Ukrayna ve Suudi Arabistan’da Düzenlenen İş Deneyim Belgelerinin Tasdik ve Çeviri Eksiklikleri Geçerliliği Nasıl Etkiler (KİK)

Karayolları 7. Bölge Müdürlüğü tarafından yapılan 2014/154885 ihale kayıt numaralı “Ankara – Polatlı – Sivrihisar Devlet Yolu Km: 17+651 – 141+000 Kesiminin Yapımı” ihalesine ilişkin olarak, Onur Taah. Taş. Tic. Ltd. Şti. – Aga En. Nak. Mad. İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı itirazen şikâyet başvurusunda bulunmuş ve Kurulca alınan 29.04.2015 tarihli ve 2015/UY.III-1229 sayılı karar ile; “4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince, düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmiştir.

Anılan Kurul kararının iptali ve yürütmenin durdurulması istemiyle, Onur Taah. Taş. Tic. Ltd. Şti. – Aga En. Nak. Mad. İnş. San. ve Tic. A.Ş. İş Ortaklığı tarafından açılan davada, Ankara 3. İdare Mahkemesinin 08.10.2015 tarihli ve E:2015/1238, K: 2015/1391 sayılı kararında, “… Uyuşmazlık; ihaleye sunulan, davacı şirkete ait iş deneyim belgesinin düzenleme ve onaylama işlemlerinin mevzuata uygun olup olmadığı hususundan kaynaklanmaktadır.

Uyuşmazlığı konu iş deneyim belgeleri incelendiğinde, …yapılan işlerin gerçekliği konusunda bir duraksama bulunmayan, ilgili kurumlar tarafından onaylanarak mühürlenen ve imzalanan ayrıca ilgili Büyükelçilikler İkinci Katipleri tarafından da tasdik edilen iş deneyim belgelerinin, geçerli bir iş deneyim belgesi olmadığı gerekçesiyle tesis edilen dava konusu işlemde hukuka uygun bulunmamaktadır.” denilerek dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Ankara 3. İdare Mahkemesinin anılan kararı üzerine Kurul tarafından alınan 16.12.2015 tarih ve 2015/MK-506 sayılı karar ile “1- Kamu İhale Kurulunun 29.04.2015 tarihli ve 2015/UY.III-1229 sayılı kararının başvuru sahibinin iddialarının değerlendirilmesine ilişkin “A” bölümünün iptaline,

2- Anılan Mahkeme kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, 4734 sayılı Kanun’un 54’üncü maddesinin onbirinci fıkrasının (b) bendi gereğince, düzeltici işlem belirlenmesine” karar verilmiştir.

Daha sonra, Danıştay 13. Dairesi tarafından verilen 05.07.2018 tarihli ve E:2015/6454, K:2018/2315 sayılı karar ile “…Dosyanın incelenmesinden, Karayolları Genel Müdürlüğü Program ve İzleme Dairesi Başkanlığı tarafından 06.04.2015 tarihinde belli istekliler arasında ihale usulü ile gerçekleştirilen “Ankara- Polatlı- Sivrihisar Devlet Yolu Km: 17+651 – 414+000 Kesiminin Yapımı” ihalesine davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının pilot ortağı tarafından, ön yeterlik başvurusu kapsamında iş deneyimini tevsik etmek üzere, Ukrayna Devlet Karayolları Müdürlüğü tarafından Onur Taah. Taş. ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiş “Yol Yapımı, Köprü ve Büyük Tamir İşleri M06 Karayolu, Kiev-Chop Sözleşme No:3 Km 259+562-Km 322+000” işine ait 05.10.2012 tarih ve 839/03-05/M06 sayılı iş deneyim belgesi ile Suudi Arabistan Petrol Şirketi tarafından Onur Taah. Taş. ve Tic. Ltd. Şti. adına düzenlenmiş “Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Altyapı, Hizmet ve Tesisler” işine ait olan 13.01.2014 tarih ve 11/1-107884753 sayılı iş deneyim belgesinin sunulduğu; ihale komisyonunca, davacılar tarafından sunulan iş deneyim belgelerindeki imzaların doğruluğunun, belgeyi imzalayan kişinin hangi sıfatla imzaladığının ve varsa üzerindeki mührün teyidinin apostil tasdiki şerhi veya o ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti Konsolosluğu tarafından yapılmadığından belgelerin sunuluş şeklinin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 31. maddesinin üçüncü fıkrasına aykırı olduğundan bahisle davacıların teklifinin değerlendirme dışı bırakıldığı, anılan işleme karşı yapılan şikâyet başvurusunun reddedilmesi üzerine davalı idareye yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddedilmesi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

Davacı şirketlerin oluşturduğu iş ortaklığının pilot ortağı tarafından sunulan, Ukrayna Devlet Karayolları Müdürlüğü (UKRAVTODOR) Ukrayna Yol Yatırımları’nın (UKRDORINVEST) “Yol Yapımı, Köprü ve Büyük Tamir İşleri M06 Karayolu, Kiev – Chop Sözleşme No 3 – Km 259 + 562 – Km 322 +000” işine ilişkin olarak davacı şirket adına düzenlenmiş 05.10.2012 tarihli iş bitirme belgesinde, Ukrayna Yol Yatırımları’nın (UKRDORINVEST) mührü ile müdür yardımcısının imzası, ayrıca Onur Taah. Taş. Ltd. Şti.’nin kaşesi ile temsilcilik ofisi müdürünün imzası, Ukrayna Ticaret ve Sanayi Odası’nın Müdür Yardımcısı I. V. Kravchenko’nun mühür ve imzası ile “Devlet Kurumu Ukrayna Yol Yatırımlarının (UKRDORINVEST) (Kiev, Ukrayna), Ukrayna Kanunlarına göre yetkili mercilere kayıtlı olduğu bildirilir” şeklinde bir açıklamanın, T.C. Kiev Büyükelçiliği Konsolosluk Şubesi’nin 12.10.2012 tarihli tasdik şerhinde ise, “Yukarıdaki mühür ve imzanın Ukrayna Ticaret ve Sanayi Odasına ait olduğu onaylanır.” şeklinde açıklamanın yer aldığı; Suudi Arabistan Petrol Şirketinin (Saudi Aramco) “Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Altyapı, Hizmet ve Tesisler” işi kapsamında davacı şirket adına Nesma & Partners Contracting Ltd. Şti. tarafından düzenlenen iş bitirme belgesinde, Nesma & Partners Contracting Ltd. Şti.ne ait “Onur işlerin kendine düşen kısmını gerekli özeni göstererek ve en iyi şekilde işbirliği ve gayreti sarf ederek tamamlamıştır. Bu belge istekleri kendilerine verilmiş olup, belgeyi veren tarafa herhangi bir sorumluluk getirmez” ifadesi ile kaşe ve imzanın yer aldığı, T.C. Riyad Büyükelçiliği Konsolosluk Şubesi’nin “İşbu belgedeki mühür ve imzanın Suudi Arabistan Krallığı Dışişleri Bakanlığı’na ait olduğu onaylanır” ibaresinin yer aldığı 26.01.2014 tarihli onayı, mührü ve III. Katip’in kaşe ve imzasının bulunduğu, ancak belge üzerindeki Arapça ifadelerin ve mührün Türkçe’ye çevirisinin yapılmadığı görülmüştür.

Belgelerin düzenlendiği ülkelerden Suudi Arabistan’ın Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’ne taraf olmadığı; Ukrayna’nın ise, Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’ne taraf olmakla birlikte sunulan iş deneyim belgelerinde apostil tasdik şerhi bulunmadığından, iş deneyim belgelerinin Türkiye Cumhuriyeti Konsolosluğu veya Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı tasdik işleminden muaf olmadığı açıktır.

Türkiye Cumhuriyeti ile belgenin düzenlendiği devletler (Ukrayna ve Suudi Arabistan) arasında, belgelerdeki imza, mühür veya damganın tasdik işlemini düzenleyen hükümler içeren bir anlaşma veya sözleşme bulunmamakla birlikte, davacı şirket tarafından Ukrayna ile Türkiye Cumhuriyeti arasında 23.10.2000 tarihinde imzalanan ikili işbirliği anlaşmasının 13. maddesinde yer alan hükme göre belgelerin tasdik mecburiyetinin bulunmadığı iddia edilmiştir.

12.07.2003 tarih ve 25166 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4920 sayılı Türkiye Cumhuriyeti ile Ukrayna Arasında Hukukî Konularda Adlî Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun ile onaylanan Türkiye Cumhuriyeti ile Ukrayna Arasında Hukukî Konularda Adlî Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşmasının; iki ülke arasında dostluk bağlarını pekiştirmek ve hukukî konularda karşılıklı adlî yardımlaşmayı, ulusal egemenlik, haklarda eşitlik ve içişlerine karışmama ilkelerine dayanarak yerine getirmek arzusu ile hukuki konularda adlî yardımlaşma ve işbirliği amacıyla akdedildiği; belgelerdeki imza, mühür veya damganın tasdik işlemini düzenleyen hükümler içermediği görülmektedir.

Bu nedenle, dava konusu iş deneyim belgeleri apostil tasdik şerhi taşımadığından ve anılan devletler ile Türkiye Cumhuriyeti arasında belgelerdeki imza, mühür veya damganın tasdik işlemini düzenleyen hükümler içeren bir anlaşma veya sözleşme bulunmadığından, iş deneyim belgelerinin sunuluş şeklinin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 31. maddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

Uyuşmazlığın çözümlenebilmesi için, Dairemizin 28.03.2016, 02.12.2016, 28.03.2017, 03.07.2017 ve 23.03.2018 tarihli ara kararlarıyla, Dairemizin E:2015/4804 sayılı dosyasında verilen ara kararlar yerine getirildikten sonra dosyanın incelenmesine karar verildiği; Dairemizin E:2015/4804 sayılı dosyasında ise, 19.02.2016 tarihli ara kararıyla ve bu ara kararına cevap verilmemesi üzerine 07.10.2016 tarihli ara kararıyla, Adalet Bakanlığı (Uluslararası Hukuk ve Dış ilişkiler Genel Müdürlüğü)’ndan, Ukrayna yetkili makamlarınca düzenlenen iş deneyim belgelerinin tekemmülünün sağlanması ve geçerli bir belge niteliği kazanması açısından ilgili ticaret ve sanayi odası tarafından herhangi bir işlem/onay yapılmasının Ukrayna’da uygulanan mevzuat düzenlemeleri uyarınca zorunlu olup olmadığının; söz konusu iş deneyim belgelerinin şeklî anlamda Ukrayna İç mevzuatına uygun olup olmadığının “Türkiye Cumhuriyeti ile Ukrayna Arasında Hukukî Konularda Adlî Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması” uyarınca Ukrayna Adalet Bakanlığı’ndan sorularak, gönderilecek bilgi ve belgelerin Türkçe tercümesi yapılmış onaylı birer örneğinin istenilmesine ve Suudi Arabistan’da alt yüklenici sıfatıyla gerçekleştirilen işlere yönelik olarak düzenlenen iş deneyim belgelerinin tekemmülünün sağlanması ve geçerli bir belge niteliği kazanması açısından ilgili ticaret ve sanayi odası ve Suudi Arabistan Krallığı Dışişleri Bakanlığı tarafından herhangi bir işlem/onay yapılmasının Suudi Arabistan’da uygulanan mevzuat düzenlemeleri uyarınca zorunlu olup olmadığının; söz konusu iş deneyim belgelerinin şeklî anlamda Suudi Arabistan iç mevzuatına uygun olup olmadığının anılan ülkenin yetkili makamlarına sorularak, gönderilecek bilgi ve belgelerin Türkçe tercümesi yapılmış onaylı birer örneğinin istenilmesine karar verilmiş, ara kararına cevaben Adalet Bakanlığı (Uluslararası Hukuk ve Dış ilişkiler Genel Müdürlüğü)’ndan alınan 01.12.2016 tarih ve 122121 sayılı yazı ekinde yer alan T.C. Riyad Büyükelçiliği’nin 27.07.2016 tarihli yazısında, konuya ilişkin talebin iletilmesi üzerine Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı’ndan alınan cevabî Nota’da, Suudi Arabistan’daki tüm şirketlerin ticaret odalarına kayıtlı oldukları hatırlatılarak, iş bitirme belgesinin sırasıyla Suudi Arabistan Doğu Bölgesi Ticaret ve Sanayi Odası ile Dışişleri Bakanlığı Doğu Bölgesi Şubesi tarafından onaylandığı, dolayısıyla uygulanan onay işleminin Suudi Arabistan mevzuatına uygun olduğunun ifade edildiği, diğer taraftan Dairemizin E:2015/6246 sayılı dosyasında Ukrayna’dan alınan iş deneyim belgelerine ilişkin yapılan ara kararına cevaben Adalet Bakanlığı (Uluslararası Hukuk ve Dış ilişkiler Genel Müdürlüğü)’ndan alınan 10.02.2017 tarih ve 15543 sayılı yazı ekinde yer alan T.C. Kiev Büyükelçiliği’nin 29.12.2016 tarihli yazısında, konuya ilişkin talebin Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’na iletildiği, alınan cevabî Nota’da ise, Ukrayna ile Ülkemiz arasında imzalanan Adlî Yardımlaşma Anlaşması ile 1970 tarihli Hukukî ve Ticarî Konularda Yabancı Ülkelerde Delil Sağlanması Hakkında Sözleşme çerçevesinde delil temin edilmesinin söz konusu olabileceği ve anılan Anlaşma veya Sözleşme’ye uygun olarak düzenlenecek adlî yardım talebinin iletilmesi hâlinde talebin yerine getirilebileceğinin belirtilmesi üzerine; Dairemizin 28.03.2017 tarihli ara kararıyla ve bu ara kararına cevap verilmemesi üzerine 03.07.2017 ve 23.03.2018 tarihli ara kararlarıyla, Dışişleri Bakanlığı’ndan; Ukrayna’da düzenlenen iş deneyim belgelerinin geçerli bir belge niteliği kazanması için ilgili ticaret ve sanayi odası tarafından herhangi bir işlem/onay yapılmasının Ukrayna’da uygulanan mevzuat uyarınca zorunlu olup olmadığının; ilgili ticaret ve sanayi odasının, belgelerdeki imzanın doğruluğunu, belgeyi imzalayan kişinin hangi sıfatla imzaladığını ve varsa üzerindeki mühür veya damganın aslı ile aynı olduğunu tevsik edip edemeyeceğinin ve bu hususa ilişkin bir yetki ve/veya görevi olup olmadığının; ilgili ticaret ve sanayi odası tarafından herhangi bir işlem/onay yapılmaksızın iş deneyim belgelerindeki imzanın doğruluğunun, belgeyi imzalayan kişinin hangi sıfatla imzaladığının ve varsa üzerindeki mühür veya damganın aslı ile aynı olduğunun T.C. Kiev Büyükelçiliği Konsolosluğu’nca tasdikinin yapılıp yapılamayacağının sorulmasına, iş deneyim belgelerinin şeklî anlamda Ukrayna iç mevzuatına uygun olup olmadığının “Türkiye Cumhuriyeti ile Ukrayna Arasında Hukukî Konularda Adlî Yardımlaşma ve İşbirliği Anlaşması” uyarınca Ukrayna Adalet Bakanlığı’ndan sorularak gönderilecek bilgi ve belgelerin Türkçe tercümesi yapılmış onaylı birer örneğinin istenilmesine karar verilmiş, ara kararına cevaben Dışişleri Bakanlığı’ndan alınan 08.06.2018 tarihli yazıda; Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’ndan alınan Nota’da özetle; “Ukrayna’nın ve ülkemizin 1961 tarihli “Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi”, Apostil’e taraf olduğu, anılan sözleşme hükümlerine göre sözleşmeye taraf ülkelerin resmî belgelerin tasdiki için yetkili makamlarınca Apostil şerhinin düşülmesinin tek gerekli işlem olduğu; sözleşmenin 1. maddesi uyarınca, bahse konu sözleşmenin ticaret ve gümrük prosedürlerini kapsamadığı, iş deneyimi belgelerinin ticaret ve gümrük prosedürleriyle doğrudan ilgili belgeler olmadığı, Ülkemizde kullanılması öngörülen bu belgelerin apostil ile onaylanabileceği ve Ukrayna mevzuatına göre, söz konusu belgelerin Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odası tarafından ayrıca tasdikine gerek bulunmadığı; Ukrayna Bakanlar Kurulu’nun 19.01.2003 tarih ve 61 sayılı Kararnamesine göre söz konusu belgelere Apostil şerhi koyulması yetkisinin Ukrayna Dışişleri Bakanlığı’na ait olduğu; bahse konu sözleşmenin 3. maddesinin 2. bendine göre, gerek belgenin kullanıldığı ülkede yürürlükte bulunan yasa, yönetmelik ve uygulamalarla, gerekse iki ya da daha çok Akit Devlet arasındaki bir anlaşma ile kaldırılmış, basitleştirilmiş veya onaydan muaf tutulmuş olması hâllerinde apostil işlemine uyulmasına gerek bulunmadığının bildirildiği” belirtilmiştir.

Ukrayna’da düzenlenen iş deneyim belgelerinin, ülkenin ilgili birimleri tarafından düzenlendikten sonra, T.C. Kiev Büyükelçiliği tarafından belgelerdeki imzanın doğruluğunun, belgeyi imzalayan kişinin hangi sıfatla imzaladığının ve varsa üzerindeki mühür veya damganın aslı ile aynı olduğunun tasdik edilmesi gerekmekte iken, Ukrayna mevzuatına göre iş deneyim belgelerinin zorunlu olmadığı hâlde Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odası’nca belgeyi düzenleyenin Ukrayna makamlarına göre yetkili makamlar nezdinde kayıtlı olduğuna ilişkin teyit işlemi yapılmasının ardından belge üzerindeki Ukrayna Sanayi ve Ticaret Odası’na ait imza ve mührün T.C. Kiev Büyükelçiliği tarafından tasdik edildiğinden; Suudi Arabistan Petrol Şirketinin (Saudi Aramco) “Kral Abdullah Bilim ve Teknoloji Üniversitesi Altyapı, Hizmet ve Tesisler” işi kapsamında davacı şirket adına Nesma & Partners Contracting Ltd. Şti. tarafından düzenlenmiş iş bitirme belgesine ilişkin olarak, T.C. Riyad Büyükelçiliği’nin 27.07.2016 tarihli yazısında, belgede uygulanan onay işleminin Suudi Arabistan mevzuatına uygun olduğu belirtilmekte ise de, belge üzerinde Arapça olduğu anlaşılan beyanların Türkçeye çevirisi yapılmadığından, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı’na ait imza ve mühür ile hangi hususların tasdik edildiğine dair herhangi bir bilgi yer almadığından, belgelerin sunuluş şeklinin Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği’nin 31. maddesinin 3. fıkrasının (ç) bendine aykırı olduğu görülmektedir.

Bu itibarla, davacı şirketler tarafından yapılan itirazen şikâyet başvurusunun reddine ilişkin dava konusu Kurul kararında hukuka aykırılık, dava konusu işlemin iptali yolundaki temyize konu İdare Mahkemesi kararında ise hukukî isabet bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; temyiz isteminin kabulü ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 49. maddesi uyarınca Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin 08.10.2015 tarih ve E:2015/1238, K:2015/1391 sayılı kararının bozulmasına, davanın reddine…” karar verilmiştir.

Anayasa’nın 138’inci maddesinin dördüncü fıkrasında, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu, bu organlar ve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği hükme bağlanmıştır.

Ayrıca, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28’inci maddesinin birinci fıkrasında, mahkemelerin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu, bu sürenin hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemeyeceği hüküm altına alınmıştır.

Anılan kararın icaplarına göre Kamu İhale Kurulunca işlem tesis edilmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, 4734 sayılı Kanun’un 65’inci maddesi uyarınca bu kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihi izleyen 30 gün içerisinde Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açık olmak üzere,

1- Kamu İhale Kurulunun 16.12.2015 tarih ve 2015/MK-506 sayılı kararının iptaline,

2- Anılan Danıştay kararında belirtilen gerekçeler doğrultusunda, Kamu İhale Kurulunun 29.04.2015 tarihli ve 2015/UY.III-1229 sayılı kararının hukuken geçerliliğini koruduğuna,

Oybirliği ile karar verildi.