|
ÖZET: Bu karar, başvuranın doktora yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle TÜBİTAK bursunun iptal edilmesi ve geri ödemenin talep edilmesine ilişkin hukuki uyuşmazlığı kapsamaktadır. Başvuran, yeterlik sınavındaki başarısızlığının mücbir sebep olarak değerlendirilmesini istemiştir. Ancak, Danıştay, başvuranın durumunun mücbir sebep olarak kabul edilemeyeceğine ve geri ödeme yükümlülüğünün devam edeceğine karar vermiştir.
Kararda, bursun başarıya dayalı bir ödül niteliğinde olduğu ve başvuranın yeterlik sınavında başarısız olmasının, kendi sorumluluğunda olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, başvuranın başka bir üniversitede doktora eğitimine devam etmesinin, ilk programdan ilişiğinin kesilmesi nedeniyle yükümlülüklerini değiştirmediği belirtilmiştir. Sonuç olarak, geri ödeme sürecinin devam etmesi gerektiği hükme bağlanmıştır. Bu durum, bursiyerlerin yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde uygulanacak yaptırımların önemini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/66610-S.20.72499
BAŞVURU NO : 2020/3549
KARAR TARİHİ : 06/08/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA
KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, almakta olduğu bursun doktora yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle iptal edilmesi ve geri ödemenin istenmesine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 21.02.2020 tarihinde e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda
; İstanbul Üniversitesi Yönetim ve Organizasyon alanında doktora eğitiminde doktora yeterlik sınavını geçemediğini, doktora eğitimi sırasında TÜBİTAK’ın 2211/A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programında 2016 yılı 1. dönem bursiyeri olarak seçildiğini ve kısmi olarak desteklendiğini, 17 Mayıs 2019 tarihli ve 26 sayılı Eğitim Burs ve
Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu Toplantısı’nda yeterlik sınavını geçemediği için bursunun iptal edilmesine ve bugüne kadar yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi için Başkanlık onayı alınmasına karar verildiğinin bildirildiğini ifade etmekte ve Sivas
Cumhuriyet Üniversitesinde tekrar başladığı doktora eğitiminin de dikkate alınarak doktora yeterlik sınavını geçememesinin yükümlülüğü yerine getirmemek olarak sayılmamasını ve ödeme gücü olmadığı için geri ödemenin istenmemesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 02.03.2020 tarihli ve sayılı yazısıyla TÜBİTAK
Başkanlığından bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup TÜBİTAK Başkanlığı İletişim
Merkezi Müdürlüğünün 27.03.2020 tarihli ve sayılı yazısında detaylı açıklamalarla yazı ekinde konuyla ilgili istenilen bilgi ve belgeler gönderilmiş olup açıklamada; “
, İstanbul Üniversitesi İşletme Yönetimi Anabilim Dalında doktora eğitimi sırasında
TÜBİTAK 2211/A Genel Yurt İçi Doktora Burs Programı 2016 yılı 1. Dönemine başvuru yapmış ve 23.02.2017 tarih ve 755 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu
Yürütme Komitesi (mülga BİDEB Yürütme Komitesi) kararı ve 28.02.2017 tarih ve sayılı Başkanlık Olur’u kapsamında 01.10.2016 tarihi itibarıyla bursiyer seçilmiş, kendisine
Ekim 2016 – Mart 2019 yılları arasında yurt içi doktora burs ödemesi yapılmıştır. TÜBİTAK
BİDEB bünyesindeki burs ve destek programları, 17.07.1963 tarihli ve 278 sayılı Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanuna, 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine ve 19.02.2019 tarihli ve 30691 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan TÜBİTAK Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı
Tarafından Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik hükümlerine dayanılarak hazırlanan
BİDEB Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar çerçevesinde düzenlenen Program mevzuatına göre yürütülmektedir. Anılan kişinin, TÜBİTAK BİDEB yurt içi doktora bursiyeri olarak desteklenmeye başlandığı 2016 yılında geçerli olan 2211 Programı
Yürütme Kural ve İlkeleri’nin “Yükümlülükler” başlıklı 18 inci maddesinin ‘c’ ve ‘d’ bentlerinde verilen bursların başarıya verilen burs olduğu ve yükümlülüklerini yerine getiren bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme yükümlülüklerinin ortadan kalktığı ve bursiyerlerin yükümlülüklerini ihlal etmesi durumlarında ise BİDEB Yürütme Komitesi tarafından gerekli görülürse bursiyerliği iptal edilerek, kendisine yapılan tüm ödemelerin kanuni faiziyle birlikte geri alınması hükümleri düzenlenmiştir. Bursiyerlerin yükümlülükleri ile ilgili hükümler tarafından BİDEB’e gönderilen burs başlatma belgeleri arasında yer alan
2016 yılı Program İlanı’nın “Yükümlülükler” başlıklı bölümünün ‘c’ ve ‘d’ bentlerinde aynı
şekilde ifade edilmiş ve tarafından “İşbu ilanı okudum, anladım, kabul ediyorum” ifadesiyle imzalanmıştır. tarafından noter huzurunda hazırlanan
Düzenlenme Şeklinde Taahhüt ve Müşterek Borçlu ve Müteselsil Kefalet Senedi’nin 8 inci maddesinde de bursiyer tarafından eğitimini sürdürmesine mani olacak, sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş ağır hastalık, geçici işgücü kaybı gibi mücbir sebeple ya da TÜBİTAK tarafından kabul edilebilecek mazeretler dışında iyi niyet kurallarına aykırı sebeplerle eğitimine ara vermeyeceğini ve yarıda bırakmayacağını taahhüt edilmiştir. Ayrıca, noter huzurunda düzenlenen aynı senedin son paragrafında ise , 8 inci madde hilafına eğitimine ara vermesi yahut eğitimini tamamen bırakması gibi hallerde TÜBİTAK tarafından kendisine yapılan ödemelerin toplam tutarını; ödemelerin yapıldığı günden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte herhangi bir ihtara veya Mahkemeden karar almaya gerek olmaksızın nakden veya defaten ya da verilen süreler içerisinde taksitlerle TÜBİTAK emrine ödeyece ğini kabul ve taahhüt etmiştir. , 22.03.2019 tarihinde Kurumumuza ulaştırdığı dilekçesinde bir defaya mahsus üniversite/bölüm değişikliği hakkından yararlanmak istediğini belirtmiş ve dilekçesinin ekinde yeni üniversitesinden alınmış öğrenci belgesinin fotokopisini göndermiştir. Kendisine 27.03.2019 tarihinde gönderilen e-posta ile gönderdiği belgelerin yeterli olmadığı, TÜBİTAK web sayfasında yer alan dilekçe örneğini kullanması gerektiği ve daha önceki üniversitesinden kendi isteği ile ayrıldığına dair belge ile öğrenci belgesinin aslını göndermesi istenmiştir. Belgeleri iletmeyen ile yapılan görüşme neticesinde, 30.04.2019 tarihinde kendisi tarafından e-posta ekinde tarafımıza gönderilen dilekçe ile üniversitesinden ilişiğinin kesilmesi sebebiyle ayrıldığını bildirmiştir. Bu nedenle, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü’nden tarafımızca resmi yazı ile hakkında bilgi talebinde bulunulmuştur. İstanbul Üniversitesi
Enstitüsü Müdürlüğü’nün 09.05.2019 tarih ve sayılı yazısı ile
’un yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle Enstitü Yönetim Kurulu’nun
10.01.2019 tarih ve sayılı kararı ile ilişiğinin kesildiği belirtilmiştir. Bu bilgilere istinaden,
’un bursiyerlik durumu, 17.05.2019 tarih ve sayılı Eğitim Burs ve
Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme Kurulu Toplantısı’nda ele alınmıştır. İstanbul Üniversitesi
Bölümü doktora programından yeterlilik sınavında başarısız olması nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılan bursiyerin 2211 Programı mevzuatı gereği bursunun iptal edilmesine ve kendisine bugüne kadar yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi için Başkanlık onayı alınmasına karar verilmiştir. 22.05.2019 tarih ve sayılı
Başkanlık Oluru ile geri ödeme süreci başlatılmıştır. bu karar 20.05.2019 tarihinde e-posta ile bildirilmiştir. , ilgili geri ödeme kararına 28.01.2020 tarihinde itiraz etmiş ve yeterlik sınavından geçememesi durumunun mücbir sebep olarak kab ul edilmesini ve geri ödeme sürecinin iptal ettirilmesini talep etmiştir. geri ödeme kararına itiraz dilekçesi 20.02.2020 tarih ve sayılı Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri
Grubu Yürütme Kurulu Toplantısı’nda görüşülmüştür. İstanbul Üniversitesi
Bölümü doktora programından yeterlilik sınavında başarısız olması nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılan ve bu nedenle 2211 Programı mevzuatı gereği 17.05.2019 tarih ve 26 sayılı
BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grup Yürütme Kurulu toplantısı kararı ve
22.05.2019 tarih ve sayılı Başkanlık Olur’u ile geri ödeme süreci başlatılan bursiyerin
yeterlilik sınavında başarısız olmasının mücbir sebep olarak kabul edilmesi talebi kapsamında; geri ödeme sürecinin iptali ya da bursiyerin geri ödemeden muaf tutulması için GYK kararına bırakılan mücbir sebepler olarak doğal afetler, kazalar, sağlık problemleri gibi aniden oluşan ve bursiyerin kontrolünde olmayan sebepler ile bursiyerin eğitimine devam edememesi gibi durumlar veya üniversitenin/danışmanın adil olmayan uygulamaları nedeniyle mağdur olunup üniversite/bölüm/danışman hakkında dava süreci başlatılmasına ilişkin hususlar kastedilmekte olup ’un yeterlilik sınavında başarısız olması sonucu bursiyer olmaya hak kazandığı sırada devam ettiği doktora programından ilişiğinin kesilmiş olması mücbir sebep olarak değerlendirilmemiştir. Bu nedenle doktora eğitimine başka bir üniversitede devam eden
’un ilk doktora programından ilişiğinin kesilmesi nedeniyle yükümlülükleri ile ilgili sorumluluğunun değişmediğine ve yeterlilik sınavında başarısız olmasının mücbir sebep olarak değerlendirilemeyeceğine ve geri ödeme sürecinin devamına karar verilmiştir. Bu kapsamda borcunu 60 ay olarak taksitlendirmiş ve ilk taksit ödemesini 661
TL olarak 06.03.2020 tarihinde gerçekleştirmiştir.”
Şeklinde açıklamalara yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 29.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
“Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 15.07.2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4 Sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 582 nci maddesinin birinci fıkrasında; “Türkiye’nin rekabet gücünü ve refahını artırmak ve sürekli kılmak için toplumun her kesimi ve ilgili kurumlarla işbirliği içinde, ulusal öncelikler doğrultusunda bilim ve teknoloji politikaları hakkında çalışmak, bunları gerçekleştirecek altyapının ve araçların oluşturulmasına katkı sağlamak, araştırma ve geliştirme faaliyetlerini özendirmek, desteklemek, koordine etmek, yürütmek, bilim ve teknoloji kültürünün geliştirilmesinde öncülük yapmak amacıyla tüzel kişiliğe, idarî ve malî özerkliğe sahip, Sanayi ve Teknoloji
Bakanlığıyla ilgili ve özel bütçeli Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu kurulmuştur. Kurumun kısa adı TÜBİTAK’tır.”
6) 24.7.1963 tarihli ve 278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma
Kurumu ile İlgili Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’un “Görev” başlıklı 2 inci maddesinde; “(Değişik: 2.7.2018 – KHK-703/98 md.) TÜBİTAK, öğrenim ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençleri izleyerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek amacıyla 3.3.2004 tarihli ve 5102 sayılı Yüksek Öğrenim
Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun hükümlerine tabi olmaksızın burslar verir.”
7) 19.02.2019 tarihli ve 30691 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türkiye Bilimsel
ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı
Tarafından Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik’in
7.1) “Çağrı duyurusu ve başvuru” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında;
“Programların başvuru dönemleri, koşulları, süresi ve değerlendirme yöntemi çağrı duyurusunda belirtilir. Başvurular dönemsel veya herhangi bir zaman kısıtlaması olmadan alınabilir. Başvurular çağrı duyurusunda belirtilen kural ve usullere uygun olarak elektronik ortamda ve/veya basılı olarak alınır.”
7.2) “Sözleşme ve taahhütnameler” başlıklı 8 inci maddesinin ikinci fıkrasında;
“Kurum/kuruluşlar ile ilişkilendirilmeksizin gerçek kişilere verilen şahsi burs veya destekler için kişilere, TÜBİTAK tarafından belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılır.”
7.3) “İzleme” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “(1) Verilen burs veya
desteklerin program amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediği TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izlenir. Grup, gerek gördüğü takdirde, burs veya desteğin bilimsel, teknik, idari ve mali açılardan incelenmesi amacıyla belirleyeceği kişi/kişileri yerinde inceleme için görevlendirebilir.”
7.4) “Durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptal” başlıklı 12 nci maddesinin ikinci
ve üçüncü fıkralarında; “(2) Proje desteği dışındaki diğer destek ve burs programlarında durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptale ilişkin hususlar şunlardır: a) Proje desteği dışındaki diğer destek ve burs programlarında, sözleşme ve/veya taahhütname hükümlerine aykırı davranılması ve/veya desteğin öngörülen amaç ve hedeflere uygun biçimde yürütülmediğinin tespiti durumunda burs veya destek GYK kararı ile durdurulur, GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırılır veya iptal edilir. Burslarda yürürlükten kaldırma, bursun kesilmesi şeklinde uygulanır. (3) Durdurma, yürürlükten kaldırma veya iptal durumunda verilen burs veya desteklerin iade süreçlerine ilişkin hususlar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. ”
8) 14.02.2019 tarihli ve 5 sayılı Yönetim Kurulu toplantısında kabul edilen Türkiye
Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı
Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın;
8.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esasların amacı;
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu tarafından bilim insanlarının, araştırmacıların yetiştirilmeleri ve geliştirilmelerine, öğrenim sırasında ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençlerin izlenerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek ve girişimciliği desteklemek amacıyla Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı (BİDEB) tarafından yürütülen programların başlatılıp yürütülmesine ilişkin genel kuralları belirlemektir.”
8.2) “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının ilgili
bentlerinde; “(1) Bu Usul ve Esasların uygulanmasında; … h) Burs: Lise, lisans ve/veya lisansüstü düzeyinde öğrenim gören ve özel kural ve ilkelere uyularak belirlenmiş öğrenciler ile en az lisans derecesine sahip araştırmacılara, yurt içinde ve/veya yurt dışında yaşam ve/veya öğrenim giderlerini karşılamak amacıyla Bilim Kurulu’nca belirlenen miktarda ve süreyle yapılan aylık ödemeyi, ı) Bursiyer: Yurt içinde ve/veya yurt dışında TÜBİTAK’tan burs alan öğrenim sırasında ve öğrenim sonrasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençler, lisans veya lisansüstü öğrenciler ile doktora sonrası araştırma burslarından faydalanan araştırmacıları, …
j) Çağrı duyurusu: Çağrı konusu, kapsamı, başvuru koşulları, süresi, destek miktarı ve çağrı takvimi ile çağrıya özel hususları tanımlayan ilan metni ve eklerini, … ifade eder.”
8.3) “Çağrı duyurusu ve başvuru” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Programlar,
gerektiğinde alanlara, üniversitelere, kurum, kuruluşlara ve ülkelere göre dağılım gözetilerek, bu Usul ve Esaslara ve çağrı duyurusuna göre yürütülür. (2) Çağrı duyurusu, Bilim Kurulu’nun programı başlatma kararında belirtilen temel amaç ve gerekçeler ile bu Usul ve Esaslarda yer alan hükümlere aykırı olmamak koşuluyla, BİDEB Başkanı’nın önerisi ve Başkanlık onayı ile belirlenir. Çağrı duyurusunda yapılacak değişikliklerde de aynı işlem uygulanır. (3)
Programların başvuru koşulları, yöntemi, dönemleri, başvuruları değerlendirme, seçme süreçleri, programın bu Usul ve Esaslara ve diğer alt düzenleyici işlemlere uygun olarak yürütülmesine ve sonuçlandırılmasına yönelik kurallar çağrı duyurusunda belirtilir…”
8.4) “Sözleşme ve taahhütnameler” başlıklı 7 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü
fıkralarında; “(3) Kurum/kuruluşlar ile ilişkilendirilmeksizin gerçek kişilere verilen şahsi destekler için destek verilen kişilere, TÜBİTAK tarafından belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılır ve bu kapsamda teminat istenebilir. (4) Sözleşme ve taahhütnamelerde, desteklenen kişi/kurum/kuruluşun gerçekleştirecekleri işlemler, görevleri, sorumlulukları, yükümlülükleri ve uyulması gereken diğer hükümler yer alır.”
8.5) “İzleme” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Verilen desteklerin program amaçlarına
uygun olarak yürütülüp yürütülmediği TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre, ilgili grup tarafından izlenir. TÜBİTAK, gerek gördüğü takdirde, desteğin bilimsel, teknik, idari ve mali açılardan, incelenmesi amacıyla belirleyeceği kişi/kişileri yerinde inceleme için görevlendirebilir. (2) İzleme, burslarda bursiyerin öğrenim ve başarı durumunun tespiti; projelerde gelişme ve sonuç raporlarının değerlendirilmesi; etkinliklerde desteklenen etkinliğe ilişkin belgelerin TÜBİTAK’a ulaştırılması ve değerlendirilmesi; yarışma programlarında ise yarışma/olimpiyatların başarı ile sonuçlandırılması şeklinde gerçekleştirilir. ”
8.6) “Durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptal” başlıklı 11 inci maddesinin ikinci
fıkrasının (a) bendinde ve üçüncü fıkrasında; “(2) Proje desteği dışındaki diğer destek ve burs programlarında durdurma, yürürlükten kaldırma ve iptal: a) Burs programlarında, bursiyer tarafından TÜBİTAK’a ulaştırılması gereken belgelerin zamanında ulaştırılmaması, minimum başarı kriterlerinin sağlanmaması, bursiyerin mücbir sebeplerle kaydını dondurarak öğrenimine ara vermesi, yükümlülüklerin verilen sürede yerine getirilmemesi vb. durumlarda GYK kararı ile burs desteği durdurulur. Durdurma gerekçelerinin belirtilen süre içerisinde ortadan kalkması durumunda burs desteği kaldığı yerden devam eder. Durdurma gerekçelerinin TÜBİTAK tarafından belirlenen süre içerisinde ortadan kalkmaması halinde GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırma veya iptal işlemleri uygulanır. Burs desteği, ilgili grubun gerek görmesi halinde, durdurulmadan da yürürlükten kaldırılabilir veya iptal edilebilir. Burs desteklerinde yürürlükten kaldırma, bursun kesilmesi şeklinde gerçekleştirilir. Bursun iptal edilmesi durumunda, burs desteği taahhütname hükümlerine göre kanuni faizi ile birlikte geri alınır… (3) Mecburi hizmet ve/veya geri ödeme yükümlülüğü bulunan burs/destek programlarında bursiyerin/destek alan kişilerin programın yükümlülüklerini yerine getirememe nedeni GYK tarafından kabul edilebilir mücbir sebeplere dayanıyorsa, bursiyerin/destek alan kişilerin mecburi hizmet ve/veya geri ödeme yükümlülüğü GYK tarafından kaldırılabilir.”
8.7) “Mali hükümler” başlıklı 12 nci maddesinin üçüncü fıkrasında; “Taahhüdün
ihlali halinde, ilgili çağrı duyurusu, taahhütname, sözleşme ve/veya teminat belgeleri hükümleri doğrultusunda geri ödeme öngörülmüşse, destekten yararlananlar kendisine yapılan masrafları geri ödemekle yükümlü tutulur. Bu durumlarda, borcun taksitlendirilmesinin talep edilmesi halinde kanuni faiz işletilerek borç GYK kararı ile 5 yıla kadar taksitlendirilebilir.”
8.8) “2211-Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı” başlıklı 17 nci maddesinde; “(1)
Programın amacı; yurt içinde tezli yüksek lisans veya doktora öğrenimi gören başarılı öğrencileri destekleyerek, ülkemizin ihtiyaç duyduğu bilim insanlarının/araştırmacıların yetişmesine katkı sağlamaktır. (2) Bursiyerlerin seçiminde Başkanlık, desteklenecek bilim dallarına göre sınırlama getirebilir, GYK burs türleri için üniversitelere ve/veya sınav puan türlerine göre dengeli dağılımı gözetebilir. (3) Burslar başvuru alınan ay itibariyle başlatılır.
Burs ödeme süresi, farklı burs kategorilerine geçişler dahil yüksek lisans öğrencileri için en çok
24 ay, yüksek lisans sonrası doktora programı için en çok 48 ay ve bütünleşik doktora programı
için 60 aydır. Bu sürelerden önce mezun olunması ya da azami bitirme süresinin sona ermesi durumunda burs ödemesi yapılmaz…”
9) BİDEB 2211- Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı Yürütme Kural ve İlkeleri’nin;
9.1) “Üniversite, alan veya tez konusu değişikliği” başlıklı 17 nci maddesinin
birinci fıkrasının (a/1) bendinde; “Bursiyerler, öğrenimleri sırasında zorunluluk doğması halinde bir defaya mahsus olarak üniversite, alan veya tez konusu değişikliği yapabilir… 1Doğrudan bursiyerler, çalışma alanlarını değiştirmeksizin alan/bölüm/üniversite değişikliği yapabilir. Geçiş yapmak istenilen alan/bölümün kayıtlı oldukları alan/bölüm ile uyumlu olup olmadığına BİDEB Yürütme Komitesi tarafından karar verilir. BİDEB Yürütme Komitesinin olumlu kararı olmadan alan/bölüm/üniversite değişikliği yapılamaz. Alan/bölüm/üniversite değişikliği yapılmasına izin verilmediği halde değişiklik yapanların bursu iptal edilerek kendilerine yapılan burs ödemeleri yasal faiziyle birlikte geri alınır.”
9.2) “Yükümlülükler” başlıklı 18 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde ;
“(1) Program kapsamında desteklenen Bursiyerler aşağıda belirlenen yükümlülüklere uymak zorundadır. A) Bursiyer desteklendiği sürece, 1- Enstitünün öğrenci işleri birimince kayıt tarihini ve bölümünü gösteren öğrenci belgesinin aslını güz dönemi için Ekim, bahar dönemi için Mart ayı içinde BİDEB’e ulaştırmakla yükümlüdür… 3- Öğrenci belgelerini, bu maddenin a-1 bendinde belirtilen sürelerde BİDEB’e ulaştırmayanların burs ödemesi durdurulur. İlgi dönemde düzenlenmiş öğrenci belgesinin daha sonraki bir tarihte BİDEB’e ulaştırılması halinde burs ödemeleri belgenin ulaştırıldığı tarihten itibaren başlatılır, geriye dönük burs ödemesi yapılmaz. 4- Belgeleri birbirini takip eden iki dönem içerisinde BİDEB’e ulaştırmaması halinde BİDEB Yürütme Komitesi kararıyla bursiyerin bursu kesilebilir.”
10) 2211-A Yurt İçi Doktora Burs Programı 2017 Yılı İlanı’nın “Yükümlülük ler”
başlıklı bölümünün ‘c’ ve ‘d’ bentlerinde; “(c) Yurt içi Burs Programı kapsamında verilen burslar, başarıya verilen ödül niteliğindedir. Bu nedenle yurt içi burs programını yürütme kural ve ilkelerde belirtilen yükümlülüklerini yerine getirerek tamamlayan bursiyerlerin mecburi hizmet ve geri ödeme yükümlülükleri yoktur. (d) Bursiyerin yükümlüklerinden herhangi birini ihlal etmesi halinde BİDEB yürütme komitesinin değerlendirmesine göre bursiyerliği iptal edilebilir. Bu durumda kendisine yapılan tüm ödemeler, “Yüklenme Senedi ve Mütese lsil
Kefalet Senedi” çerçevesinde yasal faiziyle birlikte geri alınır.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm
dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı tespit edildiğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı
Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuranın İstanbul Üniversitesi
Doktora Programı öğrencisi iken TÜBİTAK’ın 2211/A Genel Yurt İçi Doktora
Burs Programı kapsamında kısmi olarak desteklenirken doktora yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle bursiyerliğinin iptal edilerek kendisine yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile birlikte geri talep edilmesine ilişkin 22.05.2019 tarihli işleme itiraz ettiği ve Cumhuriyet
Üniversitesinde tekrar başladığı doktora eğitiminin de dikkate alınarak doktora yeterlik sınavını geçememesinin yükümlülüğü yerine getirmemek olarak sayılmamasını, durumunun mücbir sebep olarak kabul edilmesini ve ödeme gücü olmadığı için geri ödemenin istenmemesini talep ettiği anlaşılmıştır.
13) Somut olaya bakıldığında;
13.1) Başvuranın 23.08.2016 tarihinde kayıt yaptırdığı İstanbul Üniversitesi
Doktora Programı öğrencisi iken TÜBİTAK’ın 2211/A Genel Yurt İçi
Doktora Burs Programına başvurduğu, kabul edildiği ve 25.04.2017 tarihinde Yüklenme Senedi ve Müteselsil Kefalet Senedinin imzalandığı;
13.2) 2018-2019 Eğitim-Öğretim yılı Güz döneminde girmiş olduğu doktora yeterlik
sınavında başarısız olduğundan dolayı Enstitü Yönetim Kurulunun 10.01.2019 tarihli ve sayılı kararı ile ilişiğinin kesildiği, 11.02.2019 tarihinde Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü İşletme Doktora Programına kayıt yaptırdığı;
13.3) 21.03.2019 tarihli TÜBİTAK Başkanlığına gönderdiği dilekçe ve eklerinde
“İstanbul Üniversitesi Enstitüsü Doktora
Programında öğrenimine devam etmekte iken 2018-2019 2. döneminden itibaren Cumhuriyet
Üniversitesi Doktora Programında eğitimine başladığını, üniversite değişikliğinin mevcut üniversitesindeki programdan kaydını sildirip yeni üniversitesinden yeniden kabul alması suretiyle gerçekleştiğini belirterek yurt içi doktora bursiyerlerine bir defaya mahsus olmak üzere tanınan üniversite değişikliği hakkından yararlandırılmasını talep ettiği”;
13.4) 27.03.2019 tarihinde bideb2211@tubitak.gov.tr adresinden başvurana gönderilen
e-postayla dilekçe ekindeki belgelerin yeterli olmadığının, daha önceki programdan kendi isteğiyle ayrıldığına dair belge ile yeni üniversitesinden hangi tarihte kabul aldığına dair belgenin gönderilmesinin istenildiği, başvuranın ilişiğinin kesilmesi nedeniyle ayrıldığını
30.04.2019 tarihli e-postası ve ekinde yer alan dilekçesi ile bildirdiği;
13.5) Bunun üzerine TÜBİTAK Başkanlığının 06.05.2019 tarihli yazısıyla İstanbul
Üniversitesine durumun sorulduğu ve İstanbul Üniversitesi Enstitüsü
Müdürlüğünün 09.05.2019 tarihli yazısıyla “başvuranın 2018-2019 güz döneminde girmiş olduğu doktora yeterlik sınavında başarısız olduğundan dolayı Enstitü Yönetim Kurulunun
10.01.2019 tarihli ve sayılı kararı ile ilişiğinin kesildiği” şeklinde cevabın alındığı,
13.6) 17.05.2019 tarihli ve 26 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu
Yürütme Kurulu Toplantısında başvuranın durumunun görüşüldüğü ve “yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle ilişiğinin kesildiği anlaşılan bursiyerin 2211 Programı mevzuatı gereği bursunun iptal edilmesine ve kendisine bugüne kadar yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi için Başkanlık onayı alınmasına” karar verildiği;
13.7) 20.05.2019 tarihli e-postayla başvurana bu kararın bildirildiği ve sürecin
Başkanlık onayına sunulduğu ve geri ödeme ile ilgili olarak ilerleyen günlerde bilgilendirme yapılacağının ifade edildiği, başvuranın 20.05.2019 tarihinde Kurumumuza başvurduğu ve
02.07.2019 tarihli Gönderme Kararı ile başvurunun TÜBİTAK Başkanlığına gönderildiği ve
TÜBİTAK Başkanlığının 17.07.2019 tarihli yazısıyla Başkanlık Olur’u alınarak geri ödemenin başlatıldığı şeklinde başvurana cevap verildiği,
13.8) 22.05.2019 tarihli Başkanlık Olur’u ile Yürütme Kurulunun kararının uygun
bulunduğu,
13.9) Başvuranın 05.08.2019 tarihli Tübimer başvurusu ile durumunun tekrar
görüşülmesini talep ettiği, verilen cevapta yeniden değerlendirme talebinin bursiyer tarafından gerekçeli dilekçe ve gerekçelerini destekleyen belgelerle birlikte BİDEB’e yapılması gerektiğinin açıklandığı, başvuranın 19.08.2019 tarihinde yeniden dilekçe verdiği, bu dilekçeye karşılık gönderilen 15.09.2019 tarihli e-postada ayrıntılı açıklamalarla ilgili kararın değiştirilmesini gerektirecek maddi (resmi) bir gerekçe sunmadan durumun yeniden görüşülmesinin mümkün olmadığının, yeterlik sınavı ile ilgili itirazlarının resmi kanallar ile
Üniversite nezdinde ya da Türk Hukuk Sistemi içerisinde yapması gerektiğinin, ilgili gerekçeler resmi yollarla neticelenmeden BİDEB nezdinde gerekçe olarak değerlendirilemeyeceğinin bildirildiği;
13.10) Başvuranın 09.12.2019 tarihinde İstanbul Üniversitesine karşı Kurumumuza
yaptığı başvurusunda, 19.06.2018 ve 24.12.2018 tarihli İstanbul Üniversitesi Anabilim Dalı
İşletme Yönetimi doktora programındaki yeterlilik yazılı sınavlarının tekrardan incelenmesini talep ettiği, ancak söz konusu doktora yeterlik sınavlarına ilişkin olan başvurunun süre şartını taşımadığı gerekçesi ile Kurumumuz tarafından 27.01.2020 tarihli İncelenemezlik Kararı verildiği,
13.11) Başvuranın TÜBİTAK Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grubu Yürütme
Kuruluna hitaplı 27.01.2020 tarihli dilekçesiyle yeterlik sınavını geçememesinin mücbir sebep olarak kabul edilmesini ve 22.05.2019 tarihli Başkanlık Olur’u ile başlatılan geri ödeme sürecinin iptal edilmesini talep ettiği, konunun 20.02.2020 tarihli ve 35 sayılı BİDEB Eğitim
Burs ve Etkinlik Destekleri Yürütme Kurulu toplantısında görüşüldüğü ve “yeterlik sınavında başarısız olmanın mücbir sebep olarak kabul edilmesi talebi kapsamında; geri ödeme sürecinin iptali ya da bursiyerin geri ödemeden muaf tutulması için GYK kararına bırakılan mücbir sebepler olarak doğal afetler, kazalar, sağlık problemleri gibi, aniden oluşan ve bursiyerin kontrolünde olmayan sebepler ile bursiyerin eğitiminde devam edememesi gibi durumlar veya üniversitenin/danışmanın adil olmayan uygulamaları nedeniyle mağdur olunup üniversite/bölüm/danışman hakkında dava süreci başlatılmasına ilişkin hususlar kastedilmekte olup ’un yeterlilik sınavında başarısız olması sonucu bursiyer olmaya hak kazandığı sırada devam ettiği doktora programından ilişiğinin kesilmiş olması mücbir sebep olarak değerlendirilmemektedir. Bu nedenle, doktora eğitimine başka bir üniversitede devam eden
’un ilk doktora programından ilişiğinin kesilmesi nedeniyle yükümlülükleri ile ilgili sorumluluğunun değişmediğine ve yeterlilik sınavında başarısız olmasının mücbir sebep olarak değerlendirilemeyeceğine ve geri ödeme sürecinin devamına” karar verildiği;
13.12) Başvuranın 21.02.2020 tarihinde Kurumumuza yeniden başvurduğu;
Tespit edilmiştir.
14) Konuyla ilgili yukarıda da yer verilen mevzuata bakıldığında;
14.1) 278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu ile İlgili Bazı
Düzenlemeler Hakkında Kanunu’nda TÜBİTAK’ın öğrenim sırasında üstün başarısıyla kendini gösteren gençleri izleyerek onların yetişme ve gelişmelerine yardım etmek amacıyla
5102 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrencilerine Burs, Kredi Verilmesine İlişkin Kanun hükümlerine
tabi olmaksızın burslar vereceği;
14.2) Türkiye Bilimsel Ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek
Programları Başkanlığı Tarafından Yürütülen Programlara İlişkin Yönetmelik’te burs için kişilere, belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılacağı, ayrıca verilen bursun program amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izleneceği, burs programlarında, taahhütname hükümlerine aykırı davranılması ve/veya desteğin öngörülen amaç ve hedeflere uygun biçimde yürütülmediğinin tespiti durumunda bursun GYK kararı ile durdurulacağı, GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile de yürürlükten kaldırılacağı veya iptal edileceği, burslarda yürürlükten kaldırmanın bursun kesilmesi şeklinde uygulanacağı, bu durumlarda verilen bursun iade süreçlerine ilişkin hususların Yönetim Kurulu tarafından belirleneceği;
14.3) Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek
Programları Başkanlığı Burs ve Destek Programlarının Yürütülmesine İlişkin Usul ve
Esaslar’da, yurt içinde doktora öğrenimi gören başarılı öğrencilerin desteklenmesi ve ülkemizin ihtiyaç duyduğu bilim insanlarının/araştırmacıların yetişmesine katkı sağlanması amacıyla burs verildiği, kişilere TÜBİTAK tarafından belirlenen yükümlülüklere uyacaklarını belirten taahhütname imzalatılacağı ve bu kapsamda teminat istenebileceği, verilen desteklerin program amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izleneceği, izlemenin burslarda bursiyerin öğrenim ve başarı durumunun tespiti şeklinde gerçekleştirileceği, burs programlarında, bursiyer tarafından
TÜBİTAK’a ulaştırılması gereken belgelerin zamanında ulaştırılmaması, minimum başarı kriterlerinin sağlanmaması, bursiyerin mücbir sebeplerle kaydını dondurarak öğrenimine ara vermesi, yükümlülüklerin verilen sürede yerine getirilmemesi vb. durumlarda GYK kararı ile burs desteğinin durdurulacağı, durdurma gerekçelerinin belirtilen süre içerisinde ortadan kalkması durumunda burs desteğinin kaldığı yerden devam edeceği, durdurma gerekçelerinin
TÜBİTAK tarafından belirlenen süre içerisinde ortadan kalkmaması halinde GYK önerisi ve
Başkanlık kararı ile yürürlükten kaldırma veya iptal işlemlerinin uygulanacağı, burs desteğinin, ilgili grubun gerek görmesi halinde, durdurulmadan da yürürlükten kaldırılabileceği veya iptal edilebileceği, burs desteklerinde yürürlükten kaldırmanın, bursun kesilmesi şeklinde gerçekleştirileceği, bursun iptal edilmesi durumunda, burs desteğinin taahhütname hükümlerine göre kanuni faizi ile birlikte geri alınacağı, taahhüdün ihlali halinde, ilgili çağrı duyurusu ve taahhütname doğrultusunda geri ödeme öngörülmüşse, destekten yararlananların kendisine yapılan masrafları geri ödemekle yükümlü tutulacakları;
14.4) BİDEB 2211- Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı Yürütme Kural ve
İlkeler’de ise bursiyerlerin, öğrenimleri sırasında zorunluluk doğması halinde bir defaya mahsus olarak üniversite, alan veya tez konusu değişikliği yapabilecekleri, bursiyerlerin çalışma alanlarını değiştirmeksizin alan/bölüm/üniversite değişikliği yapabilecekleri, geçiş yapmak istenilen alan/bölümün kayıtlı oldukları alan/bölüm ile uyumlu olup olmadığına
BİDEB Yürütme Komitesi tarafından karar verileceği, BİDEB Yürütme Komitesinin olumlu kararı olmadan alan/bölüm/üniversite değişikliği yapılamayacağı, alan/bölüm/üniversite değişikliği yapılmasına izin verilmediği halde değişiklik yapanların bursunun iptal edilerek kendilerine yapılan burs ödemelerinin yasal faiziyle birlikte geri alınacağı; Hususlarının düzenlendiği görülmüştür.
15) Başvuranın iddia ettiği mücbir sebep kavramına bakıldığında;
15.1) Mücbir sebep kavramının, bazı kanun hükümleriyle, yargı kararlarıyla, idarenin
uygulamasıyla ve tüm bunları inceleyen doktrinin görüşleriyle belirginleştiği ve somutlaştığı anlaşılmaktadır. Öncelikle doktrine bakıldığında, mücbir sebebin, yer sarsıntısı, feyezan, kuraklık, ihtilal gibi evvelden takdir ve tahmini mümkün olmayan, menşei doğal, içtimai veya hukuki olması itibariyle failin dışında kalan yani, hakiki veya hükmi bir şahsın irade ve fiilinin tamamen dışında ve bu şahıs tarafından önlenmesi mümkün olmayan hadiseler olarak tanımlandığı görülmektedir. (Sıddık Sami Onar, İdare Hukukunun Umumi Esasları, Cilt I-IIIII, İstanbul 1966, s. 1719) Mücbir sebebin hukukta, bir sorumluluğun yerine getirilmesini kısmen veya tamamen, geçici veya daimi surette engelleyen, bu niteliği dolayısıyla sorumluluğu kaldıran veya yerine getirilmesini ve vadesini geciktiren veya sorumluluğun niteliğini değiştiren ve kişinin önceden beklemediği, tahmin edemeyeceği, beklese ve tahmin etse bile engelleyemeyeceği dıştan gelen olağanüstü nitelikte bir olay, olgu veya durum olduğu; bu engelin, doğal afetler (deprem, sel, kasırga vb.), sosyal patlamalar (büyük çaplı isyan çıkması, genel grev vb.), hastalık, tutukluluk, mevzuat tarafından getirilen yasaklamalar, büyük ekonomik krizler gibi değişik şekillerde ortaya çıkabildiği; bu çerçevede, bir hadisenin mücbir sebep olarak nitelenebilmesi için öncelikle yükümlülük sahibi kişinin kendi eyleminden, kusurundan kaynaklanmaması gerektiği, ikinci olarak bu olayın önlenemez, karşı konulamaz olması gerektiği, son olarak ise bu hadisenin kişinin yükümlülüğünü yerine getirmesini engellemesi gerektiği tartışılmaktadır. (Turan Yıldırım, “Danıştay Kararlarında Mücbir Sebep
Kavramı”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Cilt 25, Sayı 2, Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, Aralık 2019, s. 1536)
15.2) Yargı kararlarında ise mücbir sebebin, genel bir davranış normunun veya borcun
ihlaline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan öngörülemez, karşı konulamaz ve dışarıdan gelen olağanüstü bir olay olarak tanımlandığı, örnek olarak ise mücbir sebebin çoğunlukla yıldırım düşmesi, kasırga, deprem, sel gibi bir doğa olayı olabileceği gibi bazen savaş, genel grev, askeri darbe gibi beşeri ya da sosyal bir olay, hatta ithal yasağı, kamulaştırma gibi hukuki bir olay da olabileceğinin belirtildiği (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 27.2.2013 tarihli ve E.
2012/10-1141 ve K. 2013/282 sayılı kararı); Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun, trafik kazası sebebiyle seviye belirleme sınavına giremeyen bir öğrencinin açtığı davada, mücbir sebeplere ilişkin düzenleme olmamasına rağmen öğrencinin durumunun dikkate alınması gerektiğine karar verdiği ve söz konusu 12.11.2015 tarihli ve E. 2015/3121, K.
2015/4110, sayılı kararda; “Dosyanın incelenmesinden; davacının kızının 26.04.2009 günü geçirdiği trafik kazası sonrası iç kanama ve beyin travması teşhisi ile operasyon geçirdiği, uzun süre beyin cerrahisi yoğun bakımda tedavi gördüğü, sonrasında Dışkapı Yıldırım Beyazıt ve
Eğitim Araştırma Hastanesi FTR servisinde 1 ay yatarak tedavi gördüğü, devamında ise tedavisine GATA TSK Rehabilitasyon ve Bakım Merkezinde devam edildiği, davacının kızının sağlık durumu nedeniyle 06.06.2009 günü yapılan 8. Sınıf Seviye Belirleme Sınavına girememesi üzerine kızının öğrenim görmüş olduğu okuldan okul birincisi olarak mezun olduğu, okul başarısına ve emsaline uygun bir Anadolu lisesine kayıt hakkı verilmesi, bu mümkün olmadığı takdirde eşdeğer bir sınav hakkı tanınması istemiyle yapılan başvurunun, dava konusu yönerge ve kılavuzda yer alan “Herhangi bir sebeple seviye belirleme sınavına katılmayan öğrencinin seviye belirleme sınavı puanı, o yıla ait en düşük seviye belirleme sınavı puanıdır.” kuralı uyarınca her ne sebeple olursa olsun, sınava girmeyen öğrenciler için yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığından bahisle reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmıştır.
Her ne kadar Danıştay Sekizinci Dairesince dava konusu Kılavuzun “Süreğen Hastalık
Olan Öğrenciler” başlığını taşıyan 9.6 maddesinde yatağa bağımlılığı olan ya da sağlık kurumunu terk etmeleri sakıncalı olan öğrencilerin durumunu sağlık kurulu raporu ile belgelendirdikleri takdirde tedavi gördükleri sağlık merkezinde sınava katılabilmelerinin mümkün kılındığı ve bunun kamuoyunun bilgisine sunulduğu, alınan önlemlere karşın, seviye belirleme sınavına katılmayan öğrencinin seviye belirleme sınavı puanının, o yıla ait en düşük seviye belirleme sınavı puanı olacağı yönündeki düzenlemede ve ortaöğretime yerleştirme puanın hesaplanmasında hukuka ve ölçme değerlendirme ilkelerine aykırılık bulunmadığından bahisle davanın reddine karar verilmiş ise de, davacının kızının durumunun süreğen hastalığı olan öğrenci kapsamında değerlendirilemeyeceği, süreğen hastalığı olan öğrencilerin tedavi görmüş oldukları sağlık merkezinde sınava katılmalarının mümkün olduğu, davacının kızının ise bu hallerden tamamen ayrı olarak geçirmiş olduğu trafik kazası nedeniyle tedavi gördüğü sağlık merkezlerinde de sınava alınmasının mümkün olmadığı, dava konusu yönerge ve kılavuz maddelerinde ise, davacının kızının durumu ve benzeri mücbir sebepler yüzünden sınava girmesi hiç bir şekilde mümkün olmayanların durumu gözetilmeksizin, genel bir şekilde herhangi bir sebeple seviye belirleme sınavına katılamayan öğrencinin seviye belirleme sınavı puanının, o yıla ait en düşük seviye belirleme sınavı puanı olduğu yönünde düzenleme yapıldığı, bu düzenlemenin ise hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu durumda, mücbir sebepler nedeniyle hiçbir şekilde sınava katılamayacak olanların durumu gözetilmeksizin genel olarak sınava katılmayan tüm öğrenciler için uygulanan Ortaöğretim Kurumlarına Geçiş
Yönergesinin 11. maddesi ve 2009 Seviye Belirleme Sınavı e-Başvuru Kılavuzunda yer alan
“Herhangi bir sebeple seviye belirleme sınavına katılmayan öğrencinin seviye belirleme sınavı puanı, o yıla ait en düşük seviye belirleme sınavı puanıdır.” şeklindeki düzenlemede ve bu düzenleyici işlemlere dayanak olarak tesis edilen bireysel işlemde hukuka uyarlık bulunmamıştır.” şeklinde karar verildiği görülmüştür.
16) Başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat, ilgili doktrin ve
emsal yargı kararları çerçevesinde Kurumumuzca yapılan inceleme neticesinde; uyuşmazlığın, doktora eğitimi sırasında kısmi burs almakta olan başvuranın doktora yeterlik sınavında başarısız olması nedeniyle ilişiğinin kesildiğinin tespiti ile bursun iptal edilerek yapılan ödemelerin yasal faiziyle geri ödenmesinin istenip istenmeyeceği ve ayrıca başvuranın iddia ettiği gibi doktora yeterlikte başarısız olmanın mücbir sebep olarak kabul edilip edilmeyeceğinde düğümlendiği anlaşılmış olup;
16.1) Doktora yeterlik sınavındaki başarısızlık nedeniyle ilişiğin kesilmesi ile bursun
iptal edilerek yapılan ödemelerin yasal faiziyle geri ödenmesinin istenip istenmeyeceği hususuna bakıldığında;
16.1.1) TÜBİTAK burslarının öğrenimleri sırasında üstün başarı gösteren öğrencilere
verileceği, başvuranın burs aldığı 2211-Yurt İçi Lisansüstü Burs Programının amacının da doktora öğrenimi gören başarılı öğrencileri desteklemek olarak belirlendiği, diğer bir ifadeyle bu bursların başarıya verilen ödül niteliğinde olduğu, bu çerçevede başarının bir kriter olarak karşımıza çıktığı, başvuranın ifade ettiği üzere yükseköğretim kurumları giriş sınavında gösterdiği üstün başarının yadsınamayacağı, ancak burada gerekli olan başarının doktora eğitimindeki başarı olduğu;
16.1.2) Minimum başarı kriterlerinin sağlanıp sağlanmadığının da TÜBİTAK tarafından
izleneceğinin mevzuatta belirlendiği, buna göre bursun program amaçlarına uygun olarak yürütülüp yürütülmediğinin TÜBİTAK tarafından belirlenen kurallara göre ilgili grup tarafından izleneceği ve izlemenin burslarda bursiyerin öğrenim ve başarı durumunun tespiti şeklinde gerçekleştirileceği; minimum başarı kriterlerinin sağlanmaması halinde ise GYK önerisi ve Başkanlık kararı ile iptal işleminin uygulanacağı ve burs desteğinin taahhütname hükümlerine göre kanuni faizi ile birlikte geri alınacağı;
16.1.3) Başvuranın İstanbul Üniversitesi İşletme Yönetimi Doktora Programının
doktora yeterlik sınavında başarısız olduğu ve bu nedenle söz konusu programdan ilişiğinin kesildiği ve bu çerçevede başvuranın doktora eğitiminde minimum başarı kriterini sağlamadığının sabit olduğu;
16.1.4) Başvuranın İstanbul Üniversitesinden ilişiğinin kesilmesi üzerine Cumhuriyet
Üniversitesi İşletme Doktora Programından kabul aldığı ve doktora eğitimine burada devam ettiği ve bu çerçevede bursun devam ettirilmesini talep ettiği, aslında üniversite değişikliğinin bir defaya mahsus mümkün olduğu, ancak bunun için değişiklik öncesinde BİDEB’in haberdar edilmesi ve BİDEB’in onayının gerektiği, başvuranın ise başarısız olup ilişiğinin kesilmesinden sonra yeniden kabul alıp doktora eğitimine devam ettiği ve sonrasında TÜBİTAK’ı bilgilendirdiği, bu açıdan da başvuranın önceden belirlenmiş usule uygun davranmadığı;
16.1.5) Ayrıca başvuranın okuyup kabul ettiği ve imzaladığı Yüklenme Senedi ve
Müteselsil Kefalet Senedinde, kayıtlı olduğu üniversiteyi değiştirmesi söz konusu olduğunda gerekli belgeleri bir dilekçe ekinde ulaştırarak TÜBİTAK’ın onayını alacağını ve eğitimini sürdürmesine mani olacak, sağlık kurulu raporuyla belgelenmiş ağır hastalık, geçici işgücü kaybı gibi mücbir sebepler ya da TÜBİTAK tarafından kabul edilebilecek mazereteler dışında iyi niyet kurallarına aykırı sebeplerle eğitimine ara veremeyeceğini ve yarıda bırakamayacağını taahhüt ettiği; Tespit edilmiş ve bu çerçevede 17.05.2019 tarihli ve 26 sayılı BİDEB Eğitim Burs ve
Etkinlik Destekleri Grup Yürütme Kurulu toplantısı kararı ve 22.05.2019 tarihli ve E.101466 sayılı Başkanlık Olur’u ile 2211 programı mevzuatı gereği başvuranın bursiyerliğinin iptal edilerek kendisine yapılan tüm ödemelerin kanuni faizi ile geri talep edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
16.2) Diğer yandan başvuranın doktora yeterlik sınavındaki başarısızlığının mücbir
sebep olarak kabul edilmesi talebine bakıldığında; her ne kadar başvuranın yeterlilik sınavının çok zor olduğu ve çok az kişinin sınavı geçebildiği hususlarını belirttiği görülse de yukarıda yer verildiği üzere mücbir sebebin, öncelikle yükümlülük sahibi kişinin kendi eylemlerinden, kusurundan kaynaklanmaması ve ayrıca öngörülemez, karşı konulamaz ve dışarıdan gelen olağanüstü bir olayın yaşanması halinde var olduğundan bahsedilebileceği, hâlbuki başvuranın doktora yeterlik sınavında başarısız olmasının öncelikle başvuranın sorumluluğunda olduğu, bunun istenmeyen bir durum olsa da olağanüstü bir durum olmadığı, bu çerçevede TÜBİTAK tarafından geri ödeme sürecinin iptali ya da bursiyerin geri ödemeden muaf tutulması için GYK kararına bırakılan mücbir sebepler olarak doğal afetler, kazalar, sağlık problemleri gibi aniden oluşan ve bursiyerin kontrolünde olmayan sebepler ile bursiyerin eğitimine devam edememesi gibi durumlar veya üniversitenin/danışmanın adil olmayan uygulamaları nedeniyle mağdur olunup üniversite/bölüm/danışman hakkında dava süreci başlatılmasına ilişkin hususların kastedildiği ve başvuranın doktora yeterlilik sınavında başarısız olması sonucu bursiyer olmaya hak kazandığı sırada devam ettiği doktora programından ilişiğinin kesilmiş olmasının mücbir sebep olarak değerlendirilmeyeceği şeklindeki açıklamalarının yerinde olduğu ve 20.02.2020 tarihli ve sayılı BİDEB Eğitim Burs ve Etkinlik Destekleri Grup Yürütme Kurulu toplantısında alınan başvuranın ilk doktora programından ilişiğinin kesilmesi nedeniyle yükümlülükleri ile ilgili sorumluluğunun değişmediğine ve yeterlilik sınavında başarısız olmasının mücbir sebep olarak değerlendirilemeyeceğine ve geri ödeme sürecinin devamına karar verilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; TÜBİTAK Başkanlığı tarafından başvurana verilen gerekçeli cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, böylelikle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın başvuran ile TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA
KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi