Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı’nın maluliyet yardımlarında 5. ve 6. derece malullere yardım yapmaması eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eder mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 14482-14482 |sayi|94019529-101.07.05-E.94019529-101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2017/7677 2017/ 7677

KARAR TARİHİ : 21/11/2017 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın 6. Derece maluliyet derecesi ile emekli olması sebebi ile maluliyet yardımından faydalanma talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 14/06/2017 14.6.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran 1983 ila 2013 yılları arasında Hava

Kuvvetleri Komutanlığı nezdinde görev yaptığını, TSK Dayanışma Vakfı’na kurulduğu günden beri üye olduğunu, sayılı Vazife Malullüklerinin Nevileri ile Dereceleri Hakkında Nizamname ’ye göre 1 ila 4’üncü derece malullere yardımda bulunulduğunu, kendisinin 2013 yılında 6’ncı derece maluliyet ile emekliye sevk edildiği dolayısıyla maluliyet yardımından faydalanamadığını, maluliyet derecesinin yeniden değerlendirilmesi için Sosyal Güvenlik Kurumu’na başvurduğunu, Sosyal

Güvenlik Kurumu Başkanlığı’nın 30/ 11/ 2016 tarih ve sayılı yazısı ile maluliyet derecesinin 5’inci derece olarak değiştirildiğini ancak yine yardımdan faydalanamadığını, 1 ila 4’üncü derece malullere yardım yapılırken 5 ve 6’ncı derece malullere maluliyet yardımı yapılmamasının Anayasanın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu belirterek, TSK Dayanışma Vakfı’nın ayrım yapmaksızın üyesi bulunan bütün malullere ve malulen emekli olup yardım alamamış eski personele de maluliyet yardımı yapması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur .

II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı

Genel Müdürlüğü’nden 25/ 07/ 2017 tarihli ve sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş olup 08/ 08/ 2017 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;

1 / 62.1. TSK Dayanışma Vakfı tarafından TSK, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik

Komutanlığından sağlık sebebi ile malulen emekli olan personele maluliyet derecelerine göre TSK

Dayanışma Vakfı Yönetmeliği hükümleri kapsamında maluliyet yardımı yapıldığı, 2.2. Maluliyet yardımının; yetkili hastanelerden alınan sağlık raporlarına göre, SGK tarafından kişi hakkında maluliyet kararı alınmasını müteakip yine aynı kurum tarafından belirlenen maluliyet derecesine göre ilgili personel emekli olduğu sırada yapıldığı, 2.3. Maluliyet derecelerinin kişinin rahatsızlığı, organ veya uzuv kaybı, hayatını bir başkasının yardımı olmadan devam ettirip ettiremeyeceği gibi hususlar göz önüne alınarak SGK Sağlık

Kurulları Başkanlığınca tespit edildiği, bu kapsamda SGK tarafından 1 ile 6 arasında bir maluliyet derecesi verildiği, TSK Dayanışma Vakfı tarafından kuruluş tarihi olan 1 Ocak 2000 tarihinden beri 1’inci, 2’nci, 3’üncü ve 4’üncü derece malullere yardım yapılırken, daha basit rahatsızlıklar içeren ve 5’inci ve 6’ncı derece verilen malullere yardım yapılmadığı, 5’inci ve 6’ncı derece malul olanların rahatsızlıkları yukarıda belirtilen kıstaslar dikkate alınarak incelendiğinde yardım yapılmaması gereken rahatsızlıklar olduğu, aksi takdirde örneğin “Obezite” olduğu gerekçesi ile 6’ncı derece maluliyet kararı verilen bir kişiye yardım yapılmak durumunda kalınabilecektir 2.4. Bunun dışında TSK’daki sınıflandırma kıstasları nedeni ile askeri okullardan bakım, ikmal, personel gibi yardımcı sınıf olarak mezun olan personelin büyük kısmında malul olunmayı gerektirecek 5 ve 6’ncı derece rahatsızlıklar olmasına rağmen bu kişilerin SGK tarafından malul kabul edilmeyebildikleri, TSK Dayanışma Vakfı tarafından katkı payı yatıran herkese yardım yapılamayacağı, böyle bir beklenti içerisine girmenin Vakıf mantığı ile uyuşmadığı, 2.5. Başvuranın maluliyet derecesinin 6’ncı derece olduğunun TC Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bildirildiği, 5’inci derece maluliyet değerlendirilmesi ile ilgili bir belgenin henüz SGK tarafından Vakfa iletilmediği, ayrıca 5’inci derece malul olsa dahi yardım yapılamayacağı, 2.6. Son yıllarda Terörle Mücadelede profesyonel personelin kullanılması dolayısıyla TSK

Dayanışma Vakfı tarafından yapılan vefat yardımlarının arttığı, 2016 yılında vakıf gelirlerinin amaca yönelik giderleri karşılamadığı ve cari yılın yaklaşık 9,5 Milyon Türk Lirası zarar ile kapatıldığı, bu durumun önümüzdeki yıllarda da benzer şekilde gerçekleşmesinin muhtemel olduğunun değerlendirildiği, bu durum ve malul sayıları dikkate alındığında 5 ve 6’ncı derece malullere yardım yapılmasının vakıf öz kaynakları açısından mümkün görülmediği, 2.7. Vakıf bünyesinde maluliyet yardımı ile ilgili geleceğe yönelik çeşitli çalışmalar yapılmakla beraber 5’inci ve 6’ncı derece malul olan bütün personele yardım yapılması ile ilgili bir iradenin mevcut bulunmadığı, bunun yanında eğer katkı payları Vakıf gelirlerini büyük ölçüde artıracak şekilde belirlenir ise sadece “Vazife veya Harp Malulü” olan 5’inci ve 6’ncı derecedeki malullere yardım yapılması yönünde uygulamaya gidilebileceğini, ancak yapılacak mevzuat değişikliklerinin de geçmişe yönelik olarak uygulanmasının mümkün olmadığını, tarafımıza bildirilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde ; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler …”

2 / 64. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal

Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler… …Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…” hükmü, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “ Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü, 6. Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı Vakıf Senedi’nin “Vakıf Gelirlerinin Tahsis Ve Sarf

Edileceği Yerler ” başlıklı 18inci maddesinde; “ Vakfın yıllık brüt gelirlerinin 1/ 3’ü yönetim ve yönetimi sürdürme giderleri ile ihtiyaç ve vakıf mal varlığını arttıracak yatırımlara, 2/ 3’ü ise vakıf amaç ve hizmet konuları doğrultusunda tahsis ve sarf olunur . Yardımların kimlere, ne şekilde ve nasıl yapılacağı, yardımlarla ilgili usul ve esaslar aşağıda belirtilen hususlar kapsamında yönetmelikle belirlenir .

a. Her yıl katkı payı döneminde Vakıf senedinin gaye maddesinde belirtilen riskler gerçekleşmeden önce vakıf amaçlarına katkı payı yatırmış olan personele yardım yapılır .

b. Maluliyet yardımları, TC Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 1, 2, 3 ve 4 üncü derece olarak belirlenenlere yapılır .” Hükmü, 7. 02/ 01/ 2017 tarihli Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı Yönetmeliği’nin ;

7.1) “ Tanımlar ” başlıklı 4 üncü maddesinde; “ Malul olan : Dayanışmaya katılanlardan hizmette

bulundukları süre içinde geçirdikleri rahatsızlık nedeniyle sağlık raporu alarak 1, 2, 3 ve 4’üncü dereceden malul olan ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik

Komutanlığından ayrılan subay, astsubay, sivil memur, uzman jandarma ve uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erlerdir . Herhangi bir rahatsızlığı sebebiyle malul kabul edilenlerden, isteği ile göreve devam edip daha sonra malulen emekli olan personel de bu tanım içerisinde mütalaa edilir ve kendilerine maluliyet yardımı yapılır . Maluliyet yardımları : Dayanışmaya katılanlardan malul olanların kendilerine yapılan para yardımlarıdır .” Hükmü,

7.2 ) “ Maluliyet Yardımları ” başlıklı 25 inci Maddesinin a bendinde “ Maluliyet Yardımı;

( 1) Dayanışmaya katılanlardan malul olanlara bir defada yapılan para yardımıdır .

( 2) Yardım miktarı (EK-D)’de yer alan “Maluliyet Yardımı Tablosu’na göre hesaplanır .

( 3) Maluliyet yardımının hesaplanmasında personelin maluliyet derecesi ve katkı payı ödediği ay esas alınır . Yardım miktarı, personelin maluliyet derecesi ve katkı payı ödediği ayın hizasındaki gösterge ile dönem başlangıç tarihinde ( 01 Ocak – 01 Temmuz) uygulanan katsayının çarpımı sonucu elde edilen tutardır . Katsayı, her yıl Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve Mütevelli Heyetin onayını müteakip duyurulur” hükmü,

3 / 67.3) c bendinde; “ c . Maluliyet yardımlarına ilişkin özel hükümler;

( 1) Maluliyet yardımlarından yararlanabilmek için, maluliyete esas teşkil eden sağlık kurulu raporundan önce ve o yıl içerisinde katkı payının ödenmiş olması esastır . Ancak maluliyete esas teşkil eden arıza, kaza veya silah yaralanması gibi tarihi kesin olarak tespit edilebilen bir olaydan kaynaklanıyorsa, bu olaydan önce ve o yıla ait katkı payı dönemi içinde katkı payı yatırılmış olması halinde de yardım yapılır .

( 2) Maluliyet yardımlarında T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca belirlenen maluliyet dereceleri esas alınır ve buna göre uygulama yapılır .”

7.4) “Yardım yapılmayacak haller” başlıklı 27 nci maddesinin c bendinde ; “( 4) T.C. Sosyal

Güvenlik Kurumunca 5 ve 6’ncı derece malul kararı verilmesi halinde maluliyet yardımları yapılmaz . ( 5) Ayrıca maluliyet derecelerinde zaman içerisinde meydana gelen değişikliklere bağlı olarak maluliyet yardımları ya da ek ödeme yapılmaz .” Hükmü,

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Şikayet başvurucusu, 1 nolu paragrafta açıklandığı üzere Hava Kuvvetleri Komutanlığında görev yapmakta iken 2013 yılında adi malullük nedeni ile emekliye sevk edildiğini, maluliyet derecesinin

Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 6 derece maluliyet olarak belirlenmesi nedeni ile Türk Silahlı

Kuvvetleri Dayanışma Vakfından maluliyet yardımı alamadığını belirterek, TSK Dayanışma Vakfı tarafından 5 ve 6’ncı dereceden malulen emekli olan personele de maluliyet yardımı ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvurmuştur .

10. TSK Dayanışma Vakfı; Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik

Komutanlığında görevli subay, astsubay, sivil memur, uzman jandarma ve uzman erbaşlar ile sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erlerden şehitlerimiz başta olmak üzere vefat edenlerin evli ise eş ve çocuklarına, bekâr ise anne ve babalarına, malul olanların ise kendilerine sosyal ve ekonomik destek sağlamak amacı ile 28/ 12/ 1999 tarihinde kurulmuştur .

11. TSK Dayanışma Vakfı Yönetmeliği kapsamında malul; dayanışmaya katılanlardan hizmette bulundukları süre içinde geçirdikleri rahatsızlık nedeniyle sağlık raporu alarak 1, 2, 3 ve 4’üncü dereceden malul olan ve Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik

Komutanlığından ayrılan subay, astsubay, sivil memur, uzman jandarma ve uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler olarak tanımlanmış ve devamında ise bu kişilerin emekliliği sırasında bir defaya mahsus olmak üzere maluliyet yardımı ödeneceği ifade edilmiştir . (prg .7.1)

12. Aynı zamanda Vakıf Yönetmeliğinin “ Maluliyet Yardımları ” başlıklı 25 inci Maddesinin c bendinde maluliyet yardımları yapılmasında T .C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığınca belirlenen maluliyet derecelerinin esas alınacağı ve bunlardan da maluliyet derecesi 1, 2, 3 ve 4’üncü derece olarak belirlenenlere yardım yapılacağı (prg .7.3), yine Yönetmeliğin “ Yardım yapılmayacak haller ”

4 / 6başlıklı 27 nci maddesinde ise Sosyal Güvenlik Kurumunca 5 ve 6’ncı derece malul kararı verilmesi

halinde ve maluliyet derecelerinde zaman içerisinde meydana gelen değişikliklere bağlı olarak da maluliyet yardımları ya da ek ödeme yapılmayacağı açıkça belirtilmiştir . Nitekim söz konusu

Yönetmeliğin dayanağını oluşturan Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı Vakıf Senedi’nin 18 inci maddesinin b bendi ile de maluliyet yardımlarının TC Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından 1, 2,

3 ve 4 üncü derece malul olarak belirlenenlere yapılacağı hüküm altına alınmıştır (prg .6.) .

13. Söz konusu hükümler somut olay kapsamında değerlendirilecek olursa başvuran 2013 yılında Sosyal Güvelik Kurumu’nun 03/ 01/ 2013 tarih ve 100188 sayılı Sağlık Kurulları yazısında maluliyet derecesinin 6’ncı derece olarak belirtilmesi üzerine adi malul olarak emekliye sevk edilmiş olmakla birlikte maluliyet derecesinin yeniden değerlendirilmesi talebine istinaden Sosyal Güvenlik

Kurumu tarafından yapılan değerlendirmede maluliyet derecesinin gerek 5’inci derece olarak yeniden tespit edilmesi nedeni ile gerekse zaman içerisinde meydana gelen değişikliklere bağlı olarak ek ödeme yapılmayacağı nedeni ile maluliyet yardımı yapılmamıştır . Dolayısıyla talebin

İdarece reddi işleminde gerek Vakıf Senedi gerekse Vakıf Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine istinaden herhangi bir hukuka aykırılık tespit edilememiştir .

14. Diğer yandan başvuranın 1, 2, 3 ve 4’üncü derece malullere yardım yapılmasına rağmen 5 ve 6’ncı derece malullere yardım yapılmamasının Anayasa’nın eşitlik ilkesine aykırı olduğu iddialarına yönelik yapılan değerlendirmede ise; Anayasada yer alan eşitlik ilkesi ile eylemli değil, hukuksal eşitlik öngörülmektedir ve söz konusu ilkenin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir . Aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır . Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez . Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir . Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez . (Anayasa Mahkemesi, E .2012/ 134, K.2013/ 34, Tarih : 28/ 02/ 2013) Nitekim 1053 sayılı

Nizamname ile maluliyete esas teşkil eden rahatsızlıklar ağırlıklarına göre sınıflandırılarak derecelere ayrılmıştır . Başvuranın da Nizamname kapsamında yapılan derecelendirmeler doğrultusunda 6’ncı derecede yer alan rahatsızlığa sahip olduğu, dolayısıyla idarece gerçekleştirilen işlemde Anayasa’nın eşitlik ilkesinin ihlali sonucunu doğuracak bir husus bulunmadığı değerlendirilmiştir .

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde ; Türk Silahlı Kuvvetleri Dayanışma Vakfı tarafından başvurana maluliyet derecesi dolayısıyla maluliyet yardımı yapılmaması işleminde gerek

Anayasa’nın eşitlik ilkesi bağlamında gerekse hukuka ve hakkaniyete uygunluk bağlamında bir aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiş olup başvuranın iddialarının haksız olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .

B. İyi Yönetişim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, makul sürede karar verme, hesap verilebilirlik, şeffaflık, kararların gerekçeli

5 / 6olması ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idari işleme

karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceği bildirilmediğinden “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup idarenin bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili vakfın işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın Başvurana ve TÜRK SİLAHLI KUVVETLERİ DAYANIŞMA VAKFI’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi