Trabzon ilinde ticari plaka tahsisi için yapılan başvurunun değerlendirilmesi talebi (KDK)

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde;

“…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet

Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” , 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun

Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 13/101983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “il ve ilçe trafik komisyonları” başlıklı 19/04/1989 tarihinde yapılan değişik halinde;

“İl sınırları içinde mahallî ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliği bakımından yönetmelikte gösterilen konular ve esaslar çerçevesinde, itlerde vali veya vali yardımcısının başkanlığında, emniyet, jandarma, belediye ve Türkiye Şoförler ve Otomobilciler

Federasyonunun birer temsilcisi ile T.C. Karayolları Genel Müdürlüğünün o ildeki kuruluşlarının uzman ve teknik bir temsilcisinden oluşan İl Trafik Komisyonu, ilçelerde kaymakamın başkanlığında, aynı kuruluşların üst düzey yöneticileri veya görevlendirecekleri uzman veya teknik temsilcilerinin katıldığı İlçe Trafik Komisyonu kurulur.

Kuruluşu bulunan yerler hariç, İlçe Trafik komisyonlarına karayolları temsilcilerinin katılması zorunlu değildir.

Bu komisyonlara, görüşleri alınmak üzere oy hakkı olmaksızın diğer kuruluş temsilcileri de çağrılabilir.

İlçe Trafik Komisyonu kararları, İl Trafik Komisyonunca incelenip vali tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer.

Komisyonlar birden fazla eksik üye ile toplanamaz. Kararlar oy çokluğu ile alınır. Oy eşitliği halinde Başkanın oyunun bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.

İl Trafik Komisyonu kararları valinin onayı ile yürürlüğe girer.”

6. 02/04/1986 tarihli Ticari Plakların Verilmesinde Uyulacak usul ve Esaslar Hakkındaki 86/10553 Bakanlar Kurulu Kararının;

6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu kararda amaç, vatandaşın ulaşım ihtiyacını karşılamak üzere toplu taşımacılığın geliştirilmesi, plaka karaborsacılığının ve korsan taksiciliğin önlenmesi, fiilen çalışmakta olan şoför esnafının korunması maksadıyla taksi, dolmuş, minibüslere verilecek ticari plakaların sayısı, verilme usul ve esaslarının belirlenmesi”

6.2. Aynı kararın “Ticari Plaka Verilecekler” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Ticari plaka verilebilmesi için; a)Şoförlük mesleğini geçim kaynağı olarak seçmiş olduğunu ve sürekli icra ettiğini beyan etmiş olmak, b)En az iki yıldan beri o ilde ikamet etmek, c)Şoförlük derneğine üye olmak, şarttır. Ticari plaka sahipleri bu plakları, taşıtla birlikte veya yarı olarak yalnız birinci fıkradaki şartları haiz kişilere satabilir.”

6.3. “Ticari Plaka Sayısının Tespiti” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Nüfus artışı ve şehrin ulaşım planı dikkate alınmak suretiyle o il ve ilçelerin toplu taşıma ihtiyacı, trafik komisyonu tarafından düzenlenecek bir raporla İçişleri Bakanlığına bildirilir”

6.4. 7. Maddede “trafik komisyonlarınca ticari plaka tahdidi bulunmayan illerde tahdit konulmasına karar verildiği takdirde o il hakkında u Karar hükümleri uygulanır” hükümleri düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin, somut olayda başvuranın talebini yerine getirmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu tespit edildiğinden, talebin reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

VI. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran Trabzon ilinde güzergâh izin belgesi ile aracıyla taşımacılık yaptığını, il trafik komisyonunun yaptığı çalışma nedeniyle araçlarının hatsız kaldığını, 18/09/2019 tarihinde ilgili belediye başkanlığına yeniden hat tahsisi yapılması amacıyla yaptığı başvurunun ret edildiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

9. Şehirleşmenin ve nüfus yoğunun hızla artmasına bağlı olarak şehir içi ulaşımın sağlanmasında toplu taşımanın önemi artmıştır. Toplu taşıma faaliyetinin bir düzen içinde yapılması bu hizmetten faydalanan vatandaşların kaliteli ve sağlıklı bir şekilde ulaşım imkânına erişmelerine imkân tanımaktadır. Dolaysıyla toplu taşıma faaliyetinin idarelerin gözetimi ve denetimi altında yürütülmesi için gerekli düzenlemelerin yapılması kaçınılmazdır. Toplu taşıma hizmetini yürütenlerin (taksi, dolmuş, minibüs v.b.) idareler tarafından kendilerine yüklenilen görevleri hukuk devleti anlayışı içinde yerine getirmeleri beklenmektedir.

10. Şikayet dosyası ve ekleri incelendiğinde; Trabzon ilinde şehri içi ve köylere yapılacak taşımacılık faaliyetlerinin düzenlenmesi amacıyla il trafik komisyonu başkanlığının 18/12/1992 tarihinde toplanarak il genelinde çalışan ticari minibüs, dolmuş ve taksilerin son durumlarını belirledikleri. Hak sahibi olduklarını iddia eden 187 kadar aracın kendilerine tahsis edilen duraklarda fiili olarak çalışmaya başlamadıklarının tespit edildiği ve 31/01/1993 tarihine kadar bu kişilere müddet verildiği. Aynı zamanda il merkezi ile ilçe ve köylere çalışan otobüs, minibüs, dolmuş otomobil ve taksilerin daha önceden alınmış karar doğrultusunda plaka ve isimlerinin 10 gün içinde yeniden belirlenmesi yönünden karar alındığı anlaşılmaktadır.

11. İl Trafik Komisyonunun 30/04/1993 tarih ve 1993/19 sayılı kararından; İl merkezinde çalışan taksi ve dolmuş otomobillerinden 18/12/1992 tarihindeki listede sayısı 1453 iken yapılan son tespitlerde ve araç almayarak ticari hak sahibi olduklarını iddia eden 187 kişiden de araçlarını alarak kaydolanlar dahil il merkezinde ticari araç sayısının taksi ve dolmuş otomobil dahil 1526’ya çıktığı ve bu araçların faaliyet gösterdiğinin kesinleştiği belirtilmiştir.

Bu karar doğrultusunda hak sahibi olduğu iddia eden 187 kişiden 73 kişinin araç alarak belirtilen durak ve hatta faaliyet gösterdiği anlaşılmaktadır.

12. Aynı kararda bu listenin kesin olduğu, bu tarihten sonra duraklar arası değişimin olmayacağı, ancak bu yönde bir değişikliği il trafik komisyonu kararı doğrultusunda olabileceği belirtilmiştir.

13. Bahsi geçen komisyon kararında; Bakanlar Kurulu kararıyla dondurulmuş olan ticari plaka sayısını ihtiva eden araçlar ile mevcut çalışan araçların mukayese edildiğinde, 58 taksi otomobilden halen 56 adedin çalıştığı, 1788 dolmuş otomobilden 1470 adedinin çalıştığı ve

1791 adet minibüsten halen 1187 adedinin çalıştığının tespite edildiği ve çıkarılan listenin son

çalışan mevcudu gösterdiği. Ayrıca kararda uzun çalışmalar sonucu fiilen çalışan M, D ve

T plakalı araçların genel sayısı ile hangi duraklarda ne kadar aracın olduğunun çok açık olarak listelendiği belirtilmiştir.

14. Kararda Bakanlar Kurulu kararıyla dondurulan ticari plaka sayısında özellikle minibüslerin çok daha azının fiilen çalıştığının görüldüğü, 508 vasıtanın şube müdürlüğünden plaka aldığının kayıtlardan tespit edildiği ancak bu araçların hangi hatta nerede çalıştıklarının halen tespit edilemediği, araçlardan farklı hatlarda çalışanların tespit edilmesi halinde komisyon tarafından belirlenen hatlarda çalıştırılacağı, aradaki bu farkın başka illere satıldıkları halde üzerlerine alınmadıkları için düşümleri yapılmayanların olabileceği belirtilmiştir. Bu durumun yanı sıra her şeyden önce bu hak verilmiş olan kişilerin ticari plaka sahibi olduğunu ispat edip

Trabzon ilindeki dondurulmuş ticari plaka tarihleri arasında ticari plaka aldıklarını belgelemeleri şartı arandığı kayıt altına alınmıştır.

15. Alınan il trafik komisyonu kararlarından Trabzon ilinde ticari olarak faaliyet gösteren toplu taşıma araçlarının düzenlenmesi ve kayıt altına alınması için kararlar alındığı, hak sahibi olduğunu iddia eden ve fiili olarak faaliyet gösterenlerin ilgili karar doğrultusunda belirlenen duraklarda fiili olarak faaliyet göstermeleri belirtilmiştir. Şikâyetçinin ticari plaka hak sahipliği ile ilgili olarak süresi içinde herhangi bir başvuru yapmadığı, ticari plaka ile fiili olarak çalışan araçlar listesinde plakasının ve araç bilgilerinin yer almadığı ilgili idarelerin yazılarında tespit edilmektedir.

16. İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu, şikâyetçi ticari araç plaklarının yeniden tahsis edilmesi yönündeki taleplerinin idare tarafından ret edilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum oluşturduğuna dair herhangi bir tespit yapılmamıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde, tam ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik”, ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve başvurunun reddedilmesine sebebiyet veren hususların net olarak belirtilmediği bu nedenle de“kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Trabzon İdari

Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİ’ne, Kararın BAŞVURANA ve TRABZON BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi