Ücretli öğretmenin istifa dilekçesi imzalamaya zorlanması idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilebilir mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/3802-S.23.6318

BAŞVURU NO : 2022/17843

KARAR TARİHİ : 27/03/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : KOCAELİ İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Görevinin sonlandırılması işleminin geri alınması talebi hk.

BAŞVURU TARİHİ : 03/12/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Kocaeli ili Gebze İlçesinde Gebze Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde fizik dersi için ücretli öğretmen olarak görevli olduğunu, öğrencilere ve okuluna karşı herhangi bir olumsuz tutum sergilemediği halde okul müdürlüğünce istifa dilekçesi imzalamaya zorlandığını, okul bünyesinde destekleme ve yetiştirme kurslarına katılım sağlayan öğrencileri olmasına karşın dersinin kaldırılarak görevinin sonlandırıldığını belirterek söz konusu sürecin incelenerek görevinin sonlandırılması işleminin geri alınmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi-belge talebimize istinaden Kocaeli Valiliği İl Milli Eğitim

Müdürlüğünün 4/1/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; ücretli öğretmenlik kapsamında Gebze Kız Anadolu İmam Hatip Lisesine Fizik öğretmeni olarak görevlendirilen başvuranın 12/09/2022 tarihinde göreve başlatıldığı, gerek okul müdürlüğüne, gerekse de

MEBİM’e ilgili öğretmenin; “öğrenciler arasında ayrım yaptığı, Suriyelilerin okullarımızda öğrenim görmesine yönelik olumsuz söz/ tavırları” gibi çeşitli şikâyet ve dilekçeler doğrultusunda Hizmet Sözleşmesinin 1.

maddesi gereği Gebze Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi Müdürlüğünce sözleşmesinin feshedildiği, adı geçen öğretmene diğer okullarda oluşan öğretmen ihtiyacına istinaden görev teklifi yapıldığı; ancak kişi tarafından yeni görevlendirmenin kabul edilmediği açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının

3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “…

Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.

Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmüne yer verilmiştir.

5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Ders görevi” başlıklı 89 uncu maddesinde, “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir.

Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili

Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur.”,

6. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 2 nci maddesinde, “Türk Milli Eğitiminin genel amacı, Türk Milletinin bütün fertlerini…

2. Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımlarından dengeli ve sağlıklı şekilde gelişmiş bir kişiliğe ve karaktere, hür ve bilimsel düşünme gücüne, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan haklarına saygılı, kişilik ve teşebbüse değer veren, topluma karşı sorumluluk duyan; yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek;”,

7. Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Kararın

“Ders ücreti karşılığında görevlendirme” başlıklı 9 uncu maddesinde, “(1)Öğretmen sayısının yetersiz olması hâlinde; a) Yüksek öğrenimli olmak koşuluyla;

1) Bu Karar kapsamındaki yönetici ve öğretmenler dışındaki resmi görevliler ile sınıf öğretmenlerine ve

Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği kapsamında okul öncesi öğrencilerine destek eğitim odasında verilecek eğitimle sınırlı olmak üzere okul öncesi öğretmenlerine, okul öncesi eğitim, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında haftada 8 saate,

2) Resmî görevi bulunmayanlar ile emeklilere okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim, özel eğitim ve yaygın

eğitim kurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğü geçici eğitim merkezlerinde haftada 30 saate, kadar ek ders görevi verilebilir.”,

8. Taraflar arasında imza altına alınan Hizmet Sözleşmesi (Ücretli/Kısmi Zamanlı öğretmenler

İçin)’nin 1 inci maddesinde, “Personel Bakanlıkça / İdarece gösterilecek görev yerlerinde eğitim kurumlarının idari yönetmeliklerinde kadrolu öğretmenler için öngörülen görevleri ve verilecek emirler

çerçevesinde göreviyle ilgili kendisine verilen tüm işleri yapmayı öğretmenlik mesleği ve etik kurallar ile ilkelere uymayı kabul ve taahhüt eder.

Personelin hizmetin gereği gibi yürütülmesinin temini maksadıyla mevzuatın emsali Devlet memuruna emrettiği ödevleri yerine getirmek uyulmasını zorunlu kıldığı hususlar ile yasaklarına ve amirlerince verilecek emirlere uymak zorundadır. Çeşitli kanun tüzük ve yönetmeliklerle kadrolu öğretmenler için suç sayılan fiil ve hareketlerin yapılması durumunda personelin görevine son verilecektir.”

hükümleri düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi yönündeki öneri

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10. Kocaeli ili Gebze İlçesinde Gebze Kız Anadolu İmam Hatip Lisesi’nde fizik dersi için ücretli öğretmen olarak görev yapmakta iken görevi sonlandırılan başvuran, öğrencilere ve okuluna karşı herhangi bir olumsuz tutum sergilemediği halde okul müdürlüğünce istifa dilekçesi imzalamaya zorlandığını, okul bünyesinde destekleme ve yetiştirme kurslarına katılım sağlayan öğrencileri olmasına karşın dersinin kaldırılarak görevinin sonlandırıldığını belirterek söz konusu sürecin incelenerek görevinin sonlandırılması işleminin geri alınmasını talep etmektedir.

11. İlgili mevzuat incelendiğinde, öğretmen sayısının yetersiz olması halinde haftalık belirli ders saati karşılığında öğretmen görevlendirme yoluna başvurulabileceği, görevlendirilen öğretmen ile hizmet sözleşmesinin imzalanması gerektiği ve imzalanan hizmet sözleşmesi kapsamında görevlendirilen öğretmenlerin, kadrolu öğretmenler için öngörülen görevleri ve verilecek emirler çerçevesinde göreviyle ilgili kendisine verilen tüm işleri yapmayı öğretmenlik mesleği ve etik kurallar ile ilkelere uymayı kabul ve taahhüt ettiği, ayrıca personelin hizmetin gereği gibi yürütülmesinin temini maksadıyla mevzuatın emsali Devlet memuruna emrettiği ödevleri yerine getirmek uyulmasını zorunlu kıldığı hususlar ile yasaklarına ve amirlerince verilecek emirlere uymak zorunda olduğu, çeşitli kanun tüzük ve yönetmeliklerle kadrolu öğretmenler için suç sayılan fiil ve hareketlerin yapılması durumunda ise ilgili personelin görevine son verileceği öngörülmekte olup, belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde ücretli öğretmen olarak görevlendirme hususunda ilgili idareye takdir hakkı tanınmış olduğu anlaşılmaktadır.

12. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. İdari işlemler tesis edilirken, İdareler, bağlı yetki veya takdir yetkisi çerçevesinde karar alırlar. Bu doğrultuda, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli bir yönde hareket etme hususunda bir tercih tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetkiden, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir. (Halil Kalabalık, İdare

Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk

Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Aralık 1997)

13. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur.

Ancak, idareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır.(Bkz. Prof. Dr. Şeref GÖZÜBÜYÜK, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204) Ayrıca öğretide de, idarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içerisinde hareket etmesi, eşitlik ilkesine riayet etmesi, kamu yararı için kullanılması ve gerekçeli olması gibi ilkelere uygun şekilde işlem tesisinin

Hukuk Devleti açısından zorunlu olduğu belirtilmektedir.

14. Bu kapsamda, idarenin iş ve işlemlerinde kamu yararına ve hizmet gereklerine riayet etmesi, yasal ve makul gerekçeye dayanması, nesnel ve adil olması, eşitlik ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereği olup, idarenin yasalarla kendisine tanınan takdir yetkisini bu ilke ve ölçütleri göz önünde tutarak kullanması gerekmektedir.

15. Başvuruya konu olayda, taraflar arasında imza altına alınan Hizmet Sözleşmesi kapsamında başvuranın 12/9/2022 tarihinde Gebze Kız Anadolu İmam Hatip Lisesinde Fizik Öğretmeni olarak görevlendirildiği, görevlendirildiği süre içerisinde başvuranın öğrencileri rencide edici söz ve davranışların ders esnasında sıkça yaşandığı şikâyetlerinin sözlü ve yazılı olarak gerek öğrenci gerekse veli aracılığıyla okul idaresine ulaşmış olması ve dersine girdiği farklı sınıflardan da rastgele öğrenci seçilerek bu öğrencilerden de bilgi alınarak bu durumun diğer sınıflarda da vuku bulduğu tespiti çerçevesinde başvuranın gerek 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanununun 2 nci maddesi ile Hizmet Sözleşmesinin birinci maddesi çerçevesinde başvuranın hizmet sözleşmesinin feshi gerçekleştiği anlaşılmakta olup, ilgili idarenin kendisine tanınan takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak kullandığı, yasal ve makul gerekçeye dayandığı ve başvuranın talebinin reddine ilişkin işlemde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık tespit edilemediğinden başvuruya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

16. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın görevinin sonlandırılması işleminin geri alınması yönündeki başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; başvurana verilen cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenlerle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kocaeli İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,

Bu kararın BAŞVURANA ve KOACELİ VALİLİĞİ İL MİLLİ EĞİTİM MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi