödediği, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin (% 20) her yıla ait tutarının;
– Toptan ödemeye esas hizmet sürelerinin Kanunun yürürlük tarihinden önce (2008/Ekim (hariç)) olması halinde, Kanunun geçici 5 inci maddesi gereğince, bu Kanunla bazı maddeleri yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre bu Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanarak, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile toptan ödemenin yapılmasına ilişkin yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan tutarı, – Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten (2008/Ekim (dahil)) sonraki süreler için primin ait olduğu yıldan itibaren yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için, her yılın gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek tespit edilen tutarı, toptan ödeme şeklinde verilecektir. Kısa vadeli sigorta kolları ile genel sağlık sigortası primleri toptan ödeme yoluyla ödenmeyecek ayrıca, sigortalının hizmet borçlanmaları da yaşlılık toptan ödemesine dahil edilmeyecektir.”
…
hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yürütülen işlemlerde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuranın 25/02/1970-16/11/2000 tarihleri arasında 4/1-(a) kapsamında geçen 911 prim ödeme gün sayısı karşılığı yapılan toptan ödeme tutarına itiraz ettiği, buna karşın SGK’nın toptan ödemeye esas prim tutarının güncelleme katsayısı ile güncellenmesi sonucu yapılan ödemede hata bulunmadığından bahisle itirazı reddettiği, bunun üzerine başvuranın mağduriyetinin giderilmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunduğu görülmektedir.
11. Başvuruya konu uyuşmazlığın, SGK tarafından başvurana ödenen toptan ödeme tutarına itiraz noktasında toplandığı görülmektedir.
12. Somut olay kapsamında yapılan incelemede; 12.1. Başvuranın, Bursa SGM kayıtlarına 25/07/2019 tarihinde giren dilekçesi ile toptan ödeme başvurusunda bulunduğu, görülmüştür.
12.2. Hizmet döküm belgesine göre; 1970 yılından 36 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 368.00, 1971 yılından 56 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 960.00, 1973 yılından 202 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 7,268.00, 1974 yılından 87 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 2,972.00, 1996 yılından 211 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 100,674,000.00, 1998 yılından 1 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 2,103,611.00, 1999 yılından 132 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 478,590,400.00, 2000 yılından 186 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının 898,000,000.00 olmak üzere toplam 911 gün hizmetinin 4/1(a) kapsamında geçtiği tespit edilmiştir.
12.3. 5083 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanunun 2 nci maddesinde; Türk Lirası değerlerinin Yeni Türk Lirasına dönüştürülürken, bir milyon Türk
Lirası (1.000.000 TL) eşittir bir Yeni Türk Lirası (l YTL) değişim oranının esas alınacağı hükmü düzenlenmiştir.
12.4. Bu kapsamda, başvuranın söz konusu çalışmalarının tamamının 5083 sayılı Kanunun yürürlüğe girmeden önceki tarihlerde geçtiği dikkate alındığında, prime esas kazanç tutarlarından altı sıfır atılmak suretiyle hesaplama yoluna gidildiği tespit edilmiştir.
12.5. Bu kapsamda; 1970 yılı için prime esas kazanç 000,6 TL, 1971 yılı için prime esas kazanç 000,9 TL, 1973 yılı için prime esas kazanç 00,7 TL, 1974 yılı için prime esas kazanç 00,3 TL,
1996 yılı için prime esas kazanç 100 TL, 1998 yılı için prime esas kazanç 2 TL, 1999 yılı için
prime esas kazanç 478 TL, 2000 yılı için prime esas kazanç 898 TL, olmak üzere prime esas kazanç toplamda 1.479 TL olarak belirlenmiştir.
13. Diğer yandan; Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 2018/38 sayılı Genelgesine göre; yaşlılık toptan ödemesinin tutarı hesaplanırken Sigortalının 4/1-(a) kapsamında olması durumunda kendi adına bildirilen, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin (% 20) her yıla ait tutarının; 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği Ekim 2008 tarihinden önce olması halinde 5510 sayılı Kanunun geçici 5 inci maddesi gereğince Kanunun yürürlük tarihi itibarıyla hesaplanarak, Kanunun yürürlüğe girdiği tarih ile toptan ödemenin yapılmasına ilişkin yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan tutarın toptan ödeme şeklinde verileceği hükme bağlanmıştır.
14. 12.5 numaralı paragrafta yer alan veriler ve 13 numaralı paragrafta yer alan mevzuat hükmü birlikte değerlendirildiğinde başvuranın 911 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının %20’si üzerinden yapılan hesaplamada 295,88 TL esas alınarak, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği
Ekim 2008 tarihinden toptan ödemenin yapıldığı yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile güncellenerek yapılacak toptan ödemenin bulunması gerekmektedir.
15. Bu kapsamda; Kurumumuzun 31/12/2019 tarihli ve S.21385 sayılı bilgi belge isteme yazısı ile SGK’dan 2008 ila 2018 yılları arasında toptan ödeme güncelleme katsayıları temin edilmiş, başvuranın 911 güne ilişkin prime esas kazanç tutarının %20’si üzerinden yapılan hesaplama ile birlikte 2008 ila 2018 yılları arasında toptan ödeme güncelleme katsayıları üzerinden yapılan hesaplamada başvurana SGK tarafından ödenen 817,33 TL’lik ödeme işlemlerinde hata olmadığı değerlendirilmiştir.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın, 1970, 1971, 1973, 1974, 1996, 1998, 1999 ve 2000 yıllarında toplamda 911 prim ödeme günü için yaptığı toptan ödeme talebine istinaden SGK tarafından yapılan ödemede, Türk Lirası değerlerinin Yeni Türk
Lirasına dönüştürülürken uğradığı değişim oranı, prime esas kazanç tarihlerinin çok eskiye dayanması, söz konusu tutarın %20’si üzerinden yapılan hesaplama ile birlikte 911 prim ödeme gün sayısı karşılığı 295,88 TL toptan ödeme olarak hesap edilmiş, 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği Ekim 2008 tarihinden toptan ödemenin yapıldığı yazılı istek tarihine kadar geçen yıllar için her yılın güncelleme katsayısı ile güncellenmesi sonucu yapılan 817,33 TL’lik ödemede işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Bu kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi