|
ÖZET: Trabzon ili Arsin ilçesine bağlı Yolüstü Mahallesi sakinleri, 251 numaralı Trabzon-Fındıklı otobüs hattının güzergahının 2 km uzatılmasını talep etti. Başvuru, mahalle muhtarı aracılığıyla yapılmış ancak olumsuz yanıt alınmıştır. Mahalle sakinleri, mevcut güzergahın şehir merkezine uzak olması nedeniyle ulaşımda zorluk yaşadıklarını ifade etmişlerdir.
Trabzon Büyükşehir Belediyesi, başvuruya verdiği yanıtta, güzergah değişikliğinin gerekli olmadığını belirtmiştir. Yapılan ölçümler, Yolüstü Mahallesi’ne ulaşımın 4,5 km ek mesafe gerektirdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, bu değişikliğin mevcut yolcuların mesaiye yetişmelerini olumsuz etkileyeceği ve Yolüstü Mahallesi’nden bir ay boyunca hiç yolcu binmediği tespit edilmiştir. İdare, mevcut ulaşım imkanlarının yeterli olduğunu ve özel taşımacılık hizmetlerinin sağlandığını vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuruyu kısmen kabul ederek, Trabzon Büyükşehir Belediyesi’ne gelecekte benzer taleplerin mali durum ve güzergah koşulları çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi önerisinde bulunmuştur. Başvuranın talebi, yolcu azlığı ve mesaiye yetişme sorunları nedeniyle reddedilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/16045-S.21.25705
BAŞVURU NO : 2021/11326
KARAR TARİHİ : 10/11/2021
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Trabzon-Fındıklı otobüs güzergahının uzatılması talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 24/06/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran tarafından Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; Trabzon ili Arsin ilçesine bağlı
Yolüstü mahallesi için kullanılmakta olan 251 numaralı Trabzon-Fındıklı (07:00 saatinde FındıklıTrabzon; 14:00 saatinde Trabzon- Fındıklı) hattına ait güzergahın 2 km daha uzatılma talebinin olduğunu; taleple ilgili olarak Mahalle muhtarı aracılığı ile dilekçe ile başvuru yapıldığı ancak taleplerinin hiçbir inceleme yapılmadan olumsuz olarak cevaplandığı; ancak güzergahın iş, hastane ve diğer nedenlerle
Trabzon şehir merkezine gitmek isteyen mahalle sakinlerince yoğun olarak kullanıldığı; fakat güzergahın ikamet ettikleri mahalleye uzak olması nedeniyle oldukça zorlandıkları iddia ve ifade edilerek; 251 numaralı Trabzon- Fındıklı güzergahının 2 km daha uzatılarak Yolüstü Mahallesine kadar getirilmesi ve mağduriyetinin giderilmesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca bilgi belge talep edilmiştir. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı Ulaşım Dairesi
Başkanlığı’ndan alınan 15/09/2021 tarih ve cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. “Trabzon ili Arsin ilçesine bağlı Fındıklı Mahallesine hizmet veren 251 Fındıklı-Arsin hattının güzergahı değiştirilmesi talep edilerek; Yolüstü Mahallesine’de uğraması talep edilmektedir. Ancak bu durum ile ilgili yapılan çalışmalar sonucunda ortaya çıkan veriler aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır;
2.2 Fındıklı-Arsin hattı güzergâhının talepte belirtildiği gibi Yolüstü Mahallesine girmek için 2 km
güzergah değiştirmesi gerektiği yapılan ölçümler ile doğru olmadığı tespit edilmiştir,
2.3. Yapılan çalışmalar sonucunda Yolüstü Mahallesine giriş yönünde 2km; dönüş yönünde 2,5 km olmak üzere toplam 4,5 km’ye tekabül ettiği saptanmıştır.
2.4. Yol şartları dikkate alındığında mevcutta Fındıklı-Arsin hattında çalışan otobüsün, Yolüstü
Mahallesi güzergâhını takip etmesi durumunda hızının ortalama 30 km/s olacağı, böylelikle hali hazırda bu hattı kullanan yolcunun Arsin’de bulunması gereken saat 07:45’te olamayacağı tespit edilmiştir. Bu durumun saat 08:00 mesaisine yetişmekte olan personeli etkileyeceği öngörülmektedir. Bu sebepler irdelendiğinde mevcutta Fındıklı-Arsin hattını kullanan yolculara mağduriyet yaratacaktır.
2.5. Güzergah değişikliği talep edilen Yolüstü Mahallesinin, Fındıklı-Arsin güzergahına erişim durağından bir aylık yolcu verisi incelenmiş olup; “7783 Fındıklı Yolüstü” kodlu duraktan bir ay boyunca hiç yolcu binmediği tespit edilmiştir.
2.6. Yolüstü Mahallesinin mevcutta ulaşım imkânlarının sağlanması amacıyla plakalı araçların (16+1 kapasiteli) özel taşımacılık yaptığı ve bundan dolayı herhangi bir ulaşım problemi yaşamadıkları tespit edilmiştir.
2.7. Yolüstü Mahallesi nüfusu 565 kişi olduğu ve bu mahalle nüfusuna emsal olan Trabzon Büyükşehir
Belediyesi merkez ilçesi olan Ortahisar ilçe sınırlarında yer alan Subaşı, Tosköy, Ağıllı, Yeşilbük
Mahallelerinin yolcu potansiyellerinin yetersiz olması ve envanterde bulunan otobüslerin bu mahallelere hizmet vermek amacıyla yetersiz kalmaktadır.
2.8. Yolüstü Mahallesi güzergahı açılması durumunda günlük 4,5 km hat uzamasının aylık yakıt maliyetini 264,52 TL artıracağı öngörülmektedir.”
Dendiği ayrıca yazı ekinde de Fındıklı-Arsin hattının güzergahı ile ilgili görselin de Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
2.9 21/04/2021 tarihli ve 341 sayılı tarafından Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığına
gönderilen yazı da “Trabzon ili, Arsin ilçesi, Yolüstü Mahallesi için 02.03.2021 tarihli dilekçenizde 251
Trabzon-Fındıklı hattının güzergâhının uzatılmasını talep etmişsiniz. Talebiniz ulaşım planlama kapsamında değerlendirilmiş olup uygun bulunmamıştır.” açıklamalarına yer verildiği tespit edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili
“ şikâyetleri inceler.
3.2. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, /
3.3. “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesi; “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden
incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 4.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliği’nin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.” 5. 03/07/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun; 5.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14 üncü maddesi; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla… İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; defin ve mezarlıklar; ağaçlandırma, park ve yeşil alanlar; konut; kültür ve sanat, turizm ve tanıtım, gençlik ve spor orta ve yükseköğrenim öğrenci yurtları; sosyal hizmet ve yardım, nikâh, meslek ve beceri kazandırma; ekonomi ve ticaretin geliştirilmesi hizmetlerini yapar veya yaptırır…
Hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırası, belediyenin malî durumu ve hizmetin ivediliği dikkate alınarak belirlenir.
Belediye hizmetleri, vatandaşlara en yakın yerlerde ve en uygun yöntemlerle sunulur.
Hizmet sunumunda engelli, yaşlı, düşkün ve dar gelirlilerin durumuna uygun yöntemler uygulanır.
Belediyenin görev, sorumluluk ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…” 5.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15 inci maddesi; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: …
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek…
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek…”, 6. 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun; 6.1. “Büyükşehir ve ilçe belediyelerinin görev ve sorumlulukları” başlıklı 7 nci maddesi; “Büyükşehir belediyesinin görev ve yetkileri şunlardır…
f) Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek,…
p) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gerekli tesisleri kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek, büyükşehir sınırları içindeki kara ve denizde taksi ve servis araçları dâhil toplu taşıma araçlarına ruhsat vermek. (Ek cümle: 16/5/2018-7144/14 md.) Büyükşehir içindeki toplu taşıma hatlarıyla ilgili olarak; şehir merkezine olan uzaklık, nüfus ve hattı kullanan sayısı kriterleri esas alınarak tespit edilecek hatlarla ilgili toplu taşıma hizmetlerinin işlettirilmesine karar vermek.
6.2. “Ulaşım hizmetleri” başlıklı 9 uncu maddesi; “Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler
Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur. İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.
Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.” 7. Trabzon Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi Yönetmeliğinin; 7.1. “Bağlayıcılık” başlıklı 6 ncı maddesi; “Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; Büyükşehir Belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.” 7.2. “Görev ve yetkileri” başlıklı 8 inci maddesi; “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, /
e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, görev ve yetkilidir.
Hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ile kısmen reddi yönünde hazırlanan
“Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran Trabzon ili Arsin ilçesine bağlı Yolüstü mahallesi için kullanılmakta olan 251 numaralı
Trabzon-Fındıklı hattına ait güzergahın 2 km daha uzatılma talebinin olduğunu; taleple ilgili olarak
Mahalle muhtarı aracılığı ile dilekçe ile başvuru yapıldığı ancak taleplerinin hiçbir inceleme yapılmadan olumsuz olarak cevaplandığı; ancak güzergahın iş, hastane ve diğer nedenlerle Trabzon şehir merkezine gitmek isteyen mahalle sakinlerince yoğun olarak kullanıldığı; fakat güzergahın ikamet ettikleri mahalleye uzak olması nedeniyle oldukça zorlandıklarını bu nedenle de bahse konu otobüs hattının güzergahının 2 km daha uzatılarak Yolüstü Mahallesine kadar getirilmesini talep etmektedir.
10. Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen cevabi yazıda; “Fındıklı-Arsin hattı güzergâhının talepte belirtildiği gibi Yolüstü Mahallesine girmek için 2 km güzergah değiştirmesi gerektiği yapılan ölçümler ile doğru olmadığı; Yolüstü Mahallesine giriş yönünde 2 km; dönüş yönünde 2,5 km olmak üzere toplam 4,5 km’ye tekabül ettiği; yol şartları dikkate alındığında mevcutta Fındıklı-Arsin hattında çalışan otobüsün, Yolüstü Mahallesi güzergâhını takip etmesi durumunda hızının ortalama
30 km/s olacağı, böylelikle hali hazırda bu hattı kullanan yolcuların Arsin’de bulunması gereken saat
07:45 iken söz konusu saatte Arsin’de olamayacağı nedeniyle saat 08:00 mesaisine yetişmekte olan personelin etkileneceği, bu husus doğrultusunda mevcutta Fındıklı-Arsin hattını kullanan yolcuların mağdur olacağı; güzergah değişikliği talep edilen Yolüstü Mahallesinin, Fındıklı-Arsin güzergahına erişim durağından bir aylık yolcu verisinin incelendiği ve bir ay boyunca hiç yolcu binmediği; Yolüstü
Mahallesinin mevcutta ulaşım imkanlarının sağlanması amacıyla plakalı araçların (16+1 kapasiteli) özel taşımacılık yaptığı ve bundan dolayı herhangi bir ulaşım problemi yaşanmadığının tespit edildiği; Yolüstü Mahallesi nüfusunun 565 kişi olduğu ve bu mahalle nüfusuna emsal olan Trabzon
Büyükşehir Belediyesi merkez ilçesi olan Ortahisar ilçe sınırlarında yer alan Subaşı, Tosköy, Ağıllı, Yeşilbük Mahallelerinin yolcu potansiyellerinin yetersiz olması ve envanterde bulunan otobüs sayılarının bu mahallelere hizmet vermek amacıyla yetersiz kaldığı; Yolüstü Mahallesi güzergahı açılması durumunda günlük 4,5 km hat uzamasının aylık yakıt maliyetin 264,52 TL artıracağının öngörüldüğü.” hususları bildirilmiştir.
11. Somut dosya ile ilgili olarak dosya hakkında bilgi almak üzere Yolüstü muhtarı ile telefon görüşmesi yapılmıştır. Yapılan görüşmede, özet olarak; (16+1 kapasiteli) bir araç ile özel taşımacılık yapıldığı, söz konusu taşımacılığın sabah ve akşam seferi olacak şekilde gerçekleştiği ancak talep olmaması durumunda seferin yapılmadığı bilgisi edinilmiş, günlük olarak düzenli bir kullanım olmadığı bazen 2 kişi bazen 10 kişi gibi değişkenlik gösterdiği; ayrıca mevcut Fındıklı-Arsin güzergahındaki otobüs seferinden faydalanmak isteyenlerin de yaklaşık 2 km’lik bir mesafeyi yürüyerek Fındıklı Yolüstü durağından otobüse binebildikleri bilgisi paylaşılmıştır.
12. Konuyla ilgili olarak idare tarafından Kurumumuza gönderilen belge eklerinde Fındıklı mahalle muhtarı tarafından Trabzon Büyükşehir Belediyesine verilen dilekçede ise özetle; “Arsin-Fındıklı
Mahallesi arasında çalışan Trabzon Büyükşehir Belediyesine ait otobüsün Fındıklı mahallesinden sabah
07.00 de hareket ettiği; Yanbolu vadisinden Arsin Trabzon’a gittiği; söz konusu otobüs hattına Yolüstü
mahallesinin ekleneceğinin söylendiği; bu hattın Fındıklı mahallesinin ihtiyacını zor karşıladığı; daha önce komşu mahallelerden de benzer taleplerin olduğu ancak bu durumun iptal edildiği, başka mahallelere otobüsün gitmesi durumunda sabah işlerine giden vatandaşların ve memurların işlerine geç kalmalarına neden olacağı için söz konusu güzergâhın değiştirilmemesini talep ettiği” anlaşılmıştır.
13. Şikâyet konusu talep incelendiğinde; başvuranın, mevcut Fındıklı-Arsin hattı güzergâhına ikamet ettiği Yolüstü Mahallesinin de eklenmesini talep ettiği; idarenin ise mevcut durum ve değerlendirmeleri kapsamında Fındıklı-Arsin güzergahına erişim durağından bir aylık yolcu verisinin incelenmesi sonucunda bir ay boyunca hiç yolcu binmediği ve mevcut hattın değiştirilmesi durumunda bu hattı kullanan yolcuların mesaiye yetişmeleri konusunda mağdur olacakları ve Yolüstü Mahallesi nüfusuna emsal olan Trabzon Büyükşehir Belediyesi merkez ilçesi olan Ortahisar ilçe sınırlarında yer alan Subaşı, Tosköy, Ağıllı, Yeşilbük Mahallelerinin yolcu potansiyellerinin yetersiz olması ve envanterde bulunan otobüs sayılarının bu mahallelere hizmet vermek amacıyla yetersiz kaldığı ve ulaşım planlama kapsamında talebin değerlendirildiği ve uygun bulunmadığının ifade edildiği; bu noktada uyuşmazlığın idare tarafından mevcut güzergah hattını güncellememesi nedeniyle yaşanan mağduriyet noktasında toplandığı görülmektedir.
14. Ülkemizde kentlerin gelişimi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla toplu taşıma hizmetlerinde yolcu taleplerinin arttığı görülmektedir. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
15. Nitekim hem Belediye Kanununda hem de Büyükşehir Belediyesi Kanununda, şehir içi trafik düzenlemesinin belediyenin görev alanında olduğu belirtilerek Belediyenin yetkileri ve imtiyazları arasında, toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek hükümlerine yer verilmiştir.
16. Anayasada, Devletin temel amaç ve görevleri arasında kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacak
surette sınırlayan ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olarak sayılmıştır. Anayasanın 65 inci maddesinde de devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun önceliklerini gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceği hususu hüküm altına alınmıştır. Benzer şekilde Belediye Kanunun 14 üncü maddesinde de belediye tarafından hizmetlerin yerine getirilmesinde öncelik sırasının belirlenmesinde belediyenin mali durumu ile hizmetin ivediliğinin dikkate alınacağı hüküm altına alınmıştır. Sınırlı mali kaynaklara sahip olan belediyelerin kendisine verilen görevleri yerine getirmesine yönelik yapacağı plan ve programlarda bu öncelik sıralamasının belirlenmesi büyük önem arz etmektedir. Nitekim söz konusu öncelik sırasının belirlenmesinde kullanılan ölçütler dikkate alınmadan plan ve program yapmak bazı hizmetlerin aksamasına hatta bir takım hizmetlerin hiç yapılmamasına dahi neden olabilecektir.
Belediye Kanununda yer alan hüküm gereğince hizmetlerin yerine getirilmesindeki öncelik sırasının belirlenmesinde temel alınan kıstaslardan biri mali durumdur. Belediyenin mali durumunun iyi olması halinde yapılacak olan görevin belirlenmesinde hizmetin ivediliği kriteri kıstas alınmaktadır.
Ancak hizmetin ivediliğinin belirlenmesinde somut olayın durumuna göre bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
17. Şikâyet konusu olayda da olduğu gibi ulaşım, su, yol gibi talepler vatandaşlar için büyük önem taşımakta olup bu tür kamu hizmetlerinin sunulması hem vatandaşlar hem de yerel yönetimler için çok elzem bir durumdur. Ancak mali yeterlilikler göz önünde bulundurulduğunda belediyenin imkanları ölçüsünde bu hizmetlerin öncelik sırasına ve ivediliğine bakılarak yerine getirileceği açıktır. Bu kapsamda halkın beklentileri doğrultusunda hizmet sunulması ve hizmet alıcılarının maddi ve manevi bakımdan tatmin edilmeleri, kamu idarelerinin hızlı hareket edebilmelerine ve isabetli kararlar alabilmelerine bağlıdır.
18. Dolayısıyla İdareye belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda serbesti tanınması ya da idarenin belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması, idarenin takdir yetkisi olarak tanımlanmaktadır.
19. Anayasa Mahkemesinin 25/11/2015 tarih ve E.2015/50, K.2015/107 sayılı kararında, “…. İdarelerin, kanunlarla verilen görevleri yerine getirirken alacağı kararların, her türlü olay ve olgu göz önünde bulundurularak önceden hukuk kurallarıyla belirlenmesi mümkün olmadığı gibi kamu hizmetlerinin ve toplumsal ihtiyaçların değişkenliği dikkate alındığında uygun bir yöntem de değildir. Bu nedenle, idarelerin karşılaştıkları farklı durumlar karşısında en uygun çözümü üretebilmeleri için takdir yetkisiyle donatılmaları zorunludur. Takdir yetkisinin amacı, idareye farklı çözümler arasından uygun ve yerinde olanı seçme serbestîsi tanımaktır. …” şeklinde açıklamada bulunmak suretiyle, idareye takdir yetkisi tanımasının gerekliliği hususunu vurgulamaktadır.
20. Kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanınmıştır. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için bir takım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak, kamu kudretinden yararlanarak bir takım idari işlemler yapmaktadır. Kamu hizmetlerinde meydana gelen nitelik ve nicelik artışına paralel olarak, bu hizmetleri yürütmek için gerekli organizasyon, personel, eylem ve işlemlerin artışı sonucu, büyüyen ve yayılan bu etkinliğin kontrol altına alınması ve denetlenmesi her geçen gün daha büyük önem arz etmektedir.
/
20.1. İdari işlemlerin, yasal olarak yetkilendirilmiş kişilerce, yasal esaslar dahilinde yapılabilme yeteneği olarak tanımlanabilecek yetki, kamu düzenine ilişkin olup, kişilere değil, işgal edilmiş pozisyonlara tanınmış bir haktır.
İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır…İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirken az ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden söz edilir.
20.2. İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararların içeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. Bu gibi durumlarda takdir yetkisinden söz edilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır.İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin “keyfi ” olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdare takdir yetkisini kullanırken; yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, kamu yararını gözetmeli, hizmetin gereklerini göz önüne almalı, gerekçe göstermeli ve eğer yasalar özel koşullar öngörmüş ise bunlara da uymalıdır.
20.3. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bu koşullara uymalı, takdir yetkisini gerekçeli olarak kullanmalıdır.
21. Somut olayda yerleşim bölgesi ve nüfus yoğunluğu dikkate alınarak ilgili idare olan Tabzon
Büyükşehir Belediye Başkanlığınca toplu taşıma seferlerinin Sadece Fındıklı-Arsin güzergahı üzerinde yapıldığı, güzergah üzerinde yer alan yerleşim yerlerinde de mevcut güzergahın değiştirilmesine ilişkin taleplerin olduğu ancak idarece bu taleplerin reddedildiği son olarak da
Yolüstü Mahallesinin mevcut güzergaha dahil edilmesi talebinin de Trabzon Büyükşehir
Belediyesince uygun görülmediği, diğer bir mahalle muhtarının otobüsün mahallenin ihtiyacını zor karşıladığı, ilave bir hattın eklenmesi durumunda mesaiye yetişilmeyeceği, bu nedenle güzergahın değişmemesi yönünde talepte bulunulduğu anlaşılmıştır.
22. Bu bağlamda ve dosya kapsamına göre yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; 22.1. Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; güzergâha Yolüstü Mahallesinin de ilave edilmesi talebinin günlük yolcu kullanımının azlığı, güzergaha ilave yapıldığından otobüsteki kişilerin mesaiye yetişemeyeceği, mevcutta 16+1 kapasiteli özel yolcu taşımacılığının yapılması; yol durumu ve maliyet hesabı kapsamında değerlendirildiğinde bahse konu talebe ilişkin olarak uyuşmazlık konusu hakkında ilgili idarelerince tesis edilen idari işlemlerde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.
22.2. Diğer taraftan; Yolüstü Mahallesi ve çevre mahallelerde de otobüs hattı ya da güzergah değiştirilmesi talebi olduğu, bu kapsamda yaşanan mağduriyetin giderilmesi amacıyla ilgili idarece ilerleyen süreçte belediyenin mali durumu ve güzergah değişikliği talep edilen yerlerdeki yol durumunun tekrar değerlendirilerek sorumlu idare tarafından gerekli girişimlerin başlatılması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
/
23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarelerin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Trabzon İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre ŞİKÂYET
BAŞVURUSUNUN KISMEN KABULÜ ile KISMEN REDDİNE, Talep edilen otobüs hattında yolcu azlığı ve ilave yapıldığında diğer yolcuların mesaiye yetişememesi nedeniyle mevcut koşullarda başvuranın talebinin REDDİNE, Diğer taraftan belediyenin mali durumu göz önünde bulundurularak ilerleyen süreçte başvuranın ve benzeri taleplerin yeniden değerlendirilmesi hususunda Trabzon Büyükşehir Belediye Başkanlığına
TAVSİYEDE BULUNULMASINA
Kararın BAŞVURANA ve TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/