|
ÖZET: Başvuru, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Rektörlüğü’ne ait öğrenim ücretine ilişkin bir şikayeti kapsamaktadır. Başvuran, 2015 yılında Türkiye’ye eğitim amacıyla gelmiş, 2019 yılında Türk vatandaşlığına geçtikten sonra öğrenim ücretinin sistemde hatalı olarak talep edildiğini belirtmiştir. Mezuniyet için gerekli olan 36.890 TL tutarındaki öğrenim ücretinin ödenmesi gerektiği bildirilmiş, ancak başvuranın bu miktarı karşılama imkanı bulunmamaktadır. Öğrenci işlerine yaptığı başvuruda, Türk vatandaşı olarak öğrenim ücreti ödemesi gerekmemesi gerektiğini ifade etmiştir.
İlgili idare, başvuranın Türk vatandaşlığına geçişinin ardından öğrenim ücretinin sistemde hatalı olarak belirlendiğini kabul etmiştir. Ancak, başvuranın yurt dışından öğrenci kabul kontenjanı ile kayıt yaptırdığı ve bu nedenle öğrenim ücretinin ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın eğitim hakkının ihlal edildiği ve idarenin hizmet kusuru bulunduğu sonucuna vararak, İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Rektörlüğü’ne, öğrenim ücretinin ödenmesinde kolaylık sağlanması ve diplomanın verilmesi için tavsiyede bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebine ilişkin makul bir çözüm üretilmesi için İstanbul Üniversitesi’ne yönlendirme yapılmış, bu kararın 30 gün içinde uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/15872-S.23.24973
BAŞVURU NO : 2023/15249
KARAR TARİHİ : 12.12.2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ-CERRAHPAŞA REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, kendisinden istenen okul ücretine ilişkin şikayetleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 21.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza şikayet başvurusunda bulunan (T.C Kimlik No:
başvurusunda özetle; Doğu Türkistanlı olduğunu, 2015 yılında eğitimi için Türkiye’ye geldiğini, 2016 yılında Çemberlitaş Anadolu Lisesine girdiğini ve Türkiye’deki eğitim hayatına ilk adımını atmış olduğunu,
2019 yılında YÖS sınavına girdiğini ve İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa, Hasan Ali Yücel Eğitim
Fakültesinde Türkçe Öğretmenliği bölümünü kazandığını, okulun ilk döneminde okul ücreti ödediğini fakat ikinci döneminden itibaren Türk Vatandaşlığına geçtiği için kendisi hakkında harç bilgisi düşmediğini, bu durumu öğrenci işlerine ilettiği ve kendisine sistem üzerinde Türk vatandaşı olarak gözüktüğü için okul ücreti ödemeyeceğinin bildirildiğini, fakat zamanında öğrenci işlerine YÖS sınavı ile okula giren her öğrencinin Türk vatandaşı olsa bile okul ücreti ödemesi gerektiğini bildirdiğini, okulu bu sene Temmuz ayında bitirdiğini fakat mezun olamadığını çünkü kendisinden üç buçuk senenin okul ücreti olan 36.890TL’nin ödenmesi gerektiğinin söylendiğini, okulun öğrenci işleri ile görüştüğünde okul ücretini ödemezse mezun etmeyeceklerini ve diplomasını vermeyeceklerini söylediklerini, memleketinin Çin tarafından yaşadığı soykırım yüzünden yaklaşık 8 senedir ailesi ile iletişiminin kesildiğini, burada akrabalarının yanında kaldığını ve onlarla beraber yaşadığını, okul tarafından belirtilmiş olan miktarı karşılama imkanının olmadığını ve okulun da taksit yapma imkânı da sunmadığını belirterek; mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 20.10.2023 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Yükseköğrenim Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde
bulunulmuş olup; Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından gönderilen 03.11.2023 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri ile ilgili “2023-2024 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim
Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim
Ücretlerinin Tespitine Dair Karar” ın 15.07.2023 tarihli ve 32249 sayılı Resmi Gazetede yayımlandığı,
2.2 Anılan Kararın; “Yurt dışından kabul edilecek öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarları” başlığı
altında yer alan 3’üncü maddesinin 1’inci fıkrasında; “(1) Yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları dâhilinde kayıt yaptıracak öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti, ilgisine göre ekli (I) ve (II) sayılı cetvellerde belirlenen öğrenci cari hizmet maliyetinin iki katından az olmamak üzere yükseköğretim kurumları tarafından belirlenir.” hükmünün yer aldığı,
2.3 Kararın Geçici Madde 1 de ise; yurtdışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde, halihazırda eğitim-
öğretime devam eden mevcut öğrencilere uygulanacak hükümlere yer verildiği,
2.4 Yurtdışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde yabancı uyruklu öğrenci sınavı ile (YÖS)
üniversitelere yerleşen ve daha sonra da Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşlığına geçen öğrenciler için katkı payı/öğrenim ücreti bakımından yukarıda anılan Karar’da herhangi bir istisnaya yer verilmediği belirtilmiştir.
3. Kurumumuzun 28.09.2023 tarih ve sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla İstanbul Üniversitesi Rektörlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup; İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı tarafından gönderilen 19.10.2023 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 , Üniversitemiz Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Türkçe Öğretmenliği Lisans
Programına yabancı uyruk numarası ile 2019-2020 Güz döneminde (15.10.2019 tarihinde)
Çin uyruklu olarak kayıt yaptırdığı,
3.2 Adı geçen öğrencinin, 2019-2020 Bahar Dönemi itibarı ile Türk Vatandaşlığına geçmiş olduğundan
Öğrenci Otomasyon Sisteminde öğrenim ücretinin hatalı oluştuğunun tespit edildiği ve eğitim aldığı dönemlere ait öğrenim ücreti tutarının sistemde düzeltildiği,
3.3 Öğrenci, Türk Vatandaşlığına geçmiş olsa da Üniversiteye kayıt şekli “yurt dışından veya yabancı
uyruklu öğrenci ek kontenjan” olduğundan her yıl Resmi Gazete’de yayımlanan “Yükseköğretim
Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim
Ücretlerinin Tespitine Dair Karar”ın 3’üncü maddesi 1’inci fıkrası doğrultusunda Üniversite Yönetim
Kurulu tarafından yurt dışından kabul edilen öğrenciler için belirlenen öğrenim ücretini, kamu zararı oluşmaması adına ödemesi gerektiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
4.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2.maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
4.2 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”
4.3 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”
4.4 Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42. maddesinde; “Kimse, eğitim ve
öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…”
4.5 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4.6 “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130. maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan
bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur…”
4.7 “Yargı yolu” kenar başlıklı 125. maddesinde; “…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlüdür.”
5. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme Ek Protokol No.1, “Eğitim
Hakkı” başlıklı 2. maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz…”
6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …”
7. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun;
7.1 “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43. Maddesinde; “Yükseköğretim, harca tabi olup bu kanunda
belirlenen amaç ve ana ilkelere göre aşağıdaki şekilde düzenlenir…”
7.2 “Yükseköğretime giriş ve yerleştirme” başlıklı 45. Maddesinde; “Yükseköğretime giriş ve
yerleştirme aşağıdaki şekilde yapılır: a. Yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemleri imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılır…f. Yabancı uyruklu öğrenciler ile ortaöğretimin tamamını yurt dışında tamamlayan öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.
Uluslararası andlaşmalar gereği Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında burslu olarak öğrenim görecek yabancı uyruklu öğrencilerin yerleştirme işlemleri Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılır…”
7.3 “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri:” başlıklı 46.
Maddesinde; “…b. Birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim için Yükseköğretim Kurulu tarafından hesaplanan cari hizmet maliyetlerinin Devlet tarafından karşılanacak kısmı, öğrenciler tarafından karşılanacak katkı payları ve öğrenim ücretleri ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar, her yıl haziran ayı sonuna kadar Cumhurbaşkanınca belirlenir. Öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretinden muaf tutulacaklar ile yabancı uyruklu öğrencilerden alınacak asgari öğrenim ücretlerinin tutarı Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenir…”
7.4 “Yönetmelikler” başlıklı 65. Maddesinde; “ a. Aşağıdaki hususlar Yükseköğretim Kurulu tarafından
çıkarılacak yönetmeliklerle düzenlenir:… (7) Yabancı uyruklu öğrencilerin harçları ile harçlar konusuna ilişkin uygulama esasları…”
8. 27.07.2022 tarihli ve 31905 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı
Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın;
8.1 “Katkı payı ve öğrenim ücretini süresinde ödemeyenler hakkında yapılacak işlem” başlıklı 2.
maddesinde; “Öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödenir. Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz. Kayıt yaptırmadığı için öğrencilik haklarından yararlanamayanlar, daha sonraki dönemlerde kayıt yaptırmaları halinde, öğrencilik haklarından yararlanamadığı döneme ait katkı payı ve öğrenim ücretini ödemez.”
8.2 “Yurtdışından kabul edilecek öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarları” başlıklı 3.
Maddesinde; “Yurtdışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde kayıt yaptıracak öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti, ilgisine göre ekli I ve II sayılı cetvellerde belirlenen öğrenci cari hizmet maliyetinin iki katından az olmamak üzere yükseköğretim kurumları tarafından belirlenir… ”
8.3 Geçici Madde 1’de; “Yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde; 2014-2015 eğitim-öğretim
yılından önce kayıt yaptıran ve program süresi içerisinde öğretimine devam eden öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarı, ilgili programın ekli cetvellerde gösterilen cari hizmet maliyetini, 2019-2020 eğitimöğretim yılından önce ön lisans ve lisans programlarına kayıt yaptıran ve program süresi içerisinde öğrenimine devam eden öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarı, ilgili programın ekli cetvellerde gösterilen cari hizmet maliyetinin beş katını geçmeyecek şekilde yükseköğretim kurumları tarafından belirlenir. Ayrıca, 2021-2022 eğitim-öğretim yılından önce kayıt yaptıran ve program süresi içerisinde öğrenimine devam eden öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarı, ilgili programın ekli cetvellerde gösterilen cari hizmet maliyetinin bir buçuk katından az olmamak üzere… belirlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; YÖS sınavı ile girdiği üniversiteyi 2023 Temmuz ayında bitirdiğini, ancak Türk vatandaşlığına geçtikten sonra kendisinden sistemsel hata nedeniyle talep edilmeyen üç buçuk senenin okul ücreti olan 36.890TL’nin en azından taksit yapılarak ödeme kolaylığı sağlanmasını ve diplomasının tarafına verilmesini talep etmektedir.
11. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. Maddesinde hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı düzenleme altına almıştır.
12. Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrasında da AİHS Ek 1 No.lu Protokol’ün 2. Maddesindeki düzenlemeye benzer bir düzenlemeye yer verilerek; kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı ve öğrenim hakkının kapsamının kanunla belirleneceği düzenlenmiştir.
13. Anayasası’nın 42. maddesinde vatandaş yahut yabancı ayrımı gözetilmeksizin “kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı” güvence altına alınmış olup; Türk hukukunda temel hak ve hürriyetler bakımından kabul edilen vatandaşla yabancının eşitliği ilkesi çerçevesinde, yabancıların da vatandaşlar gibi eğitim ve öğretim hakkı koruma altına alınmıştır. Bununla birlikte, yabancıların eğitim ve öğretim hakkına bazı kısıtlama veya yasaklamaların getirilmesi de mümkündür. Yabancıların Türkiye’de öğrenim haklarını kullanmalarında özellikle de öğretim kurumu türleri bakımından ayrı ayrı değerlendirme yapılması gerekmektedir. Örneğin; ilk ve ortaöğretim kurumları herhangi bir şart aranmaksızın herkesin yararlanmasına açıkken; yükseköğretim konusunda daha çok kişisel yetenekler ön plana çıkmaktadır.
Uluslararası sözleşmeler de, yabancıların yükseköğretim kurumlarında öğrenim hakkından bahsederken, kişinin yetenekleri doğrultusunda fırsat eşitliği çerçevesinde bu haktan yararlanabileceğini düzenlemektedir. (Saliha Halıcı, Türkiye’de Yabancıların Eğitim Ve Öğretim Hakkı, Selçuk Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı Özel Hukuk Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Konya
– 2017)
14. AİHM’de, eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, birçok temel hak ve özgürlükte olduğu gibi eğitim hakkının da mutlak ve sınırsız bir hak olmadığını, niteliği gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi tutulmasının da doğal olduğunu, eğitim kurumlarını düzenleyen kuralların, toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özelliklerine göre, zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebileceğini, bu nedenle, devletlerin bu konuda yapacakları düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahip olduklarını, devletin bu takdir alanının, eğitim kurumunun seviyesinin yükseldikçe arttığını (AİHM, Ponomaryovi/Bulgaristan, 5335/05, 21.06.2011), ancak, hiçbir kısıtlamanın söz konusu hakkı, esasına halel getirecek ve etkililiğini ortadan kaldıracak ölçüde engellememesi gerektiğini, söz konusu kısıtlamaların, ilgililerce öngörülebilir olması ve AİHS 1 No’lu
Protokol’ün 2. maddesi uyarınca meşru bir amaç izlemesi gerektiğini (AİHM, Leyla Şahin /Turkey, 44774/98, 10.11.2005) belirtmektedir.
15. Somut olayda; idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
15.1 Başvuranın yabancı uyruklu olduğu, 2015 yılında eğitimi için Türkiye’ye geldiği,
15.2 2019-2020 Güz döneminde (15.10.2019 tarihinde) İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa, Hasan Ali Yücel
Eğitim Fakültesinde Türkçe Öğretmenliği bölümüne 2.250,00TL öğrenim ücreti ödeyerek kayıt yaptırdığı,
15.3 2019-2020 Bahar Dönemi itibarı ile Türk Vatandaşlığını kazandığı,
15.4 Başvuranın, idare tarafından Türk Vatandaşlığını kazandığından bahisle sonraki dönemler için
öğrenim ücreti çıkmadığının belirtilmesi üzerine herhangi bir ödeme yapamadığı,
15.5 2023 Temmuz ayında mezun olması gerekirken, idare tarafından, Öğrenci Otomasyon Sisteminde
öğrenim ücretinin hatalı oluştuğunun tespit edildiği, akabinde eğitim aldığı dönemlere ait öğrenim ücreti tutarının sistemde düzeltildiği ve geçmişe dönük 36.890TL öğrenim ücreti ödenmesi gerektiğinin tespit edildiği,
15.6 Söz konusu öğrenim ücretinin ödenmesi üzerine başvuranın mezun olabileceği anlaşılmıştır.
16. Başvuranın; “sistemsel hata nedeniyle vaktinde talep edilmeyen üç buçuk senenin öğrenim ücreti olan 36.890TL’nin ödenmesinde taksitlendirme gibi ödeme kolaylığı sağlanması ve diplomasının tarafına verilmesi” talebine ilişkin olarak;
16.1 Yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst
kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemek amacıyla
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çıkarılmıştır.
16.2 2547 sayılı Kanunun; 43. Maddesinde; yükseköğretimin, harca tabi olup kanunda belirlenen amaç ve
ana ilkelere göre düzenleneceği, 45. Maddesinde; yükseköğretim kurumlarına giriş ve yerleştirme işlemlerinin imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak tedbirleri almak kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen usul ve esaslara göre yapılacağı belirtilmiş olup; yabancı uyruklu öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esaslarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirleneceği, 46.
maddesinde ise; yabancı uyruklu öğrencilerden alınacak asgari öğrenim ücretlerinin tutarının, Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceği düzenlenmiştir.
16.3 27.07.2022 tarihli ve 31905 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın Geçici Madde 1’inde ise; yurt dışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde; 2021-2022 eğitim-öğretim yılından önce kayıt yaptıran ve program süresi içerisinde öğrenimine devam eden öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarı, ilgili programın ekli cetvellerde gösterilen cari hizmet maliyetinin bir buçuk katından az olmamak üzere belirleneceği, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretlerinin, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödeneceği, süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenlerin, o dönem için kayıt yaptıramayacağı ve öğrencilik haklarından yararlanamayacağı düzenlenmiştir.
16.4 Somut olayda; başvuranın, 2019-2020 yılı Güz döneminde üniversiteye kayıt yaptırdığı ve dönemlik
öğrenim ücretini ödediği, 2019-2020 Bahar Dönemi itibarı ile Türk Vatandaşlığını kazandığı, kural olarak öğrenim ücretlerinin, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödeneceği, süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenlerin o dönem için kayıt yaptıramayacağı ve öğrencilik haklarından yararlanamayacağı dikkate alındığında; 2019-2020 Bahar Dönemi ve sonraki dönemler için başvuranın öğrenim ücreti ödemeden kayıt yenilemesine imkan tanınmasının başvuranın kusurundan kaynaklanmadığı, idarenin kurumumuza sunmuş olduğu cevabi yazılarından da bu durumun Öğrenci
Otomasyon Sisteminde kaynaklanan hatadan dolayı oluştuğu anlaşılmıştır.
/
16.5 Hizmet kusuru; idarenin yürüttüğü bir hizmetin kurulmasında, düzenlenmesinde ve işleyişindeki
bozukluk ve aksaklık olup, asli ve birinci derecede bir sorumluluk nedenidir. Hizmet kusurunun bulunması durumunda idareyi sorumlu tutmak için başkaca bir neden aramaya gerek yoktur. Hizmet kusuru uygulamada 3 şekilde karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan hizmetin kötü işlemesi; hizmetin beklenen özen, dikkat ve kalitede yapılmaması, hizmetin gereği gibi yürütülmemesidir. Dolayısı ile idarenin konuyla ilgili hukuk kurallarına, oturmuş makul uygulamalara uymaması veya hizmetin gereklerini nesnel ölçüler içinde gözetmemesi, hizmeti beklenen dikkat ve özeni göstermeden yapması, hizmet personeli üzerinde nezaret ve denetlemenin gereğince yapılmamış olması durumlarında hizmetin kötü işlediği ve hizmet kusuru esasına göre de idarenin sorumlu olduğu kabul edilmektedir. (Zehra Odyakmaz, Ümit Kaymak, İsmail
Ercan, “Anayasa Hukuku- İdare Hukuku”, On İki Levha Yayıncılık, 15. Baskı, İstanbul, Ağustos 2012, s.
412- 417)
16.6 Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu da kararlarında; idarenin, yürütmekle yükümlü olduğu
kamu hizmetlerini yerine getirirken, gerekli teşkilatı kurmak, bu teşkilatın ayni, şahsi ve mali imkan ve araçlarını hizmete hazır tutmak, hizmetin ifası sırasında hizmetin zamanında ve gereği gibi işlemesine devamlı olarak nezaret etmek ve hizmetin işleyişini kontrol etmekle sorumlu olduğunu, gerek hizmetin ayni, şahsi ve mali imkan ve araçlarının temin ve ifasındaki kusur, gerekse temin edilen bu araçlarla ifa olunan hizmetin geç işlemesi, gereği gibi veya hiç işlememesi nedeniyle ortaya çıkacak zararlarda, zarar gören kimselerin bu sebeplerle doğan zararlarını tazmin etmesi gerektiğini belirtir. (Bkz: Danıştay İdari
Dava Daireleri Genel Kurulu’nun, 3.11.2014 tarihli ve 2012/1657 E., 2014/3421 K. sayılı Kararı)
16.7 Somut olayda; başvuranın 2019-2020 Bahar Dönemi itibarı ile Türk Vatandaşlığını kazandığı görülse
de; 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci
Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar’da, yurtdışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde yabancı uyruklu öğrenci sınavı ile (YÖS) üniversitelere yerleşen ve daha sonra da Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşlığına geçen öğrenciler için katkı payı/öğrenim ücreti bakımından bir istisnaya yer verilmediği görülmektedir.
16.8 İdareler tarafından, idari işlemlerin yürürlükten kaldırılması hallerinden biri de “geri alma” olup; geri
alma idari işlemin yapıldığı andan itibaren hukuk aleminden çıkarılması, işlemin hiç yapılmamış varsayılmasıdır. Geri alma, hukuka aykırı işlemlerin ortadan kaldırılması amacını taşımaktadır. Gerek yargı gerek doktrinde açık hata ile malül işlemler sonucu tesis edilen idari işlemlerin herhangi bir süre ile bağlı olmaksızın geri alınabileceği kabul edilmektedir. Danıştay, mevzuatın açık hükmüne aykırılık halini de
“açık hata” olarak değerlendirmektedir. Nitekim; Danıştay 5. Dairesinin, E.2012/7438 K.2012/8775 sayılı
Kararında; “…idarelerin, mevzuata aykırı işlemlerini süreyle bağlı olmaksızın her zaman geri alabileceğini, davacının mevzuatta öngörülen koşulları yerine getirmeksizin atandığı müfettiş kadrosundan veri hazırlama ve kontrol işletmeni kadrosuna atanmasına ilişkin işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolundaki İdare
Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.” hususlarına yer vererek; idarenin açık hata ile on altı yıl sonra atama işlemini geri almasını hukuka uygun bulmuştur. (Halil ALTINDAĞ, İdari İşlemin Geri
Alınması Sebebi Olarak Açık Hata, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XX, Y. 2016, Sa. 4)
16.9 Bu kapsamda somut olayda; idarenin açık hata nedeniyle oluşan hukuka aykırı idari işlemi geri
almasında ve başvurandan 2019-2020 Bahar Dönemi ve sonraki dönemleri kapsayan öğrenim ücretini istemesinde hukuka aykırılık bulunmadığı. Ancak, bilgisayar kayıtlarını düzenli bir şekilde tutmak ve güncellemek yükümlülüğündeki idarenin, bu hizmetini gereklerine uygun olarak yürütmemesinin, davacının anayasayla teminat altına alınan, eğitim hakkının sınırlandırılması sonucunu doğurduğu ve idarenin bu konuda hizmet kusurunun bulunduğu değerlendirilmektedir.
16.10 Danıştay 10. Dairesi 24.02.1998 tarihli ve 1996/5023 E., 1998/807 K. sayılı kararında da benzer
şekilde; davacının askerlik durumunun bilgisayara girilmemesinin, davacının anayasayla teminat altına alınan, seyahat ve yurt dışına çıkma hürriyetinin sınırlandırılması sonucunu doğurduğu ve davalı idarenin yürütmekle zorunlu olduğu bir hizmetin hiç işlememesine müncer olduğundan bu halin açık bir
“hizmet kusuru” teşkil ettiğini belirtmiştir. (Bkz: Danıştay 10. Dairesi 24.02.1998 tarihli ve 1996/5023 E., 1998/807 K. sayılı kararı)
17. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Anayasa’nın 42. maddesinin birinci fıkrasında vatandaş yahut yabancı ayrımı gözetilmeksizin kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağının güvence altına alındığı, ancak eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, birçok temel hak ve özgürlükte olduğu gibi eğitim hakkının da mutlak ve sınırsız bir hak olmadığını, niteliği gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabi tutulmasının da doğal olduğu, 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 45. Maddesinde yabancı uyruklu öğrencilerin yükseköğretim kurumlarına kabul usul ve esaslarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirleneceği, 46. maddesinde ise; yabancı uyruklu öğrencilerden alınacak asgari öğrenim ücretlerinin tutarının, Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceği düzenlendiği, 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Kararda 2021-2022 eğitim-öğretim yılından önce kayıt yaptıran ve program süresi içerisinde öğrenimine devam eden öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti tutarının, ilgili programın ekli cetvellerde gösterilen cari hizmet maliyetinin bir buçuk katından az olmamak üzere belirleneceği, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretlerinin, ilgili dönem başlarında kayıt olma veya kayıt yenileme sırasında ödeneceği, süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ile mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenlerin, o dönem için kayıt yaptıramayacağı ve öğrencilik haklarından yararlanamayacağı, dikkate alındığında; Somut olayda; başvuranın, 2019-2020 yılı Güz döneminde üniversiteye kayıt yaptırdığı ve dönemlik öğrenim ücretini ödediği, 2019-2020 Bahar Dönemi itibarı ile Türk Vatandaşlığını kazandığı, 2020-2021 Bahar Dönemi ve sonraki dönemler için başvuranın öğrenim ücreti ödemeden kayıt yenilemesine imkan tanınmasının başvuranın kusurundan kaynaklanmadığı, idarenin de kurumumuza sunmuş olduğu cevabi yazılarından bu durumun Öğrenci Otomasyon Sisteminden kaynaklanan hatadan dolayı oluştuğu, 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet
Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair
Kararda, yurtdışından öğrenci kabul kontenjanları dahilinde yabancı uyruklu öğrenci sınavı ile (YÖS)
üniversitelere yerleşen ve daha sonra da Türkiye Cumhuriyeti Vatandaşlığına geçen öğrenciler için katkı payı/öğrenim ücreti bakımından bir istisnaya yer verilmediği, gerek yargı gerek doktrinde açık hata ile malül işlemler sonucu tesis edilen idari işlemlerin herhangi bir süre ile bağlı olmaksızın her zaman geri alınabileceği bu kapsamda; başvuranın bu ücreti ödemesi gerektiği, ancak bilgisayar kayıtlarını düzenli bir şekilde tutmak ve güncellemek yükümlülüğündeki idarenin, bu hizmetini gereklerine uygun olarak yürütmemesi, davacının anayasayla teminat altına alınan, eğitim hakkının sınırlandırılması sonucunu doğurduğu ve idarenin bu konuda hizmet kusurunun bulunduğu ve Anayasa’nın 125. maddesi hükmü gereğince; idarenin, eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu dikkate alındığında; başvuranın; sistemsel hata nedeniyle vaktinde talep edilmeyen üç buçuk senenin öğrenim ücreti olan 36.890TL’nin ödemesinde ödeme kolaylığı sağlanması ve diplomasının tarafına verilmesi gerektiği anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde idare tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarece tavsiye kararı üzerine
30 gün içerisinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma
süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN KABULÜ ile;
Başvuranın, geriye dönük istenen öğrenim ücretini ödemesinde ödeme kolaylığı sağlanması ve diplomasının tarafına verilmesi talebine yönelik makul sürede işlem tesisi için İSTANBUL
ÜNİVERSİTESİ CERRAHPAŞA REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Tavsiye Kararının BAŞVURANA ve İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ CERRAHPAŞA
REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi