|
ÖZET: Bu karar, Afganistan uyruklu bir başvuranın uluslararası koruma başvurusunun kabul ve kayıt sürecinin uzunluğuna ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 65’inci maddesi gereğince, başvurusunun kabul edilmesi ve “başvuru kayıt belgesi” verilmesi talebinde bulunmuştur. Ancak, Göç İdaresi Başkanlığı, başvuruların yoğunluğu nedeniyle randevu tarihinin sekiz ay sonrasına verildiğini ve bu durumun, başvuru sayısının fazlalığı ve idarenin iş yükü ile ilgili olduğunu belirtmiştir.
İdare, yalnızca özel ihtiyaç sahibi olan başvuru sahiplerine öncelik tanınabileceğini, başvuranın ise bu kategoriye girmediğini ifade etmiştir. Dolayısıyla, başvuranın talebi, mevcut mevzuat ve iş yükü gerekçeleriyle reddedilmiştir. Karar, uluslararası koruma başvurularının kabulü ve kayıt sürecinin hukuka uygunluğunu, idarenin iş yükü ve başvuru yoğunluğu ile ilişkilendirerek değerlendirmiştir. Bu bağlamda, başvurunun reddi yönünde karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/6332-S.22.9668
BAŞVURU NO : 2021/20540
KARAR TARİHİ : 17/05/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÇANAKKALE İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜ
GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
Başvuru, usulüne uygun olarak uluslararası koruma başvurusu
BAŞVURUNUN KONUSU :
alınması suretiyle “başvuru kayıt belgesi” düzenlenmesine yönelik talep hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekili tarafından özetle, “şikayetçinin uluslararası koruma kayıt sistemine ulaşmak isteyen bir sığınmacı olduğu, İstanbul İl Göç
İdaresi Müdürlüğü’ne başvurmasına rağmen başvurusunun alınmaması üzerine Göç İdaresi Genel
Müdürlüğü’ne “başvurusunun yetkili birime aktarılması” talepli dilekçe ile iadeli taahhütlü olarak 15/06/2021 tarihinde başvurduğu, cevap alınamaması üzerine 25/08/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazı ile “uluslararası koruma kararı için bulunduğu ilde bulunan Göç İdaresi Müdürlüğüne başvurması halinde talebimize ilişkin değerlendirme yapılacağının ifade edildiği, ilk olarak İstanbul İl
Göç İdaresi Müdürlüğü’ne, İstanbul’da kayıtların kapalı olduğunun şifahen öğrenilmesi üzerine
Çanakkale İl Göç İdaresi Müdürlüğü’ne uluslararası koruma başvurusunu iletmek üzere sığınma dilekçesi ile başvurulduğu ancak Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu (YUKK) ve Kanunun Uygulama
Yönetmeliği hükümlerine aykırı olacak şekilde kaynak ülkeyi terk etme sebebi sorulmaksızın Uluslararası
Koruma Başvuru Kayıt Belgesi ile mülakat tarihi verilmeksizin sekiz ay sonraya hukuka aykırı olarak randevu kayıt tarihi verildiğini” iddia ve ifade edilerek “13/10/2021 tarihinde Çanakkale İl Göç İdaresi nezdinde yapılan uluslararası koruma başvurusunun aynı tarihte mülakat tarihi verilmek yerine randevu kayıt tarihi verilmek suretiyle reddine ilişkin işleme 21/10/2021 tarihli itirazın Göç İdaresi Genel
Müdürlüğünce zımnen reddedildiği belirtilerek 13/10/2021 tarihinde gerekli bilgi ve belge eşliğinde
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
iletildiği belirtilen uluslararası koruma başvurusuna istinaden müvekkiline Çanakkale İl Göç İdaresi
Müdürlüğü tarafından “başvuru kayıt belgesi” verilmesi için gerekli işlemlerin makul sürede yapılması” talep edilmektedir
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla 6328 sayılı Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge isteme” başlıklı 18’inci maddesinin birinci fıkrası kapsamında 17/01/2022 tarih ve sayılı yazı ile Göç İdaresi
Başkanlığı’ndan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3. Kurumumuzun yukarıda yer verilen bilgi ve talebi üzerine gönderilen Göç İdaresi Başkanlığı’nın 11/02/2022 tarih ve sayılı cevabi yazısında özetle; “Türkiye’nin karşı karşıya kaldığı kitlesel göç akınları ve göç hareketliliğinin İl Göç İdaresi Müdürlükleri nezdinde ciddi iş yükü ve iş yoğunluğu oluşturduğu, Çanakkale İl Göç İdaresi Müdürlüğünün il bazında uluslararası koruma başvurularına açık olması nedeniyle ciddi iş yükü ve yoğunluğunun bulunduğu,
Çanakkale İl Göç İdaresi Müdürlüğüne uluslararası koruma başvurusunda bulunmak amacıyla gelen yabancıların sayı olarak çok fazla olduğu ve bu durumun ciddi bir iş yükü oluşturduğuna ilişkin örnek olarak 31/01/2022 tarihinde İl Göç İdaresi binası önünde (uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen yabancıların oluşturduğu) aşırı yoğunluğun gösterilebileceği; bu aşırı yoğunluğun medya organlarının ve çevre sakinlerinin de dikkatini ve tepkisini çektiği, bu durumun haberlere dahi konu olduğu, İdare binası önünde uluslararası koruma başvurusu yapmak isteyen yabancıların oluşturduğu bu kalabalığın ve yoğunluğun sık sık tekrarlandığı;
Çanakkale İl Göç İdaresi Müdürlüğünde bahsedilen iş yükü ve iş yoğunluğu nedeniyle uluslararası koruma başvuru ve kayıt işlemlerinin randevu sistemiyle yürütüldüğü, uluslararası koruma başvurularına ilişkin kayıt işlemleri; dilekçe alınması, parmak izi alınması, GöçNet veri tabanına kayıt, yabancıya tebliğlerin yapılması, tahdit girişleri gibi çok sayıda işlemin tamamlanmasını gerektirdiğinden ve bir gün itibariyle kayıt alınabilecek makul sayının üzerinde, çok daha fazla başvuru olduğundan uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen yabancılara bir randevu tarihi verilerek bu tarihte İdaremize gelerek kayıt işlemlerinin tamamlanacağının bildirildiği, randevu tarihinde gelen yabancıların kayıt işlemlerinin tamamlandığı, yabancıların mülakata alındığı ve adlarına “Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik
Belgesi” düzenlendiği, dilekçeye konu Afganistan uyruklu açısından da, diğer uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen yabancılarda olduğu gibi, uygulamanın bu şekilde olduğu ve uluslararası koruma başvurusunda bulunmak istediğine ilişkin beyanı üzerine kendisine 16/06/2022 tarihine kayıt randevusu verildiği, randevu tarihinin sekiz ay sonraya verilmesinin Çanakkale ilindeki kayıt başvurusu yoğunluğunun bir sonucu olduğu,
Başvurucunun temel hak ve hizmetlerden yararlanma hakkından yoksun bırakılması iddiasına ilişkin olarak ise; 6458 sayılı Kanunun “Uluslararası koruma başvuru sahibi kimlik belgesi ” başlıklı 67 nci maddesi
“(1) Kayıt işlemleri tamamlanan başvuru sahibine ve varsa birlikte geldiği aile üyelerine, uluslararası koruma talebinde bulunduğunu belirten ve yabancı kimlik numarasını içeren Uluslararası Koruma Başvuru
Sahibi Kimlik Belgesi düzenlenir. Kimlik belgesinin geçerlilik süresi ile uzatılmasına ilişkin usul ve esaslar
Bakanlıkça düzenlenir.” şeklinde düzenlendiği, söz konusu madde uyarınca kayıt işlemleri tamamlanan başvuru sahiplerine kimlik belgesi verilebilecek olup kimlik belgesinin verilmesi ile birlikte uluslararası koruma başvuru sahiplerine tanınan hak ve hizmetlerden yararlanabilecekleri,
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Ancak, 6458 sayılı Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’in “Özel İhtiyaç Sahipleri” başlıklı 113 üncü maddesi ; “(1) Başvuru sahiplerinin; refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, beraberinde çocuğu olan yalnız anne ya da baba veya işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi psikolojik, bedensel ya da cinsel şiddete maruz kalmış kişi olup olmadığı öncelikle tespit edilir. (2) Uluslararası koruma işlemlerinin herhangi bir aşamasında özel ihtiyaç sahibi olduğu anlaşılanlara, tüm iş ve işlemlerinde öncelik tanınır, gerekli her türlü kolaylık gösterilir ve durumları kayıt altına alınır. (3) Uluslararası koruma kapsamında işlemleri yürütülenlerden işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi psikolojik, bedensel ya da cinsel şiddete maruz kalmış olduğu değerlendirilenlerin tedavileri için ilgili kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve uluslararası kuruluşlar ile işbirliği yapılabilir.” şeklinde düzenlendiği, bu hükme göre, uluslararası koruma başvuru sahiplerinden ancak özel ihtiyaç sahibi olduğu anlaşılan şahıslara öncelik tanınabildiği;
Yapılan incelemede şikayetçinin özel ihtiyaç sahibi olmadığının anlaşıldığı, kendisine verilen 16/06/2022 randevu tarihinde kayıt altına alınacağı ve kendisine “Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik
Belgesi” düzenlenebileceği ancak söz konusu yabancının, özel ihtiyaç sahibi olduğuna ilişkin iddiasının bulunması durumunda, buna ilişkin bilgi ve belgelerle birlikte İl Göç İdaresi Müdürlüğüne tekrar başvurması ve özel ihtiyaç sahibi olduğunun tespit edilmesi durumunda Uygulama Yönetmeliğinin 113 üncü maddesi gereği kendisine öncelik tanınacağı ve randevu tarihinin öne çekilebileceği, bunun dışında hakkaniyet ilkesi uyarınca öncelik verilmesi, randevu tarihinin öne çekilmesi ve diğer başvuru sahiplerinden önce kayıt altına alınmasının mümkün olmadığı,
Başvuru konusu talep hakkında yargı organlarında görülmekte olan veya karara bağlanmış olan bir davanın mevcut olmadığı” ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve
Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir.
Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir….” ,
5. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5.1. Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğinin “Karar verme süresi” başlıklı 36’ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırmasını şikâyet tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
6. Yabancıların Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla kabul edilen 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun;
6.1. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde, “Bu Kanunun uygulanmasında;
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
l) Özel ihtiyaç sahibi: Başvuru sahibi ile uluslararası koruma statüsü sahibi kişilerden; refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, beraberinde çocuğu olan yalnız anne ya da baba veya işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi psikolojik, bedensel ya da cinsel şiddete maruz kalmış kişiyi, p) Sözleşme: Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair 1967 Protokolüyle değişik 28/7/1951 tarihli Mültecilerin
Hukuki Durumuna Dair Sözleşmeyi, r) Uluslararası koruma: Mülteci, şartlı mülteci veya ikincil koruma statüsünü, ü) Yabancı: Türkiye Cumhuriyeti Devleti ile vatandaşlık bağı bulunmayan kişiyi, v) Yabancı kimlik numarası: 25/4/2006 tarihli ve 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu uyarınca yabancılara verilen kimlik numarasını….ifade eder.”
6.2. “Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış” başlıklı 5’inci maddesinde “(1) Türkiye’ye giriş ve
Türkiye’den çıkış, sınır kapılarından, geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgelerle yapılır.”
“Belge kontrolü” başlıklı 6’ncı maddesinde “(1) Yabancı, pasaport veya pasaport yerine geçen belge ya da belgelerini, Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkışlarda görevlilere göstermek zorundadır. (2) Sınır geçişlerine ilişkin belge kontrolleri, taşıtlarda seyir hâlinde de yerine getirilebilir. (3) Havalimanlarının transit alanlarını kullanan yabancılar, yetkili makamlarca kontrole tabi tutulabilirler. (4) Türkiye’ye girişlerde, yabancının 7 nci madde kapsamında olup olmadığı kontrol edilir. (5) Bu maddenin uygulanmasında, kapsamlı kontrole tabi tutulması gerekli görülenler en fazla dört saat bekletilebilir.
Yabancı, bu süre içerisinde her an ülkesine dönebileceği gibi dört saatlik süreyle sınırlı kalmaksızın ülkeye kabulle ilgili işlemlerin sonuçlanmasını da bekleyebilir. Kapsamlı kontrol işlemlerine dair usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.”
6.3. “Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyecek yabancılar” başlıklı 7’nci maddesinde “(1) Aşağıdaki yabancılar, kabul edilemeyen yolcu kapsamına alınır ve Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyerek geri çevrilir: a) Pasaportu, pasaport yerine geçen belgesi, vizesi veya ikamet ya da çalışma izni olmayanlar ile bu belgeleri veya izinleri hileli yollarla edindiği veya sahte olduğu anlaşılanlar b) Vize, vize muafiyeti veya ikamet izin süresinin bitiminden itibaren en az altmış gün süreli pasaport veya pasaport yerine geçen belgesi olmayanlar c) 15 inci maddenin ikinci fıkrası saklı kalmak kaydıyla, vize muafiyeti kapsamında olsalar dahi, 15 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan yabancılar (2) Bu maddeyle ilgili olarak yapılan işlemler, geri çevrilen yabancılara tebliğ edilir. Tebligatta, yabancıların karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabilecekleri ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır. (3) (Ek:6/12/20197196/70 md.) Bu madde kapsamındaki yabancılar, işlemleri sonuçlanıncaya kadar sınır kapılarında kendileri için belirlenen alanlarda bekletilir.”
6.4. “Uluslararası koruma başvurusuna ilişkin uygulama” başlıklı 8’inci maddesinde “(1) 5 inci, 6 ncı ve 7 nci maddelerde yer alan şartlar, uluslararası koruma başvurusu yapmayı engelleyici şekilde yorumlanamaz ve uygulanamaz.”
6.5. “Başvuru” başlıklı 65’inci maddesinde “(1) Uluslararası koruma başvuruları valiliklere bizzat yapılır. (2) Başvuruların ülke içinde veya sınır kapılarında kolluk birimlerine yapılması hâlinde, bu başvurular derhâl valiliğe bildirilir. Başvuruyla ilgili işlemler valilikçe yürütülür. (3) Her yabancı veya vatansız kişi kendi adına başvuru yapabilir. Başvuru sahibi, başvuruları aynı gerekçeye dayanan ve kendisiyle birlikte gelen aile üyeleri adına başvuru yapabilir. Bu durumda, ergin aile üyelerinin, kendi adlarına başvuruda bulunulmasına yönelik muvafakati alınır. (4) Makul bir süre içinde valiliklere kendiliğinden uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar hakkında; yasa dışı girişlerinin veya kalışlarının geçerli nedenlerini açıklamak kaydıyla, Türkiye’ye yasal giriş şartlarını ihlal etmek veya
Türkiye’de yasal şekilde bulunmamaktan dolayı cezai işlem yapılmaz. (5) Hürriyeti kısıtlanan kişilerin
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
uluslararası koruma başvuruları, valiliğe derhâl bildirilir. Başvuruların alınması ve değerlendirilmesi, diğer adli ve idari işlemlerin ya da tedbir ve yaptırımların uygulanmasını engellemez.”
6.6. “Kayıt ve kontrol” başlıklı 69’uncu maddesinde “(1) Uluslararası koruma başvuruları valiliklerce kaydedilir. (2) Başvuru sahibi kayıt esnasında kimlik bilgilerini doğru olarak bildirmek ve varsa kimliğini ispatlayacak belge ve seyahat dokümanlarını yetkili makamlara teslim etmekle yükümlüdür. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, başvuru sahibinin üzerinde ve eşyalarında kontrol yapılabilir. (3) Kayıt esnasında başvuru sahibinin kimliğine ilişkin belge olmaması hâlinde, kimlik tespitinde kişisel verilerinin karşılaştırılmasından ve yapılan araştırmalardan elde edilen bilgiler kullanılır.
Kimlik tespit araştırmaları sonucunda da kimliğine dair bilgi elde edilememesi hâlinde, başvuranın beyanı esas alınır. (4) Kayıt esnasında; başvuru sahibinin menşe veya ikamet ülkesini terk etme sebepleri, ülkesini terk ettikten sonra başından geçen ve başvuru yapmasına neden olan olaylar, Türkiye’ye giriş şekli, kullandığı yol güzergâhları ve vasıta bilgileri, daha önceden başka bir ülkede uluslararası korumaya başvurmuş veya korumadan yararlanmışsa, bu başvuru veya korumaya ilişkin bilgi ve belgeleri alınır. (5)
Mülakat zamanı ve yeri kayıt esnasında bildirilir. (6) Kamu sağlığını tehlikeye düşürebileceği değerlendirilen başvuru sahibi sağlık kontrolünden geçirilir.”
6.7. “Karar” başlıklı 78’inci maddesinde “(1) (Değişik:6/12/2019-7196/84 md.) Uluslararası koruma başvuruları, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde Genel Müdürlükçe sonuçlandırılır. Kararın bu süre içerisinde verilememesi hâlinde başvuru sahibi bilgilendirilir. Genel Müdürlük bu yetkilerini valiliklere devredebilir.”
7. 17/03/2016 tarih ve 29656 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren yabancıların
Türkiye’ye girişleri, Türkiye’de kalışları ve Türkiye’den çıkışları ile Türkiye’den koruma talep eden yabancılara sağlanacak korumanın kapsamına ve uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla yürürlüğe konulan Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin
Yönetmeliğin;
7.1. “Genel ilkeler” başlıklı 65’inci maddesinde “(1) Her yabancı veya vatansız kişi kendi adına uluslararası koruma başvurusu yapabilir. Uluslararası koruma başvuruları, 68 inci madde saklı kalmak kaydıyla şahsın yasal temsilcisi veya avukatı aracılığıyla yapılamaz. (2) Uluslararası koruma başvuruları, valiliklere bizzat yapılır. Ancak refakatsiz çocuklar ile diğer başvuru sahiplerinin başvurularını bizzat yapamadığı durumlarda, başvuruları ilgili birimler tarafından bulundukları yerlerde de alınabilir. (3)
Başvuru sırasında, başvuru sahibinden kendisini ifade edebileceği bir dilde uluslararası koruma başvurusuna ilişkin beyanı alınır. Bu beyan, ülkeye geliş nedenleri ve özel ihtiyaç durumu gibi hususları da içerir. Beyanının Türkçe tercümesinin yabancı tarafından sunulamadığı durumlarda idare, sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği dâhil kamu kurum ve kuruluşları ile uluslararası kuruluşların imkânlarından da yararlanabilir. (4) Makul bir süre içinde valiliklere kendiliğinden uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar hakkında; yasa dışı giriş veya kalışlarının nedenlerini açıklamak kaydıyla, Türkiye’ye yasal giriş şartlarını ihlal etmek veya Türkiye’de yasal olarak bulunmamaktan dolayı cezai işlem uygulanmaz.
Ancak valilikler tarafından yapılan değerlendirmede yasa dışı giriş veya kalışlarını geçerli nedenlere dayandıramayanlara cezai işlem uygulanır. (5) Makul sürede başvuru yapılıp yapılmadığı ile yasa dışı giriş veya kalışla ilgili beyan edilen nedenler, her başvuru sahibi için bulunduğu koşullar ve Türkiye’ye geliş nedenleri dikkate alınarak ayrı ayrı değerlendirilir. (6) Başvuru sahibi hakkındaki bilgi ve belgelerin, gizliliğe riayet edilerek ilgilinin kişisel dosyasında muhafaza edilmek üzere kopyaları alınır ve asılları başvuru sahibine teslim edilir.
(7) Uluslararası koruma kapsamında işlem görenler, haklarında verilecek son karara kadar Türkiye’de kalışlarına izin verilir. (8) Uluslararası koruma başvuru ve statü sahipleri hakkında karar verilirken kişinin
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
uluslararası korumaya ilişkin beyan ettiği hususların yanı sıra, ilgili kamu kurum ve kuruluşları, uluslararası kuruluşlar ve diğer kaynaklardan edinilen bilgiler de dikkate alınır. (9) Kamu sağlığını tehlikeye düşürebileceği değerlendirilen başvuru sahipleri hakkında valilikler tarafından gerekli tedbirler alınır. (10)
Uluslararası koruma kapsamında işlem görenlerin başvuru öncesi ve sonrasında haklarında yapılan adli ve idari işlemlere ilişkin tüm bilgi ve belgeler ilgili kurumlardan talep edilir.”
7.2. “Başvurunun alınması ve mülakatın bildirimine ilişkin ortak hususlar” başlıklı 66 maddesinde
“(1) Başvuru sırasında, uluslararası koruma başvurusuna ilişkin bilgiler il müdürlüğü tarafından alınır. (2)
Başvuruda Türkiye’deki hak ve yükümlülükler ile belirlenebiliyorsa mülakat zamanı ve yeri tebliğ edilir.
Belirlenememesi halinde mülakat zamanı ve yeri başvuru sahibine daha sonra da bildirilebilir. (3) Uydu iller dışında yapılan başvurularda, Genel Müdürlük veya yetki verilmesi halinde il müdürlüğü tarafından verilecek karara kadar, başvuru sahibinin ikametinin uygun görüleceği il konusunda ilgilinin müracaat ilinde belirli bir adreste bulunmasına izin verilir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından gerçekleştirilen inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan Ret Kararı Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. 1 numaralı paragrafta kısa açıklamasına yer verildiği üzere Afganistan İslam Cumhuriyeti uyruklu başvuran tarafından; Türkiye’ye sığındığı belirtilerek yaptığı uluslararası koruma başvurusunda tarafına 8 ay sonrasına kayıt randevusu verildiği ifade edilerek, “başvuru kayıt belgesi” verilmesi için gerekli işlemlerin makul sürede yapılması talep edilmektedir.
10. Göç İdaresi Başkanlığı tarafından, özellikle Afganistan uyruklu başvuruculara ilişkin ciddi bir başvuru yoğunluğunun bulunduğu, İl Göç İdaresi binası önünde var olan kuyrukların ve aşırı yoğunluğun haberlere dahi konu olduğu, bu durumun ise Türkiye’de bulunan yabancı sayısı nedeniyle toplumda ciddi bir tepkiye sebebiyet verdiği, randevulu sisteme geçildiği, başvuru sayısının fazlalığının aynı gün işlem yapılmasına imkan vermediğini, randevu tarihlerinin ise başvurulardaki yoğunluğa göre belirlendiği, uluslararası koruma başvurularına ilişkin kayıt işlemlerinin dilekçe alınması, parmak izi alınması, GöçNet veri tabanına kayıt, yabancıya tebliğlerin yapılması, tahdit girişleri gibi çok sayıda işlemin tamamlanmasını gerektirdiğinden ve bir gün itibariyle kayıt alınabilecek makul sayının üzerinde, çok daha fazla başvuru olduğundan uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen yabancılara bir randevu tarihi verilerek bu tarihte İl Müdürlüğüne gelerek kayıt işlemlerinin tamamlanacağının bildirildiği, randevu tarihinde gelen yabancıların kayıt işlemlerinin tamamlandığı, yabancıların mülakata alındığı ve adlarına “Uluslararası
Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi” düzenlendiği, mevzuat gereği özel ihtiyaç sahibi kategorisine giren sığınmacıların başvurularının değerlendirilmesinde öncelik sahibi olduklarını, başvuranın ise özel ihtiyaç sahibi olmaması nedeniyle kendisine öncelik verilmediği, başvuranın özel ihtiyaç sahibi olduğuna ilişkin iddiasının bulunması durumunda, buna ilişkin bilgi ve belgelerle birlikte İl Göç İdaresi Müdürlüğüne tekrar başvurması ve özel ihtiyaç sahibi olduğunun tespit edilmesi durumunda kendisine öncelik tanınacağı ve randevu tarihinin öne çekilebileceği, bunun dışında hakkaniyet ilkesi uyarınca öncelik verilmesi, randevu tarihinin öne çekilmesi ve diğer başvuru sahiplerinden önce kayıt altına alınmasının mümkün olmadığı belirtilmektedir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
11. Göç, bireysel yahut kitlesel olarak insanların doğdukları, yaşadıkları, toplumsal ilişkilerle kök saldıkları coğrafyaları terk ederek yaşamaya elverişli başka coğrafyalara hareket etmeleri olup her zaman iradi ve planlı olmamakta, son yıllarda Dünya genelinde yaşanan olumsuz gelişmeler nedeniyle genellikle zorunlu olarak gündeme gelmektedir. Söz konusu zorunluluk, gerek kaynak, gerekse de hedef ülkelerde sosyolojik ve hukuki pek çok sorunu da beraberinde getirmektedir.
12. Günümüzde Uluslararası Göç Örgütü (IOM) verilerine göre dünyadaki göçmenlerin toplam sayısı 281 1 milyonu aşmış olup; dünyadaki her otuz kişiden biri göçmendir. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) verilerine göre de dünyada en az 82,4 milyon insanın şiddet ve zulüm sebebiyle evlerini terk etmek zorunda kaldığı, bir başka deyişle dünyadaki her 95 kişiden 1’inin çatışma veya zulüm sonucu evini terk ettiği; %42’sinin ise 18 yaşın altındaki zorla yerinden edilmiş kız ve erkek çocuklardan oluştuğu 2 anlaşılmaktadır. Ancak bu göçmen nüfusu dünyanın her yerinde eşit ve adil bir şekilde olarak ağırlanmamaktadır. Uluslararası raporlar, her 10 mülteciden yaklaşık dokuzuna ev sahipliği yapan 3 ülkelerin gelişmekte olan bölgelerdeki ülkeler olduğunu tespit etmektedir.
13. Türkiye ise, 3,7 milyonunu Geçici Koruma Statüsü (GKS) kapsamındaki Suriyelilerin, 330 binini ise diğer milliyetlerden uluslararası koruma altındaki kişilerin oluşturduğu 4 milyonun üzerinde 4 sığınmacıyla dünyada en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülke konumundadır. Uluslararası koruma başvuruları incelendiğinde ise 2015 yılından 2021 yılı sonuna kadar 474.358 uluslararası 5 koruma başvurusunda bulunulduğu görülmektedir. Afganistan’da siyasi rejimin değişmesi ile artan göç hareketleri ile sayı çok fazla artmıştır. Üstelik Türkiye’nin içinde bulunduğu bazı ülkeler şiddet ve zulümden kaçan milyonlarca sığınmacıya kucak açarken, bazıları sığınmacıları misafir etmekten kaçınmakta, bazı ülkeler ise yaşam hakkının sona ermesi ile sonuçlanacak kadar ağır geri itme uygulamaları 6 gibi alınan sert önlemlerle sığınmacıların ülkelerine gelişlerini engellemektedir.
14. İkinci Dünya Savaşı’nın ardından yaşanan göç krizine karşı bir önlem olarak tesis edilen uluslararası mülteci koruma rejimi, bir uluslararası iş birliği ihtiyacını öngörmüş ve 1951 yılında Mültecilerin Hukuki
Durumuna Dair Sözleşme’de uluslararası külfet ve sorumluluk paylaşımı ilkesine açıkça yer verilmiştir.
1
Uluslararası Göç Örgütü’nün (IOM) resmi internet sayfası için bkz. https://www.iom.int; Erişim
Tarihi:07/02/2022.
2
BMMYK resmi verileri için bkz. https://www.unhcr.org/data.html; ayrıca bkz. https://www.unhcr.org/tr/29009unhcrworld-leaders-must-act-to-reverse-the-trend-of-soaring-displacement.html; Erişim Tarihi:07/02/2022.
3
BMMYK raporu için bkz. https://www.unhcr.org/global-compact-refugees-indicator-report/; Erişim Tarihi:07/02/2022. Ayrıca
BM Mülteciler Yüksek Komiseri Filippo Grandi’nin “Türkiye, yalnızca milyonlarca mülteciyi korumaya devam etmesiyle değil, aynı zamanda onlara ev sahipliği yapma biçiminde de lider olmasıyla dünyaya bir örnek teşkil ediyor. Devlet ve Türk halkı, mültecileri kamu hizmetlerine dahil ederek potansiyellerini gerçekleştirmeleri için onlara önemli fırsatlar sunuyor.” şeklindeki açıklaması için bkz. https://www.unhcr.org/tr/30529-un-high-commissioner-for-refugees-praises-the-republic-of-turkey-foritscontinued-commitment-to-provide-protection-to-all-those-in-need html; Erişim Tarihi:07/02/2022.
4
Geçici koruma altındaki Suriyeliler ve Afgan, İranlı, Iraklı ve diğer milliyetlerden uluslararası koruma başvuru ve statü sahiplerini kapsamaktadır. BMMYK resmi verileri için bkz. https://data2.unhcr.org/en/documents/details/90063; Erişim
Tarihi:07/02/2022.
5
Göç İdaresi Başkanlığı verileri için bkz. https://www.goc.gov.tr/uluslararasi-koruma-istatistikler; Erişim
Tarihi:07/04/2022.
6
Bkz. BMMYK’nın bazı devletlerin yeni gelenlere ev sahipliği yapma konusunda orantısız bir sorumluluk taşıdığını kabul ettiğini belirttiği, diğer Avrupa Devletlerini ve AB’yi orantısız sorumluluk taşıyan devletleri destekleyerek dayanışma göstermeye çağırdığı açıklaması için https://www.unhcr.org/tr/27157-unhcr-siginmanin-avrupa-sinirlarinda-saldirialtindaoldugu-konusunda-uyariyor-ve-siginmacilara-ve-multecilere-yonelik-geri-itme-ve-siddete-son-verilmesicagrisindabulunuyor.html; Erişim Tarihi:07/02/2022.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Sözleşmenin başlangıç bölümünde, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin “insanların haklardan ve özgürlüklerden fark gözetmeksizin faydalanacakları” ilkesine atıf yapılarak uluslararası iş birliğine vurgu yapılmıştır. Sözleşme’nin başlangıç bölümüne göre sığınma hakkını tanımak bazı ülkelere önemli bir yük getirecektir ve mülteci meselesine kalıcı çözüm üretilebilmesi ancak uluslararası iş birliğinin sağlanması ile mümkün olacaktır. Ayrıca başlangıç metninde Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek
Komiserliği’nin, mültecilerin korumasına ilişkin uluslararası sözleşmelerin uygulanmasına nezaret etmekle görevli olduğu ve kalıcı çözümlerin, ancak devletler ile Yüksek Komiserlik arasındaki iş birliğine ve sorumluluk paylaşımına bağlı olduğu vurgulanmıştır.
15. Mültecilerin korunmasına yönelik oluşturulan sistemin ülkeler ve kuruluşlar arasında uluslararası bir dayanışma olmaksızın işlemesi mümkün değildir. Bu dayanışma fiili olarak, göçe neden olan etkenlerle mücadele edilmesi, yüksek sayıda göçmene ev sahipliği yapan ülkeler üzerindeki baskının azaltılması ve göçmen nüfusunun getirdiği fiziki yükün daha adil bir biçimde paylaşılması ile gerçekleşebilir. Günümüzde halen dünyadaki tüm mültecilerin ülkeler arasında adaletsiz dağılımı, uluslararası korumanın gerçekleşmesinin önündeki en büyük engellerden biridir. Zira küresel göç yönetim krizi ve kitlesel insan hareketliliklerinin getirdiği yük birkaç ülkenin üzerine yüklenemeyecek kadar ciddi etkiler doğurmaktadır.
16. Başvuru konusu somut uyuşmazlık, Afganistan İslam Cumhuriyeti uyruklu şikayetçinin 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 65’inci maddesi kapsamında yaptığı uluslararası koruma başvurusunun kabul ve kayıt sürecinin uzunluğundan kaynaklanmaktadır.
17. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun “Başvuru” başlıklı 65’inci maddesinde uluslararası koruma başvurularının valiliklere bizzat yapılacağı, makul bir süre içinde valiliklere kendiliğinden uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar hakkında; yasa dışı girişlerinin veya kalışlarının geçerli nedenlerini açıklamak kaydıyla, Türkiye’ye yasal giriş şartlarını ihlal etmek veya
Türkiye’de yasal şekilde bulunmamaktan dolayı cezai işlem yapılmayacağı, “Kayıt ve kontrol” başlıklı 69’uncu maddesinde uluslararası koruma başvurularının valiliklerce kaydedileceği, mülakat zamanının ve yerinin kayıt esnasında bildirileceği, “Karar” başlıklı 78’inci maddesinde uluslararası koruma başvurularının, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılacağı,
18. Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin “Genel ilkeler” başlıklı 65’inci maddesinde uluslararası koruma kapsamında işlem görenlerin, haklarında verilecek son karara kadar Türkiye’de kalışlarına izin verileceği, “Başvurunun alınması ve mülakatın bildirimine ilişkin ortak hususlar” başlıklı 66’ncı maddesinde başvuruda belirlenebiliyorsa mülakat zamanı ve yerinin tebliğ edileceği, belirlenememesi halinde mülakat zamanı ve yerinin başvuru sahibine daha sonra da bildirilebileceği, “Özel İhtiyaç Sahipleri” başlıklı 113’üncü maddesinde başvuru sahiplerinin; refakatsiz çocuk, engelli, yaşlı, hamile, beraberinde çocuğu olan yalnız anne ya da baba veya işkence, cinsel saldırı ya da diğer ciddi psikolojik, bedensel ya da cinsel şiddete maruz kalmış kişi olup olmadığının öncelikle tespit edileceği, uluslararası koruma işlemlerinin herhangi bir aşamasında özel ihtiyaç sahibi olduğu anlaşılanlara, tüm iş ve işlemlerinde öncelik tanınacağı, gerekli her türlü kolaylığın gösterileceği ve durumlarının kayıt altına alınacağı belirtilmiştir.
19. Yukarıda yer verilen hükümlere göre uluslararası koruma başvurularının valiliklerce kaydedileceği, mülakat zamanının ve yerinin kayıt esnasında bildirileceği, başvurularının, kayıt tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırılacağı, uluslararası koruma başvuru sahiplerinden ancak özel ihtiyaç sahibi olduğu anlaşılan şahıslara öncelik tanınabileceği hükme bağlanmıştır. İlgi hükümlerden ilgili mevzuatta
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
kayıt için herhangi bir süre öngörülmediği anlaşılmakla birlikte, ileriye dönük randevu tarihi verilmesinin makul gerekçelere dayanması gerektiği kuşkusuzdur.
19.1. İdarece geç randevu verilme gerekçesi, müdürlüğün önünde çok uzun kuyrukların oluştuğu, bu durumun basına yansıyarak toplumda tepkinin oluşmasına yol açtığı, başvuru sayısının fazlalığının aynı gün işlem yapılmasına imkan vermediğini, randevu tarihlerinin ise başvurulardaki yoğunluğa göre belirlendiği, uluslararası koruma başvurularına ilişkin kayıt işlemlerinin dilekçe alınması, parmak izi alınması, GöçNet veri tabanına kayıt, yabancıya tebliğlerin yapılması, tahdit girişleri gibi çok sayıda işlemin tamamlanmasını gerektirdiğinden ve bir gün itibariyle kayıt alınabilecek makul sayının üzerinde, çok daha fazla başvuru olduğundan uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen yabancılara bir randevu tarihi verilerek bu tarihte İl Müdürlüğüne gelerek kayıt işlemlerinin tamamlanacağının bildirildiği, randevu tarihinde gelen yabancıların kayıt işlemlerinin tamamlandığı, yabancıların mülakata alındığı ve adlarına “Uluslararası Koruma Başvuru Sahibi Kimlik Belgesi” düzenlendiği, mevzuat gereği özel ihtiyaç sahibi kategorisine giren sığınmacıların başvurularının değerlendirilmesinde öncelik sahibi olduklarını şeklinde açıklanmaktadır.
20. Ülkemizdeki sığınmacı sayısının kitlesel göç hareketleri ile öngörülemez bir şekilde artmış olması, ilgili idarelerin iş yüklerini artırmakta, yükümlülüklerin yerine getirilmesi hususunda sürekli bir şekilde yeni tedbirler almalarını gerekli kılmaktadır. Başvurunun değerlendirilmesi kapsamında, ülkemizde ikamet eden ve sayıları milyonları bulan yabancılarla ilgili gerçekleştirilen işlemler bakımından idari kapasitenin üzerinde oluşan olağanüstü iş yükü durumu ile sığınma başvurusu işlemlerinin yürütülebilmesi için gerekli olan personel ve süre ihtiyacının dikkate alınması gerekmektedir.
21. Yapılan değerlendirme neticesinde, geçici koruma statüsüne sahip 3,7 milyon Suriyeli dışında,
330 binini ise diğer milliyetlerden uluslararası koruma altındaki kişilerin oluşturduğu Türkiye’de,
özellikle de 15 Ağustos 2021 itibarıyla tüm Afganistan’ı yeniden ele geçirilmesi ile gerçekleşen rejim değişikliğinin ülkedeki göçleri etkilediği, Afganistan uyruklu başvurucunun, zaten diğer ülkeler ile kıyaslandığında çok fazla olan Uluslararası Koruma başvuru yoğunluğun dönemsel olarak da aşırı derecede fazlalaştığı bir dönem içinde 13 Ekim 2021 tarihinde yaptığı müracaatı neticesi verilen randevu süresinin uzunluğuna ilişkin talepte bulunduğu dikkate alındığında, kişilerin il müdürlüğü önünde sıraya girip aynı gün kayıt olmasına fiilen imkan olmaması ve yürütülen çok sayıda farklı işlem türünden kaynaklanan yoğunluğun ve dönemsel artışın anlaşılabilir olduğu, uluslararası koruma başvurularına ilişkin kayıt işlemlerinin; dilekçe alınması, parmak izi alınması, GöçNet veri tabanına kayıt, yabancıya tebliğlerin yapılması, tahdit girişleri gibi çok sayıda işlemin tamamlanmasını gerektirdiğinden ve bir gün itibariyle kayıt alınabilecek makul sayının çok daha üzerinde başvuru alındığından uluslararası koruma başvurusunda bulunmak isteyen özel ihtiyaç sahibi olmayan yabancılara iş yükü durumuna göre ileriye dönük randevu tarihi verilmesinin olağanüstü başvuru sayısının getirdiği zorunlu nedenlerden kaynaklanan gerekçelere dayandığı, randevu tarihinin öne çekilmesi ve diğer başvuru sahiplerinden önce kayıt altına alınmasının ise, daha önce başvuran kişilerin süresini uzatacağından başvurunun reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idareden istenilen bilgi ve belgelerin makul sürede karar verme ve kararların gerekçeli olması ilkelerine uygun şekilde Kurumumuza gönderildiği tespit edilmiştir.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
23. Bununla birlikte, Çanakkale İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından kayıt randevusu için uluslararası koruma başvurusundan sonrasına verilen randevu tarihi dikkate alınarak, idarenin daha yakın süreli randevu vermesi için gerekli çalışmalar yapılmak suretiyle, mevcut sürenin imkanlar dahilinde kısaltılması için değerlendirme yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup ilgili idarenin işlem ya da eylemine karşı Çanakkale İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın, BAŞVURAN VEKİLİNE, GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA ve ÇANAKKALE VALİLİĞİ
İL GÖÇ İDARESİ MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr