|
ÖZET: Başvuran, Uçak Elektrik-Elektronik, Havacılık Elektrik ve Elektroniği ile Uçak Gövde Motoru bölümü mezunlarına “Mühendis” unvanı verilmesi gerektiğini, mevcut “Eleman” unvanının 3795 ve 3458 sayılı Kanunlara aykırı olduğunu iddia etmektedir. Yükseköğretim Kurulu, bu bölümlerin eğitim müfredatında mühendislik eğitiminin temel unsuru olan “tasarım bileşeni” derslerinin bulunmadığını ve gerekli diğer mühendislik derslerinin de yetersiz olduğunu belirterek, mezunların “Mühendis” unvanını kullanmalarının uygun olmadığını ifade etmiştir.
Kurul, mezunların “ilgili dalın lisansiyeri” olarak tanımlanmasının uygun olduğunu, ayrıca bu mezunların 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda Teknik Hizmetler Sınıfında yer alabileceklerini önererek, hak kayıplarının önlenmesi için gerekli önlemleri almıştır. Bu bağlamda, başvuranın talebinin reddedilmesi yönünde hukuka uygun bir karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/8855-S.21.14314
BAŞVURU NO : 2021/9507
KARAR TARİHİ : 14/06/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KALİTE KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın Uçak Elektrik-Elektronik Bölümü, Havacılık Elektrik ve
Elektroniği Bölümü ve Uçak Gövde Motor Bölümü mezunlarına mühendis unvanının verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 16/05/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan tarihli başvuruda özetle; başvuran Uçak Elektrik-Elektronik
Bölümü, Havacılık Elektrik ve Elektroniği Bölümü ve Uçak Gövde Motor Bölümü mezunlarına aldıkları 4 yıllık eğitim sonucunda eleman unvanı verildiğini, 26/07/2012 tarihinde Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararı ile “Uçak Mühendisi” unvanı verilerek unvan probleminin giderildiğini, ancak TMMOB tarafından yapılan itiraz sonucunda “Uçak Mühendisi” unvanının iptaline ilişkin karar verildiğini, YÖK’ün konuyu bilirkişi sıfatıyla İstanbul Teknik Üniversitesi tarafından hazırlanan rapor çerçevesinde değerlendirerek dört yıllık teknik lisans eğitimi veren havacılık bölümleri mezunlarına “Eleman” unvanını uygun gördüğünü, 4 yıllık teknik lisans mezunları için verilebilecek tek ve en uygun unvanın “Mühendis” unvanı olduğunu, 4 yıllık teknik eğitim alınan bu bölümlerin mezunlarına “Eleman” unvanı verilmesinin 3795 ve 3458 sayılı
Kanunlara aykırı olduğunu, bu durumun hak kayıplarına yol açtığını, yurtdışında eşdeğer bölümlerden mezun olanlara mühendis unvanı verildiğini belirterek eleman unvanının iptalini ve konunun yeniden değerlendirilerek 4 yıllık teknik lisans mezunlarına uygun olan mühendis unvanının verilmesini talep etmektedirler.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuru konusu ile ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından 12/01/2021 tarihli ve
S. yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup cevaben alınan 19/01/2021 tarihli ve E- – sayılı yazıda özetle; 2.1. Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı’nın diplomalara unvan yazılmaması konusundaki önerisinin 03/06/2005 tarihli Yükseköğretim Genel Kurul toplantısında görüşüldüğü ve 2547 sayılı Kanunun 2880
sayılı Kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca, 2005-2006 eğitim-öğretim yılından itibaren uygulanmak üzere diplomalara unvan yazılmamasının, öğrenim görülen program adının ve derecesinin belirtilmesinin uygun görüldüğü, 2.2. Yükseköğretim kurumları bünyesinde yer alan mühendislik programlarından mezun olanların “ilgili dalın mühendisi” unvanını kullanabildikleri, 2.3. Sivil Havacılık Yüksekokulu bünyesinde yer alan “Uçak Elektrik-Elektronik” programı mezunu olan
’in “Uçak Mühendisi” unvanı kullanabildiklerinden dolayı Türk Mühendis ve Mimar
Odasına üye olabilmek için başvuruda bulunduğu ve başvurusunun reddedildiği, aynı zamanda Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği tarafından dava konusu yapılması üzerine Danıştay 8. Daire
Başkanlığınca, Sivil Havacılık Yüksekokulu bünyesinde yer alan “Uçak Elektrik-Elektronik” programı mezunlarına “Uçak Mühendisi” unvanı verilmesinin Mühendislik ve Mimarlık Hakkındaki Yasa ve YÖK yasası ile çeliştiği, Uçak Mühendisliği programındaki dersler ile Uçak Elektrik-Elektronik Bölümündeki derslerin muadil olduğu iddiasını ortaya koyacak şekilde her iki bölümün muadil olan dersleri ile bu derslere ilişkin krediler ayrı ayrı gösterilerek alınan kararın tekrar incelenmesi gerektiği yönündeki 09/05/2013 tarihli ve 2012/10382 sayılı ara kararın verildiği 2.4. Bunun üzerine, konunun 25/09/2013 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanunun 2880 sayılı Kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca, Üniversitelerarası Kurul
Başkanlığı’nın görüşü de dikkate alınarak, Erciyes Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulunun Uçak
Elektrik-Elektronik programının dersleri ile İstanbul Teknik Üniversitesi Uçak Mühendisliği
Programındaki derslerin karşılaştırıldığı ve Erciyes Üniversitesi Sivil Havacılık Yüksekokulunun Uçak
Elektrik-Elektronik programında Matematik, Fizik ve Uçak Tasarım derslerinin yetersiz olduğu; Kimya
Mukavemet, Isı Transferi Sıkıştırılabilir Aerodinamik Ölçme Tekniği, Deneysel Mühendislik, Tepki ile
Tahrik, Makine Elemanları ve Uçak Malzemeleri derslerinin olmadığı; birçok zorunlu dersin alınmadığı göz önünde bulundurularak, gerek Uçak Mühendisliği Programında yer alan birçok zorunlu dersin alınmaması nedeniyle gerekse alınan zorunlu derslerin toplam krediyi sağlamadığından, 26/07/2012 tarihli
Yükseköğretim Yürütme Kurulunda Sivil Havacılık Yüksekokulunun Uçak Elektrik-Elektronik programında mezun olanların “Uçak Mühendisi” unvanını kullanmalarına ilişkin hükmün iptaline karar verildiği, 2.5. Yükseköğretim kurumları Fakülte, Yüksekokulu ve Meslek yüksekokulları bünyesinde yer alan programlardan mezun olanlara hangi unvanların verileceği konusunda çeşitli bakanlıklar, üniversiteler ve kişilerin bilgi taleplerine ilişkin, Sivil Havacılık Yüksekokulu bünyesinde yer alan Havacılık Elektrik ve
Elektroniği Bölümü mezunlarının “Havacılık Elektrik ve Elektroniği Bakım Teknisyeni” unvanını kullanması konusundaki kararlarının yeniden incelenmesinin talep edilmesi konusundaki Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinin yazısının 09/10/2013 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanunun 2880 sayılı Kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca, Üniversitelerarası
Kurul Başkanlığı’nın görüşü de dikkate alınarak, a)Sivil Havacılık Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik-Elektronik
Programı; Uçak Gövde Motor Programların ders içerikleri dikkate alınarak, Uçak Mühendisliği Programı ile eşdeğer olmadığına ve b)Havacılık Elektrik ve Elektroniği Lisans Programı mezunlarının “Havacılık Elektrik ve Elektroniği
Bakım Elemanı”,
c)Uçak Elektrik-Elektronik Programı mezunlarının “Uçak Elektrik-Elektroniği Bakım Elemanı”, d)Uçak Gövde Motor Programı mezunlarının ise “Uçak Gövde Motor Bakım Elemanı” unvanlarını kullanmalarının uygun olduğuna karar verildiği, 3. Başvuru konusu ile ilgili olarak Üniversitelerarası Kurul Başkanlığından 02/03/2021 tarihli ve
S yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup cevaben alınan 12/03/2021 tarihli ve E- – sayılı yazıda; 3.1. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından alınan konulara ilişkin 2547 Sayılı Kanunun 43/b maddesi uyarınca Kurullarının görüşü istendiğinde, Kurul bünyesinde bulanan Konsey/Komisyon raporu geldikten sonra yapılan ilk Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu toplantısında alınan öneri niteliğindeki kararın
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına sunulduğu, Başkanlıkları görüşü istendiğinde ise Başkanlıklarının veya ilgili konsey/komisyon başkanlarının görüşü doğrultusunda oluşturulan raporun Başkanlıkları görüşü olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına sunulduğu, 3.2. Sivil Havacılık Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik-Elektronik
Programı; Uçak Gövde –Motor Programları mezunlarının unvanlarında yer alan “eleman” ifadesinin çözüme kavuşturulması hakkında Kurulları bünyesinde bulunan Mesleki Unvanları Belirleme
Komisyonundan görüş alınarak hazırlanan raporun ÜAK Yönetim Kurulunun 10 Mart 2021 tarihli 2021/03 sayılı toplantısında müzakere edildiği ve elde edilen öneri niteliğindeki görüşün 2547 Sayılı Kanunun 43/b maddesi uyarınca Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına arz edildiği, 4. Başvuru konusu hakkında yeni değerlendirmelerin bulunduğu Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından alınan 22/04/2021 tarihli ve E- – sayılı yazıda; 4.1. Sivil Havacılık Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik Elektronik
Programı, Uçak Gövde Motor Programları mezunlarının unvanlarında yer alan “eleman” ifadesinin çözüme kavuşturulması hususunun 14/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında incelendiği ve 2547 sayılı Kanunun 2880 sayılı Kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca, Üniversitelerarası
Kurul’un görüşü dikkate alınarak; a)Türkiye’de eğitim veren, Sivil Havacılık Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak
Elektrik Elektronik Programı, Uçak Gövde Motor Programlarının ders içerikleri incelendiğinde; mühendislik eğitiminin temeli olan “tasarım bileşeni” içerikli bir dersin ya olmadığı veya yetersiz olduğu, eğitim planlamasının “Havacılık Bakımı” konusunda “personel” yetiştirmek amacıyla yapıldığı anlaşılmış, ayrıca söz konusu programlarda, Uçak Mühendisliği programında bulunan Kimya, Mukavemet, Otomatik Kontrol, Makina Elemanları ve Uçak Tasarımı konularındaki zorunlu derslerin olmadığı ve
Matematik, Dinamik ve Aerodinamik dersleri kredi bakımından yetersiz olduğundan Sivil Havacılık
Yüksekokulu “Uçak Elektrik-Elektronik”, “Havacılık Elektrik ve Elektroniği”, “Uçak Gövde Motor” programlarından mezun olanların “Mühendis” unvanını kullanmalarının uygun olmadığına, ayrıca bu ve benzeri başka yerde unvanları tanımlanmamış tüm lisans programı mezunlarına spesifik unvan belirlenmesinin mümkün olmadığına, bununla birlikte ilgililerin lisans programı mezuniyetleri göz önünde bulundurularak “ilgili dalın lisansiyeri” olarak tanımlanmalarının uygun olduğuna, b)Söz konusu programların lisans seviyesinde olduğu, lisans mezunu olarak yeterlik ve yetkinliklerinin ilgili önlisans mezunlarının yeterlik ve yetkinliklerini kapsadığı ve bunun da üzerinde olduğu dikkate alınarak, bu alanların mezunu teknikerlere sağlanan haklardan yararlanabilmeleri için ilgili lisans programı
mezunlarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda Teknik Hizmetler Sınıfında yer alabileceklerinin
Çalışma Genel Müdürlüğü’ne önerilmesine karar verildiği, 5. Başvuru konusu ile ilgili olarak Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinden 02/03/2021 tarihli ve
S. yazımızla bilgi ve belge talep edilmiş olup cevaben alınan 18/03/2021 tarihli ve sayılı yazıda; 5.1. Ülkemizde mühendis ve mimar unvan ve yetkisiyle meslek yürütülebilmesi için sahip olunması gereken diploma ve belgelerin belirlendiği 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti hududları dahilinde mühendislik ve mimarlık unvan ve salahiyeti ile
sanat icra etmek isteyenlerin aşağıda yazılı vesikalardan birini haiz olmaları şarttır:
a) Mühendislik veya mimarlık tahsilini gösteren Türk yüksek mekteblerinden verilen diplomalar; b) Programlarının yüksek mühendis veya mimar mektebleri programlarına muadil olduğu kabul edilen bir ecnebi yüksek mühendis veya yüksek mimar mektebinden diploma almış olanlara usulüne tevfikan verilecek ruhsatnameler; c) Türk Teknik Okulu mühendis kısmı ile programlarının buna muadil olduğu kabul edilen memleket dahilindeki diğer mühendis veya mimar mekteblerinden verilen diplomalar; d) Programlarının Türk Teknik Okulu Mühendis kısmı programlarına muadil olduğu kabul olunan bir ecnebi mühendis veya mimar mektebinden diploma almış olanlara usulüne tevfikan verilecek ruhsatnameler.” hükmünün, Yasanın 7 nci maddesinde ise “1 inci maddede belirtilen diploma veya ruhsatnamelerden birine haiz olmayanlar Türkiye’de mühendis veya mimar unvanı ile istihdam olunamazlar, imzalarla sanat icra edemezler, bu unvanları kullanarak rey veremezler ve imza da koyamazlar.” hükmünün yer aldığı, 5.2. Yasa hükmü incelendiğinde, ülke hudutları dahilinde mühendislik ve mimarlık unvan ve yetkisiyle mühendislik veya mimarlık yapabilmek için sahip olunması gereken diploma ve belgelerin temel özelliğinin “mühendislik ve mimarlık eğitimi” olduğunun açıkça görüldüğü, 5.3. 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu uyarınca da 3458 sayılı Kanunda belirlenen diploma ve belgelere sahip olarak mühendislik unvan ve yetkisi kazananların, mühendislik ve mimarlık mesleğini icra edebilmeleri için Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine bağlı ihtisas odalarına kayıt olmalarının zorunlu olduğu, 5.4. 3458 ve 6235 sayılı yasaların belirtilen hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, Türkiye’de mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, mesleki faaliyette bulunabilmeleri için Odaya kaydolmaları ve üyelik yükümlülüklerini yerine getirerek üyelik vasfını korumaları, TMMOB’ye bağlı odalara üye olunabilmesi için ise Türkiye sınırları içerisinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olmaları, 3458 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde sayılan belgelere haiz olmaları gerektiği, 5.5. Mühendislik programı olarak yapılanmayan ve tanımlanmayan yükseköğretim programlarından alınan diploma ve belgelerin 3458 sayılı Kanunun 1 inci maddesinde sayılan diploma ve belgelerden olmadığı,
3458 sayılı Kanun uyarınca mühendislik/mimarlık unvanına haiz olunabilmesi için yalnızca herhangi bir
lisans eğitimi yeterli olmayıp bu lisans eğitiminin mühendislik ve mimarlık eğitimi veren okullardan yani mühendislik ve mimarlık fakültelerinden alınması gerektiği, 3458 sayılı kanunda sayılan diploma ve belgelere sahip olunmadan mühendislik/mimarlık unvanının kullanılabilmesinin olanaklı olmadığı,
5.6. Yüksekokulların mühendislik eğitimi değil teknikerlik veya teknisyenlik düzeyinde eğitim vermek üzere kurulmuş eğitim kurumları olduğu; mühendisliğin, bilim insanlarının ürettiği teorik bilgiyi tekniker ve teknisyenlerin uygulayabileceği pratik bilgiye dönüştürme işi olduğu; tekniker ve teknisyenliğin, teorik bilimsel bilginin mühendislerce dönüştürülen pratik bilgilerin uygulayıcılığı olduğu, 5.7. Teknikerlik ve teknisyenlik programlarının, gerek programlara giriş süreci bakımından, gerek programlarda görülen müfredat bakımından, gerekse bilimsel teorik bilginin uygulanabilir pratik bilgiye dönüştürme yetisi kazandırma bakımından mühendislik programlarıyla eşdeğer kabul edilerek mühendislik unvanı sağlanmasının olanaklı olmadığı, 5.8. Mühendislik ve mimarlık fakülteleri olarak yapılanmayan ve tanımlanmayan yüksekokul vb.
yükseköğretim programları mezunlarının “mühendis” unvanını kullanmalarının 3458 ve 3795 sayılı
Kanunlara aykırılık oluşturacağı hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 6.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 6.2. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin birinci ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir… Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” , 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 8. 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanununun; 8.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim – öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”, 8.2. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7 nci maddesinde; “… b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, … e) Yükseköğretim kurumlarında eğitim – öğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, … ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak, … m) Çeşitli bilim ve sanat alanlarında bilimsel milli komiteler ve çalışma grupları kurmak,”,
8.3. “Üniversitelerarası Kurul” başlıklı 11 inci maddesinde; “a. Kuruluş ve işleyişi: …
Üniversitelerarası Kurul, Yükseköğretim Kuruluna üye seçmek dışındaki görevlerini Yönetim Kuruluna devredebilir. Yönetim Kurulu ayda en az bir defa toplanır. … Kurul, çalışmalarını kolaylaştırmak ve üniversitelerarasında ve uluslararası yükseköğretim kurumları ile işbirliğini düzenlemek amacı ile sürekli ve geçici birimler ve komisyonlar kurabilir. … Kurul, en az yılda iki defa, aksi kararlaştırılmadıkça başkanın bağlı olduğu üniversitenin bulunduğu şehirde toplanır ve kurul gündemi önceden Milli Eğitim
Bakanlığına, Yükseköğretim Kuruluna ve kurul üyelerine gönderilir. … b. Görevleri: Üniversitelerarası
Kurul akademik bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Yükseköğretim planlaması çerçevesinde, üniversitelerin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerini koordine etmek, uygulamaları değerlendirmek, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere önerilerde bulunmak, … (3) Üniversitelerin tümünü ilgilendiren eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak veya görüş bildirmek, (4) Aynı veya benzer nitelikteki fakültelerin ya da üniversitelere veya fakültelere bağlı diğer yükseköğretim kurumlarının eğitim – öğretimine ilişkin ilkeler ve süreler arasında uyum sağlamak, …”, 8.4. “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43 üncü maddesinin (b) bendinde; “Aynı meslek ve bilim dallarında, eğitim – öğretim yapan üniversitelerde, eğitim – öğretim, metod, kapsam, öğretim süresi ve yıl içindeki değerlendirme esasları bakımından eşdeğer olması ve öğrenimden sonra kazanılan unvanların aynı ve elde edilen hakların eşdeğer sayılması hususu Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine; öğretmen yetiştiren birimler için belirtilen esasların tespiti Milli Eğitim Bakanlığı ile de işbirliği yapılarak, Yükseköğretim Kurulunca düzenlenir.”, 9. 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanunun; 9.1. 1 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti hududları dahilinde mühendislik ve mimarlık unvan ve
salahiyeti ile sanat icra etmek isteyenlerin aşağıda yazılı vesikalardan birini haiz olmaları şarttır:
a) Mühendislik veya mimarlık tahsilini gösteren Türk yüksek mekteblerinden verilen diplomalar; b) Programlarının yüksek mühendis veya mimar mektebleri programlarına muadil olduğu kabul edilen bir ecnebi yüksek mühendis veya yüksek mimar mektebinden diploma almış olanlara usulüne tevfikan verilecek ruhsatnameler; c) Türk Teknik Okulu mühendis kısmı ile programlarının buna muadil olduğu kabul edilen memleket dahilindeki diğer mühendis veya mimar mekteblerinden verilen diplomalar; d) Programlarının Türk Teknik Okulu Mühendis kısmı programlarına muadil olduğu kabul olunan bir ecnebi mühendis veya mimar mektebinden diploma almış olanlara usulüne tevfikan verilecek ruhsatnameler.”, 9.2. 7 nci maddesinde; “1 inci maddede belirtilen diploma veya ruhsatnamelerden birine haiz olmayanlar
Türkiye’de mühendis veya mimar unvanı ile istihdam olunamazlar, imzalarla sanat icra edemezler, bu unvanları kullanarak rey veremezler ve imza da koyamazlar.”, 10. 3795 sayılı Bazı Lise, Okul ve Fakülte Mezunlarına Unvan Verilmesi Hakkında Kanunun; 10.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı, mühendis ve mimarlar dışında kalan teknik personelin; eğitim seviyelerine göre unvan, yetki ve sorumluluklarını belirlemektir.”,
10.2. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde; “Bu Kanun, endüstriyel mesleki teknik öğretim veren yükseköğretim kurumları mezunları ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar, denkliği Millî Eğitim Bakanlığınca kabul edilen diğer mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ve bu okullara denk mülga okul mezunlarının unvan, yetki ve sorumlulukları ile ilgili esasları kapsar.”, 10.3. “Unvanlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; “Gördükleri mesleki teknik öğretim alanlarına göre; a)Mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ile denkliği Millî Eğitim
Bakanlığınca kabul edilen diğer mesleki ve teknik öğretim veren ortaöğretim kurumlarından mezun olanlar ve bu okullara denk mülga okullardan mezun olanlara “teknisyen”, b)Lise üstü iki yıl süreli yüksek teknik öğretim görenlere, “tekniker”, c)Lise üstü üç yıl süreli yüksek teknik öğretim görenlere, “yüksek tekniker”, d)Lise üstü dört yıl süreli yüksek teknik öğretim gören erkek teknik öğretmen okulu, erkek teknik yüksek öğretmen okulu, yüksek teknik öğretmen okulu ve teknik eğitim fakültesi mezunları ile kız teknik öğretmen okulu, kız teknik yüksek öğretmen okulunun ve mesleki eğitim fakültesinin teknik eğitim veren bölümlerinden mezun olanlara “teknik öğretmen”, e)Teknik öğretmen unvanını kazananlar için Yükseköğretim Kurulunca belirlenen mühendislik fakültelerince düzenlenecek iki yarıyıl süreli mühendislik eğitimi tamamlama programını en fazla dört yarıyıl içinde bitirenlere dallarında “mühendis” unvanı verilir.
Bu unvanlar, eğitim görülen dalın ismi ile birlikte kullanılır.” hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMUDENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
11. Başvuranın iddiaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; idarece tesis edilmiş olan işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran, Uçak Elektrik-Elektronik Bölümü, Havacılık Elektrik ve Elektroniği Bölümü ve Uçak Gövde
Motor Bölümü mezunlarına aldıkları 4 yıllık eğitim sonucunda “Mühendis” unvanı verilmesi gerektiğini,
4 yıllık teknik eğitim alınan bu bölümlerin mezunlarına “Eleman” unvanı verilmesinin 3795 ve 3458 sayılı
Kanunlara aykırı olduğunu, bu durumun hak kayıplarına yol açtığını, yurtdışında eşdeğer bölümlerden mezun olanlara mühendis unvanı verildiğini belirterek eleman unvanının iptalini ve konunun yeniden değerlendirilerek 4 yıllık teknik lisans mezunlarına uygun olan mühendis unvanının verilmesini talep etmektedir.
13. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı özetle; Türkiye’de eğitim veren, Sivil Havacılık
Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik Elektronik Programı, Uçak Gövde
Motor Programlarında mühendislik eğitiminin temeli olan “tasarım bileşeni” içerikli bir dersin ya olmadığı
veya yetersiz olduğu, Uçak Mühendisliği programında bulunan Kimya, Mukavemet, Otomatik Kontrol, Makina Elemanları ve Uçak Tasarımı konularındaki zorunlu derslerin olmadığı ve Matematik, Dinamik ve
Aerodinamik dersleri kredi bakımından yetersiz olduğu, bu nedenle Sivil Havacılık Yüksekokulu “Uçak
Elektrik-Elektronik”, “Havacılık Elektrik ve Elektroniği”, “Uçak Gövde Motor” programlarından mezun olanların “Mühendis” unvanını kullanmalarının uygun olmadığı, ilgililerin lisans programı mezuniyetleri göz önünde bulundurularak “ilgili dalın lisansiyeri” olarak tanımlanmalarının uygun olduğu; öte yandan, söz konusu programların lisans seviyesinde olduğu, lisans mezunu olarak yeterlik ve yetkinliklerinin ilgili önlisans mezunlarının yeterlik ve yetkinliklerini kapsadığı ve bunun da üzerinde olduğu dikkate alınarak, bu alanların mezunu teknikerlere sağlanan haklardan yararlanabilmeleri için ilgili lisans programı mezunlarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda Teknik Hizmetler Sınıfında yer alabileceklerinin
Çalışma Genel Müdürlüğü’ne önerilmesine karar verildiği ifade edilmektedir.
14. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğinin konuyla ilgili görüşü ise mühendislik programı olarak yapılanmayan ve tanımlanmayan yükseköğretim programlarından alınan diploma ve belgelerin 3458 sayılı
Kanunun 1 inci maddesinde sayılan diploma ve belgelerden olmadığı, 3458 sayılı Kanun uyarınca mühendislik/mimarlık unvanına haiz olunabilmesi için yalnızca herhangi bir lisans eğitimi yeterli olmayıp bu lisans eğitiminin mühendislik ve mimarlık eğitimi veren okullardan yani mühendislik ve mimarlık fakültelerinden alınması gerektiği, yüksekokul vb. yükseköğretim programları mezunlarının “mühendis” unvanını kullanmalarının 3458 ve 3795 sayılı Kanunlara aykırılık oluşturacağı yönündedir.
15. Ayrıntılarına 8 no.lu paragraflarda yer verildiği üzere; aynı meslek ve bilim dallarında, eğitim-öğretim yapan üniversitelerde, eğitim-öğretim, metod, kapsam, öğretim süresi ve yıl içindeki değerlendirme esasları bakımından eşdeğer olması ve öğrenimden sonra kazanılan unvanların aynı ve elde edilen hakların eşdeğer sayılması hususu Üniversitelerarası Kurulun önerisi üzerine Yükseköğretim Kurulunca verilecek karar ile gerçekleştirilmektedir.
16. Başvuru konusu olayda, Yükseköğretim Kurulunun, 14/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında, 2547 sayılı Kanunun 2880 sayılı Kanunla değişik 43/b maddesi uyarınca Üniversitelerarası
Kurulunun görüşünü dikkate alarak Türkiye’de eğitim veren, Sivil Havacılık Yüksekokulu Havacılık
Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik Elektronik Programı, Uçak Gövde Motor Programlarında mühendislik eğitiminin temeli olan “tasarım bileşeni” içerikli bir dersin ya olmadığı veya yetersiz olduğu, Uçak Mühendisliği programında bulunan Kimya, Mukavemet, Otomatik Kontrol, Makina
Elemanları ve Uçak Tasarımı konularındaki zorunlu derslerin olmadığı ve Matematik, Dinamik ve
Aerodinamik derslerinin kredi bakımından yetersiz olduğu, bu nedenle Sivil Havacılık Yüksekokulu
“Uçak Elektrik-Elektronik”, “Havacılık Elektrik ve Elektroniği”, “Uçak Gövde Motor” programlarından mezun olanların “Mühendis” unvanını kullanmalarının uygun olmadığı, ilgililerin lisans programı mezuniyetleri göz önünde bulundurularak “ilgili dalın lisansiyeri” olarak tanımlanmalarının uygun olduğu yönünde karar aldığı görülmektedir.
17. 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanunun 1 inci maddesinde; Türkiye’de mühendis ve mimar unvan ve yetkisiyle mesleki faaliyette bulunulabilmesi için hangi diploma ve belgelere sahip olunması gerektiği belirlenmiş; 7 nci maddesinde de 1 inci maddede belirtilen diploma veya ruhsatnamelerden birine sahip olmayanların Türkiye’de mühendis veya mimar unvanı ile istihdam olunamayacakları, imzalarla sanat icra edemeyecekleri, bu unvanları kullanarak rey veremeyecekleri ve imza da koyamayacakları hüküm altına alınmış bulunmaktadır.
18. Yukarıda yer verilen hükümler uyarınca mühendislik unvanının kullanılabilmesi için mühendislik fakültesi bünyesindeki programlardan mezun olunması şartının sağlanması gerektiği; ayrıca, Sivil
Havacılık Yüksekokulu Havacılık Elektrik ve Elektroniği Programı, Uçak Elektrik Elektronik Programı ve
Uçak Gövde Motor Programlarında verilen eğitim ile Mühendislik Fakültelerinde verilen mühendislik eğitiminin alınan derslerin içerikleri ve kredi sayıları bakımından farklı olması nedeniyle eşdeğer sayılmadığı hususları dikkate alındığında; mühendislik fakültesi bünyesinde yer almayan yükseköğretim programlarından alınan lisans eğitimin mühendis unvanının kullanılmasına imkan vermediği değerlendirilmektedir.
19. Öte yandan, 14/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu toplantısında, Sivil Havacılık
Yüksekokulu “Uçak Elektrik-Elektronik”, “Havacılık Elektrik ve Elektroniği”, “Uçak Gövde Motor” programlarının lisans seviyesinde olduğu, lisans mezunu olarak yeterlik ve yetkinliklerinin ilgili önlisans mezunlarının yeterlik ve yetkinliklerini kapsadığı ve bunun da üzerinde olduğunun dikkate alındığı, bu alanların mezunu teknikerlere sağlanan haklardan yararlanabilmeleri için ilgili lisans programı mezunlarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda Teknik Hizmetler Sınıfında yer alabileceklerinin
Çalışma Genel Müdürlüğü’ne önerilmesine karar verildiği görülmüş olup; bu suretle İdarenin anılan programlardan mezun olanların hak kaybına uğramalarının önüne geçilmesi konusunda gerekli önlemi aldığı anlaşılmaktadır.
20. Bu çerçevede; yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, idarenin cevabi yazısı ve tüm dosyanın
Kurumumuzca değerlendirilmesi neticesinde, başvuranın talebinin reddedilmesi yönündeki idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 21. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Konuyla ilgili olarak Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile ilgili yapılan
incelemede; YÖK Başkanlığı tarafından Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin süresinde gönderildiği ancak tam olarak gönderilmediği, dolaysıyla “kanunlara uygunluk”, “yetkinin kötüye kullanılmaması”, “nezaket”, “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davranılmadığı; ayrıca şikâyetçiye verilen cevapta işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Bu Ret Kararının, BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA tebliğ edilmesine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi