|
ÖZET: Bu Danıştay kararı, üniversiteye kayıt için gerekli sağlık kurulu raporunun alınması sırasında talep edilen 200 TL ücretin iadesine ilişkin bir uyuşmazlığı ele almaktadır. Başvuran, torununun üniversiteye kaydı için gerekli raporu almak amacıyla sağlık kuruluşuna başvurduğunda ücret talep edildiğini, ancak daha sonra bu ücretin iade edilmesi gerektiğini iddia etmiştir. İlgili idareler, başvuranın torununun o tarihte öğrenci olmadığını belirterek iade talebini reddetmiştir.
Kararda, sağlık kurulu raporu için alınan ücretin iadesinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Usul ve Esasları gereğince, üniversiteye ön kayıt veya kayıt yaptırmayan kişilerin öğrenci olarak kabul edilmeyeceği belirtilmiştir. Ayrıca, E-Devlet üzerinden alınan belgelerin geçerliliği ve öğrencilik durumunun belirlenmesi konusundaki düzenlemeler de değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi hukuka aykırı bulunmamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6581-S.20.10463
BAŞVURU NO : 2019/18888
KARAR TARİHİ : 27/04/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Üniversiteye öğrenci kaydı için gerekli olarak sağlık kurulu raporundan alınan paranın iadesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 30/10/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 02/09/2019 tarihli başvurusunda özetle; velisi bulunduğu
’un Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesini 2019 yılı ÖSYM sınavı sonucunda kazandığını, internetten ön kayıt için Fakültenin sitesine girdiğinde
“Fakültemize kayıt hakkı kazanan adayların kesin kayıtları 19-23 Ağustos 2019 tarihlerinde
Hemşirelik Fakültesi Dekanlık Binasında şahsen veya noter ile atanan kanuni temsilciler tarafından yapılacaktır. E-devlet üzerinden kayıt yapılmayacaktır.” ifadesinin yazdığını gördüğünü, bunun üzerine kayıt için istenen belgeler arasında yer alan sağlık kurulu raporunu almak amacıyla Antalya için gösterilen kurum olan Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesine 15/08/2019 tarihinde müracaat ettiğini, bu raporu almak için aynı durumda olan birçok çocuğun orada bulunduğunu, hiç birine açıklama yapılmadan 200 TL ücret istenildiğini, yoksa raporu veremeyecekleri söylendiğini, raporu 19/08/2019 tarihinde verdiklerini, raporu kayıt için götürdüğünde kendilerinden rapor için para alınmaması gerektiğini öğrendiğini, bunun üzerine 21/08/2019 tarihinde Antalya
Eğitim ve Araştırma Hastanesine müracaat ettiğini, 29/08/2019 tarihinde telefonla aranıp paranın ödeneceğinin söylendiğini, bu nedenle tarafından banka hesap numarası istenip çağrıldığını, fakat gittiklerinde evrak eksik siz o tarihte öğrenci değilmişsiniz ön kayıt yaptırmadıkları ve öğrenci görünmedikleri için paranın veremeyeceğinin söylendiğini belirterek; torununun öğrenci kaydı için gerekli olarak sağlık kurulu raporundan alınan paranın iadesini talep etmiştir.
2. Kurumumuzca şikayet başvurusu ile ilgili olarak Gönderme Kararı verilmiş olup, ilgili idarelerce başvurana 200 TL’nin iadesinin mümkün olmadığının bildirilmesi üzerine başvuran tarafından tarihinde tekrar başvuru yapıldığı görülmüştür.
II. İDARENİN ŞİKÂYETE İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Şikayet konusuyla ilgili olarak Antalya Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 03/09/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile Sağlık Bakanlığının Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 11/10/2019 tarih ve sayılı yazısında özetle; Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Usul ve Esaslarının 11’inci Sağlık Raporlarının Fiyatlandırılması başlıklı maddesinin (i) fıkrasında yer alan düzenlemeye yer verilerek, üniversitelere ön kayıt veya kayıt yaptırmayan kişilerin öğrenci olarak kabul edilemeyeceğinden bahisle talebin reddedildiği anlaşılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde, “Türkiye Cumhuriyeti, … sosyal bir hukuk Devletidir.”; “Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları” başlıklı 65 inci maddesinde (Değişik: 3/10/2001-4709/22 md.), “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında, “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” , 6. 08/01/2002 tarih ve 4736 sayılı Kamu Kurum ve Kuruluşlarının Ürettikleri Mal ve
Hizmet Tarifeleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un birinci maddesi; “Madde 1 – Genel bütçeye dahil daireler ile katma bütçeli idareler, bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar, kanunla kurulan fonlar, kefalet sandıkları, sosyal güvenlik kuruluşları, genel ve katma bütçelerin transfer tertiplerinden yardım alan kuruluşlar, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıkları ile müesseseleri, il özel idareleri ve belediyeler ile bunların kurdukları birlik, müessese ve işletmeler, özel bütçeli kuruluşlar, özelleştirme işlemleri tamamlanıncaya kadar, 24.11.1994 tarihli ve 4046 sayılı Kanuna tâbi kuruluşlar ve özel hukuk hükümlerine tâbi, kamunun çoğunluk hissesine sahip olduğu kuruluşlar, kamu banka ve kuruluşları ile bunlara bağlı iş yerleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticarî indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanmaz.
… Bakanlar Kurulu birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkilidir…” 7. 08/02/2002 tarih ve 24665 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 28/01/2002 tarihli ve 2002/3654 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesi’nin Eki Karar’ın 1 inci maddesi; “Gaziler, şehit ve gazi, dul ve yetimleri, özürlüler, öğrenciler ve 2022 sayılı 65 Yaşını
Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında
Kanun kapsamındaki kişiler 8/1/2002 tarihli ve 4736 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin birinci fıkrası hükmünden muaftır.” 8. Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesi Usul ve Esaslarının 11’inci Sağlık Raporlarının
Fiyatlandırılması başlıklı maddesinin (i) fıkrasında yer alan; “i) 08.02.2002 tarihli ve 24665 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan 28.01.2002 tarihli ve 2002/3654 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı gereğince; Gaziler, şehit ve gazi dul ve yetimleri, engelliler, öğrenciler ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk
Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamındaki kişilerden sağlık kurulu rapor bedeli alınmayacağı kararlaştırıldığından, bu kişilerden ücret talep edilmeyecektir.
Ancak bu hizmetler ilgili nazım hesaplarda takip edilmek üzere muhasebeleştirilecektir.
i. 1- Öğrencilerin öğrenci belgesini ibraz etmesi koşuluyla yurda kayıt, yurt dışı eğitimi, staj gibi eğitim için talep edilen raporlarından ücret talep edilmezken ehliyet, silah ruhsatı, seyahat amaçlı raporlar gibi özel amaçlı raporlar için ücret talep edilecektir.
Öğrencilerin E-Devlet kapısını kullanarak aldıkları belgeler sağlık hizmet sunucularında kimlik tespiti ve sağlık raporlarında öğrencilik işlemlerine esas işlemlerde kabul edilecektir. Bu sebeple yapılan ön kayıt neticesinde E-Devlet üzerinden alınan öğrenci belgelerinin ibrazı halinde okula kayıt, yurda kayıt için talep edilen raporlarından ücret talep edilmeyecektir.
3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunun 3’üncü maddesinde, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve
Kurumları işyeri olarak değil bir eğitim-öğretim kurumu olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle bu kurumlara öğrenci kayıtlarında gerekli olan raporlardan öğrenci belgesi veya ön kayıt neticesinde E-Devlet üzerinden alınan öğrenci belgelerinin ibrazı koşuluyla ücret tahsil edilmeyecektir.
Belgeler e-Devlet kapısı internet sitesi üzerinde bulunan belge doğrulama sekmesinden, belge sahibinin T.C. kimlik numarası ve belge üzerindeki barkod numarası girilerek sağlık hizmet sunucusunca kayıt esnasında doğrulanacaktır.”
Hükümleri amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm bilgi ve belgeler birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuranın velisi olduğu torunu . . .’ un Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik
Fakültesini kazandığı, üniversitenin internet sitesinden ön kayıt ve E-Devlet üzerinden kayıt açılmadığı, kesin kayıtların şahsen veya noter ile atanan kanuni temsilciler tarafından
Hemşirelik Fakültesi Dekanlık Binasında yapılacağının duyurulduğu, kayıt için gerekli belgeler arasında yer alan sağlık kurulu raporunu almak için gittikleri Sağlık Bilimleri
Üniversitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesinden sağlık kurulu raporu için 200 TL ücret alındığı, alınan ücretin iadesi için adı geçen Hastaneye başvurduklarında üniversiteye ön kayıt veya kayıt yaptırmayan kişilerin öğrenci olarak kabul edilemeyeceğinden bahisle ücretin iade edilmediği, üniversiteye öğrenci kaydı için gerekli olarak sağlık kurulu raporundan alınan paranın iadesi için Kurumumuza başvuru yapıldığı görülmüştür.
11. Öğrencilerin sağlık kurulu raporu ücretlerinden muafiyetleri ile ilgili olarak: 4736 sayılı
Kanunun 1’inci maddesinin birinci fıkrasında, bu Kanun’da sayılan kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilen mal ve hizmet bedellerinde işletmecilik gereği yapılması gereken ticari indirimler hariç herhangi bir kişi veya kuruma ücretsiz veya indirimli tarife uygulanamayacağı hükme bağlanmış ve maddenin ikinci fıkrasında ise Bakanlar Kurulunun birinci fıkra hükmünden muaf tutulacak kişi veya kurumları tespit etmeye yetkili olduğu düzenlenmiş olup, 2002/3654 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararnamesinin Eki Karar ile öğrenciler muaf tutulmuştur.
12. Sağlık Bakanlığınca yayımlanan Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinde: öğrencilerin öğrenci belgesini ibraz etmesi koşuluyla yurda kayıt, yurt dışı eğitimi, staj gibi eğitim için talep ettikleri raporlardan ücret talep edilmeyeceği; ehliyet, silah ruhsatı, seyahat amaçlı raporlar gibi özel amaçlı raporlar için ise ücret talep edileceği; ayrıca öğrencilerin
E-Devlet kapısını kullanarak aldıkları belgelerin sağlık hizmet sunucularında kimlik tespiti ve sağlık raporlarında öğrencilik işlemlerine esas işlemlerde kabul edileceği; bu sebeple yapılan ön kayıt neticesinde E-Devlet üzerinden alınan öğrenci belgelerinin ibrazı halinde okula kayıt, yurda kayıt için talep edilen raporlarından ücret talep edilmeyeceği düzenlenmiştir.
13. Konuyla ilgili olarak Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından 04/11/2019 tarih ve S.17960 sayılı yazımız ile herhangi bir eğitim kurumunda “ön kayıt” uygulaması olup olmadığı, böyle bir uygulama var ise E-Devlet üzerinden erişim sağlanıp sağlanmadığı ve ön kayıt yaptıran kişinin öğrenci sayılıp sayılamayacağı hususlarında görüş istenmiş olup, bu tarihe kadar herhangi yazı tarafımıza ulaşmamıştır.
14. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının yayımladığı Üniversite E-Kayıt Kullanım
Kılavuzunda, Yükseköğretim Kurulunca (YÖK) veya Ölçme, Seçme ve Yerleştirme
Merkezince (ÖSYM) yapılan yerleştirmeler sonucunda herhangi bir programa yerleştirilen adayların elektronik olarak kaydını yapabilecekleri, barkotlu Elektronik Kayıt Belgesini alabilecekleri, elektronik kayıt işlemini tamamlayan adayların ayrıca üniversitelerine giderek kayıt yaptırmalarına gerek olmadığı belirtilmiştir (https://static.turkiye.gov.tr/themes/ankara/assets/manuals/YOK-Kayit.pdf).
15. Dolaysıyla, E-Devlet üzerinden üniversiteye kayıt yapıldığında bu işlemin bir ön kayıt işlemi olmadığı, kesin kayıt işlemi olduğu, E-Devlet üzerinden alınan barkotlu elektronik kayıt belgesinin resmi bir öğrenci belgesi olduğu, bu nedenle Sağlık Bakanlığınca yayımlanan Kamu Sağlık Hizmetleri Fiyat Tarifesinde öğrencilerin öğrenci belgesi ibraz etmesi koşuluyla hangi durumlarda sağlık kurulu raporlarından ücret alınmayacağına ilişkin kriterler belirlenirken E-Devlet üzerinden temin edilen öğrenci belgelerinin ibrazı durumunda ücret talep edilmeyeceğine dair düzenlenmede yer alan “ön kayıt” ibaresinin yanlış anlaşılmaya sebebiyet verdiği değerlendirilmiştir.
16. Sonuç olarak; başvuranın, velisi olduğu torunu . . .’ un üniversiteye kaydı için gerekli olan sağlık kurulu raporundan Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesince alınan 200 TL’nin iadesi talebinin, . . .’un sağlık kurulu raporunun düzenlendiği tarihte henüz öğrenci olmaması nedeniyle reddedilmesinde hukuka aykırılık olmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar.” hükmüne yer verilmiş olup, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının konuyla ilgili görüş talebimize cevap vermemesinin nezaket ilkesine uygun olmadığı değerlendirilmiş olup, bundan böyle ilgili idarelerden iyi yönetim ilkelerine uygun hareket etmesi beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca gerekçeli ret kararının başvurana tebliğinden itibaren varsa dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA, SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Ayrıca, 17’inci paragraftaki hususların değerlendirilmesi için MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA VE YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi