|
ÖZET: Başvuran, tutuklu ve hükümlülerin eğitimine dair mevzuat çerçevesinde, ders kitaplarından alınan fotokopi ücretlerinin iadesini talep etmekte ve gelecekte bu ücretlerin alınmamasını istemektedir. Ayrıca, bu ücretlerin yüksek olduğunu belirterek indirim yapılmasını talep etmektedir. Başvuran, 7 yıldır tutuklu olup, %47 engelli durumundadır ve Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi’nde eğitim görmektedir.
Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü, başvuranın eğitim materyallerinin, ya okulları tarafından ya da ceza infaz kurumundaki fotokopi atölyesinden temin edilebileceğini belirtmiştir. Fotokopi ücretleri, kurumun belirlediği tarifeye göre 0,80 TL ile 1,50 TL arasında değişmektedir. Başvuranın talebi, eğitim hakkı çerçevesinde değerlendirildiğinde, eğitim materyallerinin sağlanması konusunda idarenin yükümlülüğünün sınırlı olduğu ve talep edilen indirimlerin hukuken mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın ders çıktı ücretlerinin iadesi ve eğitim materyallerinin ücretsiz verilmesi talepleri, yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar kapsamında değerlendirilemeyecektir. Fotokopi ücretlerinde indirim yapılması talebi ise reddedilmiştir. Karar, Kamu Başdenetçisi tarafından onaylanmış ve ilgili taraflara tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/6818-S.24.10688
BAŞVURU NO : 2024/73
KARAR TARİHİ : 01.07.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, tutuklu ve hükümlülerin eğitimlerinin desteklenmesine yönelik mevzuat kapsamında ders kitaplarından çıktı almak için ödediği ücretlerin iadesini, bundan sonra ücret alınmamasını, bunların olmaması halinde çıktı/fotokopi ücretlerinde indirim yapılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 03.01.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 7 yıldır tutuklu olduğunu, Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda barındırıldığını, %47 oranında engelli olduğunu, üçüncü üniversitesine başladığını, açıköğretim fakültesinde öğrenci olduğunu, ders kitaplarının fotokopilerini alarak eğitimine devam ettiğini, Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca eğitim materyallerinin ücretsiz olması gerektiğini, ancak idarelerin bu hususu umursamadığını, çıktı ücretlerinin yüksek olduğunu belirterek, tutuklu ve hükümlülerin eğitimlerinin desteklenmesine yönelik mevzuat kapsamında ders kitaplarından çıktı almak için ödediği ücretlerin iadesini, bundan sonra ücret alınmamasını, bunların olmaması halinde çıktı/fotokopi ücretlerinde indirim yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 09/02/2024 tarih ve sayılı yazısı ile Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri
Genel Müdürlüğü’nden bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, Genel Müdürlüğün 22.03.2024 tarihli ve
sayılı cevabi yazısında özetle:
2.1. Başvuranın, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yönetim Bilişim Sistemleri öğrencisi olduğu, ayrıca engellilik durumundan kaynaklı olarak üniversite tarafından kayıt yenileme ücretinden muaf tutulduğu, 2.2. Ceza infaz kurumunda hükümlü ve tutuklulara hizmet veren fotokopi atölyesinde çekimi yapılan fotokopilere ilişkin ücret tarifesinin Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunun 14.02.2024
tarihli ve sayılı yazısı doğrultusunda ceza infaz kurumu işyurdu müdürlüklerince belirlendiği anlaşılmış olup 15.02.2024 tarihi itibarıyla Kurumda fotokopi ücretlerinin 0,80-1,50 TL arasında değiştiği, ayrıca buna ilişkin excel tablosunun ekte gönderildiği, 2.3. Eğitimine devam eden hükümlü ve tutukluların ders kitaplarının, okulları ve aileleri tarafından gönderildiği ya da kurum fotokopi atölyesinden ücreti karşılığında çıktı alabildiği, ayrıca hükümlü ve tutukluların sosyo-ekonomik durumları ile ilgili olarak Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından destek talep edebildiği, 2.4. Kuruma hitaben yazmış olduğu 28.12.2023 tarihli dilekçesiyle eğitim gördüğü okulların ders çıktı ücretlerinin iadesi ve bundan sonraki tüm ders materyallerinin çıktılarının ücretsiz olarak tarafına verilmesini talep ettiği, söz konusu talebe istinaden Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu İdare ve
Gözlem Kurulunun tarihli ve sayılı kararıyla talebin reddine karar verildiği, 2.5. Karara karşı başvuranın infaz hâkimliğine şikâyet başvurusunda bulunduğu, Kırıkkale İnfaz
Hâkimliğinin 31.01.2024 tarihli, Esas ve Karar sayılı kararıyla adı geçenin şikâyetinin kabulüne ve anılan idare ve gözlem kurulunun iptaline karar verildiği, bunun üzerine söz konusu infaz hâkimliği kararına karşı ceza infaz kurumlarından sorumlu Cumhuriyet savcısı tarafından ağır ceza mahkemesi nezdinde itiraz başvurusunda bulunulduğu, Kırıkkale 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 27.02.2024 tarihli ve D.İş sayılı kararı ile anılan infaz hâkimliği kararının kaldırılmasına karar verildiği, bu doğrultuda Kırıkkale İnfaz Hâkimliğinin 12.03.2024 tarihli Ek Kararıyla adı geçenin şikâyetinin reddine dair karar verildiği hususları bildirilmiştir.
3. Konuya ilişkin olarak Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumundan alınan 26.02.2024 tarihli ve sayılı cevabi yazıda ise; 3.1. İşyurtları Kurumunun, hükümlü ve tutukluların meslek ve sanatlarının korunup geliştirilmesi veya bir meslek ve sanat öğrenmeleri amacına yönelik olarak çalışmalarını sağlamak üzere kurulmuş Adalet
Bakanlığının bağlı bir kuruluşu olduğu, 3.2. İşyurtları Kurumunun bir taraftan hükümlü ve tutukluların topluma kazandırılmaları için mesleki eğitim verirken diğer taraftan da bu faaliyetlerden elde edilen üretimleri ülke ekonomisine kazandırdığı, 3.3. Bunu yaparken de herhangi bir ticari amaç gütmeden tamamen kalite ve hizmet odaklı hareket ettiği, işyurdu müdürlüklerince sunulan tüm ürün ve hizmetlerle ilgili olarak, hammadde, elektrik, su, doğalgaz, işçilik, ulaşım, temizlik, fire, zayiat vb. işletme giderleri gözönünde bulundurularak, cüzi kar marjları uygulandığı, 3.4. Fotokopi çekim ücretleri belirlenirken de benzer şekilde; ham madde, elektrik, işçilik vb. giderler göz önünde bulundurulmakta, ticari amaç güdülmeden ve hizmetin devamlılığını sağlayacak şekilde hareket edildiği, işyurdu müdürlüklerince Ek’li listede belirtilen ücretlerin uygulandığı, 3.5. Yapılan fotokopi hizmetinin niteliği, işin süresi, harcanan toner miktarı ve diğer giderler dikkate alındığında, işyurtlarınca hali hazırda cüzi kar oranlarıyla çalışılması nedeniyle ilave bir indirim yapılamayacağının değerlendirildiği, bildirilmiştir.
3.6. Ek’li listede belirtilen 2024 yılı Fotokopi Çekim Ücretleri aşağıdaki gibidir:
Tek Taraflı: 0,80 TL
Çift Taraflı: 1,20
Kağıdın tek yüzüne, birden fazla sayfanın sığdırılarak çekilmesi durumunda: 1,00 TL
Kağıdın iki yüzüne, birden fazla sayfanın sığdırılarak çekilmesi durumunda: 1,50 TL
2024 yılı fotokopi çekim ücretlerinin 14.02.2024 tarihinde belirlendiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 4.1. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin birinci fıkrası
“Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” 4.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinin ilk iki fıkrası “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir.” 4.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi “(1)
Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”, 4.4. “Milletlerarası Andlaşmaları Uygun Bulma” başlıklı 90. Maddesinin beşinci fıkrasında; “Usulüne göre yürürlüğe konulmuş Milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. Bunlar hakkında
Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz. (Ek cümle: 7/5/2004- 5170/7 md.)
Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır.”, 5. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin Ek Protokolün “Eğitim hakkı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim ve öğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanın bu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasını sağlama haklarına saygı gösterir.” 6. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; 6.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde “(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6.2. “Başvuru ve usulü” başlıklı 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi “(3) Yapılan başvurulardan … (b) Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklara ilişkin olanlar, incelenemez.” 7. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un; 7.1. “İnfazda temel amaç” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazı ile ulaşılmak istenilen temel amaç, öncelikle genel ve özel önlemeyi sağlamak, bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır.”;
7.2. “Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının ilgili
bentlerinde; “Hapis cezalarının infaz rejimi, aşağıda gösterilen temel ilkelere dayalı olarak düzenlenir:
… b) Ceza infaz kurumlarında hükümlülerin düzenli bir yaşam sürdürmeleri sağlanır. Hürriyeti bağlayıcı cezanın zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan onuruna saygının korunmasını sağlayan maddî ve manevî koşullar altında çektirilir. Hükümlülerin, Anayasada yer alan diğer hakları, infazın temel amaçları saklı kalmak üzere, bu Kanunda öngörülen kurallar uyarınca kısıtlanabilir.
7.3. “Süreli veya süresiz yayınlardan yararlanma hakkı” başlıklı 62 nci maddesinin ilgili fıkraları
“(1) Hükümlü, mahkemelerce yasaklanmamış olması koşuluyla süreli ve süresiz yayınlardan bedelini ödeyerek yararlanma hakkına sahiptir. (2) Resmî kurumlar, üniversiteler, … tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınlar, hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verilir. Eğitim ve öğretimine devam eden hükümlülerin ders kitapları denetime tâbi tutulamaz.” 7.4. “Eğitim programları” başlıklı 75 inci maddesinin ikinci fıkrası “Hükümlünün yaş, ceza süresi ve yeteneklerine öncelik verilerek ekonomik ve kültür durumuna uygun biçimde düzenlenen eğitim programları; temel eğitim, orta ve yüksek öğretim, meslek eğitimi, din eğitimi, beden eğitimi, kütüphane ve psiko-sosyal hizmet konularını kapsar.” 7.5. “Öğretimden yararlanma” başlıklı 76 ncı maddesi “(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır. (2) Bu maddenin uygulanmasına ve sınavlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.” 8. 28/3/2020 tarihli ve 2324 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 29.03.2020 tarihli ve 31083 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı
Hakkında Yönetmelik’in; 8.1. “Öğretimden yararlanma” başlıklı 89 uncu maddesi “Açık kurumlar ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlanır.” 8.2. “Ders araç ve gereçleri” başlıklı 91 inci maddesi “Eğitim ve öğretimle ilgili araç ve gereçleri sağlayamayan hükümlülere, bu araç ve gereçler kurum tarafından sağlanır.” 9. 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “Kurumca incelenmeyecek şikâyet başvuruları” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası “Yargı organlarında görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlıklar hakkında Kuruma yapılan şikâyetler incelenmez.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Açısından Değerlendirme
11. Başvuran ayrıntılarına (1) numaralı paragrafta yer verilen başvurusunda özetle, tutuklu ve hükümlülerin eğitimlerinin desteklenmesine yönelik mevzuat kapsamında ders kitaplarından çıktı almak için ödediği ücretlerin iadesini, bundan sonra ücret alınmamasını, bunların olmaması halinde çıktı/fotokopi ücretlerinde indirim yapılmasını talep etmektedir.
12. Başvuranın eğitim gördüğü okulların ders çıktı ücretlerinin iadesi ve bundan sonraki tüm ders materyallerinin çıktılarının ücretsiz olarak tarafına verilmesinin idare tarafından reddi üzerine yargı yoluna başvurduğu (bkz. prg. 2.4, 2.5) anlaşıldığından, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendi uyarınca yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlığa ilişkin söz konusu taleplerin Kurumumuzca incelenmesine imkân bulunmamaktadır. Bununla birlikte, başvurunun fotokopi/çıktı ücretlerinde indirim yapılması talebinin incelenmesi mümkündür.
13. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine Ek Protokolün “Eğitim hakkı” başlıklı 2 nci maddesinde “hiç kimsenin eğitim hakkından yoksun bırakılamayacağı” belirtilmiştir. Anayasa’nın 42 nci maddesinde de kimsenin, eğitim ve öğretim hakkından yoksun bırakılamayacağı, öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edileceği ve düzenleneceği, hüküm altına alınmıştır. Bu Anayasal hak hiç şüphe yok ki kurum yaşantısının gerektirdiği doğal sınırlamalar dışında tutuklu ve hükümlüler için de geçerlidir.
14. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un ilgili maddeleri uyarınca, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları, bu kapsamda yüksek öğretim programlarına da katılımları sağlanmaktadır. Kanunda, üniversiteler tarafından çıkartılan gazete, kitap ve basılı yayınların hükümlülere ücretsiz olarak ve serbestçe verileceği, denetime tabi tutulmayacağı belirtilmiştir. (bkz. prg. 7)
15. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından 5275 sayılı Kanun gereğince ceza infaz kurumlarında genç ve yetişkin hükümlü ve tutuklulara uygulanacak eğitim ve iyileştirme çalışmalarına ilişkin usul ve esasları göstermek, mevzuatın uygulanmasını kolaylaştırmak, uygulamada ortaya çıkan sorunları gidermek amacıyla hazırlanan 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genelge’nin “Eğitim ve Öğretim Çalışmaları” başlıklı Dördüncü Bölümü’nde yükseköğretim de tutuklu ve hükümlülerin yararlanabileceği bir öğretim çeşidi olarak kabul edilmiştir. Genelgenin “Açık Öğretim Fakültesi (AÖF)” ve “Yüksek Öğretim Çalışmaları” başlığı altında düzenlenen kısımlarında ceza infaz kurumundaki öğrencilerin kayıt ve sınav işlemlerine ilişkin düzenlemelere yer verildiği, ders materyal ücretlerine ilişkin herhangi bir düzenlemenin yer almadığı görülmektedir.
16. Anayasa Mahkemesinin eğitim hakkı kapsamında verdiği kararlara bakıldığında, eğitim hakkının yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 28; İhsan
Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 68), kamu otoritelerine bireyin
eğitim ve öğrenim görmesini engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Yüksel Baran, B. No:
2012/782, 26/6/2014, § 36; Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527, 22/11/2017, § 44) karar verdiği görülmektedir.
17. Ceza infaz kurumları açısından ise Mahkeme, hükümlü ve tutukluların, Anayasa ve Avrupa İnsan
Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak sahip olduğunu, bu bağlamda hükümlü ve tutukluların eğitim hakkının Anayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altında olduğunu, ancak Sözleşme gibi Anayasa’nın da devlete, ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklulara eğitim-öğretim imkânı sağlanması yönünde pozitif bir yükümlülük yüklemediğini belirtmiştir. Bununla birlikte 5275 sayılı Kanun ve ilgili diğer düzenleyici işlemlerde
mahpuslar için eğitsel, kültürel ve sosyal faaliyetlerin önemi vurgulanarak bu tür faaliyetlerin mahpusların topluma kazandırılmasındaki öneminin ortaya konulduğunu, yasal olarak devletin mahpuslara ceza infaz kurumunun imkânları çerçevesinde eğitim ve öğretim sağlama yükümlülüğü altına girdiğini eklemiştir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 72).
18. Yasalar uyarınca mahpuslara tanınan eğitim hakkının sınırlandırılması hususunda Anayasa ve
Sözleşme’de bir yükümlülük yüklenmediği gerekçesiyle idarenin sınırsız bir takdir alanı olduğundan bahsedilemeyeceğini ifade eden Anayasa Mahkemesi, bununla birlikte ceza infaz kurumunda bulunmanın doğal ve kaçınılmaz sonuçlarının gözönünde tutulması gerektiğini zira tutuklu ve hükümlülerin temel hak ve hürriyetlere genel olarak sahip olmalarının bu hakların onlar için ceza infaz kurumu dışındaki bireyler kadar güvence altına alındığı şeklinde de yorumlanamayacağını belirtmiştir. Dolayısıyla anılan kararda, eğitim ve öğretim faaliyetlerine katılımın ceza infaz kurumunun imkânları çerçevesinde sağlanması hâlinde bu katılımın ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonuçları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 73).
19. Başvuran da bu kapsamda, üçüncü üniversitesine devam etmekte olduğunu belirtmiştir. Öğrencilik belgeleri başvuran tarafından dosyasına sunulmamış olmakla birlikte, idareden temin edilen bilgilerden, başvuranın Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Yönetim Bilişim Sistemleri öğrencisi olduğu, ayrıca engellilik durumundan kaynaklı olarak üniversite tarafından kayıt yenileme ücretinden muaf tutulduğu öğrenilmiştir.
20. Başvuran, %47 oranında engelli olduğunu, geliri olmadığını, ders materyallerine erişimde güçlük çektiğini, öğretimini desteklemekle yükümlü olan üniversite ile ceza infaz kurumu idaresinin bu hususta kendisine herhangi bir yardımda bulunmadığını belirtmektedir.
21. Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinin internet sitesinden yapılan araştırmada, Üniversite
Yönetiminin 09.08.2018 tarihinde aldığı karar ve yürütülen altyapı çalışmalarının sona ermesiyle, 2018-
2019 öğretim yılından itibaren Anadolum eKampüs Sistemi aracılığıyla kitapların öğrencilere dijital
ortamda sunulmasına karar verildiği, bu tarihten itibaren öğrencilere ücretsiz kitap dağıtımı uygulamasının sona erdiği, sınavlarda öğrencilerin sorumlu olduğu temel malzeme olan ders kitapları ile birlikte öğrenmeye yardımcı olarak hazırlanan tüm öğrenme malzemelerinin ekampus.anadolu.edu.tr adresi üzerinden çevrimiçi olarak yayınlanmaya başladığı, kitaplarını basılı olarak almak isteyen tüm öğrencilerin (ceza infaz kurumlarında bulunanlar dahil), ücreti karşılığında https://kitapsatis.anadolu.edu.tr adresi üzerinden stoklar doğrultusunda kitap siparişi verebileceklerinin belirtildiği görülmüştür.
https://www.anadolu.edu.tr/acikogretim/ogrenme-ortamlari/kitap-hizmetleri) Kitap satışına ait internet sayfası kontrol edildiğinde ise basılı kitapların 110-120 TL ücretle satıldığı anlaşılmıştır. Başvuran, söz konusu dijital kitapların ceza infaz kurumunca alınan çıktı ücretlerinin yüksek olduğundan yakınmakta, indirim yapılmasını talep etmektedir.
22. Başvuranın talebiyle ilgili olarak, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamada, eğitimine devam eden hükümlü ve tutukluların ders kitaplarının, okulları ve aileleri tarafından gönderildiği ya da kurum fotokopi atölyesinden ücreti karşılığında çıktı alınabildiği, ayrıca hükümlü ve tutukluların sosyo-ekonomik durumları ile ilgili olarak Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından destek talep edebildiği, Ceza İnfaz Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunca sunulan tüm ürün ve hizmetlerle ilgili olarak, herhangi bir ticari amaç gütmeden tamamen kalite ve hizmet odaklı hareket edildiği, hammadde, elektrik, su, doğalgaz, işçilik, ulaşım, temizlik, fire, zayiat vb. işletme giderleri göz önünde bulundurularak, cüzi kar marjları uygulandığı, fotokopi çekim ücretleri belirlenirken de benzer
şekilde hareket edildiği, yapılan fotokopi hizmetinin niteliği, işin süresi, harcanan toner miktarı ve diğer giderler dikkate alındığında, işyurtlarınca hali hazırda cüzi kar oranlarıyla çalışılması nedeniyle ilave bir indirim yapılamayacağının değerlendirildiği ifade edilmiştir.
23. Kurum tarafından gönderilen ekli listede belirtilen 2024 yılı Fotokopi Çekim Ücretleri; Tek Taraflı:
0,80 TL; Çift Taraflı: 1,20; Kâğıdın tek yüzüne, birden fazla sayfanın sığdırılarak çekilmesi durumunda:
1,00 TL; Kâğıdın iki yüzüne, birden fazla sayfanın sığdırılarak çekilmesi durumunda: 1,50 TL olarak bildirilmiştir.
24. Kurumumuzca yapılan piyasa araştırmasında, idareden bildirilen fotokopi/çıktı ücretlerinin piyasadaki ücretlerle uyumlu olduğu, çoğu baskı hizmeti veren işletmeden uygun olduğu tespit edilmiştir.
25. Öte yandan, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Yönetmelik’in 91 inci maddesinde “Eğitim ve öğretimle ilgili araç ve gereçleri sağlayamayan hükümlülere, bu araç ve gereçler kurum tarafından sağlanır.” düzenlemesi yer almakta ise de burada idareye ders malzemelerini öğrenciye temin etme yükümlülüğü getirildiği, ancak bu malzemeleri “ücretsiz” sağlama görevi yüklenmediği değerlendirilmiştir.
26. Başvuran tarafından engellilik durumu da gözetilerek indirim yapılması talep edilmiş ise de burada engellilik halinden kaynaklanan dezavantajlı durumu gidermeye yönelik değerlendirme yapma yükümlülüğünün eğitim kurumunda olduğu, eğitim masraflarına ilişkin bu hususun ceza infaz kurumunun görev ve sorumluluk alanında olmadığı değerlendirilmiştir. Nitekim idareden temin edilen bilgilerden, başvuranın Üniversitenin aldığı karar doğrultusunda kayıt yenileme ücretinden muaf tutulduğu anlaşılmıştır.
27. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretim kapsamındaki yüksek öğretim programlarından faydalanabilecekleri, üniversiteler tarafından çıkartılan basılı yayınların hükümlülere ücretsiz olarak verileceği belirtilmiş ise de başvuranın kayıtlı olduğu Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesinin resmi internet sitesinden baskı halindeki ders kitaplarının ücreti karşılığı satıldığı ve ceza infaz kurumlarında bulunanlar da dahil kitaplarını basılı olarak almak isteyen tüm öğrencilerin kitapları ücreti karşılığında almaları gerektiğinin anlaşıldığı, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında
Yönetmelik’in 91 inci maddesinde her ne kadar ceza infaz kurumlarına ders malzemelerini tutukluhükümlü öğrencilere temin etme yükümlülüğü getirilmiş olsa da bunun söz konusu idareye eğitim malzemelerini “ücretsiz” sağlama görevi yüklemediğinin değerlendirildiği, geliri olmadığını ifade eden başvuranın bu kitapları temin edebilmek için Sosyal Yardımlaşma Vakıflarından maddi destek alabileceği ya da engelli olduğunu gösteren belge ile kayıtlı olduğu üniversiteye başvurarak varsa Üniversitenin engelli öğrencilere sunduğu imkanlardan faydalanmayı talep edebileceği, idarenin fotokopi/çıktı ücretlerine yönelik açıklamaları ve Kurumumuzca yapılan araştırma kapsamında belirlenen fotokopi/çıktı ücretlerinin piyasadaki fiyatlarla uyumlu olduğunun belirlendiği, eğitim hakkı çerçevesinde ceza infaz kurumlarının görevinin eğitim kurumlarınca sağlanan eğitim materyaline tutuklu hükümlülerin erişimlerini sağlamakla sınırlı olduğu değerlendirmesi karşısında fotokopi/çıktı ücretlerinde indirim yapılmaması sebebiyle başvuranın eğitim hakkının engellediğinin söylenemeyeceği, tüm bu hususlar çerçevesinde Ceza İnfaz
Kurumları ile Tutukevleri İşyurtları Kurumunca belirlenen fotokopi/çıktı ücretlerinde indirim yapılmaması işleminin hukuka uyarlı olduğu ve talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazıları incelendiğinde, “dürüstlük”, “şeffaflık”, “makul sürede karar verme” ve
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili mahkemede yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın “ders çıktı ücretlerinin iadesi ve bundan sonraki tüm ders materyallerinin çıktılarının ücretsiz olarak tarafına verilmesi” talebi yönünden “yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlığa ilişkin” başvurunun 6328 sayılı Kanunun 17 nci maddesi ve anılan Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince İNCELENMEMESİNE
Ders materyallerine ait fotokopi/çıktı ücretlerinde indirim yapılması talebinin REDDİNE, Kararın, Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi