|
ÖZET: Denizli Büyükşehir Belediyesi tarafından hazırlanan “Ulaşım Ana Planı” çerçevesinde, otobüs hatlarının yeniden düzenlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu rapor, yeni otobüs hatlarının toplu taşıma kullanımını artıracağını ve daha önce ulaşım hizmeti olmayan bölgelere erişim sağlayarak, genel yolcu sayısında bir artış yaşanacağını belirtmektedir. Ayrıca, bu artışın toplu taşıma gelirlerini yükselteceği ve diğer ulaşım modlarıyla birlikte şehir içi trafik sorunlarını azaltacağı ifade edilmektedir.
Mevcut otobüs hatlarının güncellenmesi, yoğun saatlerde yolcu verilerine göre daha verimli taşıma sağlamak amacıyla gereklidir. 36 numaralı hattın yerine 300 numaralı hattın hizmet vermesiyle, üniversite kampüsüne ulaşımda yeni düzenlemeler yapılmaktadır. Bu bağlamda, vatandaşlardan gelen talepler ve bölgedeki nüfus artışı dikkate alınarak, otobüs hatlarının revize edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Denizli’nin imar ve topoğrafik yapısı, ulaşım kapasitesini etkileyen önemli faktörler arasında yer almaktadır. Büyükşehir Belediyesi, trafik akışını iyileştirmek amacıyla çeşitli düzenlemeler yapmaktadır. Bu kapsamda, yeni otobüs hatları ve mevcut hatların güncellenmesi, şehir içi ulaşımın sürdürülebilirliğini sağlamak adına kritik öneme sahiptir. |
2.2) Bu bağlamda ‘‘ Ulaşım Ana Planı’’ verilerine göre hazırlanan Denizli Büyükşehir
Belediyesi Otobüs Hatlarının Modellenmesi ve Değerlendirilmesine İlişkin Rapor ile değerlendirildiği, söz konusu raporda da, ‘‘Denizli il merkezinde gerçekleştirilen yeni otobüs hatlarının düzenlenmesi çalışması ile; toplu taşıma yolculuklarının bütün ulaşım modları içerisindeki yolculuk payını artırıcı bir çalışma olacağı, yeni düzenlenen otobüs hatlarıyla beraber daha önceden toplu taşıma erişmeyen bölgelere toplu taşıma hizmeti sunulabileceği, dolayısıyla daha geniş bir alanda toplu taşımacılık yapılabileceği, yeni düzenlenen hatlar ile toplu taşıma yolculuklarının genelinde bir artış yaşanacağı, toplu taşıma yolculuklarının artması ile elde edilen gelirin artacağı, bu çalışma ile toplu taşıma kullanıcıların yanı sıra toplu taşıma kullanmayan yaya, özel otomobil ve servis gibi diğer ulaşım modlarına ilişkin yolculuklarının nispeten toplu taşımayı tercihi ile birlikte kent içi trafikte iyileşmeler yaşanacağı, trafik kaynaklı akaryakıt kullanımının ve dolayısıyla egzoz emisyonlarının azalacağının’’ tespit edildiği,
2.3) Açıklanan nedenlerle mevcut otobüs hatlarının güncellenmesi, ana güzergâhlar üzerinde
yoğun saatlerde yolculuk verilerine göre taşımanın verimli olarak yapılması için aynı güzergâhta ara hatlar oluşturulması 04/10/2019 tarih ve 2019/08/126 sayılı UKOME Kararı ile kabul edildiği, bahse konu 36 numaralı hattın yerine 300 numaralı hattın hizmet verdiği, anılan bölgeden geçerek üniversite kampüs alanının tamamına hizmet veren yeni bir hat düzenlenmesi çalışmaları Rektörlük koordinasyonunda devam ettiği, 36 numaralı hattın haftanın en yoğun günlerinden olması gereken Cuma gününe ait biniş verisinden de anlaşılacağı üzere tüm gün
256 yolcu taşıyan pasif bir hat olması, kamu zararının azaltılması ve devlet kaynaklarının daha
verimli kullanılabilmesi bakımından bölgeye hizmet etmesi için 300 numaralı yeni bir hattın planlandığı, ilgilinin ikametgâh adresi olan 6630 Sokakta hat revizyonundan kaynaklı düzenleme sonucu eski durak ile yeni durak arası mesafenin makul yürüme mesafesi içerisinde ve sadece 135 metre olduğu,
2.4) Vatandaşlardan gelen talepler, yeni yerleşim yerleri, gelişme alanları, arazi, topoğrafik
yapısı, nüfus ve araç artışı nedeniyle otobüs hatlarının revize edilmesi gerektiği, bu doğrultuda
İl Merkezinde toplu taşıma hizmeti için farklı ebat ve kapasitelerde 230 adet otobüs ile değişik hatlarda hizmet verdiği, diğer taraftan da 763 adet minibüsün özel işletmeciler tarafından kısmen değişiklikle beraber büyük oranda Denizli ilinin büyükşehir olmadan önceki güzergâhlarda çalışmaya devam ettiği, mevcut otobüs hatlarının sınırlı değişiklikler dışında bugüne kadar revize edilmediğinin görüldüğü, güzergâhların bulunduğu ilçelerin 2014 yılından sonraki nüfus artışının incelendiği,
2.5) Denizli ilinin mevcut imar ve topoğrafik altyapısı şehrin merkezinde mevcut araç sayısı
veya yıllara sair katılacak yeni araç sayısı ile birlikte kapasitenin karşılanması noktasında sınırlayıcı olduğu, Büyükşehir Belediyesince imar ve topoğrafik imkânların el verdiği ölçüde trafiğin katlanılabilir olması amacıyla kavşak düzenlenmesi, üst geçit alt geçit, sinyalizasyon düzenlenmesi gibi birçok alanda çalışma yapıldığı, bu kapsamda otobüs hatları, mevcut hatlar, yeni çekim bölgeleri, bölgeler arası yolculuk verileri, yeni yerleşim yerleri, artan nüfus, arazinin topoğrafik yapısı, mevcut minibüs hatları, mevcut otobüs işletme verileri ve vatandaş taleplerine göre güncellendiği ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 13/10/1983 tarih ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun “İl ve İlçe Trafik
Komisyonları” başlıklı 12’inci maddesinde, ‘‘İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kuruluşu ile
görev ve yetkileri: …( b ) bendinde Görev ve Yetkiler:
1. İl sınırları içinde mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, 2. Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği
Yüksek Kurulunun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığına iletmek.
3. Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek,’’
6) 10/07/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun “Tanımlar” başlıklı
3’üncü maddesinin birinci fıkrasında, “Bu Kanunun uygulanmasında, (Değişik: 12/11/20126360/4 mad.) Büyükşehir belediyesi: Sınırları il mülki sınırı olan ve sınırları içerisindeki ilçe belediyeleri arasında koordinasyonu sağlayan; idarî ve malî özerkliğe sahip olarak kanunlarla verilen görev ve sorumlulukları yerine getiren, yetkileri kullanan; karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisini, ikinci fıkrasında, “ Büyükşehir belediyesinin organları: Büyükşehir belediye meclisi, büyükşehir belediye encümeni ve büyükşehir belediye başkanını…”; ifade eder.
6.1) “Ulaşım Hizmetleri” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında, “ (Değişik birinci
fıkra: 12/11/2012-6360/8 mad.) Büyükşehir içindeki kara, deniz, su, göl ve demiryolu üzerindeki her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesi amacıyla büyükşehir belediye başkanı ya da görevlendirdiği kişinin başkanlığında, yönetmelikle belirlenecek kamu kurum ve kuruluşları ile, Türkiye Şoförler ve Otomobilciler Federasyonunun görevlendireceği ilgili odanın temsilcisinin katılacağı Ulaşım Koordinasyon Merkezi kurulur.
İlçe belediye başkanları kendi belediyesini ilgilendiren konuların görüşülmesinde koordinasyon merkezlerine üye olarak katılırlar. Ulaşım Koordinasyon Merkezi toplantılarına ayrıca gündemdeki konularla ilgili üye olarak belirlenmeyen ulaşım sektörü ile ilgili kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarından ihtisas meslek odalarının temsilcileri de davet edilerek görüşleri alınır.”, ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’
7) 15/06/2006 tarihli ve 26199 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Büyükşehir Belediyeleri
Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliğinin ” Görev ve Yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde, “UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Bu amaçla; a) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almakla, b) Büyükşehir belediye ve mücavir alan sınırları içinde nazım plan çerçevesinde, arazi kullanım ve ulaşım planlama çalışmalarıyla büyükşehir ulaşım planını yapmak, yaptırmak, uygulamak ve uygulatmak için gereken karar ve tedbirleri almakla, c) Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, trafikle ilgili olarak ülkeyi ilgilendiren veya mevzuat değişikliği gerektiren hususları İçişleri (Ek ibare: RG-23/5/2019-30782) ve
Çevre ve Şehircilik Bakanlığına iletmekle, ç) Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin
vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare:
RG-25/4/2014-28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla, d) Karayolu taşımacılığına ait mevzuat hükümleri saklı kalmak üzere, trafik düzeni ve güvenliği yönünden belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları ile bu taşıtların teknik özelliklerini tespit etmek, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, bunlara izin ve çalışma ruhsatı vermekle, e) Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla,… görev ve yetkilidir.’’
8) Denizli Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı Ulaşım Koordinasyon Merkezi
Yönetmeliğinin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik; Denizli Büyükşehir
Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezinin kuruluşu ile görev, yetki ve sorumluluğunda bulunan iş ve işlemlerin düzenlenmesi ve yürütülmesine ilişkin esas ve usulleri kapsar.’’
8.1) “Bağlayıcılık” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Ulaşım Koordinasyon Merkezi tarafından
alınan ortak yatırım ve toplu taşımayla ilgili kararlar; Büyükşehir Belediyesi, büyükşehir dâhilindeki diğer belediyeler ve büyükşehir sınırları içindeki kamu kurum ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzel kişileri bağlar.’’
8.2) ” Görev ve Yetkileri ” başlıklı 8’inci maddesinde; “UKOME, büyükşehir içindeki kara,
hava, havaray ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir. Görev ve yetkileri aşağıda
sayılmıştır:
a) Belediye sınırları içerisinde, mevzuatla yetkili kılındığı durumlarda mahalli ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, b) Ulaşım ana planı yapmak, yaptırmak veya uygulanmasına yönelik kararlar almak, c) Kara, hava, havaray ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamak,…’’ düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin talebi, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat
hükümleri ve dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, şikâyet konusuna ilişkin Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Kurumumuza yapılan başvuruda şikâyetçi, 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere otobüs
güzergâhların değişmesinden sonra üniversite kampüs içerisinde dolaşan bir hattın olmadığını iddia ederek kampüs içerisine giren yeni bir hat tahsis edilmesini talep etmektedir.
11) Ülkemizde kentlerin gelişmesi ve yoğunlaşan nüfus dolayısıyla yolcu taleplerinin artması
durumu ile karşılaşılmaktadır. Aynı zamanda vatandaşlar için kent içi ulaşımın hızlı, konforlu, ucuz, kolay ve erişilebilir olması hususları da büyük önem taşımaktadır. Kent içi ulaşımda insanların daha kısa sürede, ekonomik ve güvenli bir şekilde seyahat etmesi, sürdürülebilirlik ilkelerine uygun, yolcularına karşı sorumlu ve çevreye duyarlı bir sistemin etkinleştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu kapsamda yürürlükte bulunan çeşitli kanun ve yönetmeliklerle yerel yönetimlere kent içi sürdürülebilir ve dengeli ulaşımın sağlanması ile ulaşımın sağlıklı bir şekilde işletilebilmesi için ulaşım hizmetlerinin sunulmasında önemli görev ve sorumluluklar yüklenmiştir.
12) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7’nci maddesinde Büyükşehir ve ilçe
belediyelerinin görev ve sorumluluklarının belirlendiği, söz konusu maddenin birinci fıkrasının (f) bendinde; “Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükümleri yer almaktadır.
13) Bununla birlikte 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunun 12’inci maddesine göre belediye
sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergâhlarını tespit etmek il ve ilçe trafik komisyonları tarafından yerine getirilmekteyken 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 9’uncu maddesi ikinci fıkrasında, “Bu Kanun ile büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini plânlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkiler ile büyükşehir sınırları dâhilinde il trafik komisyonunun yetkileri ulaşım koordinasyon merkezi tarafından kullanılır.”, üçüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi kararları, büyükşehir belediye başkanının onayı ile yürürlüğe girer.”, dördüncü fıkrasında, “Ulaşım koordinasyon merkezi tarafından toplu taşıma ile ilgili alınan kararlar, belediyeler ve bütün kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgililer için bağlayıcıdır.’’ hükümleri ile İl Trafik Komisyonunun yetkilerinin
UKOME tarafından kullanılması hüküm altına alınmış ve büyükşehir belediyesine verilen trafik hizmetlerini planlama, koordinasyon ve güzergâh belirlemesi ile taksi, dolmuş ve servis araçlarının durak ve araç park yerleri ile sayısının tespitine ilişkin yetkilerin de UKOME tarafından kullanılacağı belirtilmiştir.
14) Bu kapsamda Denizli Büyükşehir Belediyesi Ulaşım Dairesi Başkanlığı Ulaşım
Koordinasyon Merkezi’nin 04/10/2019 tarih ve saat 09.30’da Denetim ve Toplu Taşıma Şube
Müdürlüğü’nün yazısında belirtilen otobüs güzergâhlarının revize edilmesi teklifi ile toplandığı, 04/10/2019 tarih ve 2019/08/126 sayılı kararında özetle;
14.1) Toplu Taşıma Komisyonunun 03/10/2019 tarih ve 2019/28 sayılı Raporunda; Denizli
ilinin 12/11/2012 tarihinde 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyesi statüsü kazanmıştır.
2014 yılı Mart ayı mahalli idareler seçimlerinden sonra bu kararın uygulamaya geçirilmiştir.
Denizli ilinin ‘büyükşehir belediyesi’ olmasından sonra il sınırları içerisindeki ilçelerin büyükşehir belediyesine bağlı hale getirilmiş, şehir merkezinin ise Merkezefendi ve Pamukkale ilçelerinin kesişiminde oluşturulmuştur. İl sınırları dâhilinde birçok belde ve köy ise ‘mahalle’ statüsüne getirilmiş, bu dönüşümle il sınırları dâhilinde bulunan planlama, ulaşım, su, atık su, çevre gibi altyapı işleri ile mezarlıklar, itfaiye ve diğer sosyal konular büyükşehir belediyesinin sorumluluğu altında toplanmıştır. Bu nedenle Denizli Büyükşehir Belediyesi tarafından yukarıda bahsedilen ve diğer sorumluluk alanındaki konular için yeniden yapılanma sürecine girmiş ve hizmetlerin eşit, dengeli, zamanında ve ekonomik dağıtılması adına çalışmalar yapıldığı anlaşılmıştır.
14.2) 5393 sayılı Belediye Kanunun 14’üncü maddesinde, ‘‘…Belediyenin görev, sorumluluk
ve yetki alanı belediye sınırlarını kapsar…’’ hükmü, 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (p)
bendinde, ‘‘Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü bulunmaktadır.
14.2.1) 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunun 5’inci maddesinde, ‘‘ (Değişik:
12/11/2012-6360/6 mad.)Büyükşehir belediyelerinin sınırları, il mülki sınırlarıdır. İlçe belediyelerinin sınırları, bu ilçelerin mülki sınırlarıdır.’’ hükmü, aynı kanunun Büyükşehir ve
İlçe Belediyelerinin görev ve sorumlulukları başlığı altında yer alan 7’nci maddesi (f )
bendinde, ‘‘Büyükşehir ulaşım ana plânını yapmak veya yaptırmak ve uygulamak; ulaşım ve toplu taşıma hizmetlerini plânlamak ve koordinasyonu sağlamak; kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.’’ hükmü ile Büyükşehir Belediyesinin yetki alanında olduğu belirtilmiştir.
14.2.2) Büyükşehir Belediyeleri Koordinasyon Merkezleri Yönetmeliği’nin üçüncü kısım
18’inci maddesi birinci fıkrasında, ‘‘UKOME, büyükşehir içindeki kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde her türlü taşımacılık hizmetlerinin koordinasyon içinde yürütülmesini sağlamak üzere; ulaşım, trafik ve toplu taşıma konularında üst düzeyde yönlendirici karar alma, uygulama, uygulatma ve ilgili mevzuattaki usulüne göre gereken tesisleri kurma, kurdurma ve işletme hak ve yetkilerine haizdir.’’ (ç) bendinde, ‘‘Kara, deniz, göl, nehir, kanal ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; otobüs, taksi, dolmuş ve servis durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek, gerçek ve tüzel kişiler ile resmi ve özel kurum ve kuruluşlara ait otopark olmaya müsait boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine veya üçüncü şahıslara işletilmesi için izin vermek, izin verilen otoparklar ile karayolu üzerindeki diğer park yerlerinde (Değişik ibare: RG-25/4/2014-
28982) engelliler için işaretlerle belirlenmiş bölümler ayrılmasını sağlamakla,’’(e) bendinde,
‘‘Büyükşehir belediyesinin sınırları içinde, ulaşım, toplu taşıma ve trafik mevzuatının büyükşehir belediyesine verdiği yetki doğrultusunda uygulamaya yönelik yönlendirici karar almak ve görüş oluşturmakla, görev ve yetkilidir.’’ denilmektedir.
14.3) Denetim ve Toplu Taşıma Şube Müdürlüğü’nün yazısında vatandaşlardan gelen talepler,
yeni yerleşim yerleri, gelişme alanları, arazi topoğrafik yapısı, nüfus ve araç artışı nedeniyle otobüs güzergâhlarının revize edilmesi talep edilmiştir.
14.4) İl Merkezinde toplu taşıma hizmeti için değişik ebat ve kapasitelerde 230 adet otobüs ile
değişik hatlarda hizmet verirken, diğer taraftan da 763 adet minibüsün özel işletmeciler tarafından kısmen değişiklikle beraber büyük oranda Denizli ilinin büyükşehir olmadan önceki güzergâhlarının çalıştırılmaktadır. Mevcut otobüs hatlarının sınırlı değişiklikler dışında bu güne kadar revize edilmediği görülmüştür. Güzergâhların bulunduğu ilçelerin 2014 yılından sonraki nüfus artışı incelenmiştir. Veriler TÜİK nüfus veri tabanından alınmıştır. 2014 ile 2019 yılları arasında Merkezefendi ilçesindeki nüfus artışının 30.271 kişi olduğu, Pamukkale ilçesindeki nüfus artışının 23.923 kişi olduğu tespit edilmiştir. Denizli ilinde kayıtlı özel otomobil sayısı 2014 yılında 155 bin iken, 2018 yılında 195 bin olarak gerçekleşerek, 4 yıl içinde %25 oranında artış gözlemlenmiştir. Denizli il merkezi ve çevresinde %35 ile yaya yolculukları ilk sırada yer almakta, bunu %29 ile özel otomobil, %20 ile toplu taşıma ve %16 ile servis yolculukları takip etmektedir.
14.5) Denizli ili merkezi alanı itibariyle yoğun bir ulaşım alanına sahiptir. Özellikle eski
merkezi alan içerisinde karma ve talebi yüksek olan fonksiyonların bulunması ulaşım talebini artırmaktadır. Talebin katlanılabilir ve sürdürülebilir şekilde karşılanması merkezi alan içerisindeki ulaşım alışkanlıklarının değişmesi ile mümkün olabilecektir. Bu yüzden merkezi alana erişim için toplu taşıma sisteminin teşvik edilmesi ve kullanıcıların toplu taşıma kullanım alışkanlıkları edinmesi en önemli stratejilerden biri olmalıdır. Denizli ilinin mevcut imar ve topoğrafik altyapısı şehrin merkezinde mevcut araç sayısı veya yıllara sair katılacak yeni araç sayısı ile birlikte kapasitenin karşılanması noktasında sınırlayıcı olmaktadır. Büyükşehir
Belediye Başkanlığı tarafından imar ve topoğrafik imkânların el verdiği ölçüde trafiğin katlanılabilir olması amacıyla kavşak düzenlemesi, üst geçit alt geçit, sinyalizasyon düzenlemesi gibi birçok alanda çalışma yapılmıştır. Nüfus ve araç sayısındaki artış trendi değerlendirildiğinde şehir içi trafiğin sürdürülebilir ve katlanılabilir olması, karbon salınımın azalması, çevreye olumsuz etkilerin azaltılması açısından vatandaşların toplu taşımaya yönlendirilmesi ve özendirilmesi büyük önem arz etmektedir.
14.6) Bu kapsamda otobüs hatları, mevcut hatlar, yeni çekim bölgeleri, bölgeler arası yolculuk
verileri, yeni yerleşim yerleri, artan nüfus, arazinin topoğrafik yapısı, mevcut minibüs hatları, mevcut otobüs işletme verileri ve vatandaş talepleri verileri güncellenmiştir. Açıklanan nedenlerle mevcut otobüs hatlarının güncellenmesi, ana güzergâhlar üzerinde yoğun saatlerde yolculuk verilerine göre taşımanın efektif olarak yapılması için aynı güzergâhta ara hatlar oluşturulması komisyonca tespit edilmiş ve UKOME’ nin onayına sunulmuştur. 03/10/2019 tarih ve 2019/28 sayılı rapor komisyon üyeleri tarafından 04/10/2019 tarih ve 2019/08/126 karar sayısı ile kabul edilmiştir.
15) Somut olayda ise, şikâyetçi daha önce evinin önünden 36 numaralı otobüs ile
üniversitedeki fakültesine gidebildiğini, ancak otobüs hatlarının düzenlenmesi sonrasında evinin bulunduğu yerden üniversiteye giden bir taşıtın bulunmadığını, 300 numaralı hattın kampüs içerisine girmediğini, soğuk ve yağışlı havalarda bu durumun sorun teşkil ettiğini iddia ederek Kurumumuza başvuruda bulunduğu tespit edilmiştir.
16) ‘‘Üniversitelerin kuruldukları bölgelerde; ekonomik yapıya, sosyal ve fiziksel altyapıya,
kent ve yaşam kalitesine, eğitim seviyesinin artmasına katkıları göz önüne alınarak, üniversite kampüslerinin fiziki yapılarıyla kent imajını iyi şekilde yansıtan alanlar olmalıdır. Bunu gerçekleştirmek içinse üniversitelerin etkin şekilde yönetimi, kullanımı, geliştirilmesi ve kampüslerde yer alan birimler arası koordinasyonun her anlamda sağlanması gerekmektedir.
Bu koordinasyonun önemli parametrelerinden birisi kampüs içi ulaşımdır. Kampüs içi ulaşımın nasıl sağlanacağı konusunda seçim yapılırken pek çok kriter etkili olmaktadır. Çok sayıda kriterin mevcut oluşu, kampüs içi ulaşımın seçimini çok kriterli karar verme (ÇKKV) problemi haline dönüştürür. Ulaşımda bir diğer önemli husus ise hızdır. Her ulaşım sisteminin kullandığı teknolojiye göre bir hız limiti bulunmaktadır. Hızı etkiyen en önemli faktör ise güzergâhtır.
Güzergâhtaki trafik sıkışıklığı, trafik ışıkları ve durak sayısı hızın etkilenmesinin sebeplerindendir. Servis sıklığı (sefer sayısı) ise bir diğer önemli faktördür. Sıklık bir saatte başlangıç noktasından hareket eden ve duraktan geçen araç sayısıdır. Bu faktör planlama sürecinde bir duraktan kaç araç geçmesinin belirtilmesi ile ilgilidir. Planlama sürecinde yoğun saatler tespit edilip sefer sıklığı ona göre belirlenmelidir (Sutcliffe, 2012:130). ”.(Metin
KILIÇ& Rukiye TEKİN, “Kampüs İçi Ulaşımda Analitik Hiyerarşi Prosesi Yöntemiyle
Alternatiflerin Seçimi: Karabük Üniversitesi Örneği”, Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal
Bilimler Araştırmaları Dergisi, C.11,S.1,s.229-231,2016, dergipark.org.tr/dowload/articlefile/803138)
17) İdarenin cevabi yazısında, 36 numaralı hattın yerine 300 numaralı hattın hizmet verdiği,
anılan bölgeden geçerek üniversite kampüs alanının tamamına hizmet veren yeni bir hat düzenlenmesi çalışmaları Rektörlük koordinasyonunda devam ettiği, 36 numaralı hattın haftanın en yoğun günlerinden olması gereken Cuma gününe ait biniş verisinden de anlaşılacağı üzere tüm gün 256 yolcu taşıyan pasif bir hat olması, kamu zararının azaltılması ve devlet kaynaklarının daha verimli kullanılabilmesi bakımından bölgeye hizmet etmesi için 300 numaralı yeni bir hattın planlandığı, ilgilinin ikametgâh adresi olan 6630 Sokakta hat revizyonundan kaynaklı düzenleme sonucu eski durak ile yeni durak arası mesafenin makul yürüme mesafesi içerisinde ve sadece 135 metre olduğu bildirilmiştir. Bu kapsamda, Denizli
Büyükşehir Belediyesi ve Üniversite yetkilileri ile yapılan görüşmede, 7 hattın üniversite kampüs alanında dolaştığı, 300 numaralı hattın son durağının üniversite olmadığı, bu yüzden kampüs içerisine girmeyip üniversite durağında durduğu, ayrıca minibüslerin de kampüs içerisine girmediği, Rektörlüğün kampüs içerisinde araç yoğunluğu olduğu gerekçesiyle bütün hatların kampüs içerisine girmesini istemediği, ayrıca kampüs içinde tam tur atan ringlerin bulunduğu, bütün otobüs hatlarının kampüs içerisine girmesinin hem yaya hem araç hem de yaşam alanı için tehdit oluşturacağı bilgisi verilmiştir.
18) ‘Belediyelerin işlemlerini yerine getirirken takdir yetkilerini kullanabileceği alanları
olduğu gibi kanunda açıkça belirtilen durumlarda Kanunun öngördüğü kuralı uygulamak zorunda olduğu durumlar da bulunmaktadır. ‘‘İdarenin takdir yetkisi; İdarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olmasıdır. Toplum hayatının zorunlulukları idareye takdir yetkisi tanımasını kaçınılmaz hatta zorunlu kılmaktadır. Ortak ve medeni ihtiyaçların günden güne artması ve devletin görevleri ile ilgili anlayışın değişmesi sonucu idarenin yerine getirmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin alanı sürekli genişlemekte ve pek çok bakımlardan teknik ve uzmanlığı gerektirir bir hal almaktadır. İdarenin takdir yetkisi tanıması hem kaçınılmaz hem gerekli ve hem de makul bir husustur. Öncelikle belirtmek gerekir ki idarenin takdir yetkisi yürütme ve idare fonksiyonunun mahiyetinden kaynaklanmaktadır. Bir kere devlet hayatının pratik zorunlulukları böyle bir sonuca varmayı gerekli kılmaktadır. Özellikle karmaşıklaşmış, uzmanlaşmış ve çok geniş alanlara yayılmış olan modern devlet anlayışı içerisinde idarenin bütün işlem ve eylemlerinin yasama organı tarafından önceden düzenlenmesi gerektiğini savunmaya imkân yoktur. Bu yüzden de idarenin takdir yetkisine sahip olması zorunlu hale gelmektedir.’ (Yrd. Doç. Dr. Halil KALABALIK, “İdare Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.1,S.2,s.205-206,1997)
19) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, Büyükşehir içindeki toplu taşıma
araçlarının güzergâh belirleme yetkisinin UKOME’ de bulunduğu, söz konusu güzergâh değişikliği için ayrıntılı bir rapor düzenlenerek (yolcu miktarı, yoğunluk, vatandaş talepleri, vb.) inceleme yapıldığı ilgi hattaki otobüsün son durağı üniversite olmadığı için kampüs içine girmediği zira Rektörlük yetkililerinin kampüs içi güvenlik gerekçesiyle ildeki bütün otobüs hatlarının kampüs alanına girmesini istemediği, ayrıca hali hazırda 7 adet hattın kampüs içerisini dolaştığı ve kampüs içi ring otobüslerinin hizmet verdiği, ayrıca Denizli
Büyükşehir Belediyesi tarafından öğrenci kartı, öğrenci abonman kartı ve 1 saat içerisinde ücretsiz aktarma yapılması imkânlarının sunulmuş olduğu, başvuranın adresi ile üniversite kampüsü arasındaki mesafe dikkate alındığında, başvuranın kullandığı hat kampüs içerisine girmese bile aktarma yapmak suretiyle ücretsiz olarak kampüs içerisine giren hatları kullanabileceği ifade edildiğinden otobüs hattının güzergâhının idarenin takdir yetkisi içinde bulunduğu ancak Rektörlük koordinasyonundaki çalışmaların talepler doğrultusunda hızlandırılması gerektiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda söz konusu güzergâh değişikliği ile ilgili İdare tarafından gerçekleştirilen işlem hususunda hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Denizli İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve DENİZLİ BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi