|
ÖZET: Başvuran, Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğü tarafından yapılan tüketici dernekleri temsilci seçiminde hukuka aykırı bir işlem yapıldığını iddia ederek itirazda bulunmuştur. Başvurusunda, kendi derneği ile diğer bir dernek arasında yapılan temsilci seçiminde, derneğinin üye sayısının daha fazla olmasına rağmen temsilci olarak diğer derneğin seçildiğini belirtmiştir. Başvuran, bu durumun Tüketici Hakem Heyeti Yönetmeliği’ne aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini talep etmiştir.
Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğü, başvuranın iddialarına ilişkin olarak, derneklerin üye sayıları ve seçim süreçleri hakkında detaylı bir inceleme yapmış ve başvuran derneğin üye sayısının 31 Aralık 2017 itibarıyla diğer derneğe göre daha az olduğunu tespit etmiştir. Bu nedenle, başvuranın talebi reddedilmiş ve Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneği temsilci olarak belirlenmiştir. İlgili mevzuat çerçevesinde, tüketici dernekleri arasında yapılacak seçimlerin usulüne uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın itirazı, idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. İdarenin başvuruya verdiği yanıtın gerekçeli olması ve sürecin şeffaf bir şekilde yürütülmesi, iyi yönetim ilkeleri açısından önem taşımaktadır. Ancak, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgilendirme yapılmamış olması, idarenin dikkat etmesi gereken bir husus olarak belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 19676-19676 |sayi|86171061-101.07.05.99-E.86171061-101.07.05.99-E.
BAŞVURU NO : 2018/10024 2018/ 10024
KARAR TARİHİ : 26/11/2018 |tarih|
RET KARARI
Adres : Yıldırım Beyazıt Mah . 14034 Sk.
No: 17 İç Kapı No: 2 Merkez/OSMANİYE
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, İl Tüketici Hakem Heyetine üye olarak tüketici derneklerinden temsilci belirlenmesinde diğer tüketici derneğinin seçilmesine itirazı hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 06/08/2018 6.8.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 06/ 08/ 2018 tarihinde e-başvuru yoluyla
Derneği ( ) adına Dernek Başkanı tarafından yapılan başvuruda;
1.1) Osmaniye ili merkezli, genellikle tüketici hakları ile ilgili faaliyet yapan bir dernek olduklarını,
2017’nin Aralık ayında, Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğü bünyesinde bulunan il tüketici hakem heyetine dernek temsilcisi seçimi yapıldığını, il merkezindeki iki dernekten biri olan derneklerine haber verilmeden, dernek temsilcisi olarak ildeki diğer tüketici derneğinden temsilci seçildiğini, bu işlemin hukuka aykırı olduğunu, keyfi bir şekilde işlem yapıldığını ifade etmektedir .
1 / 121.2) Diğer tüketici derneğinden temsilci belirlenmesi üzerine dernek olarak hakem heyetinde temsil
edilme talepli dilekçelerini Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğüne verdiklerini, dilekçe tarihinde
DERBİS’e kayıtlı 78 üyeleri varken İl Dernekler Müdürlüğünden üye sayısı istendiği zaman 95 üyelerinin kayıtlı olduğunu, o süreçte derneğe kabul işlemleriyle üye sayılarının arttığını;
1.3) Dilekçeleri üzerine Müdürlüğün kendi resmi internet sitesinden
(http : //osmaniye .gtb .gov.tr/duyurular/tuketici-orgutlerinin-dikkatine) ve ayrıca yazı ile de iki derneğe
“Tüketici Hakem Heyeti Yönetmeliği hükümlerine göre dernek temsilcisi seçimi yapılacağını’’ bildirdiğini, ancak bu duyurular yok sayılarak Derneklerine “ 31/ 12/ 2017 tarihindeki ilimizdeki tüketici derneklerinin üye sayıları 18 ve 16’dır; bu nedenle sizin derneğinize üye sayısı 16 olduğu için diğer derneğin hakem heyetinde temsili uygun görülmüştür .” şeklinde yazı geldiğini; kaldı ki
Yönetmelik hükümlerine uyulduğu takdirde Ticaret Müdürlüğünün Dernekler Müdürlüğünden iki derneğin üye sayısı bilgilerini istediği tarihte Derneklerinin üye sayısının daha fazla olduğundan
Derneklerinin hakem heyetinde temsilci olması gerektiğini; bu işlemin tamamen hukuka, Tüketici
Hakem Heyeti Yönetmeliği hükümlerine aykırı olduğunu, şöyle ki Yönetmelikteki “Hakem heyetine üye seçimi” başlıklı maddesinde, “bir yerde iki tüketici derneği var ise o iki derneğe, kendilerinin arasından üye seçimi için bir aylık süre tanınır eğer bir aylık sürede seçim olmazsa iki dernekten üye sayısı fazla olanın temsilcisi olacağının” belirtildiğini, yani iki derneğe bir aylık süre tanınmadan üyesi fazla olanın seçilmesinin idare hukuku kurallarına da aykırı olduğunu ve iptal edilmesi gerektiğini iddia etmekte ve
1.4) Söz konusu Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğünün hukuka aykırı olan 04/ 07/ 2018 tarihli ve
sayılı işleminin iptal edilmesini/kaldırılmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 17/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazısıyla Osmaniye Ticaret İl
Müdürlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuş olup Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğünün 25/ 09/ 2018 tarihli yazısında; “Tüketici Bilgi Sisteminden (TÜBİS) alınan çıktıda görüldüğü üzere
01.01.2018 tarihinde görev süresi bitecek olan İl Tüketici Hakem Heyeti üyelerinin tekrar
belirlenebilmesi için 26.12.2017 tarihinde dağıtımlı olarak ilgili kurumlara yazılmıştır . Osmaniye’de tek tüketici derneği olarak bilinmesinden dolayı 26.12.2017 tarihindeki dağıtımlı yazımız tüketicileri temsilen Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğine gönderilmiştir . İlgili kurumlardan gelen cevap yazıları ile Hakem Heyeti üyeleri 01.01.2018 talihinden itibaren yeniden belirlenmiştir .
Derneği Başkanı olan ‘un 19.03.2018 tarihli dilekçesinde Tüketici Hakem Heyetinde Tüketici Örgütü üyesi olmak istemesi üzerine 27.03.2018 tarihinde İl Müdürlüğümüzün internet sitesinde ilana çıkılmış olup, ilan tarihinde belirtilen bir aylık süre içerisinde yani 27.04.2018 tarihi itibariyle kurumumuza dernekler tarafından herhangi bir seçim sonucu bildirilmemiştir .
Bunun üzerine ilgili dernekler, Hakem Heyetleri Yönetmeliğinin 10. maddesinin 4. ve 5. fıkrası gereğince üye sayılarını dilekçeyle birlikte Hakem Heyeti Başkanlığımıza vermiştir . İlgili
Derneklerin vermiş olduğu dilekçelerde Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğinin 84 aktif üyesi,
2 / 12Derneğinin ise 78 aktif üyesi olduğu gözlemlenmiştir . Hakem
Heyeti Başkanlığımız kesin bir veri elde edebilmek için 14.05.2018 tarihinde Osmaniye İl Dernekler
Müdürlüğünden ilgili derneklerin üye sayılarının tespit edilerek başkanlığımıza bildirilmesini istemiştir . 17.05.2018 tarihinde İl Dernekler Müdürlüğünce gönderilen yazıda Dernek Bilgi Sistemi (DERBİS) üzerinden yapılan üye sorgulamaları neticesinde Osmaniye Koruma
Derneğinin aktif üye sayısının 90, Derneğinin ise 95 adet aktif üyesi olduğunu bildirilmiştir . Tüketici derneklerinin vermiş oldukları sayılarla İl Dernekler
Müdürlüğünün bildirmiş olduğu dernek üye sayıları arasında fark oluşması nedeniyle Hakem Heyeti
Başkanlığımızca hangi Tüketici örgütü temsilcinin İl Hakem Heyeti Başkanlığımıza üye olacağı konusunda tereddüde düşülerek 30.05.2018 tarihinde Bakanlığımızın Tüketicinin Korunması ve
Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğüne yazı yazılarak görüş istenmiştir . Bakanlığımızdan gelen
13.06.2018 tarihli görüş yazısında tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek tüketici derneğinin
üye sayılarına göre belirlenmesinde öncelikle tüketici hakem heyetinin yeniden oluşturulduğu tarih olan 31.12.2017 tarihinin esas alınması gerektiği bu nedenle de 31.12.2017 tarihi itibariyle ilimizde kurulu bulunan tüketici derneklerinin isimlerinin ve üye sayılarının İl Dernekler Müdürlüğünden yazıyla talep edilmesinin uygun olacağı bildirilmiştir .
İl Dernekler Müdürlüğünden 21.06.2018 tarihinde gelen yazıda 31.12.2017 tarihi itibariyle
Osmaniye Derneğinin üye sayının 18 kişi olduğu, Tüketicilerin Haklarını
Savunma Derneğinin üye sayısının 16 kişi olarak bildirilmesi üzerine Osmaniye Tüketiciyi Koruma
Derneği tüketici örgütü üyesi olarak görevine devam etmiştir . Bu durum 04.07.2018 tarihinde
Derneği başkanı olan ‘a yazı ile bildirilmiştir .
İl Müdürlüğümüzün, başvuru sahibi veya aynı durumda başka kişiler ile başvuru konusuna ilişkin yargı organlarınca görülmekte olan veya daha önce karara bağlanmış herhangi bir uyuşmazlığı bulunmamaktadır .” şeklindeki açıklamalar görülmüştür .
3) Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğünün 30/ 05/ 2018 tarihli yazısıyla konuyla ilgili tereddütleri
gidermek için Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel
Müdürlüğünden görüş istediği, buna cevaben Genel Müdürlüğün 13/ 06/ 2018 tarihli ve sayılı cevabi yazısında; “6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 72 inci maddesi ve Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereği İliniz Tüketici Hakem
Heyetinde görev yapacak tüketici örgütleri temsilcisinin belirlenmesi hususundaki ilgide kayıtlı yazınız ve ekleri incelenmiş olup konuya ilişkin Genel Müdürlüğümüz görüşlerine aşağıda yer verilmektedir .
27/ 11/ 2014 tarihli ve 29188 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak Yürürlüğe giren Tüketici Hakem
Heyetleri Yönetmeliğinin “Tüketici örgütleri temsilcisinin tespiti” başlıklı 10 uncu maddesinin;
“( 1) Tüketici hakem heyetinde tüketici örgütlerini temsilen görev yapacak üye, tüketici örgütleri tarafından seçilir . ( 3) Bir il veya ilçede faaliyet gösteren tüketici örgütlerinin sayısı dörtten az ise tamamının, dört ve dörtten fazla ise en az salt çoğunluğunun kararı ile kendi aralarından seçecekleri temsilci, o il ya da ilçenin tüketici hakem heyeti üyesi olarak, seçim sonuçlarını kanıtlayan belgelerle birlikte illerde il müdürlüğüne, ilçelerde kaymakamlığa bildirilir .” hükümleri ile tüketici örgütleri temsilcisinin görev süresinin dolması halinde Tüketici Hakem Heyeti üyesi olacak tüketici örgütü
3 / 12temsilcisinin ne şekilde seçileceği açıkça düzenlenmiştir .
Söz konusu madde hükümlerine istinaden tüketici örgütleri tarafından tüketici örgütü temsilcisinin belirlendiği bir seçimin yapılması ve secim sonuçlarını kanıtlayan belgelerin illerde il müdürlüklerine ilçelerde ise kaymakamlıklara bildirilmesi gerekmektedir .
Söz konusu belgelerin süresi içerisinde gönderilmemesi veya seçimin usulüne göre yapılmadığının tespit edilmesi durumunda ise yukarıda yer verilen maddenin;
“( 4) Seçimin yapılması zorunluluğunun doğduğu tarihten itibaren en geç bir ay içinde bu bildirimin yapılmaması halinde, illerde il müdürlüğü, ilçelerde kaymakamlık tarafından besinci fıkrada belirlenen kriterler dâhilinde tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek tüketici örgütü belirlenir .
( 5) Tüketici örgütü temsilcisinin tespitinde sırasıyla; a) Tüketici hakem heyetinin bulunduğu il veya ilçe merkezinde çalışmalarını faal olarak yürüten, b) İl veya ilçe merkezinde birden fazla tüketici örgütünün bulunması halinde, kayıtlı üye sayısı en fazla olan, c) Ülke düzeyinde kurulan ve faaliyette bulunan şube sayısı en fazla olan, tüketici örgütü dikkate alınır .” hükümlerine istinaden kayıtlı üye sayısı en fazla olan tüketici derneğinin iliniz ve ilçelerindeki tüketici hakem heyetlerine temsilci gönderecek tüketici derneği olarak belirlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
Ancak söz konusu derneğin üye sayılarına göre belirlenmesinde ise öncelikle tüketici hakem heyetinizin yeniden oluşturulduğu tarihin esas alınması gerekmektedir .
Bu noktadan hareketle, Osmaniye İl Dernekler Müdürlüğünden yazıyla 31.12.2017 tarihi itibariyle ilinizde kurulu bulunan tüketici derneklerinin isimlerinin ve üye sayılarının talep edilmesinin ve tarafınıza verilecek cevaba istinaden de İl Dernekler Müdürlüğü tarafından bildirilen üye sayısı en yüksek derneğin tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek dernek olarak seçilmesinin uygun olacağı değerlendirilmektedir .” şeklindeki açıklamalar yapıldığı görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesine göre; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
5) 29/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasına göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”
6) 8/ 12/ 2001 tarihli ve 24607 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 4721 sayılı Türk Medeni
4 / 12Kanunu’nun “IV. Tüzel kişiliğin kazanılması”
6.1) “1. Kazanma anı” başlıklı 59’uncu maddesine göre; “Dernekler, kuruluş bildirimini, dernek
tüzüğünü ve gerekli belgeleri yerleşim yerinin bulunduğu yerin en büyük mülkî amirine verdikleri anda tüzel kişilik kazanırlar . Kuruluş bildiriminin içeriği ve gerekli belgelerin nelerden ibaret olduğu, yönetmelikte gösterilir .
6.2) “2. İnceleme” başlıklı 60’ıncı maddesine göre; “Kuruluş bildirimi ve belgelerin doğruluğu ile
dernek tüzüğü, en büyük mülkî amir tarafından altmış gün içinde dosya üzerinden incelenir .
Kuruluş bildiriminde, tüzükte ve kurucuların hukukî durumlarında kanuna aykırılık veya noksanlık tespit edildiği takdirde bunların giderilmesi veya tamamlanması derhâl kuruculardan istenir . Bu istemin tebliğinden başlayarak otuz gün içinde belirtilen noksanlık tamamlanmaz ve kanuna aykırılık giderilmezse; en büyük mülkî amir, yetkili asliye hukuk mahkemesinde derneğin feshi konusunda dava açması için durumu Cumhuriyet savcılığına bildirir . Cumhuriyet savcısı mahkemeden derneğin faaliyetinin durdurulmasına karar verilmesini de isteyebilir .
Kuruluş bildiriminde, tüzükte ve belgelerde kanuna aykırılık veya noksanlık bulunmaz ya da bu aykırılık veya noksanlık belirli sürede giderilmiş bulunursa; keyfiyet derhâl derneğe yazıyla bildirilir ve dernek, dernekler kütüğüne kaydedilir .”
6.3) “4. İlk genel kurul toplantısı” başlıklı 62’nci maddesine göre; “Dernekler, 60 ıncı maddenin
son fıkrası gereğince yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını oluşturmakla yükümlüdürler .”
7) 28/ 11/ 2013 tarihli ve 28835 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6502 sayılı Tüketicinin
Korunması Hakkında Kanun’un “Tüketici Hakem Heyeti” başlıklı ikinci bölümünün; 7.1)
“Kuruluşu ve görev alanı” başlıklı 66’ncı maddesine göre; “( 1) Bakanlık, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğabilecek uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla il merkezlerinde ve yeterlilik şartları yönetmelikle belirlenen ilçe merkezlerinde en az bir tüketici hakem heyeti oluşturmakla görevlidir . ( 2) Başkanlığı illerde ticaret il müdürü, ilçelerde ise kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen tüketici hakem heyeti; a)
Belediye başkanının konunun uzmanı belediye personeli arasından görevlendireceği bir üye, b)
Baronun, mensupları arasından görevlendireceği bir üye, c) Satıcının tacir olduğu uyuşmazlıklarda ticaret ve sanayi odasının ya da bunların ayrı ayrı örgütlendiği yerlerde ticaret odasının; satıcının esnaf ve sanatkâr olduğu uyuşmazlıklarda, illerde esnaf ve sanatkârlar odaları birliğinin, ilçelerde ise en fazla üyeye sahip esnaf ve sanatkârlar odasının görevlendireceği bir üye, ç) Tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçecekleri bir üye , olmak üzere başkan dâhil beş üyeden oluşur . Başkan ve üyelerin bu fıkrada yer alan niteliklere sahip yedekleri de ayrıca belirlenir . ( 3) Tüketici hakem heyetinin oluşumunun sağlanamadığı yerlerde noksan üyelikler, yönetmelikle belirlenen üyelik niteliklerine sahip Devlet memurları arasından illerde ticaret il müdürü, ilçelerde ise kaymakam tarafından tamamlanır .”
7.2) “Diğer hususlar” başlıklı 72’nci maddesine göre; “( 1) Tüketici hakem heyetlerinin kurulması,
çalışma usul ve esasları, raportörlerin nitelikleri ile bilirkişilik müessesesine ilişkin usul ve esaslar ile
5 / 12diğer hususlar yönetmelikle belirlenir .”
7.3) “Yönetmelikler ve diğer düzenleyici işlemler” başlıklı 84’üncü maddenin birinci fıkrasına
göre; “Bakanlık, bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak mevzuat çerçevesinde gerekli tedbirleri almaya ve düzenlemeleri yapmaya yetkilidir .”
8) 27/ 11/ 2014 tarihli ve 29188 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Tüketici Hakem Heyetleri
Yönetmeliği’nin
8.1) “Başkan ve üyeler” başlıklı 8’inci maddesinin ilgili fıkralarına göre; “( 1) Başkanlığı illerde
il müdürü, ilçelerde ise kaymakam veya bunların görevlendireceği bir memur tarafından yürütülen tüketici hakem heyeti; a) Belediye başkanının konunun uzmanı belediye personeli arasından görevlendireceği bir üye, b) Baronun, mensupları arasından görevlendireceği bir üye, c) Satıcı veya sağlayıcının tacir olduğu uyuşmazlıklarda ticaret ve sanayi odasının ya da bunların ayrı ayrı örgütlendiği yerlerde ticaret odasının; satıcı veya sağlayıcının esnaf ve sanatkâr olduğu uyuşmazlıklarda, illerde esnaf ve sanatkârlar odaları birliğinin, ilçelerde ise en fazla üyeye sahip esnaf ve sanatkârlar odasının görevlendireceği bir üye, ç) Tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçeceği bir üye, olmak üzere başkan dâhil beş üyeden oluşur . Başkan ve üyelerin yedekleri de ilgili kurum ve kuruluşlarca ayrıca belirlenir… ( 3) Tüketici hakem heyetinin oluşumunun sağlanamadığı yerlerde noksan üyelikler, 9 uncu maddede belirtilen şartları taşıyan devlet memurları arasından illerde il müdürü, ilçelerde ise kaymakam tarafından görevlendirme yapılarak tamamlanır .
( 4) Başkan dışındaki üyelerin görev süresi üç yıldır . Görev süresi bitenler yeniden görevlendirilebilir veya seçilebilir .
( 5) İstifa, ölüm, altı aydan fazla sürekli hastalık ve diğer nedenlerle görev süresi dolmadan önce boşalan üyelikler için yedek üye göreve devam eder ve kalan süreyi tamamlar . Görev süresi sona eren üyenin üyeliği, yerine görevlendirilen veya seçilen kişi göreve başlayıncaya kadar devam eder .”
8.2) “ Tüketici örgütleri temsilcisinin tespiti” başlıklı 10’uncu maddesine göre; “( 1) Tüketici
hakem heyetinde tüketici örgütlerini temsilen görev yapacak üye, tüketici örgütleri tarafından seçilir .
( 2) Tüketici örgütlerince yapılacak tüketici hakem heyeti üyesi seçimine; a) İl tüketici hakem heyeti için il sınırları içinde, … merkezi ya da şubesi bulunan tüketici örgütleri katılabilir . Tüketici hakem heyetinin bulunduğu yerde tüketici örgütünün hem merkezinin hem de şubesinin olması halinde söz konusu tüketici örgütü, üye seçiminde bir oy hakkına sahiptir .
( 3) Bir il veya ilçede faaliyet gösteren tüketici örgütlerinin sayısı dörtten az ise tamamının , dört ve dörtten fazla ise en az salt çoğunluğunun kararı ile kendi aralarından seçecekleri temsilci , o il ya da ilçenin tüketici hakem heyeti üyesi olarak, seçim sonuçlarını kanıtlayan belgelerle birlikte illerde il
6 / 12müdürlüğüne, ilçelerde kaymakamlığa bildirilir .
( 4) Seçimin yapılması zorunluluğunun doğduğu tarihten itibaren en geç bir ay içinde bu bildirimin yapılmaması halinde, illerde il müdürlüğü, ilçelerde kaymakamlık tarafından beşinci fıkrada belirlenen kriterler dâhilinde tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek tüketici örgütü belirlenir .
( 5) Tüketici örgütü temsilcisinin tespitinde sırasıyla; a) Tüketici hakem heyetinin bulunduğu il veya ilçe merkezinde çalışmalarını faal olarak yürüten, b) İl veya ilçe merkezinde birden fazla tüketici örgütünün bulunması halinde, kayıtlı üye sayısı en fazla olan, c) Ülke düzeyinde kurulan ve faaliyette bulunan şube sayısı en fazla olan, tüketici örgütü dikkate alınır . Bu kriterlere göre tespit edilen tüketici örgütü yönetim kurulundan, temsilcisini belirleyerek illerde il müdürlüğüne, ilçelerde ise kaymakamlığa bildirmesi istenir .
( 6) Tüketici örgütlerini temsil edecek tüketici hakem heyeti üyesinin görev süresinin dolması ya da herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, bu durum illerde il müdürlüğü, ilçelerde kaymakamlığın internet sitesi veya ilan panosu aracılığıyla ilan edilir . Seçim, ayrıca bir bildirime gerek kalmaksızın ilan tarihini izleyen günden itibaren bir ay içinde yapılır .
( 7) Tüketici örgütünün bulunmadığı ilçelerde tüketici örgütü temsilcisi o ilçenin bağlı bulunduğu ilde kurulu bulunan tüketici örgütleri arasından birinci fıkrada belirlenen esaslar çerçevesinde tespit edilir . Tespit edilen üye, en geç bir ay içinde ilgili kaymakamlığa bildirilir . Bu süre içinde bildirimin yapılmaması halinde noksan üyelik 8 inci maddenin üçüncü fıkrası çerçevesinde tamamlanır .
( 8) Tüketici hakem heyetinin oluşumu sırasında tüketici örgütü bulunmayan il veya ilçelerde tüketici örgütünün sonradan kurulması halinde, yedinci fıkra ve 8 inci maddenin üçüncü fıkrasına göre tespit edilen üyenin görevi sona erer ve yerine seçilen tüketici örgütü temsilcisi görev alır . Buna ilişkin işlemler başkan tarafından yürütülür .”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın itiraz ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Yukarıda 1 nolu paragrafta ayrıntılı olarak açıklandığı üzere adına başvuran
Dernek Başkanı ; Osmaniye ilinde Tüketici Hakem Heyetinde görev yapmak üzere tüketici örgütü temsilcisi olarak diğer tüketici derneğinden bir temsilcinin belirlenmesi üzerine
7 / 12dernek olarak hakem heyetinde temsil edilme talepli dilekçelerini Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğüne
verdiklerini, buna cevaben verilen “ 31/ 12/ 2017 tarihindeki ilimizdeki tüketici derneklerinin üye sayıları 18 ve 16’dır; bu nedenle sizin derneğinize üye sayısı 16 olduğu için diğer derneğin hakem heyetinde temsili uygun görülmüştür .” şeklindeki Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğünün 04/ 07/ 2018 tarihli ve sayılı işleminin hukuka aykırı olduğundan iptal edilmesini/kaldırılmasını talep ettiği görülmüştür .
11) Somut olaya bakıldığında;
11.1) ’in kütük numarası ile 02/ 10/ 2017 tarihinde Osmaniye merkezli
olarak kurulduğu ve Derneğin ilk genel kurul toplantısının 27/ 01/ 2018 tarihinde yapılarak Dernek organlarının (Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulu asıl ve yedek üyeleri) oluşturulduğu;
11.2) Osmaniye İl Tüketici Hakem Heyetindeki tüketici örgüt temsilcisi üyenin görev süresinin
01/ 01/ 2018 tarihinde dolacağından 26/ 12/ 2017 tarihinde Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğünce ilgili kurumlara yazı yazıldığı, Osmaniye’deki tek tüketici derneği olarak bilinmesinden dolayı söz konusu yazının sadece Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğine gönderildiği ve gelen cevap yazıları neticesinde Hakem Heyeti üyelerinin 01/ 01/ 2018 tarihi itibariyle yeniden belirlendiği ve tüketici örgüt temsilcisi üye olarak Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğinin temsilcisinin belirlendiği;
11.3) ’in 19/ 03/ 2018 tarihli dilekçesi ile tüketici örgüt temsilcisi olarak il Tüketici
Hakem Heyetinde yer alma talebini Osmaniye Ticaret İl Müdürlüğüne ilettiği, bu dilekçe üzerine İl
Müdürlüğünün internet sitesinde 27/ 03/ 2018 tarihinde ilana çıkıldığı, ancak ilan tarihinde belirtilen bir aylık süre içerisinde, 27/ 04/ 2018 tarihi itibariyle dernekler tarafından bir seçim sonucunun bildirilmediği, bunun üzerine ilgili derneklerin üye sayılarını dilekçeyle Hakem Heyeti Başkanlığına verdikleri, bu dilekçelere göre Osmaniye Derneğinin 84, ’in ise
78 aktif üyesi olduğunun gözlemlendiği, kesin veri elde edilebilmesi için 14/ 05/ 2018 tarihinde
Osmaniye Dernekler İl Müdürlüğünden ilgili derneklerin üye sayılarının bildirilmesinin istenildiği, Dernekler İl Müdürlüğünün 17/ 05/ 2018 tarihli yazısıyla Osmaniye Derneğinin 90, T ’in ise 95 aktif üyesi olduğunun bildirildiği, derneklerin bildirimi ile Dernekler İl
Müdürlüğünün bildirimindeki üye sayıları arasında fark olması nedeniyle tereddüde düşüldüğü ve 30/ 05/ 2015 tarihli yazıyla Bakanlığın Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel
Müdürlüğünden yazıyla görüş istenildiği; 13/ 06/ 2018 tarihli görüş yazısında, tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek tüketici derneğinin üye sayılarına göre belirlenmesinde öncelikle tüketici hakem heyetinin yeniden oluşturulduğu tarih olan 31/ 12/ 2017 tarihinin esas alınması gerektiğinin bildirildiği, bunun üzerine 31/ 12/ 2017 tarihi itibariyle Osmaniye ilinde kurulu bulunan tüketici derneklerinin isimlerinin ve üye sayılarının Dernekler İl Müdürlüğünden talep edildiği, Dernekler İl Müdürlüğünün 21/ 06/ 2018 tarihli yazısında 31/ 12/ 2017 tarihi itibariyle Osmaniye
Tüketiciyi Koruma Derneğinin 18, Tüketicilerin Haklarını Savunma Derneğinin 16 üye sayısı olduğunun bildirildiği ve sonuç olarak Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğinin tüketici örgütü üyesi olarak görevine devam ettiği, bu durumun 04/ 07/ 2018 tarihli yazıyla Başkanı
‘a bildirildiği;
11.4) ’un 06/ 08/ 2018 tarihinde Kurumumuza başvurarak yukarıda açıklanan işlemlerin
hukuka aykırı olduğunu iddia ederek iptalini talep ettiği; yani 2017 yılının Aralık ayında, tüketici
8 / 12hakem heyetine tüketici örgütü temsilcisi belirlemesinin il merkezindeki iki dernekten biri olan
derneklerine haber verilmeden yapılması işleminin hukuka aykırı olduğunu; yine Ticaret İl
Müdürlüğünün internet sitesinde yayımlanan duyuru yok sayılarak, 31/ 12/ 2017 tarihi itibariyle ilgili tüketici derneklerinin üye sayılarının 18 ve 16 olması ve ’in üye sayısının 16 olması nedeniyle diğer derneğin hakem heyetinde temsilinin uygun bulunmasının hukuka aykırı olduğunu; çünkü Yönetmelik hükümlerine uyulduğu takdirde Ticaret Müdürlüğünün Dernekler Müdürlüğünden iki derneğin üye sayısı bilgilerini istediği tarihte Derneklerinin üye sayısının daha fazla olduğu , diğer yandan Yönetmeliğe göre “bir yerde iki tüketici derneği var ise o iki derneğe, kendilerinin arasından üye seçimi için bir aylık süre tanınır eğer bir aylık sürede seçim olmazsa iki dernekten üye sayısı fazla olanın temsilcisi olacağı” belirtildiğinden iki derneğe bir aylık süre tanınmadan üyesi fazla olanın seçilmesinin de idare hukuku kurallarına aykırı olduğunu iddia ettiği anlaşılmıştır .
12) Dosyadaki önemli bir husus olarak Ticaret İl Müdürlüğünün 27/ 03/ 2018 tarihinde ilana
çıkmasına rağmen seçim yapılamaması başvurana sorulduğunda 19/ 10/ 2018 tarihli ve sayılı tutanak ile kayıt altına alınan görüşmede, söz konusu ilanı süresi içinde gördüğünü, hatta İl
Müdürlüğünden aranarak ilana çıkıldığının bildirildiğini, bunun üzerine diğer tüketici derneğinden
K. L .’yi telefon ile arayarak seçim yapmaları gerektiğini ifade ettiğini, ancak olumlu bir yaklaşım olmayınca seçimin gerçekleşmediğini açıklamıştır .
13) Emsal uygulamalara bakıldığında; Danıştay 15. Daire Başkanlığının 2016/ 4022 E.,
2017/ 1120 K . sayılı kararında; “Dava; İstanbul İli, Beşiktaş İlçesi Tüketici Hakem Heyeti’ne
27.11.2014 tarih ve 29188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Tüketici Hakem
Heyetleri Yönetmeliği’nin 10. maddesi gereği seçilip atanması gereken tüketici hakem heyetindeki tüketici örgütlerini temsilen görev yapacak üyenin mevzuat hükümlerine aykırı olarak Beşiktaş
İlçesinde faaliyet göstermeyen tüketici dernekleri tarafından seçildiği, Beşiktaş İlçesinde faaliyet gösteren tek tüketici derneği olması bakımından seçimin kendi dernekleri tarafından yapılması gerektiği ve bu çerçevede belirlenen isimlerin üye olarak atanması istemi ile yaptıkları başvurunun zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır . İdare Mahkemesince; seçim tarihi itibariyle davacı derneğin kurulduğuna ilişkin Beşiktaş Kaymakamlığı’na herhangi bir bildirim yapılmadığı, derneğin kuruluşundan Kaymakamlığın haberdar olmadığı , “Tüketici örgütünün bulunmadığı ilçelerde tüketici örgütü temsilcisi o ilçenin bağlı bulunduğu ilde kurulu bulunan tüketici örgütleri arasından birinci fıkrada belirlenen esaslar çerçevesinde tespit edilir .” hükmü uyarınca İstanbul
Dernekler Müdürlüğü’nde kayıtlı bulunan tüketici örgütlerinin salt çoğunluğuyla seçilen üyelerin usulüne uygun olarak seçilip atandığı anlaşıldığından, talebin zımnen reddi yolunda tesis edilen işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir .
Davacı tarafından, mahkeme kararının hukuka aykırı olduğu ileri sürülerek kararın bozulması istenilmektedir… Tüketici Hakem Heyetlerine tüketici örgütlerince belirlenecek üye seçiminin, hukuka uygun olarak yapıldığını denetlemekle de görevli olan davalı idarenin bu hususta herhangi bir araştırma yapmaksızın kendisine yapılan bildirimi doğru kabul ederek işlem tesis ettiği , davacı tüketici derneğinin seçimin yapıldığı 18.12.2014 tarihinden önce 22.05.2014 tarihinde Beşiktaş
İlçesinde kurulmuş bulunduğunun İstanbul Valiliği İl Dernekler Müdürlüğü’nün 29.06.2015 tarih ve
38100 sayılı yazısından anlaşılması nedeniyle, davacı derneğin başvurusunun zımnen reddine ilişkin
işlemin iptali isteminin reddi yönünde verilen mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir .” şeklinde karar verildiği anlaşılmıştır .
9 / 1214) Dosya kapsamında somut olay, ilgili mevzuat ve emsal uygulamalar çerçevesinde yapılan
incelemede; Ticaret Bakanlığının tüketici hakem heyeti oluşturmakla görevli olduğu, tüketici hakem heyetinin 5 üyeden oluştuğu ve üyelerden birinin tüketici örgütlerinin kendi aralarından seçecekleri bir üye olacağı, tüketici örgütlerini temsil edecek tüketici hakem heyeti üyesinin görev süresinin dolması ya da herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, bu durumun il müdürlüğünün internet sitesi veya ilan panosu aracılığıyla ilan edileceği; seçimin, ayrıca bir bildirime gerek kalmaksızın ilan tarihini izleyen günden itibaren bir ay içinde yapılacağı, seçimin yapılma zorunluluğu doğduktan itibaren en geç bir ay içinde seçim sonucunun bildirilmemesi halinde, il müdürlüğü tarafından mevzuatta belirlenmiş kriterler çerçevesinde tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek tüketici örgütünün belirleneceği, bu belirlemede sırasıyla daha faal olan, kayıtlı üye sayısı daha fazla olan, şube sayısı daha fazla olan tüketici örgütünün dikkate alınacağı, bu işlemleri heyet başkanı olan il müdürünün yürüteceği mevzuatta açık ve net olarak düzenlenmiş olup emsal yargı kararında da görüldüğü üzere hakem heyetine tüketici örgütü temsilcisinin belirlenmesinin hukuka uygun olarak yapıldığını denetlemek hususunda idarenin sorumluluğu olduğundan Aralık 2017 tarihinde herhangi bir araştırma yapmaksızın Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğinin Osmaniye ilindeki tek tüketici derneği olarak bilinmesine dayalı tüketicileri temsilen doğrudan bu derneğin belirlenmesinde idarenin hatalı davrandığı kanaatine varılmıştır . Bu kanaatle birlikte, belirleme yapılmış olmasına rağmen ’in dernek olarak hakem heyetinde temsil edilme dilekçesi üzerine idarenin tüketici örgüt temsilcisi üyenin belirleme işlemlerini yeniden başlattığı, mevzuata uygun olarak ilana çıktığı, verilen sürede herhangi bir sonuç bildirimi olmaması üzerine mevzuattaki kriterler çerçevesinde belirleme yapabilmek adına üye sayılarının iki dernekten ve sonrasında Dernekler İl
Müdürlüğünden istendiği, farklı tarihlerde farklı üye sayılarının gelmesi üzerine Bakanlığa görüş sorulduğu ve Bakanlığın, “İl Dernekler Müdürlüğünden yazıyla 31/ 12/ 2017 tarihi itibariyle ilde kurulu tüketici derneklerinin isimlerinin ve üye sayılarının talep edilmesinin ve bildirilen üye sayısı en yüksek derneğin tüketici hakem heyetine temsilci gönderecek dernek olarak seçilmesinin uygun olacağını” bildirmesi üzerine Dernekler İl Müdürlüğü ile tekrar yazışma yapılarak 31/ 12/ 2017 tarihi itibariyle derneklerin üye sayılarının sorulduğu ve gelen cevaptan Osmaniye 18, Derneğinin 16 üye sayısı olduğunun tespit edildiği ve böylelikle Osmaniye Tüketiciyi Koruma Derneğinin tüketici örgütü üyesi olarak görevine devam ettiği ve bunun da ’e bildirildiği anlaşılmıştır . Sonuç olarak, her ne kadar idarenin en başında hatalı davrandığı açık olsa da başvuranın talebiyle başlatılan ve yürütülen işlemlerde hukuka aykırılık olmadığı; başvuranın iddia ettiği, “Dernekler Müdürlüğünden iki derneğin üye sayısının istendiği tarihte Derneklerinin üye sayısının daha fazla olduğundan Derneklerinin hakem heyetinde temsilci olması gerektiği” ve “iki derneğe bir aylık süre tanınmadan üyesi fazla olanın seçilmesinin idare hukuku kurallarına da aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği” hususları değerlendirildiğinde hakem heyetine tüketici örgüt temsilcisi üyenin seçimi için derneklere bir aylık süre tanındığının sabit olduğu, diğer yandan Bakanlık görüşüne uygun olarak üye sayısının tespitinde 31/ 12/ 2017 tarihinin esas alındığı anlaşılmış olup aksi takdirde idarenin de endişe duyduğu bir husus olan, üye sayısı artan her derneğin hakem heyetinde temsilci olabilmek için talepte bulunmasının yolunun açılabileceği kanaatine varılmıştır .
15) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin en başında hatalı davrandığı
kabul edilse de sonrasında başvuranın talebiyle mevzuat uyarınca gerekli işlemlerin yapıldığı,
10 / 12böylelikle başvuranın iddialarının ve talebinin yerinde olmadığı kanaatiyle Osmaniye Ticaret İl
Müdürlüğünün 04/ 07/ 2018 tarihli, “üye sayısı fazla olan Tüketiciyi Koruma Derneğinin, Tüketici İl
Hakem Heyetinde tüketici örgütlerini temsilen bulunmasının uygun görülmesi” işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonucuna varılmıştır .
B. İYİ YÖNETİM İLKELERİ YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME
16) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak İdarenin, başvurana verdiği gerekçeli cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı; daha da önemlisi idarenin her daim “kanunlara uygunluk” ilkesi çerçevesinde işlem yapması gerektiğinden en başta herhangi bir araştırma yapmaksızın Osmaniye ilinde tek tüketici derneği olduğunun kabulüyle bu derneğin belirlenmesinde idarenin hatalı davrandığı anlaşıldığından bundan böyle idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün
içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır . Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede Osmaniye İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın başvuran ile OSMANİYE TİCARET İL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
11 / 12Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi