|
ÖZET: Başvuran, 03/04/2000 ile 21/06/2000 tarihleri arasında İstanbul’un Kağıthane ilçesindeki bir ilkokulda ücretli öğretmen olarak çalıştığını, ancak bu döneme ait sigorta primlerinin ödenmediğini iddia ederek Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurmuştur. Başvurusu, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile yapılan yazışmalar sonucunda incelenmiştir. İlgili kurumlar, başvuranın belirtilen tarihlerde öğretmenlik yaptığına dair herhangi bir sigorta kaydı bulamadıklarını ifade etmişlerdir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını değerlendirerek, Milli Eğitim Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na, başvuranın hizmetinin tescil edilmesi ve sigorta primlerinin ödenmesi konusunda tavsiyede bulunmuştur. Kurum, başvuranın öğretmenlik yaptığı dönemdeki sigorta primlerinin ödenmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, idarenin başvuranın hak arama özgürlüğüne saygı göstermesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın hizmetinin tescil edilmesi ve ilgili işlemlerin 30 gün içinde tamamlanması için gerekli adımların atılmasını talep etmiştir. Bu karar, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi adına önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/16753-S.22.25676
BAŞVURU NO : 2022/14827
KARAR TARİHİ : 23/12/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Başvuranın ücretli öğretmenlik yaptığı dönemlere ilişkin hizmet
BAŞVURUNUN KONUSU :
tescilinin yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 11/10/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda; başvuran, 03/04/2000 ile 21/06/2000 tarihleri arasında İstanbul ili
Kağıthane ilçesi İlköğretim Okulunda günde 6 saat olmak üzere haftada 30 saat olmak üzere ek ders ücret karşılığı öğretmenlik yaptığını ancak yaptığı bu hizmetlerin SGK kayıtlarında görünmediğini, görev yaptığı süre içinde sigorta primlerinin yatırılmadığını beyan ederek ücretli öğretmenliğe ait hizmetlerinin tespit ve tesciline ilişkin işlemlerin yapılmasını ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 27/10/2022 tarihli ve S. sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Milli
Eğitim Bakanlığı tarafından gönderilen 17/11/2022 tarihli ve E- – – sayılı yazı ve eklerinde; Bakanlıklarına bağlı eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ders okutmak üzere görevlendirilenlerle ilgili; görevlendirme, ek ders ücreti ödemeleri, ek ders ücretlerinden yapılan sigorta primi kesintilerinin Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilmesi ve bu konudaki diğer tüm iş ve işlemler ile kayıtlar ilgili il millî eğitim müdürlüklerince yürütülmekte ve tutulmakta olduğu, Bakanlıklarında bu konulara ilişkin herhangi bir kayıt ve dosya tutulmadığı ifade edilmiştir. Ayrıca bilgi ve belge talebimizin,
yerine getirilmesi hususunda gerekli yazışmaların yapıldığı, Kağıthane İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü ve
İlkokulu tarafından verilen cevabi yazıların Kurumumuza gönderildiği görülmektedir.
2.1. n İlkokulunun 11/11/2022 tarihli ve E- – – sayılı cevabi yazısında; başvuran 03/04/2000-21/06/2000 tarihleri arasında İlkokulunda ders ücreti karşılığında ücretli öğretmen olarak görev yaptığı, belirtilen tarihlerde ait sigorta primlerinin yatırılıp yatırılmadığına dair kurumlarında herhangi bir belgeye rastlanmadığı ifade edilmiştir.
2.2. Kağıthane Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 16/11/2022 tarihli ve E– sayılı cevabi yazısında ise; İlkokulunun yazısından 03.04.2000-21.06.2000 tarihleri arasında görev yaptığının tespit edildiği ve hizmet belgesi düzenlendiği ancak sigorta primlerinin yatırılıp yatırılmadığına dair herhangi bir belgeye rastlanmadığı ifade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 29/07/2022 tarihli ve / -S. sayılı Gönderme kararına cevaben
Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından gönderilen 18/08/2022 tarihli ve E- – sayılı yazı ve eklerinde; başvuru konusunda yapılan incelemede, başvuranın İstanbul ili
Kağıthane ilçesi İlköğretim Okulunda, 03/04/2000 ile 21/06/2000 tarihleri arasında geçtiği iddia edilen çalışma sürelerinin belirlenmesine ilişkin Kurumlarınca, İstanbul İl Milli Eğitim
Müdürlüğünden kendi tutmak zorunda olduğu resmi kayıt ve belgelerin talep edildiği, İstanbul İl Milli
Eğitim Müdürlüğü tarafından sigortalı işe giriş bildirgesi ile ilgili prim belgelerinin (aylık sigorta primleri bildirgeleri ve dört aylık sigorta primleri bordroları) taraflarına gönderilmesi halinde gerekli işlemler yürütülebileceği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Ders görevi” başlıklı 89’uncu maddesinde, “Her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir. Ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususlar ilgili Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulunun kararı ile tespit olunur.” hükmü yer almaktadır.
/
7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4’üncü maddesinde, “(…) a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, (…)
c) Kamu idarelerinde;
1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan, kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak
çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan, sözleşmeli olarak çalışıp ilgili
kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununun 86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar, sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümler; (…)
f) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (c) bendi kapsamında çalıştırılanlar, (…) hakkında da uygulanır.” hükmü; “Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinin birinci fıkrasında, “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir.
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve işverenler
tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki (1) ve (2) numaralı alt bentlerde
belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır.
(…) g) Primlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç, sigortalının, bir ay için prime esas tutulan kazancının otuzda biridir. Ancak günlük kazancın hesabına esas tutulan ay içindeki bazı günlerde çalışmamış ve çalışmadığı günler için ücret almamış sigortalının günlük kazancı, o ay için prime esas tutulan kazancının ücret aldığı gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.
h) Sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan gün sayıları, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını gösterir. Ancak, işveren ve sigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdinin yazılı olarak yapılmış olması kaydıyla, ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışan ve çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısı, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı
İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunur. Bu şekildeki hesaplamada gün kesirleri bir gün kabul edilir.
/
(…) j) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanların prim ödeme gün sayısı 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunur. Bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratlar dikkate alınmaz (…)” hükmüne yer verilmektedir.
8. 439 sayılı Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Yüksek ve Orta Dereceli Okullar Öğretmenleri ile İlkokul
Öğretmenlerinin Haftalık Ders Saatleri ile Ek Ders Ücretleri Hakkında Kanunun 8’inci maddesinde,
“Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her dereceli okullara meslekten öğretmen bulunmaması halinde:
a) Yüksek dereceli okullara üniversite ve yüksek okul mezunları ile dengi yabancı üniversite ve yüksek okul mezunları, b) Orta dereceli okullara orta öğretim öğretmenliği şartlarını taşıyanlarla ilkokul öğretmenliği yapanlar ve ev işleri dersi için de mesleki ve teknik öğretim kurslarında öğretmenlik yapmakta olanlar, Geçici olarak ücretle öğretmen atanabilirler.
Bunlardan, resmi bir görevi bulunanlara haftada sekiz, resmi görevi bulunmayanlardan yüksek öğretim kurumlarına atananlara oniki, orta dereceli kurumlara atananlara yirmidört saate kadar ders verilebilir.” hükmü; Ek Madde 1’de ise “Anaokullarında, anasınıflarında, yetiştirme yurtlarında, okuma yazma kurslarında, gezici köy kurslarında görevli öğretmenler ile ilköğretim kurumlarında görevli sınıf öğretmenleri aylıkları karşılığında haftada 18 saat, branş öğretmenleri 15 saat ders okutmakla yükümlüdürler (…)” hükmü yer almaktadır.
9. 2006/11350 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Yönetici ve Öğretmenlerinin Ders ve Ek Ders Saatlerine
İlişkin Kararın “Aylık karşılığı ders görevi” başlıklı 5’inci maddesinde, “Kapsama dâhil örgün ve yaygın eğitim kurumlarında görevli; a) Örgün ve yaygın eğitim kurumlarının müdür, müdür başyardımcısı ve müdür yardımcıları haftada 6 saat, b) Okul öncesi ve sınıf öğretmenleri haftada 18 saat, c) Genel bilgi ve meslek dersleri öğretmenleri haftada 15 saat, ç) Atölye ve laboratuvar öğretmenleri haftada 20 saat, ders okutmakla yükümlüdürler. Bu yükümlülük öncelikle alanlarında, alanlarında ders bulunmayanlara ise ihtiyaç hâlinde ve istekleri üzerine alanları dışında ders görevi verilmek suretiyle yerine getirilir.” hükmüne; “Ders ücreti karşılığında görevlendirme” başlıklı 9’uncu maddesinde “Öğretmen sayısının yetersiz olması hâlinde; a) Yüksek öğrenimli olmak koşuluyla;
1) Bu Karar kapsamındaki yönetici ve öğretmenler dışındaki resmî görevliler ile sınıf öğretmenlerine
ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında haftada 8 saate,
2) Resmî görevi bulunmayanlar ile emeklilere, okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, özel eğitim ve yaygın
eğitim kurumları ile yabancı uyrukluların eğitim gördüğü geçici eğitim merkezlerinde haftada 30 saate, kadar ek ders görevi verilebilir.
/
b) İlgili mevzuatında belirtilen esaslara göre uzman ve usta öğretici olarak nitelendirilenlerden;
1) Resmî görevi bulunanlara haftada 10 saate,
2) Resmî görevi bulunmayanlara haftada 40 saate,
kadar, okul öncesi, meslekî ve teknik orta öğretim ile özel eğitim ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders görevi verilebilir.” hükmüne yer verilmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 11. Başvuranın İstanbul ili Kağıthane ilçesi İlköğretim Okulunda ücret karşılığı öğretmenlik yaptığı 03/04/2000 ile 21/06/2000 tarihleri arasındaki döneme ilişkin sigorta primlerinin ödenmesi talebiyle
Kurumumuza başvuru yaptığı görülmektedir.
12. Kurumumuz tarafından Milli Eğitim Bakanlığı ile yapılan yazışmalar neticesinde başvuranın 03/04/2000-21/06/2000 tarihleri arasında İlkokulunda ders ücreti karşılığında ücretli öğretmen olarak görev yaptığı, belirtilen tarihlerde başvurana ait sigorta primlerinin yatırılıp yatırılmadığına dair kurumlarında herhangi bir belgeye rastlanmadığı ifade edilmiştir.
13. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler ile İlkokulunun 11/11/2022 tarihli ve E– sayılı cevabi yazısında; başvuranın 03/04/2000-21/06/2000 tarihleri arasında
İlkokulunda ücretli öğretmenlik yaptığının tespit edildiği görülmüştür.
14. Öncelikle belirtmek gerekir ki öğretmenlerin istihdam biçimi çeşitlilik göstermektedir. 657 sayılı
Kanunun 4’üncü maddesi kapsamında öğretmenler memur ya da sözleşmeli personel olarak istihdam edilebilmektedir. Bunun yanında anılan Kanunun 86’ncı maddesi kapsamında memur statüsüyle çalışan öğretmenlerin işlerinden geçici olarak ayrılmaları halinde yerlerine vekil öğretmen atanabilmektedir. Son olarak eğitim kurumlarında yeterli öğretmen bulunmaması halinde anılan Kanunun 89’uncu maddesi kapsamında açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilmektedir. Bilindiği üzere Anayasanın 128’inci maddesinde kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler düzenlenmektedir. Buna göre, devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülmesi gerekmektedir. Bu itibarla söz konusu öğretmenlerin kural olarak memur veya diğer kamu görevlisi olarak istihdam edilmesi, diğer istihdam biçimlerine ise zorunlu hallerde başvurulması gerekmektedir. Başvuranın görevlendirilmesinin yasal dayanağını oluşturan 657 sayılı Kanunun 89’uncu maddesinde “…veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebilir…” hükmünün yer aldığı görülmektedir.
15. 657 sayılı Kanunun 4/A ve 86’ncı maddesi kapsamında istihdam edilen öğretmenler sosyal güvenlik yönünden 5510 sayılı Kanunun 4/1-(c) maddesi kapsamında sigortalı sayılmaktadırlar. 657 sayılı Kanunun 4/B maddesi kapsamında sözleşmeli personel statüsünde istihdam edilen öğretmenler ise 5510 sayılı
Kanunun 4/1-(a) maddesi kapsamında sigortalı sayılmaktadırlar. Fiilen çalışılan sürelere ilişkin ise sigorta priminin yatırılması hususu Kanuni bir zorunluluktur.
16. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerden başvuranın 03/04/2000-21/06/2000 tarihleri arasında İlkokulunda ücretli öğretmen olarak fiilen çalıştığı sürelere ilişkin sigorta primi ödenmemesi işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmamaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup Milli Eğitim Bakanlığı’ndan istenen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde hesap verilebilirlik, makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvurana hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, dolayısıyla iyi yönetim ilkelerinden karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup idarenin bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İş
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Başvurana ücret karşılığı ders görevi verilen, 03/04/2000-21/06/2000 tarihleri arasındaki hizmetinin tescil ve hizmet kütüğüne işlenmesi hususunda MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA ve SOSYAL GÜVENLİK
KURUMUNA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın gereği için BAŞVURANA, MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI’NA ve SOSYAL GÜVENLİK
KURUMUNA, tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
6 / 7 Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi