|
ÖZET: Başvuran, Makedonya’daki Uluslararası Vizyon Üniversitesi’nden aldığı Hukuk diplomasının denklik talebinin Yükseköğretim Kurulu tarafından reddedilmesine itiraz etmiştir. Başvurunun reddi, başvuranın Türkçe eğitim veren bir kurumdan mezun olması ve denklik başvurusu için gerekli belgeleri sunmaması gerekçesiyle gerçekleşmiştir. Yükseköğretim Kurulu, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 6. fıkrasının (ç) bendine dayanarak, Türkçe eğitim veren programlardan alınan diplomaların denklik başvurularının reddedileceğini belirtmiştir.
Anayasa’nın 42. maddesi, eğitim hakkını güvence altına alırken, bu hakkın etkili olabilmesi için alınan eğitimin resmi makamlarca tanınması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın durumu, eğitim hakkına müdahale olarak değerlendirilmiş, ancak Yükseköğretim Kurulu’nun denklik başvurularını değerlendirirken yürürlükteki mevzuata uygun hareket ettiği sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvurunun reddi hukuka uygun bulunmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13797-S.23.21801
BAŞVURU NO : 2023/6702
KARAR TARİHİ : 27/10/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
Başvuranın Makedonya’da bulunan Uluslararası Vizyon
BAŞVURUNUN KONUSU :
Üniversitesinden aldığı Hukuk diplomasına denklik verilmesi talebinin, Türkçe dilinde öğrenim görerek mezun olunduğundan bahisle Yükseköğretim Kurulu tarafından reddedilmesine itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Kuzey Makedonya International Vision University (Uluslararası Vizyon Üniversitesi)
Hukuk Fakültesine kayıt olmadan önce 10/07/2019 tarihinde e-Devlet kapısı üzerinden Yükseköğretim
Kurulunca tarafına Okul Tanıma Belgesi verildiğini, 30/09/2019 tarihinde kayıt olarak eğitime başladığını, 05/11/2021 tarihinde 8.03/10 diploma notu ve 240 AKTS ile mezun olduğunu, 17/02/2022 tarihinde
Yükseköğretim Kurulu Tanıma ve Denklik Hizmetleri Daire Başkanlığına Hukuk alanında lisans diploma denklik belgesi almak üzere başvuru yaptığını, yapmış olduğu başvurunun Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 29/03/2023 tarihli kararıyla reddedildiğini, eğitime başladığı 30/09/2019 tarihinde yürürlükte bulunan 05/12/2017 tarih ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin altıncı fıkrasının (ç) bendinde “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olarak belirlendiği programlar ile
Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” hükmünün yer aldığını, 09/04/2021 tarihinde “Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi
için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.” hükmünün eklendiğini, yönetmeliğin önceki haline göre tanınan üniversite olduğunu, kendisi Hukuk Fakültesi 4. sınıf öğrencisi iken değişen yönetmelik hükmünün tarafına hukuka aykırı olarak uygulandığını, “Tanıma
Belgesi”ne güvenerek üniversiteye kayıt olduğunu, Türkçe eğitim dilinin Kuzey Makedonya Anayasası’na göre verilmiş bir hak olduğunu, Gostivar Belediyesi’nin 2010 yılından itibaren Türkçeyi resmi dil olarak kabul ettiğini ileri sürerek tarafına diploma denklik belgesi verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi ve belge talebi üzerine, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 13/09/2023 tarihli ve
– – sayılı yazısı ile 03/10/2023 tarihli ve – – sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Makedonya, International Vision University üzerinden almış olduğu diplomasının denklik işlemi için yapmış olduğu başvuru Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde münferiden incelendiği, ilgilinin iddiaları çerçevesinde, dostane çözüm ile sonuçlandırmanın mümkün olmadığı, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 29/03/2023 tarihli kararının geçerli olduğu, 2.2. Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonu tarafından yapılan inceleme neticesinde; 20/02/2016 Tarih ve 29630 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7.maddesinin 5.fıkrasının (ç) bendinde “Yapılan inceleme sonucunda, Aşağıda belirtilen hâllerde denklik başvuruları reddedilir: ç) Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası
Anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olduğu belirlenen programlar veya Yükseköğretim Kurulunca
Tanınan yurtdışındaki Türkçe yükseköğretim programları dışında, yükseköğretim kurumlarının açtığı ve
Öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan başvurular reddedilir.” düzenlemesine yer verildiği, 05/12/2017 tarih ve 30261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yayımı tarihinde yürürlüğe giren Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7.
maddesinin 6. fıkrasında ise “Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir: ç)
Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe Olarak belirlendiği programlar ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe Programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” düzenlemesine yer verildiği, bu düzenlemenin 09/04/2021 tarihli değişiklikle birlikte “ç) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, Eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.” şeklini aldığı, bu düzenleme gereği eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girenler ve aranan başarı sıralaması şartını sağlayanlar dışında, ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilerin Diploma Denklik Belgesi başvurularının reddi gerektiği, 2.3. Bu çerçevede başvuranın başvuru dosyasının incelendiği, 30/09/2019 tarihinde yurtdışındaki kurumda eğitim öğrenimine başlayıp, 05/11/2021 tarihinde bitirdiği, 17/02/2022 tarihinde Yükseköğretim Kurumu
nezdinde denklik başvurusunda bulunduğu, gerek yabancı kurumda eğitim öğrenime başladığı tarih gerekse denklik başvurusu yaptığı tarih dikkate alındığında dahi yukarıda zikredilen hem önceki hem de değişikliğe konu son mevzuat gereği alması ve başvuru esnasında ibraz etmesi gereken evrakı sunmadığı, dolayısıyla denklik verilmesi için sayılan koşulları sağlamadığının anlaşıldığı ve Türkçe eğitim öğretim görülen yurtdışındaki kurumdan alınan başvuruya konu diplomanın Yönetmelik’in 7. maddesinin 6. fıkrası hükmü gereği reddedilmesinin uygun olacağı görüşünün bildirildiği, Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonunun görüşünün, Komisyonlarınca değerlendirilmesi neticesinde; Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi
Adalet Alanındaki Ön Lisans eğitimi akabinde, başvuranın söz konusu üniversiteden aldığı eğitimin teyidine ilişkin, Üsküp Büyükelçiliğinden alınan 20/10/2022 tarihli yazıda, başvuranın 30/09/2019 – 05/11/2021 tarihleri arasında öğrenim görerek mezun olduğunun bildirildiği, başvuranın 17/02/2022 tarihinde Yükseköğretim Kurumu nezdinde denklik başvurusunda bulunduğu, gerek yabancı kurumda eğitim öğrenime başladığı Tarih gerekse denklik başvurusu yaptığı tarih dikkate alındığında dahi yukarıda zikredilen hem önceki hem de değişikliğe konu son mevzuat gereği alması ve başvuru esnasında ibraz etmesi gereken evrakı sunmadığı ve ilgilinin Türkçe eğitim veren yükseköğretim kurumunda öğrenim gördüğü anlaşıldığından, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7.
maddesinin 6. fıkrasının (ç) bendi hükmü uyarınca ilgilinin başvurusunun reddedilmesine karar verildiği, 2.4. Başvuranın e-Devlet kapısı üzerinden okul tanıma belgesi alıp almadığı bilgisiyle ilgili olarak söz
Konusu durumun Başkanlıkları nezdinde olmaması sebebiyle herhangi bir veri arşivleme durumunun söz konusu olmadığı, şayet tanıma belgesi verildi ise; okul tanıma belgelerinin, yurtdışı yükseköğretim kurumunun tanındığı ve bu kurumda eğitim alınması halinde denklik incelemesine tabi olduğu anlamını taşıdığı, alınan okul tanıma yazılarında da bu hususun ayrıntılı olarak “Diploma denklik başvuruları, ilgili
Komisyon ve Kurullar tarafından münferiden değerlendirildiğinden yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından Alınmış ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının ülkemizdeki diplomalara eşdeğer olup Olmayacağı hususunda önceden herhangi bir görüş belirtmek mümkün olmadığı gibi, eğitim alınan
Yükseköğretim kurumunun tanınırlığına ilişkin olarak Kurulumuzun yeni kararlar alma hakkı saklıdır.” şeklinde belirtildiği, 2.5. Başvuranın şikâyet konusuna benzer konunun Türk mahkemelerinde dava konusu da edilmiş olduğu, Kurulun diploma denklik başvurusunun reddi kararının hukuka uyarlı bulunduğu, nitekim benzer bir uyuşmazlıkta aynı gerekçeyle Mahkemece verilen davanın reddi yönündeki karara karşı yapılan istinaf başvurusunu reddeden Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin 09/03/2020 tarih ve
E:2022/22, K:2022/467 sayılı kararının da bu yönde olduğu, 2.6. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olarak belirlendiği programların ve Yükseköğretim Kurulu tarafından yurt dışında tanınan Türkçe programların listesi bulunmamakla birlikte; Kırgızistan Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti arasında “KırgızistanTürkiye Manas Üniversitesi” kurulması hakkındaki anlaşmaya göre Kırgızistan’ın Bişkek şehrinde
“Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi” 1996-1997 öğretim yılından itibaren kurulduğu, söz konusu anlaşma uyarınca hazırlanan tüzüğün imza altına alınarak yürürlüğe girdiği, Kırgızistan-Türkiye Manas
Üniversitesi Tüzüğü’nün “Diplomaların Denkliği” başlıklı 26. maddesinin “Manas Üniversitesinin diplomaları, Kırgızistan Cumhuriyeti ve Türkiye Cumhuriyeti’nde aynı alan ve seviyede öğretim yapan yükseköğretim kurumlarının diplomalarına ve bunların milletlerarası geçerliliğine eş değer olup sahiplerine aynı hakları sağlar.” hükmünü haiz olup dil ayrımı yapılmaksızın buradan alınan eğitimin kabul edildiği,
2.7. Kazakistan Cumhuriyeti ile Türkiye Cumhuriyeti Hükümetleri arasında “Hoca Ahmet Yesevi
Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi”nin kurulması hakkındaki anlaşmaya göre Türkistan şehrinde Hoca
Ahmet Yesevi Türkistan Devlet Üniversitesi yerine 1 Ocak 1993 tarihinden itibaren “Hoca Ahmet Yesevi
Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi”nin kurulduğu, söz konusu anlaşma uyarınca hazırlanan tüzüğün imza altına alınarak yürürlüğe girdiği, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi
Tüzüğü’nün “Diplomaların Denkliği” başlıklı 19. maddenin (yeni 21. madde) “Hoca Ahmet Yesevi
Uluslararası Kazak-Türk Üniversitesi’nin diplomaları Kazakistan ve Türkiye’de aynı alan ve seviyede öğretim yapan yükseköğretim kurumlarının diplomalarına ve bunların milletlerarası geçerliliğine eş değer olup sahiplerine aynı haklar sağlar.” hükmünü haiz olup bu üniversitenin de eğitiminin dili belirtilmeksizin kabul edildiği, 2.8. Yönetmelik hükümlerine göre Kurulun yurt dışı üniversitelerini tanımada program bazlı tanıma yapmadığı, yurtdışı üniversitenin akademik derece verdiğinin ilgili ülkenin yetkili makamı tarafından kabul edilmesi durumunda o üniversitenin Kurullarınca da tanındığı, 2.9. Kurulun, iş ve işlemlerini Anayasamızın 10. maddesi olan “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. ..
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” hükmü çerçevesinde yürüttüğü, konuyla ilgili olarak Danıştay 8. Dairesinin 2021/4226 esas numaralı kararının bulunduğu, bildirilerek ilgili belgeler sunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. T.C. Anayasası’nın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’inci maddesinin birinci ve ikinci
fıkraları:
“Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.”
“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin dördüncü ve
beşinci fıkraları:
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. […]”
“Yükseköğretim üst kuruluşları” başlıklı 131’inci maddesinin birinci fıkrası:
“Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim – öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur.”
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci
fıkrası:
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci
maddesinin (p) fıkrası:
“Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek.” 6. 05/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin “Mezuniyet tanıma belgesi ve diploma denklik belgesi başvurularının
incelenmesi sonucu yapılacak işlemler” başlıklı 7’nci maddesi:
“(1) Mezun olunan kurumun eğitim-öğretiminin niteliğinde tereddüt oluşması durumunda Yükseköğretim
Kurulunun değerlendirme hakkı saklı kalmak kaydıyla, 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen diploma denklik başvurularıyla ilgili denklik işlemi aşağıdaki hallerde SYBS uygulanmaksızın
yapılır:
a) Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde, yükseköğrenime başlanılan yıl
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmiş olan sıralama kuruluşlarınca yapılan dünya üniversite sıralamalarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen dilimdeki üniversitelerden alınan diplomalara, b) Türk yükseköğretim sisteminde eşdeğer bir karşılığının olması hâlinde Yükseköğretim Kurulunun tescil yetkisi verdiği ya da tescil yetkisini kabul ettiği uluslararası kalite güvencesi kuruluşları tarafından akredite edilen programlardan alınmış diplomalara, c) Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sistemi Kılavuzunda yer alan yurtdışındaki yükseköğretim programlarına yerleştirilenlerin veya bu programlara yerleştirilen en son öğrencinin aldığı puanı alarak aynı yıl ilgili yükseköğretim kurumunun aynı programına kayıt yaptıranların diplomalarına, ç) Bu maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen yükseköğretim kurumlarına ders transferi/yatay geçiş yoluyla geçerek öğreniminin en az %70’ini bu yükseköğretim kurumlarında tamamlayanların diplomalarına, d) Yükseköğrenime başladıkları ilk eğitim öğretim döneminde ÖSYM’nin yükseköğretime geçiş için aradığı asgari şartları karşılamış olan ve (c) bendinde belirtilen yükseköğretim kurumlarına ders transferi/yatay geçiş yoluyla geçip öğreniminin en az %70’ini bu yükseköğretim kurumlarında tamamlayanların diplomalarına.
(2) 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilen, ancak birinci fıkrada belirtilen yükseköğretim kurumu ve programları dışında kalan programlardan alınmış diplomalara; Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, teorik ve uygulamalı dersler staj ve
projeler bakımından yeterliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı Danışma komisyonu ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak kabul edilmesi halinde SYBS uygulanmaksızın denklik işlemi yapılır.
(3) (Değişik:RG-30/7/2019-30847) 5 inci ve 6 ncı maddeler kapsamında uygunluğu tespit edilmekle birlikte mezun olunan programın, birinci ve ikinci fıkrada belirtilenler dışında olup Türk yükseköğretim sistemindeki eşdeğer programa göre temel kazanımlar, eğitim-öğretimin dili, niteliği, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler bakımından yetersizliğinin Komisyon tarafından doğrudan veya Bilim Alanı
Danışma Komisyonu ve/veya yükseköğretim kurumlarının görüşleri dikkate alınarak anlaşılması hâlinde, ilgililer, sağlık programlarının sınav işlemlerinde uygulamaya ilişkin Sağlık Bakanlığının görüşü de alınarak usul ve esasları Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen SYBS işlemlerinden biri veya birkaçına tabi tutulur.
(4) Mezun olunan programın alan ve derece bakımından aynısı veya benzeri Türk yükseköğretim sisteminde bulunmuyor ise bu Yönetmelikte belirtilen diğer şartların sağlanması hâlinde, ilgililere diplomada belirtilen alanda Türk yükseköğretim sistemine eşdeğer olduğu tespit edilen ön lisans, lisans, tezli yüksek lisans veya tezsiz yüksek lisans derecesinde denklik işlemi yapılır.
(5) Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşmeye taraf olan ülkelerden, aşağıda sayılan meslek icrasına izin veren alanlar dışında kalan programlardan mezun olan başvuru sahiplerinin, bu Yönetmelikte geçen diğer şartları ve ilgili program ve derecenin Türkiye’de karşılığı olması ve ülkemizde ilgili program ve derecede gerekli olan asgari eğitim süresi ve asgari krediyi sağlamaları durumunda SYBS işlemlerine tabi tutulmaksızın denklik verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar
Kurul tarafından belirlenir. Meslek icrasına izin veren tıp, hukuk, mühendislik, mimarlık, diş hekimliği, eczacılık, öğretmenlik ve Kurulun usul ve esaslarla belirlediği klinik uygulaması olan sağlık alanlarından alınan diplomaların denklik başvurularının değerlendirilmesinde ise, başvuru özelinde münferiden inceleme yapılır ve bu inceleme sonucunda aynı programdan mezun farklı kişilere; almış oldukları dersler, uygulamalar ve projeler gibi hususlar göz önünde tutularak farklı SYBS işlemleri gerektiren kararlar alınabilir.
(6) Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hâllerde reddedilir:
a) Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan yükseköğretim kurumlarında görülen eğitim-öğretim sonunda alınan diplomalara ilişkin mezuniyet tanıma belgesi ve/veya denklik başvuruları reddedilir. Ancak
Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmayan bir yükseköğretim kurumundan, tanınan başka bir yükseköğretim kurumuna geçerek öğrenimini tamamlayanların diplomaları, öğreniminin en az %70’ini tanınan yükseköğretim kurumundan almış olmaları hâlinde incelemeye tabi tutulur.
b) İlgililerin, uzaktan öğretim kapsamı dışında kalan açık öğretim ve dışarıdan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan bir eğitim-öğretim süreci sonunda aldıkları diplomalara ilişkin denklik başvuruları gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. Ancak bu programlarda alınan derslerin en az % 70’ini örgün eğitim şeklinde alanların diplomaları incelemeye tabi tutulur.
c) Mezuniyet tanıma belgesine veya denkliği talep edilen diplomaya esas teşkil eden yükseköğretim programının, eğitim programı/alanı ve derecesi bakımından Türk yükseköğretim sistemindeki ilgili programlara denk görülmemesi hâlinde başvuru talebi reddedilir.
ç) (Değişik:RG-9/4/2021-31449) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.
d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (Mülga ibare:RG-14/4/2020-31099) (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde
Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek cümleler:RG-14/4/2020-31099) Bir eğitimöğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin %70’inden az olan süreler eksik sayılır. Ön lisans eğitiminde en fazla bir, lisans eğitiminde ise en fazla üç eğitim-öğretim döneminde, eğitim-öğretime devam etmiş olmakla birlikte o dönemler için aranan sürelerde eksiklik bulunanlarda, öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresi aranan toplam süreyi sağlıyorsa ilgili dönemlerdeki eksiklik dikkate alınmaz.
e) Tanınan bir yükseköğretim kurumundan alınmış olmasına rağmen ön lisans, lisans veya yüksek lisans eğitimine eşdeğer olmayıp genellikle meslek eğitimini içeren ve alınmış olduğu ülkede bir üst öğrenime geçişe izin vermeyen veya Türkiye’deki akademik derecelere karşılık gelmeyen ara derecelere ilişkin başvurular reddedilir.
(7) Tanıma ve Denklik Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanmış olan ön inceleme raporu Komisyona sevk edilir. Komisyon tarafından yapılan inceleme sonucu hazırlanan nihai rapor Yükseköğretim Yürütme
Kurulunda karara bağlanır.”
“Geçiş hükmü” başlıklı Geçici 1’inci maddesi:
“Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan denklik başvurularında, usul hükümleri dışında başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Ancak kişi lehine olan durumlarda bu
Yönetmelik hükümleri uygulanır.”
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuru, başvuranın Makedonya’da bulunan Uluslararası Vizyon Üniversitesinden aldığı Hukuk diplomasına denklik verilmesi talebinin, Türkçe dilinde öğrenim görerek mezun olunduğundan bahisle
Yükseköğretim Kurulu tarafından reddedilmesine itirazı hakkındadır.
9. Dosya kapsamının incelenmesinden, başvuranın 30/09/2019 – 05/11/2021 tarihleri arasında öğrenim görerek mezun olduğu, 17/02/2022 tarihinde denklik başvurusunda bulunduğu, gerek yabancı kurumda öğrenime başladığı tarih gerekse denklik başvurusu yaptığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuat dikkate alındığında başvuranın başvuru esnasında ibraz etmesi gereken evrakı sunmadığı ve ilgilinin Türkçe eğitim veren yükseköğretim kurumunda öğrenim gördüğü anlaşılarak Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 6. fıkrasının (ç) bendi hükmü uyarınca başvurusunun reddedilmesine karar verildiği tespit edilmiştir.
10. Anayasa’nın 42’nci maddesinin ilk fıkrasında, eğitim hakkı teminat altına alınmış olup Devlete eğitimden yoksun bırakmama yükümlülüğü yüklenmiştir. Hakkın etkili olması için kişinin aldığı eğitimden menfaat sağlama imkânına sahip olması ve bu bağlamda yürürlükteki kurallara uygun olarak tamamladığı eğitimin resmi makamlarca tanınması gerektiği kabul edilmektedir (Anayasa Mahkemesi, Rauf Bekiroğlu, B. No: 2014/127, 19/07/2017).
11. Bu bağlamda, başvuranın yurtdışındaki bir yükseköğretim kurumunda tamamladığı eğitime karşılık aldığı diplomaya denklik verilmemesinin eğitim hakkına müdahale teşkil ettiği değerlendirilmiştir.
12. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, öğrenim hakkının kapsamının kanunla düzenleneceği belirtilmekle birlikte hakkın sınırlanması hususunda kanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Bununla birlikte, hakkın kapsamının kanunla düzenleneceği” ifadesiyle tanınan takdir hakkının, sınırlama yetkisini de içerdiği kabul edilmektedir. Ancak yapılan sınırlamanın Anayasa’nın 13’üncü maddesine aykırılık taşımaması gerektiği de açıktır. Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihadına göre, eğitim hakkına yönelik yapılan sınırlamanın; kanunla öngörülmesi, meşru bir amaç taşıması ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerekmektedir.
13. Anayasa’nın 131’inci maddesinin birinci fıkrası ve 2547 sayılı Kanun’un 7’nci maddesi uyarınca, yurtdışından alınan önlisans, lisans ve lisansüstü diplomalarına ilişkin denklik başvurularını değerlendirmekle yetkili kılınan idari otorite Yükseköğretim Kuruludur. Bu yetkinin, denklik işlemlerine ilişkin düzenleyici idari işlemler yapmayı da kapsadığı şüphesizdir. Nitekim Yükseköğretim Kurulu, denklik başvurularının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esasları, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları
Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ve diğer düzenleyici işlemler ile belirlemiştir.
14. Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 3’üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, “denklik”, Yükseköğretim Kurulunca tanınan yurtdışı yükseköğretim kurumlarından ve programlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarının, ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarınca verilen ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına eşdeğerliğinin tespit edilmesi olarak tanımlanmıştır. Diploma denklik belgesi, yurtdışı yükseköğretim kurumlarından alınan diplomanın, Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaya eşdeğer olduğunu gösteren bir belgedir. “Kurum tanıma belgesi” ise, bir yükseköğretim kurumunun Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınıp tanınmadığını gösteren, talep edilmesi halinde ilgililere verilen ancak diploma denklik belgesi niteliği taşımayan okul tanıma belgesi olarak tanımlanmaktadır.
15. Başvuranın Uluslararası Vizyon Üniversitesine kayıt tarihinde, “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin Türkçe olarak belirlendiği programlar ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” hükmü yürürlüktedir. Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılan açıklamada, söz konusu hükümde bahsi geçen şartları sağlayan yükseköğretim kurumlarının
Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi ile Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi olduğu ifade edilmiştir.
Başvuranın denklik başvurusunda bulunduğu 17/02/2022 tarihinde ise, 09/04/2021 tarihli değişiklik ile eklenen “ç) Ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili
Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere denklik verilebilmesi için, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları gerekir. Bu şartı sağlamayanların diplomalarına denklik işlemi yapılmaz.” hükmü yürürlüktedir.
16. Başvuran 10/07/2019 tarihinde e-Devlet kapısı üzerinden aldığı Okul Tanıma Belgesi’ne güvenerek
Uluslararası Vizyon Üniversitesine kaydolduğunu ileri sürmektedir. Başvuranın sunmuş olduğu “Okul
Tanıma Belgesi” incelendiğinde, bu belgenin Uluslararası Vizyon Üniversitesinin tanındığına dair bir belge olduğu, Uluslararası Vizyon Üniversitesinde bulunan öğrenim dili Türkçe olan Hukuk lisans programının tanındığına dair herhangi bir ibareyi içermediği, aksine öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan başvuruların “Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalarla öğrenim dilinin
Türkçe olarak belirlendiği programlar ile Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvuruları reddedilir.” hükmü çerçevesinde karara bağlanacağının açıkça ifade edildiği görülmektedir.
17. Bu anlamda, başvuranın Uluslararası Vizyon Üniversitesine kayıt tarihinde yürürlükte bulunan mevzuatta yazılı olduğu üzere, Yükseköğretim Kurulu tarafından, lisans eğitiminin düzeyi ve içeriğine yönelik olarak yapılacak inceleme ve değerlendirmeler kapsamında, mezun olunan programın Türk yükseköğretim programlarına eşdeğer olup olmadığı hususuna ek olarak, başvuru sahiplerinin Türkçe dilinde eğitim alıp almadığı hususunun da inceleneceğinin bilinen bir husus olduğu, her ne kadar başvuran
Okul Tanıma Belgesi’ne güvendiğini ileri sürse de, tanıma belgesi ile diploma denklik belgesinin birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurduğu, tanıma belgesinin mevzuat tanımında açıkça diploma denklik belgesi niteliği taşımadığının ifade edildiği, başvuranın sunmuş olduğu tanıma belgesinin içeriğinde dahi
Yükseköğretim Kurulu tarafından yurtdışında tanınan Türkçe programlar dışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan alınan diplomalar için yapılan denklik başvurularının reddedileceğinin açıkça ifade edildiği görülmektedir. Bu itibarla başvuranın iddialarının aksine hukuki öngörülebilirlik ilkesini ihlal eder bir durumdan söz edilemeyeceği, yukarıda açıklanan 2547 sayılı Kanun ve Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği hükümleri çerçevesinde, eğitim hakkına yönelik yapılan müdahalenin kanunla öngörülme şartına uygun olduğu değerlendirilmiştir.
18. Başvuruya konu uyuşmazlıkta, Makedonya’da bulunan Uluslararası Vizyon Üniversitesinden alınan diplomaya denklik verilmesi istemiyle yapılan başvuru, öğrenim dilinin Türkçe dilinde olması gerekçesiyle reddedilmiştir. Konuya ilişkin Yükseköğretim Kurulu tarafından yapılan açıklamada; uygulamada yurt dışındaki bazı yükseköğretim kurumlarının Kurullarının onayı dışında Türkçe eğitim-öğretim yapmasının, ülkemizdeki merkezi yerleştirme sisteminin dolanılması suretiyle bu programlarda öğrenim görmek isteyen aday sayısında ciddi bir enflasyon artışına sebebiyet verdiği, uygulamanın bu şekilde olmasının yükseköğretim sistemimiz açısından kamu düzenini bozucu bir nitelik taşıyacağı, ülkemizde merkezi sınavla bir üniversiteye yerleşerek okunurken, yurtdışı üniversitelerde hiçbir sınav şartı olmadan hatta o ülkenin dilini sağlamadan ülkemizde okur gibi aynı dilde ve aynı seviyede eğitim alınmasının eşitlik ilkesine aykırı olacağı ifade edilmiştir. Belirtilmelidir ki; tıp, hemşirelik, ebelik, diş hekimliği, veterinerlik, eczacılık, mimarlık, hukuk ve öğretmenlik gibi diploması ülkemizde doğrudan meslek icrasına imkân ve yetki veren programlarda, yükseköğretim kalitesinin ve mesleki yeterliliğin korunmasının fazlasıyla önem taşıdığı konusunda kuşku yoktur. Bu anlamda, eğitim hakkına yapılan müdahalenin meşru bir amaca hizmet ettiği değerlendirilmiştir.
19. Anayasa’nın 13’üncü maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, Anayasa Mahkemesi’nin yerleşik içtihadına göre; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Buna göre, elverişlilik öngörülen müdahalenin amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Anayasa Mahkemesi, hakka müdahale oluşturacak aracın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir payının bulunduğunu, zira yetkili kamu makamlarının, öngörülen amaca ulaşılması bakımından hangi aracın etkili ve verimli sonuçlar doğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktasında daha iyi bir konumda olduğunu, özellikle kamu makamlarının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sağlamadığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunması gerektiğini kabul etmektedir.
20. Yükseköğretim Kurulu, önceki düzenlemeye göre Kurullarınca Türkçe öğrenim faaliyeti yürütmesi yönünden onaylanmamış olan Türkçe dilde eğitim-öğretim faaliyeti yürüten programlardan alınan diplomaların tümünün reddi öngörülürken, yeni düzenleme ile ortaöğrenimini Türkiye’de tamamlayan ve öğrenime başladığı yıl ilgili programın ülkemizdeki başarı dilimine giren adayların istisna tutularak, önceki düzenlemeye göre başvuru sahiplerinin lehine bir genişletme yoluna gidildiğini ifade etmiştir.
21. Yönetmelik gereği usul hükümleri dışında denklik başvurusunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat uygulanmakta ancak kişi lehine olan durumlarda mer’i mevzuat hükümleri uygulanmaktadır. Başvuranın 30/09/2019 tarihinde yurtdışındaki kurumda eğitim öğrenimine başlayıp 05/11/2021 tarihinde bitirdiği, 17/02/2022 tarihinde denklik başvurusunda bulunduğu gözetildiğinde, öğrenime başladığı tarihte yürürlükte bulunan mevzuat gereği denklik verilmesi için sayılan koşulları sağlamadığı tespit edilmekle birlikte, denklik başvurusunda bulunduğu tarihte yürürlükte olan mevzuatın uygulanması halinde lehine bir durum olup olmadığı hususuna dikkat edilerek talebinin bu hükme göre de değerlendirildiği ancak bu hükme göre de denklik koşullarını sağlamadığı için başvurusunun reddedildiği görülmektedir.
22. Ülkemizin yükseköğretim sisteminde, “Hukuk” programlarına, başarı sırası en düşük 125.000 olan adayların kontenjan dahilinde yerleştirme işlemi yapılarak belirli bir başarı seviyesi zorunlu tutulmaktadır.
Yükseköğretim Kurulu, ilgili eğitim düzeyindeki kazanımlar bakımından Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarınca verilen ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına eşdeğerliğin tespit edilmesi hususunda yetkili kamu otoritesi olarak, yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların denkliğini tespit ederken, sahte ve niteliksiz üniversitelerden alınan diplomalar, mevzuata aykırı yapılan yatay ve dikey geçişler ve eğitim görülen ülkede yetersiz kalış süreleri gibi ulusal yükseköğretim kalitesini bozmaya veya dolanmaya yönelik tehditlere karşı gerekli önlemleri almakla da görevlidir. Bu anlamda Kurulun, yurtdışındaki bir üniversitede hiçbir sınava tabi olmadan ve üstelik öğrenim dili Türkçe olan Hukuk programından mezun kişilerin diplomalarına denklik verilmesi halinde bunun ülkemizdeki merkezi sınav ve yerleştirme sistemini dolanmak için bir yol haline geleceği ve bu durumun yükseköğretim sistemimiz açısından kamu düzenini bozucu bir nitelik taşıdığı tespiti son derece önemlidir.
23. Bu bağlamda, yurtdışında öğrenim dili Türkçe olan programlardan mezun kişilerin diplomalarına denklik verilmemesi suretiyle eğitim hakkına yapılan müdahalenin, ülkemizdeki merkezi sınav ve yerleştirme sistemini dolanılmasının önlenmesi suretiyle yükseköğretim sistemimiz açısından kamu düzeninin ve yükseköğretim kalitesinin korunması amacını taşıdığı, 09/04/2021 tarihli değişiklik öncesinde yürürlükte olan hükme göre Yükseköğretim Kurulu tarafından Türkçe öğrenim faaliyeti yürütmesi
onaylanmayan programlardan alınan diplomaların tümü için denklik talepleri reddedilirken, 09/04/2021 tarihli değişiklik ile ortaöğretimini Türkiye’de tamamlayıp ülkemizde başarı sıralaması şartı aranan ve eğitim dili Türkçe olan yurt dışı bir diploma programından mezun olan öğrencilere, eğitime başladıkları yıl merkezi yerleştirme sınavına girmeleri ve aranan başarı sıralaması şartını sağlamaları halinde denklik verilebileceği yönünde bir düzenleme yapıldığı, böylece idarenin takdir yetkisini kullanırken kamu yararı ve bireysel menfaat arasında makul denge kurmayı göz ardı etmediği, takdir yetkisini yükseköğretim kalitesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacı doğrultusunda ölçülü şekilde kullandığı değerlendirilmiştir. Bu itibarla, başvuranın denklik başvurusu hakkında verilen kararda, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine, Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 17/02/2022 tarihli denklik başvurusu hakkında Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 29/03/2023 tarihli toplantısında karar verildiği, buna göre idarece yapılan inceleme ve araştırmanın yaklaşık 13 ayda tamamlandığı, bu sürenin makul kabul edilemeyeceği anlaşıldığından, idare tarafından, iyi yönetim ilkelerinden “makul sürede karar verme” ilkesine uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
25. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi