|
ÖZET: Başvuran, trampaya konu taşınmaz üzerindeki bina bedelinin belirlenerek talep tarihinden itibaren yasal faizi ile birlikte ödenmesini talep etmiştir. Kültür ve Turizm Bakanlığı, başvurunun reddedilmesine gerekçe olarak, taşınmazın trampa işleminin tamamlandığını ve bina bedelinin ödenmesi talebinin değerlendirilmesinin mümkün olmadığını belirtmiştir. Başvuranın talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde incelenmiş ve hukuka uygunluk açısından değerlendirilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddinin hukuka aykırı olduğunu tespit etmiştir. İlgili mevzuatta, taşınmaz üzerindeki bina bedelinin ödenmesi için belirli bir zaman dilimi öngörülmediği anlaşılmıştır. Bu nedenle, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için Kültür ve Turizm Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebine yönelik işlem tesis edilmesi gerektiği belirtilmiş, Bakanlık’a bu kararın tebliğ edilmesi ve 30 gün içinde gerekli işlemlerin bildirilmesi zorunluluğu getirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/13443-S.22.20584
BAŞVURU NO : 2022/6843
KARAR TARİHİ : 17/10/2022
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Trampaya konu taşınmaz üzerindeki bina bedelinin ödenmesi talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 10/05/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuru dilekçesinde özetle başvuran, dilekçesinde bahsi geçen trampaya konu taşınmazının üzerindeki
bina bedelinin belirlenerek talep tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tarafına ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 20/05/2022 tarih ve sayılı “Bilgi ve belge talebi” konulu yazısına istinaden
Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 26/05/2022 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1) İşlem dosyasına göre; talep üzerine parselde kayıtlı taşınmazın trampasına ilişkin belgeler 2014
yılı trampa programı kapsamında değerlendirilmek üzere, 22.05.2010 gün, 27588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Sit Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi
Hakkında Yönetmelik”in Trampaya Konu Taşınmazların Belirlenmesi başlıklı 5.maddesinin 5. hükmü uyarınca mülga Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğüne iletildiği,
2.2) Söz konusu taşınmazın trampa kapsamına alındığından bahisle bedelinin belirlenmesi konulu, malik
‘in 22.04.2019 tarihli başvurusu ve eki, Sarayönü Kaymakamlığı Malmüdürlüğünün adı geçene hitaplı 05.12.2017 tarihli ve sayılı yazısı Konya Valiliğinin 21.05.2019 tarihli ve sayılı yazısı ekinde Bakanlıklarına iletildiği,
2.3) Yazılarıyla 22.05.2010 gün, 27588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Sit
Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik”in İlan ve başvuru başlıklı 9. maddesinin l.fikrasında; Maliye Bakanlığınca trampa kapsamında önerilmesi uygun
görülen Hazine taşınmazları, bedeli de belirtilmek suretiyle yeri ve nitelikleri altı ay süreyle defterdarlıkların web sitelerinde ve İlan panolarında duyurulur.” hükmü bulunduğu,
2.4) 2.fıkrasında ise, Maliye Bakanlığınca; sit alanında kalan taşınmazların tespit edilen değeri
istekli/isteklilerine yazıyla tebliğ edilir ve bu yazıda ayrıca; bu bedellerin kabul edildiğine ilişkin noter tasdikli taahhütnamenin Maliye Bakanlığına verilerek, taşınmazlarının değeri karşılığında defterdarlıkların web sitelerinde ve ilan panolarında önerilen Hazine taşınmazlarından uygun olanlarının seçilerek İlgili defterdarlığa başvurabilecekleri. hükmü bulunduğu,
2.5) Yukarıda açıklanan yönetmelik hükümleri uyarınca; trampası talep edilen ve belgeleri
değerlendirilmek üzere yıllık trampa programı kapsamında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na (Milli Emlak
Genel Müdürlüğü) iletilen taşınmazların değer-bedel takdiri, karşılığında önerilen Hazine taşınmazlarının belirlenmesi hususlarının anılan Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluğunda olduğunun bildirildiği,
2.6) İşlemin devamında; 2863 sayılı Kanunun 15/f maddesine dayanılarak hazırlanan ve 22.05.2010 gün,
27588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Sit Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine
Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik” kapsamında; anılan taşınmazın mülkiyeti Hazineye ait yine Konya İli, Meram İlçesi, Güneydere Köyü, ada, parselde kayıtlı taşınmaz ile trampasının gerçekleştiğinden bahisle parsel üzerindeki bina bedelinin belirlenerek tarafına ödenmesi talepli, malik ‘in 30.12.2021 tarihli başvurusu ve ekleri Konya Valiliğinin yazısı ekinde
Bakanlıklarına iletildiği,
2.7) Anılan Yönetmelik’in Değer Takdiri başlıklı 7. maddesinin 3. fıkrasında; “Sit alanında kalan gerçek ve
özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların üzerinde bina ve tesis bulunması halinde, malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11’ inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek Bakanlık tarafından ödenir.”hükmü yer aldığı,
2.8) Söz konusu taşınmazın güncel tapu kaydından trampa işleminin sonuçlandığı; taşınmazın üzerindeki
bina ile birlikte tapuda Maliye Hazinesi adına tescilinin gerçekleştiği anlaşıldığından, üzerindeki binanın bedelinin ödenmesi talebi ile ilgili olarak Bakanlıkları Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce herhangi bir değerlendirmede bulunulmasının mümkün olamadığının yazıları ile Valilik ve adı geçene bildirildiği,
2.9) Mülkiyeti Hazineye ait yine Konya İli, Meram İlçesi, Güneydere Köyü, ada, parselde kayıtlı
taşınmaz ile trampası gerçekleşen parselde kayıtlı taşınmaz üzerindeki binanın bedelinin belirlenerek tarafına ödenmesi talepli başvuruya Bakanlıklarınca olumsuz cevap verildiğinden bahisle talebin tekrar değerlendirilmesi konulu; eski malik ‘in 08.02.2022 tarihli başvurusu ve ekleri Valiliğin yazısı ekinde Bakanlıklarına bildirildiği,
2.10) Yine Yönetmelik’in Değer Takdiri başlıklı 7. maddesinin 3. fıkrasından bahisle söz konusu
parselde kayıtlı taşınmazın trampa İşleminin sonuçlandığı, taşınmazın, üzerindeki bina İlc birlikte tapuda
Maliye Hazinesi adına tescili gerçekleştiğinden üzerinde yer alan mevcut binanın bedelinin ödenmesi talebi
İle İlgili olarak Bakanlıkları Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce herhangi bir değerlendirmede bulunulmasının mümkün olamadığının bildirildiği,
2.11) “Sit Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında
Yönetmelik”in Değer Takdiri başlıklı 7. maddesinin 3. fıkrasında; “Sit alanında kalan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların üzerinde bina ve tesis bulunması halinde, malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun I I inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek Bakanlık tarafından ödenir.”hükmü yer almakta olduğu,
2.12) Yönetmelik’ in İlan ve başvuru başlıklı 9.maddesinde:
“MADDE 9 — (l) Maliye Bakanlığınca trampa kapsamında önerilmesi uygun görülen Hazine taşınmazları, bedeli de belirtilmek suretiyle yeri ve nitelikleri altı ay süreyle defterdarlıkların web sitelerinde ve İlan panolarında duyurulur.
(2)Maliye Bakanlığınca; sit alanında kalan taşınmazların tespit edilen değeri istekli/isteklilerine yazıyla tebliğ edilir ve bu yazıda ayrıca; bu bedellerin kabul edildiğine İlişkin noter tasdikli taahhütnamenin Maliye
Bakanlığına verilerek, taşınmazlarının değeri karşılığında defterdarlıkların web sitelerinde ve İlan panolarında önerilen Hazine taşınmazlarından uygun olanlarının seçilerek ilgili defterdarlığa başvurabilecekleri ancak, trampa taleplerinin değerlendirilebilmesi için, aynı ada İçerisindeki bütün parsel maliklerinin başvurusu ve karşılığında önerilen parsellerin tamamının kabulünün gerektiği ya da tespit edilen bedele 10 uncu madde uyarınca taşınmazın bulunduğu yer defterdarlığına itiraz edebilecekleri bildirilir.
(3)Bakanlık İzniyle gerçekleştirilen kazıların yapıldığı alanlarda bulunan taşınmazlarda İsteklinin başvurusu ve kabulüne yönelik koşul taşınmaza yönelik uygulanır.
(4)Başvurunun değerlendirilebilmesi için trampaya konu taşınmazların tahmin edilen bedelleri arasında yüzde yirmiden fazla fark olamaz.
(5)Defterdarlıkların web sitelerinden ve ilan panolarından önerilen taşınmazlara belirtilen süre içerisinde talep olmaması halinde, bu taşınmazlar yerine başka taşınmazlar önerilebilir.” hükümleri bulunduğu,
2.13) Yönetmelik’in Bedele itiraz başlıklı 10.maddesinde:
“MADDE 10 — (l) İstekliler, tebliğ edilen bedele karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde gerekçeleri açıkça belirtilmek ve buna İlişkin bilgi ve belgeler de eklenmek suretiyle taşınmazın bulunduğu yer defterdarlığına dilekçeyle müracaat ederek itirazda bulunabilirler.
(2)İtirazlar, İtiraz tarihinden İtibaren en geç otuz gün içinde taşınmaza kıymet takdirini yapan komisyon tarafından incelenerek karara bağlanır. Komisyon üye tam sayısı İle toplanır ve çoğunlukla karar alır.
Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon kararları gerekçeli yazılır. Muhalifkalan üye karşı oy gerekçesini belirtmek zorundadır.
(3)Maliye Bakanlığı veya defterdarlıklar tarafından gerektiğinde mahallinde inceleme yaptırılmak suretiyle
İtirazlar incelettirilebilir. Bu durumda komisyon, kararlarını otuz günlük süreye tabi olmaksızın ve yapılan
İnceleme sonucuna göre verir.
(4)Kararların sonucu, karar tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde idare tarafından istekliye tebliğ edilir. Tebliğ edilen yazının varsa ekleri ile bir örneği Maliye Bakanlığına gönderilir.
(5)Komisyon kararlarına karşı istekliler tarafından İdareye başka bir itirazda bulunulamaz. Ancak, komisyon kararlarına karşı İsteklikler tarafından dava açılabilir.” hükümleri bulunduğu,
2.14) Anılan Yönetmelik hükümleri Bakanlıkları ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca
yürütülmekte olup yukarıda açıklanan hükümler uyarınca; trampası talep edilen ve belgeleri değerlendirilmek üzere yıllık trampa programı kapsamında Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığı’na (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) iletilen taşınmazların değer-bedel takdiri, karşılığında önerilen Hazine taşınmazlarının belirlenmesi hususları anılan Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluğundadır.
2.15) Belirtildiği gibi söz konusu parselde kayıtlı taşınmazın güncel tapu kaydından, trampa işleminin
sonuçlandığı; taşınmazın üzerindeki bina ile birlikte tapuda Maliye Hazinesi adına tescilinin gerçekleştiği
anlaşıldığından, üzerindeki binanın bedelinin ödenmesi talebi ile ilgili olarak Bakanlıkları Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünce herhangi bir değerlendirmede bulunulmasının mümkün görünmediği, Belirtilmiştir.
3) Kurumumuzun girişimi ile Konya Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ile
yapılan görüşmeler neticesinde, başvuranın talebine yönelik olarak Bakanlık ile görüşme yapılması talep edilmiş olup, bunun üzerine adı geçen İdarenin, Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne yazmış olduğu “27/07/2022 tarih ve sayılı yazıda özetle;
3.1) Söz konusu trampa işlemine konu taşınmazların kıymet takdir kararları üzerinden 1 (bir) yıla yakın bir
süre geçtiğinden, taşınmazların bedelleri güncellenerek, Konya İli, Sarayönü İlçesi, Ladik Mahallesinde bulunan, mülkiyeti ‘e ait, 2. Derece Arkeolojik Sit Alanında kalan, 1/1000 ölçekli
Koruma Amaçlı İmar Planı içinde bulunan ve yapılaşma yasağı getirilen parsel nolu, 214,00 m2 yüzölçümlü taşınmaza Sarayönü Kaymakamlığınca (Milli Emlak Şefliği) 29.500,00 TL (Yirmidokuzbinbeşyüz TL) bedel, İlimiz, Meram İlçesi, Güneydere Mahallesinde bulunan, mülkiyeti
Hazineye ait, ada parsel nolu, 589,68 m2 yüzölçümlü taşınmaza ise İdaremizce 29.484,00 TL (Yirmidokuzbindörtyüzseksendört TL) bedel belirlenerek, söz konusu taşınmazların, 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 15. maddesinin (f) bendi ve Sit Alanlarında Kalan Taşınmazların
Hazine Taşınmazları ile Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik hükümleri ile 2886 sayılı Devlet İhale
Kanununun 51/g maddesine göre başabaş trampası İl Müdürlüğü Makamının 26/11/2021 tarih ve sayılı Olurları ile uygun görüldüğü,
3.2) Söz konusu İl Müdürlük Makam Oluru 29/11/2021 tarih ve sayılı yazımızla Sarayönü
Kaymakamlığına (Milli Emlak Şefliği) gönderilerek trampa işleminin sonuçlandırılması istenilmiş, cevaben alınan 30/12/2021 tarih ve sayılı yazıda ise söz konusu taşınmazların trampa işleminin yapıldığı ve Sarayönü Tapu Müdürlüğünün 29/12/2021 tarih ve yevmiye numarası ile tapu tescil işlemlerinin tamamlandığının bildirildiği,
3.3) Buna göre; Sit Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları ile Değiştirilmesi Hakkında
Yönetmeliğin 7. maddesinde yer alan “Sit alanında kalan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların üzerinde bina ve tesis bulunması halinde, malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek
Bakanlık tarafından ödenir.” hükmü gereğince, Konya İli, Sarayönü İlçesi, Ladik Mahallesinde bulunan, mülkiyeti ‘e ait iken trampa yoluyla Hazine adına tescil edilen, 2. derece
Arkeolojik Sit Alanında kalan parsel nolu, 214,00 m2 yüzölçümlü taşınmaz üzerindeki muhdesat/muhdesatların bedelinin malikine ödenmesi hususu, Belirtilmiştir.
4) Söz konusu yazıya istinaden Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel
Müdürlüğü’nden alına yazıda;
4.1) Bakanlıklarınca; 22.05.2010 gün, 27588 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Sit
Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik” in Değer
Takdiri başlıklı 7. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, trampa işlemine konu taşınmazlar üzerinde yer alan muhdesat bedelinin ödenmesi konusunun, trampanın gerçekleşmesi öncesinde, işlem sonuçlanmadan değerlendirilmesi gerektiğinin mütalaa edildiği, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
5.1) “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması başlıklı 13’üncü maddesinde (Değişik: 3/10/2001-
4709/2 md.); “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.”;
5.2) “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35’ inci maddesinde; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu
haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”,
5.3) “Kamulaştırma” başlıklı 46’ ncı maddesinde; “Devlet ve kamu tüzel kişileri; kamu yararının
gerektirdiği hallerde, gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını, kanunla gösterilen esas ve usullere göre, kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idarî irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin olarak ödenir. …”
5.4) “Tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması” başlıklı 63’ üncü maddesinde; “Devlet, tarih,
kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlar, bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alır.
Bu varlıklar ve değerlerden özel mülkiyet konusu olanlara getirilecek sınırlamalar ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımlar ve tanınacak muafiyetler kanunla düzenlenir.”,
5.5) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
6) İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmeye Ek 1 No.lu Protokolün
“Mülkiyetin Korunması” başlıklı 1 inci maddesinde; “Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir. Yukarıdaki hükümler devletlerin mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri, yasaları uygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”,
7) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, denilmektedir.
8) 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun;
8.1) “Kamulaştırma şartları” başlıklı 3’ üncü maddesinde; “İdareler, kanunlarla ve Cumhurbaşkanlığı
kararnameleriyle yapmak yükümlülüğünde bulundukları kamu hizmetlerinin veya teşebbüslerinin yürütülmesi için gerekli olan taşınmaz malları, kaynakları ve irtifak haklarını; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda belirtilen hallerde eşit taksitlerle ödemek suretiyle kamulaştırma yapabilirler. (…) (Ek fıkra: 24/4/2001 – 4650/1 md.) İdarelerce yeterli ödenek temin edilmeden kamulaştırma işlemlerine başlanılamaz.”;
8.2) “Satın alma usulü” başlıklı 8’ inci maddesinde (Değişik: 24/4/2001 – 4650/3 md.); “İdarelerin, bu
Kanuna göre, tapuda kayıtlı olan taşınmaz mallar hakkında yapacağı kamulaştırmalarda satın alma usulünü öncelikle uygulamaları esastır. … Anlaşma olmaması veya ferağ verilmemesi halinde bu Kanunun 10 uncu maddesine göre işlem yapılır.”
8.3) “Trampa yolu ile kamulaştırma” başlıklı 26’ ncı maddesinde; “Mal sahibinin kabul etmesi halinde
kamulaştırma bedeli yerine, idarenin kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından, bu bedeli kısmen veya tamamen karşılayacak miktarı verilebilir. Kamulaştırma bedeli yerine verilecek taşınmaz malın değeri, idarenin ihale komisyonunca yoksa bu amaçla kuracağı bir komisyonca tespit edilir. Taşınmaz mal bedelleri arasındaki fark taraflarca nakit olarak karşılanır. Ancak idarenin vereceği taşınmaz malın değeri, kamulaştırma bedelinin yüzde yüzyirmisini aşamaz.”
9) 2863 sayılı Kültür Ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’nun “Kamulaştırma” başlıklı 15’inci
maddesinin f bendinde; “Sit alanı ilan edilen ve 1/1000 ölçekli onanlı koruma amaçlı imar planında kesin inşaat yasağı getirilen korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının bulunduğu parseller, (…)(1)
başka Hazine arsa veya arazileri ile müstakil veya hisseli olarak değiştirilebilir. Sit alanı ilan edildiği tapu kütüğüne şerh edilen taşınmazları, miras ve ölüme bağlı tasarruflar dışında, sonradan edinenlerin talepleri değerlendirilmez. Ancak, Bakanlık izniyle gerçekleştirilen kazıların yapıldığı alanlarda bulunan parsellerde, maliklerin başvurusu ve kabulüne ilişkin koşul parsele yönelik uygulanır ve 1/1000 ölçekli onanlı koruma amaçlı imar planı şartı aranmaz. Bu parsellerin üzerinde bina veya tesis varsa malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli, 2942 sayılı Kanunun 11 inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek ödenir.
Bu bentle ilgili usul ve esaslar Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak Bakanlıkça çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”,
10) 22/05/2010 gün, 27588 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sit Alanlarında
Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik’in;
10.1) “Trampaya konu taşınmazların belirlenmesi” başlıklı 5’ inci maddesinde;
“(1) Hangi sit alanlarında trampa işleminin programa alınacağı, yapılan başvurular göz önünde tutularak
Bakanlık tarafından belirlenir.
(2) Programa alınan sit alanı; büyükşehir belediyeleri sınırları içindeki ilçelerde veya diğer illerin merkez ilçelerinde kalıyorsa Valilikçe, diğer ilçelerin sınırları içinde kalıyorsa Kaymakamlıkça otuz gün süre ile ilan tahtasına asılarak ve gerekiyorsa belediye hoparlörüyle en az iki gün aralıklarla üç kez duyurularak, ayrıca Valilik, Kaymakamlık ve Belediyelerin internet sitelerinde duyurularak ilan edilir.
(3) Sit alanı, köy sınırları içerisinde ise, yukarıdaki ilanlardan ayrı olarak, durum köy muhtarlığına köy sakinlerine duyurulmak üzere bildirilir.
(4) İlk ilan tarihinden itibaren altmış gün içinde, o yılki trampa programından yararlanmak isteyen malikler tarafından, Bakanlığa iletilmek üzere gerekli belgeler ile birlikte Kültür ve Turizm İl Müdürlüklerine veya doğrudan Bakanlığa başvuruda bulunulur.
(5) Başvuruların Bakanlık tarafından değerlendirilmesi sonucunda; 4 üncü maddede belirtilen koşulları taşıyan aynı ada içerisindeki bütün parsellerin maliklerinin, Bakanlık izniyle gerçekleştirilen kazıların yapıldığı alanlarda ise parsel maliklerinin başvuruları liste halinde yılda iki defa Maliye Bakanlığına bildirilir.
(6) Listede; taşınmazların ili, ilçesi, mahalle veya köyü, pafta, ada ve parsel numaraları ile sit alanlarından
I. ve II. derece arkeolojik sit alanı ve I. derece doğal sit alanında kalan kısmının yüzölçümü yer alır. Listeye
ek olarak inceleme raporları, taşınmaz bilgi formları ve başvuru dilekçelerinin birer örneği eklenir.
(7) Taşınmazın trampaya konu edilmeyecek kısmı bağımsız olarak yararlanılmaya elverişli değilse, bu kısım isteklinin başvurusu üzerine, Maliye Bakanlığınca yerinde yapılacak tespitle belgelendirilerek trampaya konu edilebilir.”,
10.2) “Başvurunun şekli ve inceleme” başlıklı 6’ ncı maddesinde;
“(1) Bu Yönetmelik kapsamında kalan taşınmazın maliki, taşınmaz üzerinde paylı veya elbirliği mülkiyet varsa paydaşların veya ortakların hepsi birlikte veya bunlar adına hareket eden vekilleri noterden tasdikli vekâletname ile birlikte, taşınmazın Hazine taşınmazları ile değiştirilmesi için aşağıdaki belgelerle birlikte bir dilekçe ile Kültür ve Turizm İl Müdürlüklerine veya Bakanlığa başvuruda bulunurlar….”
10.3) “Değer Takdiri” başlıklı 7’nci maddesinde;
“(1) Trampaya konu taşınmazların bedelleri 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 19/6/2007 tarihli ve 26557 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında
Yönetmelik hükümlerine göre belirlenir.
(2) Sit alanında kalan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların bedellerinin tespitinde, sit alanı ilan edilmeden önceki fiili ve hukuki durumları dikkate alınır.
(3) Sit alanında kalan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların üzerinde bina ve tesis bulunması halinde, malikinin başvurusu üzerine rayiç bedeli, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı
Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek Bakanlık (Kültür ve
Turizm Bakanlığı) tarafından ödenir.
(4) Taşınmazın üzerinde sökülüp götürülebilecek sabit olmayan tesis ve yapılara, ağaçlardaki meyvelere, tarladaki ürüne değer takdir edilmez. Trampa yapılsa dahi, Maliye Bakanlığınca verilen süre içinde malik tarafından sabit olmayan tesis ve yapıların kaldırılmasına, mevsiminde meyvelerin toplanmasına, ürünün hasadına bir defaya mahsus olmak üzere izin verilir.
10.4) “İlan ve başvuru” başlıklı 9’ uncu maddesinde;
“(1) Maliye Bakanlığınca trampa kapsamında önerilmesi uygun görülen Hazine taşınmazları, bedeli de belirtilmek suretiyle yeri ve nitelikleri altı ay süreyle defterdarlıkların web sitelerinde ve ilan panolarında duyurulur.
(2) Maliye Bakanlığınca; sit alanında kalan taşınmazların tespit edilen değeri istekli/isteklilerine yazıyla tebliğ edilir ve bu yazıda ayrıca; bu bedellerin kabul edildiğine ilişkin noter tasdikli taahhütnamenin Maliye
Bakanlığına verilerek, taşınmazlarının değeri karşılığında defterdarlıkların web sitelerinde ve ilan panolarında önerilen Hazine taşınmazlarından uygun olanlarının seçilerek ilgili defterdarlığa başvurabilecekleri ancak, trampa taleplerinin değerlendirilebilmesi için, aynı ada içerisindeki bütün parsel maliklerinin başvurusu ve karşılığında önerilen parsellerin tamamının kabulünün gerektiği ya da tespit edilen bedele 10 uncu madde uyarınca taşınmazın bulunduğu yer defterdarlığına itiraz edebilecekleri bildirilir.
(3) Bakanlık izniyle gerçekleştirilen kazıların yapıldığı alanlarda bulunan taşınmazlarda isteklinin başvurusu ve kabulüne yönelik koşul taşınmaza yönelik uygulanır.
(4) Başvurunun değerlendirilebilmesi için trampaya konu taşınmazların tahmin edilen bedelleri arasında yüzde yirmiden fazla fark olamaz.
(5) Defterdarlıkların web sitelerinden ve ilan panolarından önerilen taşınmazlara belirtilen süre içerisinde talep olmaması halinde, bu taşınmazlar yerine başka taşınmazlar önerilebilir.”
10.5) “Bedele itiraz” başlıklı 10’uncu maddesinde;
“(1) İstekliler, tebliğ edilen bedele karşı, tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde gerekçeleri açıkça belirtilmek ve buna ilişkin bilgi ve belgeler de eklenmek suretiyle taşınmazın bulunduğu yer defterdarlığına dilekçeyle müracaat ederek itirazda bulunabilirler.
(2) İtirazlar, itiraz tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde taşınmaza kıymet takdirini yapan komisyon tarafından incelenerek karara bağlanır. Komisyon üye tam sayısı ile toplanır ve çoğunlukla karar alır.
Kararlarda çekimser kalınamaz. Komisyon kararları gerekçeli yazılır. Muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini belirtmek zorundadır.
(3) Maliye Bakanlığı veya defterdarlıklar tarafından gerektiğinde mahallinde inceleme yaptırılmak suretiyle itirazlar incelettirilebilir. Bu durumda komisyon, kararlarını otuz günlük süreye tabi olmaksızın ve yapılan inceleme sonucuna göre verir.
(4) Kararların sonucu, karar tarihinden itibaren en geç onbeş gün içinde idare tarafından istekliye tebliğ edilir. Tebliğ edilen yazının varsa ekleri ile bir örneği Maliye Bakanlığına gönderilir.
(5) Komisyon kararlarına karşı istekliler tarafından idareye başka bir itirazda bulunulamaz. Ancak, komisyon kararlarına karşı isteklikler tarafından dava açılabilir.
10.6) “Trampa” başlıklı 11’ inci maddesinde;
“Bu Yönetmelik kapsamındaki taşınmazların trampası Maliye Bakanlığınca 2886 sayılı Devlet İhale
Kanununun 51 inci maddesinin (g) bendi ile Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre pazarlık usulü ile yapılır. Hazine taşınmazının değerinin daha yüksek olması halinde aradaki fark istekli/isteklileri tarafından peşin ve nakden ödenir.
(2) Maliye Bakanlığınca ihale usulü ile trampa talimatı verilen taşınmazlara ilişkin olarak, trampadan istekli/isteklilerin vazgeçmesi halinde, bu isteklilerce başka trampa talebinde bulunulamaz. Aynı Hazine taşınmazı/taşınmazları için birden fazla istekli olduğunda, aynı yeri isteyenler yazılı olarak çağrılırlar.
Çağrıya uymayanların trampa isteme hakkı düşer. Trampa yapmaya yetkili mahalli komisyon huzurunda çağrı üzerine gelenlerin arasında yapılacak açık artırmada an fazla fark bedeli vermeyi önerenin önerisi kabul edilir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın talebinin
reddedilmesine ilişkin idari işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı değerlendirildiğinden, İdareye Tavsiye
Kararı verilmesi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, trampaya konu taşınmazının üzerindeki bina
bedelinin belirlenerek talep tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte tarafına ödenmesini talep etmektedir.
12.1) Başvuranın söz konusu talebinin, taşınmazın güncel tapu kaydından, trampa işleminin sonuçlandığı;
taşınmazın üzerindeki bina ile birlikte tapuda Maliye Hazinesi adına tescilinin gerçekleştiği gerekçesiyle, reddedildiği görülmektedir.
13) Burada, İdarenin açıklamasının yasal dayanağının bulunup bulunmadığı hususunun açıklığa
kavuşturulması gerekmektedir.
14) Açıklığa kavuşturulmak istenen hususa ilişkin düzenlemeler, “Mevzuat” bölümünde açıklandığı üzere,
2709 sayılı T.C. Anayasası, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu, 2863 sayılı Kültür Ve Tabiat Varlıklarını
Koruma Kanunu ve 22/05/2010 gün, 27588 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Sit
Alanlarında Kalan Taşınmazların Hazine Taşınmazları İle Değiştirilmesi Hakkında Yönetmelik’te yer almaktadır.
15) Bilindiği üzere Anayasanın 35. maddesinde, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu ve bu hakkın
ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Anayasanın
“Kamulaştırma” başlıklı 46. maddesinde ise, özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamının veya bir kısmının kamu yararının gerektirdiği hallerde, kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırılabileceği düzenlemesine yer verilmiştir. Anayasanın 46. maddesinde öngörülen kamulaştırma, 35. maddede güvence altına alınan mülkiyet hakkına getirilmiş anayasal bir sınırlama olup, mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasanın 13. maddesinin de göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Buna göre, temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasaya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (AYM, Başvuru
Numarası: 2017/24715, Karar Tarihi : 17/10/2022 20/9/2018 R.G. Tarih ve Sayı : 2022/13443-S.22.20584 16/10/2018-30567)
16) Konuya ilişkin mevzuata göre, mal sahibinin kabul etmesi halinde kamulaştırma bedeli yerine, idarenin
kamu hizmetine tahsis edilmemiş olan taşınmaz mallarından, bu bedeli kısmen veya tamamen karşılayacak miktarı verilebilir. Kamulaştırma bedeli yerine verilecek taşınmaz malın değeri, idarenin ihale komisyonunca yoksa bu amaçla kuracağı bir komisyonca tespit edilir. Taşınmaz mal bedelleri arasındaki fark taraflarca nakit olarak karşılanır.
17) Anayasa Mahkemesinin 03/07/2014 tarihli ve E.2014/50, K.2014/124 sayılı kararında, “Anayasa’nın
“Tarih kültür ve tabiat varlıklarının korunması” başlıklı 63. maddesinde, Devletin, tarih kültür ve tabiat varlıklarının ve değerlerinin korunmasını sağlama ve bu amaçla destekleyici ve teşvik edici tedbirleri alma ödevine yer verilmiş ve özel mülkiyet konusu olan varlık ve değerlere getirilecek sınırlamaların ve bu nedenle hak sahiplerine yapılacak yardımların ve tanınacak muafiyetlerin kanunla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.
17.1) 2863 sayılı Kanun, Anayasa’nın 63. maddesiyle Devlete yüklenen ödevin bir gereği olarak kültür ve
tabiat varlıklarının korunması amacıyla çıkarılmıştır. Anılan Kanun ve bu Kanun’a dayanılarak çıkarılan ikincil mevzuatta kültür veya tabiat varlığı niteliğindeki taşınmazlar ile bunların koruma alanlarında bulunan taşınmazlar üzerinde, mülkiyet hakkının doğasından kaynaklanan kullanma ve yararlanma haklarında belli kısıtlamalar öngörülmektedir. Malikin, kullanma ve yararlanma hakkında çeşitli kısıtlamalara gidilmesinin mülkiyet hakkına müdahale niteliği taşıdığı açıktır. Bu kısıtlamalarla, Anayasa’nın 63. maddesiyle Devlete bir ödev olarak yüklenen kültür ve tabiat varlıklarını koruma amacı güdüldüğünden, müdahalenin meşru bir amaca dayandığı ve kamusal yarar amacıyla yapıldığı açıktır.
Ancak, mülkiyet hakkına getirilen sınırlamalarda meşru bir amaca dayanılsa ve kamusal yarar gözetilse bile kamusal yarar ile malikin bireysel yararı arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerektiği açıktır…Kanun koyucu, kamusal yarar ile bireysel yarar arasındaki makul dengeyi sağlamak amacıyla kültür ve tabiat varlığı niteliğindeki veya bunların koruma alanlarındaki kullanma ve yararlanma hakları kısıtlanmış taşınmazların idarece kamulaştırılmasını veya şartları oluşmuşsa Hazine arazileriyle takas edilmesini öngörmüş ve maliklere bazı yardımlar ve muafiyetlerden yararlanma hakkı tanımıştır.
17.2) Takas imkanı, kamulaştırmanın ödeneğe bağlı ve zamana yayılı olması nedeniyle doğabilecek
mağduriyetleri gidermek amacıyla öngörülmüştür. Maliklerin mülkiyet hakkı üzerindeki kısıtlamaların adil bir kamulaştırma bedeli ödenmeden uzun süre devam etmesi, mülkiyet hakkını sona erdirmemekle birlikte,
hakkın kullanılamaz hale gelmesine yol açabilecek niteliktedir. Bunu önlemek isteyen kanun koyucu takas yoluyla adil dengenin daha hızlı bir biçimde sağlanmasını amaçlamıştır.” ifade edilmiştir.
18) Somut olaya bakıldığında; söz konusu taşınmazın trampasına ilişkin belgeler 2014 yılı trampa
programı kapsamında değerlendirilmek üzere mülga Maliye Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğüne iletildiği, taşınmazın trampa kapsamına alındığından bahisle bedelinin belirlenmesi konulu başvuranın 22/04/2019 tarihli başvurusunun Kültür ve Turizm Bakanlıı’na iletildiği, ilgili Yönetmelik uyarınca trampası talep edilen ve belgeleri değerlendirilmek üzere yıllık trampa programı kapsamında Çevre ve
Şehircilik Bakanlığı’na (Milli Emlak Genel Müdürlüğü) iletilen taşınmazların değer-bedel takdirinin, anılan Bakanlığın yetki ve sorumluluğunda olduğunun bildirildiği, işlemin devamında anılan taşınmazın trampası gerçekleştiğinden bahisle parsel üzerindeki bina bedelinin belirlenerek tarafına ödenmesi talepli başvuranın 30/12/2021 tarihli başvuru ve eklerinin Kültür ve Turizm Bakanlığı’na iletildiği, bunun üzerine güncel tapu kaydından trampa işleminin sonuçlandığı ve taşınmazın üzerindeki bina ile birlikte tapuda Maliye Hazinesi adına tescilinin gerçekleştiği gerekçesiyle başvuranın üzerindeki binanın bedelinin ödenmesi talebi ile ilgili olarak herhangi bir işlem yapılmadığı incelenmiştir.
19) Başvuranın talebinde yer alan trampaya konu taşınmazının üzerindeki bina bedelinin ödenmesi
hususunda yer alan ilgili mevzuata göre; “Sit alanında kalan gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine ait taşınmazların üzerinde bina ve tesis bulunması halinde, malikinin başvurusu üzerine rayiç bedelin, 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 11 inci maddesi hükümlerine göre belirlenerek Bakanlık tarafından ödeneceği, söz konusu Bakanlığın ise ilgili Yönetmeliğe göre
“Kültür ve Turizm Bakanlığı” olduğu açıkça görülmektedir.
19.1) Bahsi geçen hususta Kurumumuzun girişimi ile Konya Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
İl Müdürlüğü ile yapılan görüşmeler neticesinde, başvuranın talebine yönelik olarak Bakanlık ile görüşme yapılması talep edilmiş olup, bunun üzerine adı geçen İdarenin, Kültür ve Turizm Bakanlığı
Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’ne yazmış olduğu yazı ile Konya İli, Sarayönü İlçesi, Ladik
Mahallesinde bulunan, mülkiyeti ‘e ait iken trampa yoluyla Hazine adına tescil edilen, 2. derece Arkeolojik Sit Alanında kalan parsel nolu, 214,00 m2 yüzölçümlü taşınmaz üzerindeki muhdesat/muhdesatların bedelinin malikine ödenmesi hususunun bildirildiği,
19.2) Ancak Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü’nün 12/09/2022
tarih ve sayılı yazısı ile bu hususta “ trampa işlemine konu taşınmazlar üzerinde yer alan muhdesat bedelinin ödenmesi konusunun, trampanın gerçekleşmesi ö ncesinde, işlem sonuçlanmadan değerlendirilmesi gerektiği” görüşünü bildirdiği,
19.3) Oysa ilgili mevzuatta taşınmazlar üzerinde yer alan muhdesat bedelinin ödenmesi hususunda herhangi
bir zaman mefhumunun bulunduğuna dair bir hükme yer verilmediği anlaşıldığından, başvurana söz konusu taşınmaz üzerinde yer alan bina bedelinin ödenmemesi işleminde hukuka uyarlılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, İdareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından
herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Konya Asliye Hukuk Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın mağduriyetinin giderilmesi için, başvuranın talebine yönelik işlem tesis edilmesi hususunda
KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis edilecek işlemin
veya eylemin 30 (otuz) gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna;
Kararın, başvurana ve Kültür ve Turizm Bakanlığı’na tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi