|
ÖZET: Başvuran, Osmaniye Valiliği’ne bağlı Osmaniye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı’nın Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Destek Programı’na yaptığı başvurunun reddedilmesine itiraz etmiştir. Başvurusunda, Ege Üniversitesinde öğrenci olduğunu ve gerekli şartları sağladığını belirten başvuran, başvurusunun neden reddedildiğine dair bir açıklama alamadığını ifade etmiştir. Ayrıca, CİMER aracılığıyla yaptığı iki başvuruya da tatmin edici bir yanıt alamadığını ve bu durumun kendisine mağduriyet yaşattığını dile getirmiştir.
Osmaniye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı, başvuranın 01.05.2023 tarihinden itibaren Ege Üniversitesi’nde SSK’lı olarak çalıştığını ve hane gelirinin 2024 yılı muhtaçlık sınırını aştığını belirterek, bu nedenle yardım talebinin reddedildiğini açıklamıştır. İlgili mevzuat gereğince, sosyal yardımların muhtaçlık kriterlerine göre belirlendiği ve başvuranın bu kriterleri karşılamadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun reddine dair gerekçeleri incelemiş ve idarenin kararının hukuka uygun olduğunu tespit etmiştir. İyi yönetim ilkeleri çerçevesinde, sosyal yardım taleplerinin gerekçelerinin başvuranlara açık bir şekilde bildirilmesi gerektiği önerilmiştir. Başvuru sahibinin, Osmaniye İdare Mahkemesi’nde yargı yoluna başvurma hakkı bulunmaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9316-S.24.14437
BAŞVURU NO : 2024/6998
KARAR TARİHİ : 02.09.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : OSMANİYE VALİLİĞİ
OSMANİYE SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA
VAKFI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Destek
Programından yararlanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31.05.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; memleketinin Osmaniye olduğunu ve Ege
Üniversitesinde öğrenci olduğunu, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfının sunmuş olduğu Ulaşım
Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Destek Programı kapsamında yapmış olduğu başvuruda tüm şartları sağladığı halde neden gösterilmeksizin başvurusunun reddedildiğini, konu ile ilgili olarak iki kez CİMER’e başvuruda bulunduğunu, ilk başvurusuna cevap verildiği halde herhangi bir ödeme yapılmadığını,
16.04.2024 tarihli ikinci başvurusuna ise Osmaniye Valiliği tarafından cevap verilmediğini, işlemlerin
süresi geçtiği için mağduriyet yaşadığını ifade etmiş ve ulaşım giderlerinin karşılanması için gereğinin yapılmasını talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Osmaniye Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı tarafından gönderilen 24/07/2024 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; Vakfın resmi verilerinin tetkiki sonucunda başvuranın 01.05.2023 tarihinden itibaren Ege Üniversitesi
SSK’lı olarak aktif çalıştığı ve hanede kişi başına düşen gelirin 2024 yılı muhtaçlık sınırı olan 5.667,37 TL’yi aşması nedeniyle 3294 sayılı Kanun kapsamı dışında olduğu, bu
/
sebeplerle Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Destek Programından faydalanamadığı tespit edilerek talebinin olumlu değerlendirilemediği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:
3.1. “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, 3.2. “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesinin beşinci fıkrasında; “Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket zorundadırlar.”, 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.”, 3.4. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun:
4.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; kamu hizmetlerinin işleyişinde bağımsız ve etkin bir şikâyet mekanizması oluşturmak suretiyle, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve önerilerde bulunmak üzere Kamu Denetçiliği Kurumunu oluşturmaktır.”, 4.2. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu’nun:
5.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; korunmaya, bakıma veya yardıma ihtiyacı olan aile, çocuk, engelli, yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklar ile faaliyet ve gelirlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir.”, 5.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Kanun, sosyal hizmetlerle ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek kişileri ve özel hukuk tüzelkişilerini, sosyal hizmet kurum ve kuruluşlarında çalışan personeli, sosyal hizmetlerden faydalananları ve faydalanacak durumda olanları kapsar.”, 5.3. “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan engelli, yaşlı ve diğer kişilere ilişkin hususlar” başlıklı 26’ncı maddesinde; “Korunmaya, bakıma, yardıma ihtiyacı olan aile, engelli, yaşlı ve diğer
kişilerin tespiti, incelenmesi ve bunların sosyal hizmetlerden yararlandırılmasına ilişkin esaslar bir yönetmelikle düzenlenir.”,
6. 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’nun:
6.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu Kanunun amacı; fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye’ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmektir.”, 6.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Fakrü zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan kanunla kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmayan ve bu kuruluşlardan aylık ve gelir almayan (…) (1)
vatandaşlar ile geçici olarak küçük bir yardım veya eğitim ve öğretim imkanı sağlanması halinde topluma faydalı hale getirilecek, üretken duruma geçirilebilecek kişiler bu Kanun kapsamı içindedir.
Ancak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde sayılan genel sağlık sigortalısı ve bakmakla yükümlü olduğu kişilerin 5510 sayılı
Kanun gereği ödedikleri katılım payları bu Kanun kapsamındadır. Ancak yıl içinde ödenen tutarlar, takip eden yılda Hazine tarafından Fona geri ödenir.
Ayrıca, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulu sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi olmakla veya bu kuruluşlarca aylık veya gelir bağlanmış olmakla birlikte, Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre; hane içindeki kişi başına düşen geliri, onaltı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ünden az olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar da bu Kanun kapsamındadır.
Her türlü acil durum ve afetten zarar görenler ve şehit yakınları ile gaziler ise, Fon Kurulu ile Sosyal
Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca belirlenecek kriter ve süreler çerçevesinde bu Kanun ile sağlanacak haklardan yararlandırılır.”, 6.3. “Vakıflar” başlıklı 7’nci maddesinde; “Bu Kanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları kurulur.
Mülkî idare amirleri vakfın tabii başkanı olup, illerde belediye başkanı, defterdar, il millî eğitim müdürü, il sağlık müdürü, il tarım müdürü, il sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve il müftüsü; ilçelerde belediye başkanı, mal müdürü, ilçe millî eğitim müdürü, Sağlık Bakanlığının ilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarım müdürü ve ilçe müftüsü vakfın mütevelli heyetini oluşturur…”
Hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
“Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran özetle; ailesinin Osmaniye’de ikamet ettiğini, kendisinin ise Ege Üniversitesinde örgün eğitim öğrencisi olduğunu, bu sebeple Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Destek Programından
/
faydalanmak amacıyla Osmaniye Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfına başvurduğunu, fakat başvurusunun gerekçe gösterilmeksizin reddedildiğini belirtmiş ve ulaşım giderlerinin karşılanarak mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.
9. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden; başvuranın, 01.05.2023 tarihinden itibaren Ege
Üniversitesi SSK’lı olarak aktif çalıştığı ve 3294 sayılı Kanun’un 2’nci maddesi kapsamında hanede kişi başına düşen gelirin 2024 yılı muhtaçlık sınırı olan 5.667,37 TL’yi aşması sebebiyle muhtaçlık şartlarını taşımadığı değerlendirilerek yardım talebinin reddedildiği anlaşılmıştır.
10. Bilindiği üzere, ilgili mevzuat hükümlerinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının özel hukuk tüzel kişiliğine sahip ve yetkili karar organının mütevelli heyeti olduğu, yardımların düzenli aylık niteliğinde olmayıp muhtaç vatandaşların ihtiyaçlarının önem derecesi göz önünde bulundurularak yapıldığı, sosyal inceleme sonrasında muhtaçlık kararının alınması ve ayni-nakdi yardımların yapılmasına ilişkin tüm iş ve işlemlerin vakıflar tarafından yerine getirilmesi gerektiği, vakıflarının yönetim ve temsile yetkili organı olan mütevelli heyetinin atanmış ve seçilmiş üyelerden oluştuğu, mülkî idare amirlerinin vakfın doğal başkanı olduğu, vakıfların Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının idari yapılanması içerisinde yer aldığı, denetimlerinin ise Vakıflar Genel Müdürlüğü ve İçişleri Bakanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler
Bakanlığı tarafından yapılacağı hususları ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır.
11. Ayrıca ilgili mevzuat hükümlerinde “muhtaçlığın”; gelir, servet ve harcamalar esas alınarak nasıl belirleneceğine ilişkin ayrıntılı hükümlere yer verilmiş olup 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışmayı Teşvik Kanunu’nun 2’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, “[…] Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre; hane içindeki kişi başına düşen geliri, onaltı yaşından büyükler için belirlenen aylık net asgari ücretin 1/3’ünden az olan kişilerden fakir ve muhtaç durumda bulunanlar […]” hükmü ile geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre yardım yapılacağı düzenlenmiştir.
12. Bununla birlikte, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından sağlanan Eğitim Yardımları
Kapsamında Ulaşım Giderlerinin Karşılanmasına Yönelik Yardım; 3294 sayılı Kanun kapsamında yer aldığı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca tespit edilen ve Türkiye sınırları içerisinde ailelerinin ikamet ettiği ilden farklı bir ilde örgün eğitime devam eden 25 yaş ve altı Türk vatandaşı öğrencilerin, ailelerinin yanına gidiş veya okullarına dönüşlerinde yıllık 2 gidiş-2 dönüş olmak üzere toplam dört bilet hâlinde, belirlenen tek yön bilet vasıta üst limit tutarını aşmamak kaydıyla ulaşım giderlerinin karşılanmasına yönelik bir destek programı olarak tanımlanmıştır. (Bkz: T.C. Aile ve Sosyal
Hizmetler Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü, https://www.aile.gov.tr/sygm/programlarimiz/sosyal-yardim-programlarimiz/)
12.1. 3294 sayılı Kanun kapsamında yer aldığı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarınca tespit edilen ve Türkiye sınırları içerisinde ailelerinin ikamet ettiği ilden farklı bir ilde örgün eğitime devam eden
25 yaş ve altı Türk vatandaşı öğrenciler faydalanabilmektedir. Bu kapsamda, ulaşım giderlerinin
karşılanmasına yönelik yardımdan faydalanabilmenin şartlarından biri de Sosyal Yardımlaşma ve
Dayanışma Vakıflarınca başvuran öğrencinin 3294 sayılı Kanun kapsamında yer aldığının tespiti olup söz konusu ulaşım yardımı için talepte bulunan öğrencilerin 3294 sayılı Kanun’da yer alan maddi kriterleri sağlaması gerekmektedir.
12.2. Destek Programına ilişkin başvurular, başvuru tarihinden itibaren en geç 30 gün içerisinde Vakıf
Mütevelli Heyeti tarafından değerlendirilerek karara bağlanmaktadır.
/
13. Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde; sosyal yardım müracaatları değerlendirilirken hanede yaşayan kişiler adına SGK kaydı, emekli maaşı, tarım arazisi, ticari iş yeri, kira geliri, arsa, mesken, araç vb. kayıtların dikkate alındığı, yapılan hane incelemesi ve Bütünleşik Sosyal
Yardım Bilgi Sistemi üzerindeki bilgilere göre başvurucunun, haneye kayıtlı konut, taşıt ve yevmiye gelirlerine istinaden 3294 sayılı Kanun kapsamında hanede kişi başına düşen aylık gelirin, muhtaçlık sınırı üstünde tespit edildiği, bu haliyle kişi başına düşen hane gelirinin hesaplanan muhtaçlık sınırının üzerinde olması ve ilgili mevzuat hükümlerinde hane geliri muhtaçlık sınırının altında olanlara “Fon Kurulunca belirlenecek ölçütlere göre” sosyal yardım yapılacağı düzenlenmiş olduğundan, bahse konu ulaşım giderlerinin karşılanmasına yönelik yardım talebinin idarece kabul edilmemesine dair işlemin, 3294 sayılı Kanun’un sosyal yardım başvurusu yapan kişilerde aradığı maddi kriterlerin (somut başvuruda kişi başına düşen hane geliri kriterinin) karşılanmamasından kaynaklandığı ve bu haliyle idarenin işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Anılan madde hükmü uyarınca, inceleme ve araştırma kapsamında ilgili idarenin iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığı hususları da Kurum tarafından gözetilmektedir.
15. Bu kapsamda yapılan değerlendirme neticesinde; bireylerin hak ve özgürlükleri ile menfaatlerini ilgilendiren işlemlerin sebeplerinin anlaşılır bir şekilde açıklanmasını gerektiren “kararın gerekçeli olması” ilkesi çerçevesinde sosyal yardım taleplerinin idarece kabul edilmemesine dair idari işlemlerin gerekçelerinin sosyal yardım talebinde bulunanlara bildirilmesi ile bahsi geçen ilkeye uygun davranılması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Osmaniye İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve OSMANİYE VALİLİĞİNE (SOSYAL YARDIMLAŞMA VE
DAYANIŞMA VAKFI) tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi