|
ÖZET: Başvuran, Ticaret Bakanlığı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’nde muhafaza memuru olarak görev yaparken, 13 Mayıs 2024 tarihinde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 108. maddesi uyarınca bir yıl süreyle ücretsiz izin talep etmiştir. Talebi, bağlı olduğu müdürlük tarafından onaylanmasına rağmen, Bakanlık tarafından reddedilmiştir. Başvuran, eşiyle ayrı şehirlerde yaşadıkları ve aile birliğini sağlamak amacıyla izin talebinde bulunduğunu belirtmiştir. Ancak, Bakanlık, kamu hizmetinin sürekliliği ve yoğun iş yükü gerekçeleriyle bu talebi uygun görmemiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvuranın izin talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğunu savunmuş ve benzer durumdaki diğer personelin de aynı şekilde muamele gördüğünü ifade etmiştir. İdarenin, kamu hizmetinin verimliliği ve kamu yararını gözeterek karar verme yetkisine sahip olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın görev yaptığı birimin yoğun iş yükü ve başvuranın göreve yeni başlamış olması gibi faktörler de göz önünde bulundurulmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin reddedilmesi yönünde öneride bulunmuş ve bu karar, kamu hizmetinin gereklilikleri doğrultusunda alınmıştır. Başvuranın, bu karara karşı yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/12442-S.24.18838
BAŞVURU NO : 2024/7184
KARAR TARİHİ : 14.11.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Ücretsiz izin talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 05.06.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Ticaret Bakanlığı Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü
Bağlantısı muhafaza memuru olarak görev yapmakta olduğunu, 13.05.2024 tarihinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 108. Maddesinin E fıkrası uyarınca 1 yıl süre ile ücretsiz izin talebinde bulunduğu, bağlı bulunduğu Müdürlük tarafından talebinin uygun görüldüğü ancak Bakanlık tarafından verilen mütalaa’ya istinaden talebinin reddedildiği,
1.1. 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunun 108. Maddesinin E fıkrası’na göre, ücretsiz izin taleplerinde herhangi bir sebep belirtilmesine gerek bulunulmadığı, ancak, kendisinin izin talebinde bulunulması nedeninin; eşi İzmir Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nde psikolog olarak görev yapması yani ayrı şehirlerde ikamet etmeleri olduğu,
1.2. Eşi İlçe Sağlık Müdürlüğü kadrosunda psikolog olarak görev yapmakta iken öğrenim durumu mazeretiyle, Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün 02.11.2021 tarih ve sayılı atama kararına istinaden, 30/11/2021 tarihi itibariye İzmir
Eğitim ve Araştırma Hastanesine atanarak göreve başladığı,
1.3. Eşinin öğrenim durumu mazereti kapsamında atama kararının dayanağı olan Sağlık Bakanlığı Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 16. maddesinin 2. fıkrasının g bendinde ‘Sağlık ile ilgili bir alanda en az dört yıllık örgün öğrenim gördüğünü belgelendirmesi hâlinde, öğrenim süresi ile sınırlı olmak kaydıyla, öğrenim gördüğü yere, bir defaya mahsus olmak üzere atanabilir’ hükmü bulunduğu,
1.4. Başvuranın görev yaptığı kadro, taşra çalışma yönetmeliği gereğince zorunlu rotasyon sistemi ile çalışılmakta olduğu, daha önce, Ege Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Bağlantısı İ
Müdürlüğünde görev yapmakta olduğunu,
1.5. Ücretsiz izin talebinde bulunma sebebinin ailevi sebepler olduğu, Artvin-İzmir arasının uzaklığı nedeniyle aile bütünlüğünün sağlanmadığı ayrıca 4 buçuk yaşında bir evladı olduğunu ifade ederek, ücretsiz izin talebinin uygun görülmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında istenen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Ticaret Bakanlığı tarafından gönderilen 21/08/2024 tarih ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; “657 sayılı Kanunun 108 inci maddesine değinilerek, başvuran 13.05.2024 tarihli dilekçesi ile anılan hüküm uyarınca aylıksız izin talebinde bulunmuş olup, söz konusu talebinin uygun görülmediği ve durumun
21.05.2024 tarihli ve sayılı yazı ile kendisine bildirildiği, Bakanlık tarafından, taşra teşkilatında
yer alan kamu hizmetinin sürekliliğinin sağlanmasının kritik önem arz ettiği kara sınır kapılarında çalışan personele, dönemsel olarak aşırı bir biçimde artan hizmet ihtiyacının karşılanması ve herhangi bir aksaklığa mahal verilmemesi amacıyla anılan hüküm gereğince elzem bir mazeret bildirilmediği sürece aylıksız izin verilmediği,
2.1. Ayrıca Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünün, 7/24 esasına göre çalışmakta olan ülkemizin en yoğun gümrük idarelerinden biri olduğu ve adı geçenin aylıksız izin talebinde bulunduğu dönemin, yoğunluğun iyice arttığı yaz dönemine denk gelmesi de göz önünde bulundurulduğu, kaldı ki, adı geçen aylıksız izin talebinde bulunduğu dilekçesinde herhangi bir mazeret bildirmemiş olup kendisi ile aynı durumda bulunan personele bu hak tanınmazken adı geçene aylıksız izin verilmesi, uygulamadaki yeknesaklığın bozulmasına neden olacağı,
2.2. Bu itibarla, ilgilinin söz konusu talebinin değerlendirme işleminde mer-i mevzuat kapsamında
Bakanlığa tanınan takdir yetkisi minvalinde hareket edildiği, bununla birlikte yukarıda belirtilen hususlar dikkate alındığında, idarenin bütün işlem ve eylemlerinin ortak hedefi olan hizmetin gerekleri ile kamu yararını sağlamak amacının gerçekleştirilmesinin, kişilerin sübjektif karar, tutum ya da menfaatlerine bağlanamayacağı ve önceliğin kişisel menfaatlere değil, hizmetin verimliliği ile kamu yararına verilmesi gerektiği açık olup tesis edilen işlemde hukuka aykırı herhangi bir durum bulunmadığı değerlendirilmektedir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, 3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49 uncu maddesinde; “Devlet, çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri
/
ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Aylıksız İzin” Başlıklı 108 inci Maddesinin e fıkrasında:
“Memura, yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış olması ve isteği hâlinde memuriyeti boyunca ve en fazla iki defada kullanılmak üzere, toplam bir yıla kadar aylıksız izin verilebilir.
…”, Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran; Ticaret Bakanlığı Gümrük Ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü Bağlantısı
Müdürlüğünde Muhafaza Memuru olarak görev yapmakta olup aile birliğinin sağlanması için ücretsiz izin talebinde bulunduğu ancak talebi reddedilmiş olup, ücretsiz izin hakkından yararlanmayı talep etmektedir.
8. Somut olayda: Müdürlüğünde Muhafaza Memuru olarak görev yapmakta iken 13.05.2024 tarihinde, eşinin İzmir Eğitim ve
Araştırma Hastanesi’nde psikolog olarak görev yapması ve aile birliğinin sağlanması amacıyla, 657 sayılı
Kanunun 108 inci maddesi kapsamında ücretsiz izin talebinde bulunduğu ancak talebinin 03.06.2024 tarihinde reddedildiği, anlaşılmıştır.
8.1. Başvuranın hizmet dökümü incelendiğinde: Gümrük Müdürlüğü’nde 2012-2013 yılları arasında, Gümrük Müdürlüğü’nde 5 ay, Gümrük Müdürlüğü’nde 2014-2023 yılları arasında ve 2023 yılından itibaren Gümrük Müdürlüğü’nde muhafaza memuru olarak görev yaptığı, anlaşılmıştır.
9. Mevzuat incelemesi neticesinde: Memura, yıllık izinde esas alınan süreler itibarıyla beş hizmet yılını tamamlamış olması ve isteği halinde bir yıla kadar aylıksız izin verilebildiği, anlaşılmaktadır.
10. İdari işlemlerin hukuk kuralları ile baştan emredici bir biçimde saptanmadığı durumlarda, takdir yetkisinin varlığı kabul edilmektedir. (Gözübüyük, Şeref ve Turgut Tan, İdari Yargılama Hukuku, 6. baskı,
C. 2, Ankara: Turhan Kitabevi, 2013.) Takdir yetkisi, idareye, yapacağı işlem hakkında seçim yapmak
imkânı vermekle birlikte işlem yapmak ya da yapmamak konusunda da hareket serbestisi kazandırmaktadır. Bu doğrultuda idari görevlere atama yapmak veya görevden almak da idarenin takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmektedir. Bununla birlikte idare takdir yetkisini kullanırken hukuk kurallarına uygun olarak işlem tesis etmek durumundadır. İdareye tanınan bu takdir yetkisi, mutlak ve sınırsız olmayıp, objektif olarak eşit bir şekilde, aynı durumda olan personel arasında ayrım gözetilmeksizin kullanılması gereken bir yetkidir.
11. Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarih ve 2012/606 başvuru numaralı Kararında; kişilerin aile birliği, sosyo ekonomik sebepler gibi bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate almasının kaçınılmaz olduğu, zira kamu
/
hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almanın, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğu olduğu belirtilmiştir.
12. Yukarıda belirtildiği üzere, kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almakla yükümlü olan Ticaret Bakanlığının, istihdam imkânları, idarenin ihtiyaçları ve diğer şartlar bakımından ücretsiz izin talebini kabul etme veya etmeme takdir yetkisine sahip olduğu, 12.1. İdare’nin cevabi yazısında, başvuranın görev yaptığı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge
Müdürlüğünün, 7/24 esasına göre çalışmakta olan ülkemizin en yoğun gümrük idarelerinden biri olduğu ve kendisi ile aynı durumda bulunan personele bu hak tanınmazken adı geçene aylıksız izin verilmesi, uygulamadaki yeknesaklığın bozulmasına neden olacağı, ifade edilmiş olup, 12.2. Kamusal hizmetlerde hizmetin verimliliği ile kamu yararının sağlanmasının ana amaç olduğu, başvuranın görev yaptığı birimde sadece 1 senedir görev yapması ve görev yaptığı birimin yoğun iş yoğunluğunun bulunması hususları göz önünde bulundurulduğunda, 12.3. başvurucunun ücretsiz izin talebinin, idarenin takdir yetkisi kapsamında reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir hususun bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Rize İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi