|
ÖZET: Başvuru, 16 Temmuz 2024 tarihinde Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne (İŞKUR) yapılmış olup, başvuranın 17 Nisan 2024 tarihinde Van Valiliği’ne TYP kapsamında istihdam edilme talebinde bulunduğu belirtilmiştir. Başvuran, güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlandığını ve ikametgah adresini Van’daki erkek kardeşinin evine aldırdığını ifade etmiştir. Ancak, yapılan gelir tespiti sonucunda, başvuranın hane gelirinin belirlenen sınırı aşması nedeniyle işe başlatılmamıştır.
İdare, başvuranın TYP’ye katılımının, gelir kontrolü nedeniyle mümkün olmadığını açıklamıştır. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 13. maddesi gereğince, hane gelir kontrolü bir kez yapılmakta ve bu şartın sağlanmadığı durumlarda katılımcı programdan çıkarılmaktadır. Başvuranın, başvuru sırasında ilgili mevzuatı bildiği ve kabul ettiğine dair taahhütname imzaladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi, hukuka ve hakkaniyete uygun olarak reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin işlemlerinin iyi yönetim ilkelerine uygun olduğunu ve başvuruya ilişkin kararın yasal çerçevede alındığını belirtmiştir. Başvuran, bu ret kararına karşı yargı yoluna başvurma hakkına sahiptir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/10375-S.24.15929
BAŞVURU NO : 2024/8710
KARAR TARİHİ : 30.09.2024
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : TYP kapsamında istihdam edilme talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16.07.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde yapılan şikayet başvurusunda başvuran; 17 Nisan 2024 tarihinde İŞ-KUR TYP üzerinden Van Valiliği’ne başvuru yaptığını, isminin çıktığını, güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlandığını, ikametgah adresini Van’da yaşayan erkek kardeşinin evine aldırdığını bu adres üzerinden yapılan gelir tespitinden dolayı işe başlatılmadığını, bir gelirinin bulunmadığını ifade etmek suretiyle işe başlatılmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz bilgi belge isteme talebine istinaden Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü (İŞKUR)
tarafından gönderilen 13/08/2024 tarih ve sayı ile Kurum kayıtlarımıza giren cevabi yazıda özetle; ‘nın katılımcı olarak belirlendiği Van Valiliği işbirliğinde düzenlenen
TYP’ye Van Valiliğince yapılan gelir kontrolünü sağlamaması nedeniyle Toplum Yararına Programların
Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 13’üncü maddesi gereğince başlatılmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal
engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Sosyal güvenlik bakımından özel olarak korunması gerekenler” başlıklı 61 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Devlet, sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alır.”, 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun; 4.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“Başvuru ve katılım şartları” başlıklı 8’inci maddesi; TYP’ye katılmak için; a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, b) Kuruma kayıtlı olmak, c) 18 yaşını tamamlamış olmak, ç) Emekli ve malul aylığı almamak, d) Öğrenci olmamak (açık öğretim öğrencileri hariç), e) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında SGK’ya bildirilmiyor olmak ve isteğe bağlı sigortalılık hariç aynı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olmamak veya belirtilen kapsamda sigortalı sayılmamak, şartları aranır.
5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin dört numaralı alt bendi kapsamında
tarımsal faaliyette bulunanlar ile aynı Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışan kişiler TYP’den yararlanabilir.
Genel Müdürlük tarafından belirli bir hane gelir şartı getirilebilir.” 6. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Genelge’nin “
Hane gelir kontrolü başlıklı 13’üncü maddesi, AKS’ye göre aynı adreste oturanların, programa başlangıç tarihi dikkate alınarak ulaşılabilen en yakın döneme ait gelir getirici bir işte çalışma sonucu elde ettikleri toplam kazançlarının asgari ücret tespit komisyonu tarafından belirlenen bir aylık asgari ücretin net tutarının bir buçuk (1,5) katını aşması halinde
söz konusu adreste oturan kişiler TYP’ye katılamaz. Yurtlar ve sığınma evleri, vb. toplu yaşam alanlarında ikamet edenler ve 6284 sayılı Kanun kapsamında kimlik bilgileri gizlenenler için bu şart aranmaz. Bu kapsamda yapılacak gelir hesabında; a) Resmi bilgi ve belgelerle tespit edilebilen 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının a, b ve c bentleri kapsamında ve banka sandığı mensupluğuna ilişkin elde edilen çalışmaya ilişkin gelirlerin tamamı hane gelir hesabına dahil edilir.
b) Yukarıda sayılan gelirlere bağlı fazla mesai, ikramiye, tazminat, promosyon, temettü kapsamında elde edilen gelirlerin tamamı hane gelir hesabına dahil edilir. Örnek 7. 200 kişilik TYP ilanına 300 kişinin başvurduğu ve 160’ının Birinci Liste’den olduğu varsayıldığında; Birinci Liste’deki 160 kişinin tamamı asıl katılımcı olarak kabul edilir. Kalan 40 kontenjan ise 140 kişilik İkinci Liste içinden ilanda belirtilen yöntem ile tespit edilir. Başvuru yapan ve asıl katılımcı olarak belirlenmeyen 100 kişi yedek katılımcı olarak belirlenir. Örnek 8. 200 kişilik TYP ilanına 350 kişinin başvurduğu ve 200’ünün Birinci Liste’den olduğu varsayıldığında; Birinci Liste’deki 200 kişinin tamamı asıl katılımcı olarak kabul edilir. Başvuru yapan ve asıl katılımcı olarak belirlenmeyen 150 kişi yedek katılımcı olarak belirlenir. Örnek 9. 200 kişilik TYP ilanına başvuranlardan Birinci Liste’de yer alanların sayısının 300, İkinci Liste’de yer alan adayların 200 olduğu varsayıldığında; asıl katılımcılar, Birinci Liste’deki kişiler içinden ilanda belirtilen yöntem ile belirlenir. Kalan 100 kişilik Birinci Liste’de yer alan başvuranlar ile 200 kişilik İkinci Liste başvuranları yedek olarak belirlenir. Yedek katılımcılar içerisinden TYP katılımcısı olarak belirlenme sürecinde öncelikle Birinci Liste’de yer alan başvuranlar değerlendirilmeden İkinci Liste’de yer alan başvuranlar katılımcı olarak belirlenemez.
c) Sosyal güvenlik kuruluşlarınca bağlanan yaşlılık, malullük ve ölüm (emekli, dul ve yetim) aylıklarının tamamı hane gelir hesabına dahil edilir.
ç) 5510 sayılı Kanunun 5 inci maddesi kapsamında sigortalılıkları bulunanların ilgili faaliyetine ilişkin elde etmekte oldukları gelirler ile emeklilik ikramiyesi, geçici ya da sürekli iş göremezlik ödeneği, işsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği, nakdi ücret desteği, 01/07/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş
Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki yaşlı ve engelli aylıkları, 29/05/1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu kapsamındaki sosyal yardımlar ve diğer bütün sosyal yardımlar ile yolluk gibi gelirler hane gelir hesabına dâhil edilmez.
Hane gelir kontrolü, TYP başlangıç tarihi itibarıyla ulaşılabilen en yakın dönemdeki belgelendirilen gelirler üzerinden program başlangıcında bir defa yapılır. Ayrıca yedekten veya yedek listenin bitmesi durumunda yedek liste dışından yapılan eklemelerde kişinin programa eklendiği tarih itibarıyla bir defa yapılır ve bu kontrol, kişinin programa eklenme yılındaki asgari ücret düzeyi esas alınarak yapılır. Söz konusu kontrolde hesaplamaya dahil edilen gelire ilişkin işin veya faaliyetin, hesaplamaya esas ay itibarıyla sonlanmış olması durumunda ilgili gelir hesaplamaya dahil edilmez.
Gelir şartı kontrolü yüklenici kurum tarafından yapılarak il müdürlüğüne liste olarak iletilir.
Hane gelir şartının programa başlangıç tarihinde sağlanmadığının sonradan tespit edilmesi durumunda; katılımcı, tespit tarihi itibarıyla geçersiz neden ile programdan çıkarılır ve katılımcıya yapılan tüm ödemeler, yükleniciye yapılan ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte tahsil edilir
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, 17 Nisan 2024 tarihinde İŞ-KUR TYP üzerinden Van Valiliği’ne başvuru yaptığını, isminin çıktığını, güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlandığını, ikametgah adresini Van’da yaşayan erkek kardeşinin evine aldırdığını bu adres üzerinden yapılan gelir tespitinden dolayı işe başlatılmadığını, bir gelirinin bulunmadığını ifade etmek suretiyle işe başlatılmayı talep etmektedir.
9. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında, başvuranın, katılımcı olarak belirlendiği
Van Valiliği işbirliğinde düzenlenen TYP’ye Van Valiliğince yapılan gelir kontrolünü sağlamaması nedeniyle Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 13’üncü maddesi gereğince başlatılmadığı, Hane Gelir Kontrolünün, Toplum Yararına Programların
Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Genelge’nin 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasına istinaden bir kere yapıldığı ve bu madde çerçevesinde tekrar yapılamadığı, ifade edilmiştir.
10. Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte başvuru ve katılım şartları başlığı altında İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından belirli bir hane gelir şartı getirilebileceği düzenlenmiş olup uygulama Genelgesinde ise AKS’ye göre aynı adreste oturanların, programa başlangıç tarihi dikkate alınarak ulaşılabilen en yakın döneme ait gelir getirici bir işte çalışma sonucu elde ettikleri toplam kazançlarının asgari ücret tespit komisyonu tarafından belirlenen bir aylık asgari ücretin net tutarının bir buçuk (1,5) katını aşması halinde söz konusu adreste oturan kişiler TYP’ye katılamayacağı ayrıca hane gelir şartının programa başlangıç tarihinde sağlanmadığının sonradan tespit edilmesi durumunda; katılımcı, tespit tarihi itibarıyla geçersiz neden ile programdan çıkarılarak, katılımcıya yapılan tüm ödemelerin, yükleniciye yapılan ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte tahsil edileceği düzenlenmiştir.
10.1. Ayrıca Hane Gelir Kontrolü, Toplum Yararına Programların Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Genelge’nin 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasına istinaden bir kere yapılmakta ve bu madde çerçevesinde tekrar yapılamamaktadır.
11. Dosya kapsamında, başvuranın, TYP başvurusu yapıldığı esnada; Toplum Yararına Programların
Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve uygulama Genelgesinde yer alan hususları bildiği ve kabul ettiğine ilişkin TYP Katılımcı Taahhütnamesi imzaladığı tespit edilmiştir.
12. İdareden gönderilen bilgi ve belgeler kapsamında başvuranın, hane gelir şartını sağlamadığı keza aynı adreste oturanların, programa başlangıç tarihi dikkate alınarak ulaşılabilen en yakın döneme ait gelir getirici bir işte çalışma sonucu elde ettikleri toplam kazançlarının asgari ücret tespit komisyonu tarafından belirlenen bir aylık asgari ücretin net tutarının bir buçuk (1,5) katını aştığı ve TYP katılımcısı bu surette olamadığı tespit edilmiş olup başvuranın talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme”, “hesap verilebilirlik” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, görevli ve yetkili İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi