|
ÖZET: Bu karar, başvuranın bursunun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminin hukuka uygunluğunu sorgulamaktadır. Başvuran, üniversite değişikliğini zamanında bildirmediği gerekçesiyle bursunun krediye çevrildiğini belirtirken, idare bu durumu belge ve durum değişikliği olarak değerlendirmiştir. Ancak, başvuranın imzaladığı Burs-Kredi taahhütnamesinin yükümlülükleri, yalnızca Öğrenim Kredisi yönetmeliğine dayanmaktadır. Başvuranın burs aldığı süre boyunca geçiş bildirimini yapmadığına dair yeterli belge bulunmamakta, bu durumun yalnızca ödemelerin yapıldığı kurumla ilgili olduğu vurgulanmaktadır.
Değerlendirme sonucunda, başvuranın talebinin reddedilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı tespit edilmiştir. İdarenin, başvuranın durumunu göz önünde bulundurarak daha ölçülü bir yaklaşım sergilemesi gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, öğrencilere yönelik yükümlülüklerin net bir şekilde belirlenmesi ve yönetmeliklerin güncellenmesi önerilmektedir. Böylece benzer mağduriyetlerin önlenmesi amaçlanmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/67845-S.20.73817
BAŞVURU NO : 2020/2957
KARAR TARİHİ : 11/08/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işlemine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/02/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran burs almakta iken Süleyman Şah Üniversitesinden İstanbul Üniversitesine 25
Eylül 2014 tarihinde geçiş yaptığını, bu durumu 13 Ekim 2014 tarihinde bildirdiğini, telefon aracılığı ile bursunun devam edeceğinin teyit edildiğini, yapılan ödemelerin bankaya burs alarak bildirildiğini, 7 Ekim 2019 tarihinde öğrenim kredisinin ödenmediği gerekçesi ile icra takibi başlatıldığını öğrendiğini, CİMER aracılığı ile yaptığı başvuruya “2016 yılında yaptığımız inceleme sonucunda 2014 yılında gerçekleşen üniversite değişikliğinizi bir aydan geç bize bildirdiğiniz tespit edildi. Bu yüzden 2014 yılından itibaren aldığınız bursları krediye çevirdik. Borcunuzu ödemediğiniz için bir süre sonra borcunuz vergi dairesine devredildi.” şeklinde cevap verildiğini, 2016 yılında yapılan bu işlemin tarafına bildirilmediğini, geçiş bildirimini de zamanında yaptığını belirterek kredi borcunun iptalini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı ve
01.07.2020 tarihli yazısında, “… a-Şikâyetçinin idaremize ulaşan başvurularına istinaden
tarafına verilen cevabi yazılarımız ektedir. b-Süleyman Şah Üniversitesi İşletme Yönetim
Bilimleri Fakültesi öğrencisi olarak 2011-2012 öğretim yılında burs/kredi başvurusunda bulunan ‘a burs/kredi ödenmesine esas olan Taahhüt Senedi ektedir. c-Genel
Müdürlüğümüzden B numara ile tarafına 06.01.2012 – 06.09.2014 tarihleri arasında ₺9.180,00.- burs ödemesi yapıldığı, 06.10.2014 – 06.06.2016 tarihleri arasında yapılan ₺7.260,00- ödemelerin ise adına borç kaydedilerek öğrenim kredisine dönüştürüldüğü kayıtlarımızın incelenmesinden anlaşılmıştır. Genel Müdürlüğümüze vermiş olduğu, Burs – Kredi Taahhüt Senedinin ilgili maddesi gereğince; öğrenim durumundaki her türlü değişikliği (öğretim kurumundan ayrılma, çıkarılma, izin alma, kayıt dondurma, erken mezuniyet vb.)
değişikliği izleyen otuz gün içerisinde Kuruma yazılı olarak bildireceğini, bildirmediği takdirde her türlü sorumluluğun tarafına ait olacağını, taahhüt etmiş bulunmaktadır. Deski öğretim kurumundan (Süleyman Şah Üniversitesi) ayrıldığını süresi içerisinde bildirmediğinden, Genel Müdürlüğümüzden numara ile almış olduğu bursu, yeni öğretim kurumuna (İstanbul Üniversitesi) kayıt yaptırdığı tarihi (25.09.2014) izleyen aydan itibaren (yatay geçiş Ek Madde-1 olması sebebiyle) öğrenim kredisine dönüştürülmüş olup, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresince tarafına burs/kredi ödemesi yapılması sebebiyle kredi naklinin yeni öğretim kurumuna (İstanbul Sabahattin Zaim
Üniversitesi) yapılabilmesi mümkün olmamaktadır. e- Bu durum, 06.10.2016 tarihli dilekçesine cevaben 06.12.2016 tarih ve sayılı yazımız ile tarafına bildirilmiştir. F-Genel Müdürlüğümüzden öğrenim kredisi alan öğrencilerin borcu, öğrenim kredilerinin verildiği tarihten öğrenim süresinin bitimine kadar geçen sürede veya herhangi bir sebeple kredisinin kesildiği tarihe kadar öğrenim kredisi olarak verilen miktarlara, Türkiye
İstatistik Kurumunun Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksindeki artışlar uygulanarak hesaplanacak miktarın ilave edilmesi suretiyle tespit edilir. Kayıtlarımızın incelenmesi sonucunda; Genel
Müdürlüğümüzce ’a (06.10.2014 – 06.06.2016 tarihleri arasında) ₺7.260,00.öğrenim kredisi ödenmiş ve bu ödemelere ₺277,15- Yurtiçi ÜFE ilave edilerek öğrenim kredisi toplam borcu ₺7.537,15- olarak tespit edildiği ve borcunu Temmuz – 2018 ayı itibarıyla aylık olarak (20x₺358,00.-+1x₺377,15.-taksitle) ödemesi gerekirken, Müdürlüğümüze hiç ödemede bulunmadığı anlaşılmıştır. G-Genel Müdürlüğümüze olan öğrenim kredisi borcuna ait taksitleri vadesi içerisinde ödemediğinden, borcunun tamamı ivedilik kazanarak, 6183 sayılı
Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun kapsamına girmiş ve tahsili için Gelir
İdaresi Başkanlığının, Uygulama ve Veri Yönetimi Daire Başkanlığına 31.12.2018 tarihi itibarıyla bildirildiği tespit edilmiştir. h-İdaremize burs/kredi başvurusu yapanlar yükseköğrenime başlayan öğrencilerdir. Taahhütname (Burs-Kredi Taahhüt Senedi) üzerinde burs/kredi alacak öğrencilerin tabii oldukları mükellefiyetler belirtilmektedir. Mükellefiyetleri okuduğunu ve kabul ettiğini attığı imza ile onaylayan öğrencilere burs/kredi ödenebilir.
Burs/kredi alan tüm öğrenciler kendilerine yapılan tüm ödemeleri e-devlet üzerinden görebilmekte ve burs ya da kredi aldıklarını bu şekilde bilebilmektedirler. İ-Genel
Müdürlüğümüz tarafından yapılan iş ve işlemler ilgili mevzuatlar dâhilinde gerçekleştirilmekte olup, mevzuat haricinde işlem yapılabilmesi mümkün değildir. j-Şikâyet konusuna ilişkin yargı organlarında görülen bir dava ve verilmiş bir karar bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının 2 inci maddesinde Türkiye
Cumhuriyetinin sosyal bir hukuk devleti olduğu, 5 inci maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinden birisinin kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak olduğu, ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü’ başlıklı 11 inci maddesinde Anayasa hükümlerinin idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallar olduğu, ‘Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması’ başlıklı
13 üncü maddesinde temel hak ve hürriyetlerin, özlerine dokunulmaksızın yalnızca
Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 neci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
5. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”,
6. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi Yönetmeliğinin ‘Taahhütname
İsteme’ başlıklı 15 inci maddesinde, “Burs almaya hak kazanan öğrenci, metni ve alınma usulü
Genel Müdürlükçe hazırlanan taahhütnameyi Kuruma vermekle yükümlüdür. Öğrencinin tabi olacağı mükellefiyetler, öğrenciden alınacak taahhütnamede ayrıca belirtilir.”, Belge ve
Durum Araştırması başlıklı 18 inci maddesinde, “Kurum gerekli gördüğü takdirde burs alan öğrencilerin belge veya durumlarını araştırabilir. Araştırma sonucunda öğrencinin belgelerinde veya durumunda gerçeğe aykırı bir hususun tespit edilmesi halinde bursu kesilir.
Ödenen bursların tamamı öğrenim kredisi borcuna dönüştürülerek, 18/1/1997 tarihli ve 22881 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi
Yönetmeliğinde belirlenen esaslara göre tahsil edilir.”, “Öğretim Kurumunu Değiştirme
Halinde Burs Verilmesi ve Süresi” başlıklı 21 inci maddesinde, “ Öğretim kurumundan ayrılıp başka bir öğretim kurumuna kaydolan öğrencilerin, önceki öğretim kurumunda başarılı olmaları kaydı ile burslarının ödenmesine devam olunur. Ancak, öğretim kurumunu değiştiren öğrencinin önceki aldığı burs süresi ile yeni öğretim kurumunda verilecek burs süresi toplamı, yeni öğretim kurumunun normal öğrenim süresinden fazla olamaz.”, Bursun Tahsili başlıklı
31 inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin 18 inci maddesi uyarınca tespit edilen öğrencilerin
bursu kesilir. Ödenen burs miktarı yasal faizi ile birlikte Kurumca geri alınır. Öğrenciye burs verilmekte iken, bursun kesilmesini gerektirecek bir durum ortaya çıktığında, bursun kesilmesini gerektiren durumun gerçekleştiği tarih itibarıyla bursu kesilir. Bu tarihten sonra ödenen burs miktarları öğrenim kredisi borcuna dönüştürülerek, Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliği hükümlerine göre tahsil edilir.”
7. Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin Beyana
Güven başlıklı 14 üncü maddesinde, “Öğrencinin beyanına güven esastır. Kurumca, beyanlara ilişkin belgelerin doğruluk bakımından araştırılması, kredi verilmesi işlemlerinin yürütülmesini durdurmaz. Öğrenci/borçlu, beyan ettiği durumlarda sonradan meydana gelen değişiklikleri, değişikliği izleyen otuz gün içinde Kuruma yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminin geri alınarak öğrenim kredisi borcunun iptal edilmesi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Başvuran almakta olduğu bursun üniversite değişikliğini bildirmemesi gerekçesiyle öğrenim kredisine çevrilmesine itiraz etmektedir.
10. İlgili idare, belge ve durum değişikliğinin zamanında bildirilmediği gerekçesiyle bursun öğrenim kredisine çevrildiğini belirtmektedir.
11. Başvuranın imzaladığı Burs-Kredi taahhütnamesinin burs, öğrenim ve katkı kredisi ile ilgili ortak açıklamalar bölümünün 15 inci maddesiyle öğrenim durumu ile ilgili her türlü değişikliğin 30 gün içerisinde bildirme yükümlülüğü getirilmektedir. Ancak bu yükümlülüğün dayanağının Burs-Kredi yönetmeliği değil Öğrenim Kredisi yönetmeliği olduğu açıktır.
12. Başvuran burs almakta olduğu için Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Burs-Kredi
Yönetmeliği hükümlerine tabidir. Bu yönetmelikte bursun kesilme durumları, başarısızlık, öğretim kurumundan ayrılma, izin alma veya kayıt dondurma, öğretim kurumunun kapatılması, vazgeçme, kurum yurtlarından çıkarılma, kesin hükümle mahkûm olma, öğretim kurumlarınca disiplin cezası verilmesi olarak belirlenmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın burs almakta iken
Süleyman Şah Üniversitesinden İstanbul Üniversitesine 25 Eylül 2014 tarihinde geçiş yaptığı, başvuran tarafından bu durumun bildirildiğinin iddia edildiği, ilgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerde bu durumu destekleyici bir varaka bulunmadığı, 06.10.2014 – 06.06.2016 tarihleri arasında yapılan ₺7.260,00 ödemenin başvuran adına borç kaydedilerek öğrenim kredisine dönüştürüldüğü, başvuranın tabi olduğu Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu
Burs-Kredi Yönetmeliğinde bursun kesilmesi veya öğrenim kredisine çevrilmesi şartlarının ayrıntılı düzenlendiği, taahhütnamenin ortak 15 inci maddesinin Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurtlar Kurumu Öğrenim Kredisi Yönetmeliğinin 14 üncü maddesinde yer alan
“Öğrenci/borçlu, beyan ettiği durumlarda sonradan meydana gelen değişiklikleri, değişikliği izleyen otuz gün içinde Kuruma yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür.” şeklindeki açık düzenleme bulunması nedeniyle öğrenim kredisi alan kişilere yönelik olduğunun kabul edilmesi gerektiği, burs/kredi yönetmeliğinde bu yönde bir düzenleme bulunmadığı, tüm öğrencileri ilgilendiren yükümlülük olduğu kabul edilmesi durumunda taahhütnamenin yönetmelik hükümlerine aykırı duruma düşeceği, üniversite değişikliğinin bildirilmemesi durumunun sadece ödemelerin öğrenci ve nam ve hesabına ilişik bulunduğu öğretim kurumuna yapılmasından ötürü karışıklık yaşanmaması için önem arz ettiği, ancak günümüz bilgi işlem teknolojisi ve yöksis veri tabanına ulaşım kolaylığı göz önüne alındığında bu durumun anlık ve kolay bir şekilde teyidinin ve gereğinin yapılabileceği, bu nedenle sadece değişikliğin bildirilmemesi sebebiyle bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminde ölçülü hareket edilmediği ve kamu yararından uzaklaşıldığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmakla yükümlü idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
15. Bununla birlikte, öğrencilere öğrenim durumu ile ilgili her türlü değişikliğin otuz gün içerisinde bildirme yükümlülüğünün dayanağının Öğrenim Kredisi yönetmeliği olduğu, bu hükme burs-kredi taahhüt senedinde burs, öğrenim ve katkı kredisi ile ilgili ortak açıklamalar bölümünde ayrıca yer verilerek hem burs hem öğrenim kredisi alan öğrencileri kapsayacak şekilde uygulama alanının genişletildiği, sözleşmeden doğan borç ilişkisinin öncelikle mevcut kanun ve yönetmelik hükümlerine uygun olması gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde benzer mağduriyetleri önlemek amacıyla “Öğrenci/borçlu, beyan ettiği durumlarda sonradan meydana gelen değişiklikleri, değişikliği izleyen otuz gün içinde Kuruma yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür.” hükmü ile benzer bir düzenlemeye Burs/Kredi yönetmeliğinde de yer verilmesi veya taahhüt senedi hükümlerinin üst mevzuata uygun bir biçimde burs ve öğrenim kredisi alan öğrenciler için ayrı ayrı düzenlenmesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın almakta olduğu bursun öğrenim kredisine çevrilmesi işleminin geri alınarak öğrenim kredisi borcunun iptal edilmesi hususunda GENÇLİK VE SPOR
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine
tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi