|
ÖZET: Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulu, 2021 yılı için üye aidatlarını 600 TL’den 800 TL’ye yükseltmiştir. Başvuran, bu artışın hukuka aykırı olduğunu ve Merkez Yönetim Kurulu’nun böyle bir yetkisi bulunmadığını iddia etmiştir. 3224 sayılı Türk Dişhekimleri Birliği Kanunu’nun 18. maddesi, aidatların belirlenmesi yetkisini Birlik Genel Kurulu’na vermekte, Merkez Yönetim Kurulu’na ise yalnızca öneride bulunma yetkisi tanımaktadır. Covid-19 pandemisi nedeniyle Genel Kurul’un toplanamaması, Merkez Yönetim Kurulu’nun bu yetkisini kullanmasına gerekçe olamaz.
Yapılan değerlendirmede, aidat zammının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Merkez Yönetim Kurulu’nun, Genel Kurul’un yetkisini kullanarak aldığı karar, yetki aşımı nedeniyle geçersizdir. Bu nedenle, Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulu’nun 2021 yılı için aldığı üye aidat zammı kararının iptali yönünde işlem tesis edilmesi için tavsiyede bulunulmuştur. Bu karar, başvuran ve Türk Dişhekimleri Birliği’ne tebliğ edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9550-S.21.15431
BAŞVURU NO : 2021/6338
KARAR TARİHİ : 29/06/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRK DİŞ HEKİMLERİ BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun
2021 yılı için aldığı üye aidat zammı kararının iptali talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 19/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvuruda özetle; Türk Dişhekimleri Birliği internet sayfasında
29.12.2020 tarihinde ilan edilen 2021 yılı üye aidatlarının belirlenme şeklinin hukuka uygun olmadığını,
3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanununun “Odaların gelirleri” başlıklı 18. maddesinde “Odaların
gelirleri şunlardır: a) Odaya kayıt ücreti, b) Üye aidatı,… Odaya kayıt ücreti ile üye aidatının yıllık miktarı ve ödeneceği tarihler o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin üç katından az, yirmi katından fazla olmamak üzere, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Birlik Genel Kurulunca kararlaştırılır.” şeklinde yazdığını, 3224 sayılı Kanunun 18. maddesi ile Birlik Genel Kuruluna verilen yetkinin, içinde bulunulan Covid süreci nedeniyle ertelenen Genel Kuruldan dolayı Merkez Yönetim Kurulu tarafından tedbiren, çalışan diş hekimleri için 600 liradan 800 liraya çıkarılarak yüksek bir artış yapıldığını, Türk
Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun Kanunun kendisine vermediği yetkiyi kullanarak genel kurul delegelerinin iradesine ipotek koyamaması gerektiğini, kaldı ki enflasyonun çok üzerindeki bu artışın kabul edilemez olduğunu, Birlik Genel Kurulu toplanana kadar daha önceki yıllarda belirlenen aidat ile devam edilebileceğini, Genel Kurulun kararından sonra aradaki farkın üyelere tahakkuk ettirilebileceğini, bu şekilde verilen hizmet de aksamamış olacağını belirterek; Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim
Kurulunun aldığı aidat zammı kararının iptal edilmesini, Birlik Genel Kurulu toplanıp yeni aidat belirlenene kadar önceki aidat tutarı ile devam edilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla, Türk Diş Hekimleri Birliğinden 02/04/2020 tarih ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup, yazımıza cevaben anılan İdarenin 28/04/2021 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Aidat artışına ilişkin tedbir niteliğinde alınan kararın, odalar ve Birliğin mevcut mali durumu, gelirlerindeki azalma ve giderlerdeki artış ile genel olarak ekonomik veriler dikkate alınarak alındığı, ayrıca geçtiğimiz yıllarda yaşadığımız doğal afetlerde meslektaşlarımıza destek olma çabası ile her geçen gün artan afetlerde meslek mensuplarının maddi olarak yanında olabilmek için ilgili fonun mali yapısının güçlendirilmesi gerektiği anlaşıldığı, bu bağlamda, Merkez Yönetim Kurulu, Birlik bütçesinden fona ayrılan %5 tutarındaki payın artırılması için Genel Kurula öneride bulunulacağı, bütün bunlardan başka, Birliğin gelirleri arasında önemli yer tutan Uluslararası Dişhekimliği Kongresi, 2020 yılında COVID-19 nedeniyle yapılamadığı, bunun yarattığı gelir kaybı mevcut bütçe olanaklarıyla telafi edilmeye çalışıldığı, bu dönemde toplantılar elektronik ortamda yapılarak giderlerin azaltılması suretiyle de bütçe denkliğinin sağlanmasına gayret edildiği, 2021 yılında yapılması planlanan kongrenin akıbeti de COVID-19’un seyrine bağlı olduğu, 2.2. Ülkemizde yaşanmakta olan salgın hastalık nedeniyle uygulanan genel kısıtlamaların yanı sıra İçişleri
Bakanlığının 81 İl Valiliğine gönderdiği 02.10.2020 tarih ve 16230 sayılı Genelgesi ve buna bağlı olarak
Ankara Umumi Hıfzıssıhha Kurulunun aynı gün aldığı 2020/76 sayılı kararı uyarınca, pek çok toplantının yanı sıra kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarının genel kurullarının yapılması da 01.12.2020 tarihine kadar ertelendiği, bu karar ilçe seçim kurulu tarafından da yasaklama olarak anlaşıldığı, bu durumda, 24-25 Ekim 2020 tarihlerinde çoğunluklu, çoğunluk sağlanamadığı takdirde 7-8 Kasım 2020 tarihlerinde yapılacak olan TDB 18. Olağan Genel Kurulunun ertelenmesine karar verilmek zorunda kalındığı, 2.3. Diğer yandan, Sağlık Bakanlığının 01.10.2020 tarihli yazısı, 02.10.2020 tarihli İçişleri Bakanlığı İller
İdaresi Genel Müdürlüğü Genelgesi ve yine Sağlık Bakanlığının 27.11.2020 tarih ve 149 sayılı yazısının
“ilgi” tutulduğu 27.11.2020 tarih ve Z-89780865-153-19961 sayılı İller İdaresi Genel Müdürlüğünün
Cumhurbaşkanlığı ve ilgili Bakanlıklara İçişleri Bakanı imzasıyla gönderdiği yazıda; “…daha önceden
01.12.2020 tarihine kadar yapılmaması kararlaştırılan, sivil toplum kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları ve üst kuruluşları, birlikler ve kooperatifler tarafından düzenlenecek etkinliklerin (genel kurul toplantıları dahil) 01.03.2021 tarihine kadar ertelenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.” denildiği, İl Hıfzıssıhha Kurulları tarafından alınan kararlarla, önceki kararda olduğu gibi, pek çok toplantının ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarının genel kurullarının yapılması 01.03.2021 tarihine kadar yasaklandığı, 2.4. Geçtiğimiz günlerde, Sayın Cumhurbaşkanı tarafından açıklanan kararlar arasında meslek kuruluşlarının genel kurullarının belli bir sayıyı geçmemesi şartıyla yapılmasına izin verilmesi üzerine mümkün olan en kısa zamanda Türk Dişhekimleri Birliği Genel Kurulunun yapılabilmesi için gerekli hazırlık yapıldığı, 21-23 Mayıs 2021 tarihlerinde Birlik Genel Kurulunun toplanması kararı alındığı, ancak
İçişleri Bakanlığı İller İdaresi Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan ve il hıfzıssıhha kurulları tarafından karar haline getirilen 02.03.2021 tarih ve 3514 sayılı Genelge uyarınca, illerin risk durumlarına göre alınacak önlemler belirlendiği, bunlar arasında, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları tarafından düzenlenecek genel kurul dahil kişilerin bir araya gelmesine neden olan her türlü etkinliklerin düşük, orta
ve yüksek risk gruplarında; kişi başına 8 metrekare alan bırakma ve aynı anda bulunabilecek azami kişi sayısı 300’ü geçmemek üzere her türlü tedbir alınarak yapılabileceği; çok yüksek risk grubundaki illerde ise yeni bir karar alınıncaya kadar genel kurul dahil kişilerin bir araya gelmesine neden olan her türlü etkinliğin erteleneceği de yer aldığı, hafta sonu sokağa çıkma yasakları uygulamasının geri gelmesiyle birlikte Birlik Genel Kurulunun hafta içinde, diğer sağlık önlemlerinin yanı sıra, kişi başına 8 m2 alan ayrılarak ve aynı anda 300 kişiyi geçmeyecek şekilde katılımla yapılabilmesinin imkanları zorlandığı, Mayıs ayı sonunda Genel Kurulun yapılabilmesi için gerekli yasal süreçler yürütüldüğü, 2.5. Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun üye aidatlarına ilişkin olarak aldığı 16 Aralık
2020 tarihli Karar, Birlik Genel Kurulunun toplanmasının fiilen imkansız hale gelmiş olması sebebiyle,
kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşunun Anayasal ve yasal görevlerine yerine getirebilmesi için gerekli temel mali kaynak olan üye aidatlarının belirlenmesi zorunluluğu karşısında tesis edildiği, anılan
Karar, toplanacak üye aidatları ve kayıt ücretinin Birlik Genel Kurulu tarafından belirlenmesine kadar tedbiren saptanması niteliğinde olduğu, bu haliyle söz konusu karar inşai/kurucu nitelikte olmayan, geçici bir tedbir niteliğinde olduğu, 2.6. 3224 sayılı Kanun’da odaların temel gelir kaynağı üye aidatları olduğu, Birliğin temel gelir kaynağı ise
Odaların göndereceği brüt gelirlerinin % 25’i olduğu, üye aidatlarını belirleme yetkisinin Kanun gereğince
Genel Kurula ait olduğunda tartışma bulunmadığı, diğer yandan, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan odalar ve Türk Dişhekimleri Birliğinin faaliyetlerini kesintisiz olarak sürdürebilmesi gerektiği, Genel
Kurulun toplanmasına ilişkin fiili imkansızlık olması ve bu engelin ne zaman kalkacağına ilişkin ciddi bir belirsizlik bulunduğu da dikkate alındığında kurumsal sürekliliği sağlayabilecek gerekli tedbirlerin Merkez
Yönetim Kurulu tarafından alınmasında hukuka aykırılık bulunmadığı, şeklinde belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 1982 Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesi: “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.2. “H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135’inci maddesi: “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir….”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası: “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanununun; 5.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesi: “ Bu Kanunun amacı, Diş Hekimleri Odaları ile Türk
Diş Hekimleri Birliğinin kurulmasına, teşkilat, faaliyet ve denetimlerine, organlarının seçimlerine dair esas ve usulleri düzenlemektir.”,
5.2. “Odaların gelirleri” başlıklı 18’inci maddesi: “Odaların gelirleri şunlardır:
a) Odaya kayıt ücreti, b) Üye aidatı, …..Odaya kayıt ücreti ile üye aidatının yıllık miktarı ve ödeneceği tarihler o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin üç katından az, yirmi katından fazla olmamak üzere, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Birlik Genel Kurulunca kararlaştırılır.”, 5.3. “Birliğin kuruluşu, amaçları ve nitelikleri” başlıklı 19’uncu maddesi: “Bütün Diş Hekimleri
Odalarının katılacağı Türk Diş Hekimleri Birliği kurulur.
Birliğin merkezi Ankara’dır.
Birlik bu Kanunda yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğine mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bu mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve hastaları ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kurulan tüzelkişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşudur.
(Değişik : 18/6/1997 – 4276/15 md.) Birlik, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar.”,
5.4. “Birliğin organları” başlıklı 20’nci maddesi: “ Birliğin organları şunlardır:
a) Birlik Genel Kurulu, b) Birlik Merkez Yönetim Kurulu, c) Birlik Yüksek Disiplin Kurulu, d) Birlik Merkez Denetleme Kurulu.”, 5.5. “Birlik Genel Kurulunun görevleri” başlıklı 22’nci maddesi: “Birlik Genel Kurulunun görevleri
şunlardır:
a) Merkez Yönetim Kurulunun geçmiş dönem faaliyetleri ve bilançosunu gösteren raporu ile Merkez
Denetleme Kurulunun raporunu görüşmek, bu Kurulların ibra edilip edilmemesine karar vermek, b) Merkez Yönetim Kurulu tarafından hazırlanan gelecek dönem tahmini bütçesini karara bağlamak, c) Birliğin Merkez Yönetim, Yüksek Disiplin, Merkez Denetleme Kurullarının asıl ve yedek üyelerini seçmek, d) Birliği ilgilendiren yönetmelik taslaklarını ve mevcut yönetmelikler üzerindeki değişiklik tekliflerini karara bağlamak,
e) Birlik için gerekli taşınmazların satın alınması veya mevcut taşınmazların satılması hususunda Merkez
Yönetim Kuruluna yetki vermek, f) Yeni Oda kurulması ile ilgili başvuruları görüşüp karara bağlamak, g) Gündemindeki diğer konuları görüşüp karara bağlamak, h) Kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek.”, 5.6. “Birlik Genel Kurulunun toplantıları” başlıklı 23’üncü maddesi: “ Birlik Genel Kurulu iki yılda bir defa Ekim ayında olağan Merkez Yönetim Kurulu veya Birlik Genel Kurulu delegelerinin beşte ikisinin yazılı isteği üzerine de olağanüstü olarak Ankara’da toplanır.
Birlik Genel Kurulu toplantıya Merkez Yönetim Kurulunca çağrılır.
Toplantıların günü, yeri, saati ve gündemi toplantı tarihinden en az yirmi gün önce tirajı yüzbinin üzerinde olan bir gazete ile ilan edilir ve ayrıca taahhütlü bir mektupla delegelere bildirilir. Bu ilan ve mektupta, çoğunluk sağlanamaması nedeniyle toplantı yapılamazsa, yapılacak ikinci toplantının günü, yeri, saati ve gündemi de belirtilir.
Genel Kurul, delegelerin tamsayısının salt çoğunluğu ile toplanır. İlk toplantıda yeterli çoğunluk sağlanamazsa ikinci toplantıda çoğunluk aranmaz. Ancak ikinci toplantıya katılan delege sayısı Merkez
Yönetim, Yüksek Disiplin ve Merkez Denetleme Kurulları asıl üyeleri toplamının iki katından az olamaz…..”, 5.7. “Birlik Merkez Yönetim Kurulunun görevleri” başlıklı 26’ncı maddesi: “ Birlik Merkez Yönetim
Kurulunun görevleri şunlardır:
a) Birlik Genel Kurulunun gündemini hazırlayıp Genel Kurulu toplantıya çağırmak, b) Birliğin dönem bilançosunu, faaliyet raporu ile tahmini bütçesini hazırlayıp Birlik Genel Kuruluna sunmak; bilanço ve faaliyetleri konusunda ibrasını istemek, c) Birlik Genel Kurul kararlarını uygulamak, d) Kanuna ve diğer mevzuata uymayan Odaları uyarmak, gerekirse sorumluları Yüksek Disiplin Kuruluna sevk etmek, (1)
e) (İptal ikinci fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 14/2/2013 tarihli ve E.: 2011/150, K.: 2013/30 sayılı Kararı ile.; Değişik: 12/7/2013-6495/73 md.) Odaların faaliyet alanı içindeki muayene ve tedavi ücretlerine ilişkin rehber tarife tekliflerini tasdik etmek, f) Diş hekimlerinin kullanacakları tabela örneğini tespit etmek, bu örneğe uymayan tabelaların kullanımını ve ilgili mevzuata aykırı ilan ve reklam yapılmasını önlemek, (1)
g) Birlik adına taşınır ve taşınmaz mal almak, satmak, ipotek etmek ve bunlar üzerinde her türlü ayni hak tesis etmek, kaldırmak; bu konularda Genel Başkan veya bir Merkez Yönetim Kurulu üyesine yetki vermek, h) Bu Kanunun uygulanmasına esas olacak (…) (1) yönetmelikleri çıkarmak için gerekli faaliyetlerde bulunmak, (1)
i) Bu Kanun ve diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek.”,
5.8. “Birlik Merkez Yönetim Kurulunun toplantıları” başlıklı 27’nci maddesi: “Birlik Merkez Yönetim
Kurulu ayda bir defa Birlik merkezinde olağan olarak toplanır. Başkanın belgeye dayalı çağrısı üzerine olağanüstü olarak da toplanabilir. Toplantılar Merkez Yönetim Kurulu üye tamsayısının salt çoğunluğu ile yapılır ve kararlar hazır bulunanların salt çoğunluğu ile alınır; oylarda eşitlik halinde, Başkanın bulunduğu taraf üstün tutulur…..”,
5.9. “Birliğin gelirleri” başlıklı 32’nci maddesi: “Birliğin gelirleri şunlardır:
a) Odaların göndereceği brüt gelirlerinin % 25’i, b) Sosyal ve kültürel faaliyetlerden elde edilecek gelirler, c) Odalara sağlanacak her türlü basılı belge, defter ve benzerlerinden elde edilecek gelirler, d) Bağışlar ve yardımlar, f) Çeşitli gelirler.
Geliri giderini karşılamayan Odalara Birlikçe yardım yapılır. Bu yardımın miktarı ve ödenme şekli Birlik
Genel Kurulunca kararlaştırılır.”, hükümlerini ihtiva etmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Bir numaralı paragrafta yer verildiği üzere başvuran; Türk Dişhekimleri Birliği internet sayfasında
29.12.2020 tarihinde ilan edilen 2021 yılı üye aidatlarının belirlenme şeklinin hukuka uygun olmadığını,
3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanununun “Odaların gelirleri” başlıklı 18. maddesinde “Odaların
gelirleri şunlardır: a) Odaya kayıt ücreti, b) Üye aidatı,… Odaya kayıt ücreti ile üye aidatının yıllık miktarı ve ödeneceği tarihler o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin üç katından az, yirmi katından fazla olmamak üzere, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Birlik Genel Kurulunca kararlaştırılır.” şeklinde yazdığını, 3224 sayılı Kanunun 18. maddesi ile Birlik Genel Kuruluna verilen yetkinin, içinde bulunulan Covid süreci nedeniyle ertelenen Genel Kuruldan dolayı Merkez Yönetim Kurulu tarafından tedbiren, çalışan diş hekimleri için 600 liradan 800 liraya çıkarılarak yüksek bir artış yapıldığını belirterek; Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun aldığı aidat zammı kararının iptal edilmesini, Birlik
Genel Kurulu toplanıp yeni aidat belirlenene kadar önceki aidat tutarı ile devam edilmesini talep etmektedir.
8. Anayasanın 135’inci maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşlarıyla ilgili olarak “..belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen
usullere göre yargı gözetimi altında gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” şeklinde bir tanım yapılmıştır.
9. Bu bağlamda, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu ile kamu tüzelkişiliğine haiz kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olan Türk Dişhekimleri Birliği ile Odaların kurulması, teşkilat, faaliyet ve denetimlerine, organlarının seçimlerine dair esas ve usulleri düzenlenmiştir. Anılan Kanunun 18’inci maddesinde ise “Odaların gelirleri” arasında; “Odaya kayıt ücreti” ve “Üye aidatı” sayılmış olup, Odaya kayıt ücreti ile üye aidatının yıllık miktarı ve ödeneceği tarihlerin, o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin üç katından az, yirmi katından fazla olmamak üzere, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun önerisi üzerine
Birlik Genel Kurulunca kararlaştırılacağı hükme bağlanmıştır.
10. Diğer yandan, 3224 sayılı Kanunun 20’nci maddesinde Birliğin organları; Birlik Genel Kurulu, Birlik
Merkez Yönetim Kurulu, Birlik Yüksek Disiplin Kurulu ve Birlik Merkez Denetleme Kurulu olarak sıralanmıştır. Yine, mezkur Kanunun 26’ncı maddesinde “Birlik Merkez Yönetim Kurulunun görevleri” sayılmıştır. Buna göre; “a) Birlik Genel Kurulunun gündemini hazırlayıp Genel Kurulu toplantıya çağırmak, b) Birliğin dönem bilançosunu, faaliyet raporu ile tahmini bütçesini hazırlayıp Birlik Genel
Kuruluna sunmak; bilanço ve faaliyetleri konusunda ibrasını istemek, c) Birlik Genel Kurul kararlarını uygulamak, d) Kanuna ve diğer mevzuata uymayan Odaları uyarmak, gerekirse sorumluları Yüksek
Disiplin Kuruluna sevk etmek, e) Odaların faaliyet alanı içindeki muayene ve tedavi ücretlerine ilişkin rehber tarife tekliflerini tasdik etmek, f) Diş hekimlerinin kullanacakları tabela örneğini tespit etmek, bu örneğe uymayan tabelaların kullanımını ve ilgili mevzuata aykırı ilan ve reklam yapılmasını önlemek, g)
Birlik adına taşınır ve taşınmaz mal almak, satmak, ipotek etmek ve bunlar üzerinde her türlü ayni hak tesis etmek, kaldırmak; bu konularda Genel Başkan veya bir Merkez Yönetim Kurulu üyesine yetki vermek, h)
Bu Kanunun uygulanmasına esas olacak (…) yönetmelikleri çıkarmak için gerekli faaliyetlerde bulunmak ve i) Bu Kanun ve diğer mevzuatla verilen görevleri yerine getirmek.”, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun görevleri olarak belirlenmiştir.
11. Bilindiği üzere idari işlem, idari makamların kamu gücü ve kamu kudreti kullanarak idare işlevine ilişkin olarak tesis ettikleri, muhatapları yönünden çeşitli hak ve/veya yükümlülükler doğuran tek yanlı irade açıklamalarıdır. Buradan hareketle, bir idari işlemin; “idari makamlarca yapılmış olmaları”, “tek yanlı olmaları” ve “icrailik niteliğini taşımaları” gibi unsurları barındırması gerekir (Danıştay İdari Dava
Daireleri Kurulu, 2014/5338 E.,2016/349 K.). İcrailik ile kastedilen, idarenin iradesinin açıklanmak suretiyle mevcut hukuk düzeninde etkiler yaratması, hukuki sonuçlar ortaya çıkarmasıdır. Bu sebeple, bireylerin hukuki durumlarını etkilemeyen, hukuk aleminde herhangi bir değişiklik meydana getirmeyen işlemler “icrai” olarak nitelendirilmemektedir (Akyılmaz, Bahtiyar/Sezginer, Murat/Kaya, Cemil, Türk
İdare Hukuku, 8.Baskı, Seçkin Yayınları, syf.392-393). Dolayısıyla, “icrai” olmayan işlemler, bir hak ya da hukuki ilişkiyi tesis etme, ortadan kaldırma veya değiştirme gibi “inşai” fonksiyona da sahip değildirler.
12. İdare hukukunda kural olarak, tüm idari işlemlerde işlemi yapan makamın bir hukuk kuralına dayanıyor olması gerekir. Nitekim, idareye tanınan yetkilerin kapsamının belirlenmesi, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir. Bu husus aynı kamu tüzel kişiliği içinde yer alan organlar açısından da geçerlidir. Aksi durumda, aynı kamu tüzel kişiliği içerisinde yer alan organlardan birinin, diğerinin görev alanına giren konuya ilişkin yaptığı işlem konu yönünden yetkisizlik nedeniyle hukuka aykırılık söz konusu olacaktır (Akyılmaz, Bahtiyar/Sezginer, Murat/Kaya, Cemil, Türk İdare Hukuku, 8.Baskı, Seçkin Yayınları, syf.422-423).
13. Öte yandan, idari işlemin sebebi kanunda açıkça belirtilmiş ise, işlemin hukuka uygun olabilmesi için, kanunda belirtilen sebebin gerçekleşmiş olması gerekir (Çağlaya, Ramazan, İdari Yargılama Hukuku, 9.Baskı, Seçkin, syf.509). İdareyi işlem yapmaya sevk eden sebepteki bir eksiklik de idari işlemin hukuki açıdan geçerliliğini etkileyecektir. Nitekim, Danıştayın bu konuda farklı kararlarında; “…idari işlemin dayanağı olan neden işlemin bir tür gerekçesidir. …. İdari işleme neden olan gösterilen hukuksal işlemin sakat olması veya olayın gerçeğe uygun olmaması yahut nitelendirilmesinde yanlışlık yapılmış olması, esas işlemi neden yönünden sakatlar” (Danıştay 8.Daire, 1989/504 E., 1990/913 K.); “…idare, tesis ettiği idari işlemi, gerçek ve hukuka uygun, sebep ya da sebeplere dayandırmak zorundadır. … Sebebin hukuka uygun olması ise, idarenin işlemini dayandırdığı sebebin, kanunda o işlemin tesisi için dayanılabileceği ön görülen sebep ya da sebeplerden olması demektir.” (Danıştay 7.Daire, 2007/695 E., 2007/4612 K.), şeklinde hukuki değerlendirmeleri bulunmaktadır.
14. Bu çerçevede, Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun 2021 yılı için almış olduğu aidat ücret zammı kararının şikayet edildiği somut olay incelendiğinde; Türk Dişhekimleri Birliği tarafından, 24-
25.10.2020 tarihlerinde çoğunluklu, çoğunluk sağlanamadığı takdirde 7-8.11.2020 tarihlerinde yapılması
planlanan 18. Olağan Genel Kurulunun, Covid-19 pandemisine ilişkin alınan idari tedbirlerden dolayı ertelenmesi sonrasında, Birlik Merkez Yönetim Kurulunun 16.12.2020 tarihli toplantısında, 2021 yılında uygulanacak yıllık aidat tutarının 800,00. TL olarak belirlendiği, belirlenen ücretin Birliğin resmi internet sitesinden 29.12.2020 tarihinde kamuoyuna duyurulduğu anlaşılmıştır. Bu konuda İdare; Covid-19 pandemisinden dolayı Birlik Genel Kurulunun toplanmasının fiilen imkansız hale geldiği, mücbir sebep bulunduğu, Anayasal ve yasal görevlerine yerine getirebilmesi için gerekli temel mali kaynak olan üye aidatlarının belirlenmesi zorunluluğu karşısında bu işlemin tesis edildiği, kararın tedbir niteliğinde olduğu ve inşai niteliği bulunmadığı şeklinde gerekçeler öne sürmüştür.
15. Covid-19 pandemisi, tüm dünyada olduğu ülkemizi de derinden etkilemiştir. Toplum sağlının öne çıktığı bu süreçte, salgının kontrol altına alınabilmesi için bazı idari tedbirlerin alınması kaçınılmaz olmuştur. Bu kapsamda, insanların bir araya gelmelerine neden olacak toplantı, genel kurul gibi büyük katılımlı etkinliklerin yapılmasının kısıtlanması alınan idari tedbirlerden bazılarını oluşturmuştur. Somut olayda da İçişleri Bakanlığının farklı tarihlerde yayımlandığı genelgeler çerçevesinde Türk Dişhekimleri
Birliğinin Genel Kurul toplantısının yapılamadığı görülmüştür.
16. Nitekim, İçişleri Bakanlığının 01.06.2021 tarihinde kamuoyuna duyurduğu “Haziran Ayı Normalleşme
Tedbirleri Genelgesi” başlıklı son Genelgesinin 6.maddesinde “Toplantı / Etkinlikler İle Nikahlar /
Düğünler ve Ziyaretler” ile ilgili olarak “Dönemsel açıdan zorunluluk taşıyan spor kulüplerinin genel kurulları hariç olmak üzere sivil toplum kuruluşları, sendikalar, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları ile birlikler ve kooperatiflerin genel kurul dahil yapacakları geniş katılımlı her türlü etkinlikleri 15 Haziran 2021 tarihine kadar ertelenecektir.” denilmek suretiyle, toplantılarla ilgili 02.10.2020 tarihinden itibaren uygulanan kısıtlamaların son bulacağı tarih belirtilmiştir.
17. Yukarıda da ifade edildiği üzere, idari işlemin unsurlarındaki eksiklikler işlemin sakatlanmasına sebep olmaktadır. Bu çerçevede, idari işlemin yetki unsurundaki bir sakatlık da o işlemin hukuka aykırı olmasına yol açmaktadır. Bu bağlamda, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanununun 18’inci maddesine bakıldığında; “Odaya kayıt ücreti” ve “Üye aidatı” belirleme yetkisi Birlik Merkez Yönetim Kurulunun önerisi üzerine Birlik Genel Kuruluna tanındığı görülmektedir. Anılan Kanunda, Birlik Merkez Yönetim
Kurulunun söz konusu ücretleri belirlemeye yönelik herhangi bir yetkisi olmadığı açıktır. Ayrıca, “mücbir sebep” durumda Birlik Merkez Yönetim Kurulunun Birlik Genel Kurulunun bahse konu yetkisini kullanabileceğine ilişkin bir hüküm de mezkur Kanunda bulunmamaktadır. Bu noktada, anılan Kanunda
Birlik Merkez Yönetim Kurulunun yetkisi, ücretlerdeki artışla ilgili olarak Genel Kurula öneri sunmakla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla, kanunla Genel Kurula verilen bir yetkinin Merkez Yönetim Kurulu tarafından kullanılması, yapılan işlemin yetki açısından hukuka aykırılığını doğurmuştur.
18. Öte yandan, idarenin işlemini dayandırdığı sebebin hukuka uygun olması için, kanunda o işlemin tesisi için dayanılabileceği öngörülen sebep ya da sebeplerden olması gerekir. Dolayısıyla, başvuruya konu ücreti artışının hukuki dayanağı mezkur Kanunda aranmalıdır. 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunun 18’inci maddesinde; “Odaya kayıt ücreti” ve “Üye aidatı” gibi ücretlerin, Birliğin mali kaynakları arasında sayıldığı, artış oranının ise yıllık olarak yapıldığı anlaşılmıştır. Bu çerçevede, Birliğin son altı yıldaki yıllık üye aidatlarının; 2016 yılı için 350,00.TL, 2017 yılı için 365,00.TL, 2018 yılı için 415,00.TL, 2019 yılı için 450,00.TL, 2020 yılı için 600,00.TL ve 2021 yılı için 800,00.TL olduğu tespit edilmiştir. Birliğin görevlerini yerine getirmesinde, gelirlerindeki artış ve bu şekilde sürekliliğin sağlanmasının önemi yadsınamaz. Ancak, böyle bile olsa bunun sağlanmasına yönelik kanunla tanınan yetkinin dışına çıkılacak kararlar alınmamalıdır. Dolayısıyla, Covid-19 pandemisi gibi bir mücbir sebepten dolayı genel kurul toplantılarının yapılamaması gibi bir durum söz konusu olsa da, kurumsal sürekliliğin sağlanması gerekçesiyle Kanunda Genel Kurula verilmiş yetkinin Merkez Yönetim Kurulu tarafından kullanılması, Kanunda bu konuda açık bir hüküm bulunmaması nedeniyle hukuka aykırılık teşkil edeceğinde şüphe bulunmamaktadır.
19. Diğer taraftan, şikayete konu aidat ücret zammı işleminin “inşai” olmadığı şeklindeki İdarenin savunmasına gelindiğinde ise, söz konusu aidat ücret zammı işleminin yürürlükte olduğu ve üyelerin veya üye olacakların hukuki durumlarını etkileyebilecek niteliğinde olduğu gözetildiğinde, “inşai” fonksiyona sahip olmadığı şeklindeki bir gerekçenin de yerinde olmadığı değerlendirilmiştir. Tedbir niteliğinde böyle bir kararın alındığı öne sürülse bile, üyelerin ve üye olacakların bu artıştan dolayı mali olarak etkilenmeleri söz konusudur. Nitekim, 3224 sayılı Kanunda, Birlik Merkez Yönetim Kuruluna iddia edildiği şekliyle
“tedbir” niteliğinde böyle bir karar alma yetkisi tanınmamıştır. Dolayısıyla, İdarenin tedbir niteliğinde olduğunu iddia ettiği söz konusu aidat ücreti artış işleminde bu yönüyle de hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
20. Bu kapsamda, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun
2021 yılı için kararlaştırdığı üye aidat zammı işleminin, yukarıda açıklanan gerekçeler doğrultusunda
hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaat ve sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde iyi yönetim ilkelerine uygun davranıldığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Türk Dişhekimleri Birliği Merkez Yönetim Kurulunun 2021 yılı için aldığı üye aidat zammı kararının iptali yönünde işlem tesis etmesi için TÜRK DİŞHEKİMLERİ BİRLİĞİNE TAVSİYEDE bulunulmasına,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, TÜRK DİŞHEKİMLERİ BİRLİĞİ
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve TÜRK DİŞHEKİMLERİ BİRLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi