|
ÖZET: Başvuran, 2003-2005 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesi’nde ücretli öğretmen olarak çalıştığını, ancak bu dönemlere ait hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarında yer almadığını belirterek, hizmet tescilinin yapılmasını talep etmiştir. Başvuru, Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü’nden alınan bilgiler doğrultusunda, başvuranın belirtilen yıllarda saat ücreti karşılığı görev yaptığı, ancak bu dönemde SGK’ya prim ödenmesi zorunluluğunun bulunmadığı ifade edilmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirirken, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun ilgili maddelerine atıfta bulunmuştur. Başvuranın, 2003-2005 yılları arasında saat ücreti karşılığı görev yaptığı sürelerin tescil edilmemesi işleminin hukuka uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca, idarenin başvuruya ilişkin süreçte iyi yönetim ilkelerine tam olarak uymadığı, başvuranın hangi mercilere başvurabileceği konusunda yeterli bilgilendirme yapılmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın hizmetinin tescil edilmesi için İstanbul Teknik Üniversitesi Rektörlüğü ve SGK’ya tavsiyede bulunmuş, bu işlemlerin 30 gün içinde tamamlanması gerektiğini belirtmiştir. Başvuranın hak arama özgürlüğü çerçevesinde, gerekli adımların atılması için yargı yolunun açık olduğu ifade edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/4380-S.23.7152
BAŞVURU NO : 2023/360
KARAR TARİHİ : 04/04/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın saat ücreti karşılığı görev yaptığı dönemlere ilişkin hizmet tescilinin yapılması talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 07/01/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran, 2005 yılının Eylül ayından beri İstanbul Teknik
Üniversitesinde kadrolu öğretim görevlisi olarak görev yapmakta olduğunu, bu tarihten önce (2003-2005 yılları arasında) İstanbul Teknik Üniversitesinde 4 dönem ücretli öğretmen olarak görev yaptığını ancak bu dönemlere ilişkin hizmetlerinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarında görünmediğini beyan ederek 2003-
2005 yılları arasında İstanbul Teknik Üniversitesindeki ücretli öğretmenliğe ait hizmetlerinin tespit ve
tesciline ilişkin işlemlerin yapılmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 24/01/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben İstanbul
Teknik Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 21/02/2023 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde; 2.1. Başvuranın Yabancı Diller Yüksekokulunda 2003-2004 ve 2004-2005 eğitim öğretim yıllarında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31. maddesi uyarınca saat ücreti olarak görev yapmaya başladığı, 13/09/2005 tarihinde kadroya atanarak tam zamanlı öğretim görevlisi olduğu, 2.2. Yükseköğretim kurumlarında ders ücreti karşılığında öğretim elemanı olarak görevlendirilenlerin 2008 yılı itibariyle yürürlüğe giren 5510 sayılı Kanunun 4’ünce maddesinin 1. fıkrasının (A) bendi kapsamında
sigortalı olarak sayılması ve brüt ders ücretleri üzerinden adlarına sigorta primi yatırılmasının zorunlu olduğunu, başvuranın saat ücreti karşılığı ders verdiği yıllarda 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31.
maddesine göre çalışanların ödemelerinde SGK işe giriş bildirgesi ve prim kesintisinin zorunluluk olarak belirtilmediği, bu kişilere ek ders saat ücreti üzerinden ödeme yapıldığı ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun Kanunun “Öğretim görevlileri” başlıklı 31’inci maddesinde, “Öğretim görevlileri: Madde 31 – (Değişik: 17/8/1983 – 2880/14 md.) Öğretim görevlileri; üniversitelerde ve bağlı birimlerinde bu Kanun uyarınca atanmış öğretim üyesi bulunmayan dersler veya herhangi bir dersin özel bilgi ve uzmanlık isteyen konularının eğitim – öğretim ve uygulamaları için, kendi uzmanlık alanlarındaki çalışma ve eserleri ile tanınmış kişiler, süreli veya ders saati ücreti ile görevlendirilebilirler. (Ek cümle:15/4/2020- 7243/3 md.) Meslek yüksekokullarının Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen uzmanlık alanlarına başvuracak olanlar hariç olmak üzere öğretim görevlisi kadrosuna başvuracak adaylarda en az tezli yüksek lisans derecesine sahip olmak şartı aranır. Öğretim görevlileri, ilgili yönetim kurullarının görüşleri alınarak fakültelerde dekanların, rektörlüğe bağlı bölümlerde bölüm başkanlarının önerileri üzerine ve rektörün onayı ile öğretim üyesi, araştırma görevlisi ve öğretim görevlisi kadrolarına atanabilirler veya kadro şartı aranmaksızın ders saati ücreti veya sözleşmeli olarak istihdam edilebilirler. Öğretim üyesi kadrolarına öğretim görevlileri en çok iki yıl süre ile atanabilirler; bu süre sonunda işgal ettikleri kadroya başvuran öğretim üyesi bulunmadığı ve görevlerine devamda yarar görüldüğü takdirde aynı usulle yeniden atanabilirler. Atanma süresi sonunda görevleri kendiliğinden sona erer. Bunların yeniden atanmaları mümkündür. Bu takdirde ilk atama usulü uygulanır. Konservatuvarlar ile meslek yüksekokullarına gerektiğinde sürekli olarak öğretim görevlisi atanabilir.” 6. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, “(…) a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, (…)
c) Kamu idarelerinde;
1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak
çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili
kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler; (…)
f) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamında çalıştırılanlar, (…) hakkında da uygulanır.” Hükmü, “Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasında: “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler
tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde
belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
(…) g) Primlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, sigortalının, bir ay için prime esas tutulan kazancının otuzda biridir. Ancak günlük kazancın hesabına esas tutulan ay içindeki bazı günlerde çalışmamış ve çalışmadığı günler için ücret almamış sigortalının günlük kazancı, o ay için prime esas tutulan kazancının ücret aldığı gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.
h) Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan gün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını gösterir. Ancak, işveren ve sigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdinin yazılı olarak yapılmış olması kaydıyla, ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışan ve çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı
İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur. Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın, İstanbul Teknik Üniversitesinde saat ücreti karşılığı ücretli öğretmen olarak görev yaptığı 2003-2005 yılları arasındaki hizmetlerinin tespit ve tescil edilmesi talebiyle Kurumumuza başvuru yaptığı görülmektedir.
9. Kurumumuz tarafından idare ile yapılan yazışmalar neticesinde başvuranın İstanbul Teknik Üniversitesi
Yabancı Diller Yüksekokulunda 2003-2004 ve 2004-2005 eğitim öğretim yıllarında 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanununun 31. maddesi uyarınca saat ücreti karşılığı görev yaptığı, anılan kanun hükmüne göre çalışanlar hakkında, prim kesintisi yapılma zorunluluğunun bulunmadığı ifade edilmiştir.
10. Öncelikle belirtmek gerekir ki öğretim görevlisi istihdam biçimi çeşitlilik göstermektedir. 2547 Sayılı
Yükseköğretim Kanununun Kanunun 31’inci maddesinde kapsamında öğretim görevlileri öğretim üyesi, araştırma görevlisi, öğretim görevlisi kadrolarına atanalar ile kadro şartı aranmaksızın ders saati ücreti veya sözleşmeli olarak istihdam edilebilmektedir. Bilindiği üzere Anayasanın 128’inci maddesinde kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler düzenlenmektedir. Buna göre, devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesi gerekmektedir. Bu itibarla söz konusu öğretmenlerin kural olarak memur veya diğer kamu görevlisi olarak istihdam edilmesi, diğer istihdam biçimlerine ise zorunlu hallerde başvurulması gerekmektedir. Başvuranın görevlendirilmesinin yasal dayanağını oluşturan 2547 Sayılı Yükseköğretim
Kanununun Kanunun 31’inci maddesinde “Öğretim görevlileri; üniversitelerde ve bağlı birimlerinde bu
Kanun uyarınca atanmış öğretim üyesi bulunmayan dersler veya herhangi bir dersin özel bilgi ve uzmanlık isteyen konularının eğitim – öğretim ve uygulamaları için, kendi uzmanlık alanlarındaki çalışma ve eserleri ile tanınmış kişiler, süreli veya ders saati ücreti ile görevlendirilebilirler” hükmünün yer aldığı görülmektedir.
11. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından sigortalı sayılacakları hükme bağlanmıştır. Ayrıca anılan maddenin ikinci fıkrasının (f) bendinde kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görevlendirilenler hakkında da 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31. maddesi uyarınca saat ücreti karşılığı görev yapan başvuranın, 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı olarak sayılması ve brüt ders ücretleri üzerinden sigorta primi yatırılması zorunlu bulunmaktadır.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerden başvuranın İstanbul Teknik Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulunda 2003-2004 ve 2004-2005 eğitim öğretim yıllarında 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31. maddesi uyarınca saat ücreti karşılığı fiilen çalıştığı sürelere ilişkin sigorta primi ödenmemesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup idareden istenen bilgi ve belgelerin
Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde hesap verilebilirlik, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, dolayısıyla iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İş
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvurana 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 31. maddesi uyarınca saat ücreti karşılığı görev verilen 2003-2005 tarihleri arasındaki hizmetinin tescil ve hizmet kütüğüne işlenmesi hususunun yeniden değerlendirilmesi konusunda İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve SOSYAL
GÜVENLİK KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın gereği için BAŞVURANA, İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve
SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA, tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi