Üniversite kütüphanelerinde çay ve kahve tüketiminin yasaklanması, kullanıcıların sosyal ihtiyaçlarını nasıl etkiler? (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 6298-6298 |sayi|86171061-101.07.05-E.86171061-101.07.05-E.

BAŞVURU NO : 2017/14448 2017/ 14448

KARAR TARİHİ : 10/04/2018 |tarih|

RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

BAŞVURUYA KONU İDARE : Uludağ Üniversitesi Rektörlüğü

BAŞVURUNUN KONUSU : Üniversite kütüphanesi içerisinde çay içilebilecek alan oluşturulması talebi hakkındadır .

BAŞVURU TARİHİ : 21/11/2017 21.11.2017

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) Başvuran; Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri

Tezli Yüksek Lisan Programı öğrencisi olduğunu, Üniversite yönetiminin Görükle Kampüsünde bulunan Merkez Kütüphane Yönetiminin, tamamen genel gerekçelerle, kütüphane içinde, çay ve kahve tüketilmesini yasakladığını, Üniversite yönetimine konuyla ilgili başvurduğunu, ancak olumsuz cevap aldığını ifade etmiştir . Başvuran, mevcut kütüphane içerisinde okuma salonlarının bulunmadığı bölümde, küçük bir alanın çay ve kahve içilme alanı olarak belirlenmesi gerektiğini ve özellikle kış mevsiminde kütüphaneden yararlanan öğrencilerin mağdur edildiğini de belirterek, oluşan bu mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir .

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Başvuru ile ilgili olarak Uludağ Üniversitesi Rektörlüğünden 24/ 10/ 2018 tarihinde bilgi ve belge

talebinde bulunulmuş olup, idareden gelen 08/ 02/ 2018 tarihli yazı ve eklerinde özetle;

2.1) Başvurucu ’ün Sosyal Bilimler Enstitüsü Çalışma Ekonomisi ve Endüstri

İlişkileri Tezli Yüksek Lisans Programı öğrencisi olduğu, kütüphanenin otomasyon kayıtlarında ismine rastlanmadığı, kütüphanenin basılı kaynaklarından ödünç alma işlemi de yapmadığı,

1 / 52.2) Mevcut Üniversite Merkez Kütüphane binasının 4 kattan oluştuğu ve Kütüphane yönetiminin

kurulduğu günden bu tarafa kütüphane içine su hariç yiyecek ve içecekle girilmesinin engellendiği, Bu durumun gerekçeleri olarak;

– 2017 yılı içinde kütüphane ziyaretçi sayısının “ 930.434” kişi olduğu, Kütüphane içinde oturma kapasitesinin ise sadece “ 833” kişi olduğu, dolayısıyla kütüphanede yoğunluğun üst seviyede olduğu, – Çalışma salonlarında sessizliğin sağlanmasının öğrenciler için büyük önem arz ettiği, bu yüzden temizlik işlemlerinin sadece sabah saatlerinde yapılabildiği, bu saatler dışında öğrencileri rahatsız etmemek adına temizlik faaliyetinde bulunulmadığı, – Çalışma salonlarında bir şeylerin yenip içilmesi diğer öğrencilerin dikkatini dağıtacağı için yiyecek içeceğe izin verilmediği, – Basılı kaynakların kütüphane için çok değerli olduğu, bu tür kaynakların sıvı ile temasının kamu kaynaklarının israfına neden olacağı,

2.3) Kütüphane içerisinde öğrencilerin çay kahve vs. alabilecekleri alan bulunmadığı, fakat 2015

yılından itibaren öğrencilerin çay kahve vs. rahatlıkla ulaşabilmeleri için Kütüphane otoparkının bulunduğu bahçede otomatların hizmete sunulduğu, otomatların kapalı alanda bulunduğu ve kenarlarının da kapalı şekilde olduğu, ayrıca kütüphane binasına yakın kantinlerin de mevcut olduğu,

2.4) Kütüphanenin işleyişi ile ilgili Yönergenin de mevcut olduğu, Kütüphane ve Dokümantasyon

Daire Başkanlığı olarak önceliklerinin basılı ve elektronik kaynakların etkin ve verimli kullanılması için uygun hizmet alanları oluşturmak olduğu,

2.5) İdare olarak hizmet verdikleri kullanıcıların beklenti ve görüşlerinin kendileri için önemli

olduğu ancak ellerindeki olanaklar ölçüsünde hizmet verebildikleri,

2.6) Başvuruya dostane çözüm bulmak amacıyla Kurum yetkilileriyle yapılan telefon görüşmesinde;

Mevcut kütüphane binasının yanına mevcut kapasiteyi iki katına çıkaracak şekilde yeni hizmet binası inşa etmekte oldukları, konunun önemine binaen yapılmakta olan binanın bir katını, sırf kullanıcıların sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenleyecekleri ancak mevcut binada fiziki şartların elvermemesi nedeniyle başvuranın talebini yerine getiremeyecekleri, ifade edilmiştir .

III. İLGİLİ MEVZUAT

3) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine

başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,

4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci

maddesinin birinci fıkrasında;

“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”

2 / 55) 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununun;

5.1) Tanımlar başlıklı 3üncü maddesi (d) fıkrası; Üniversite : “Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel

kişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumu”dur .

5.2) Amaç başlıklı 4 üncü maddesinin (c) fıkrasında; Yükseköğretim Kurumunun amacı :

“Yükseköğretim kurumları olarak yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak, bilgi ve teknoloji üretmek, bilim verilerini yaymak, ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak, yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yapmak suretiyle bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek, evrensel ve çağdaş gelişmeye katkıda bulunmaktır .”

5.3) “Rektör ” başlıklı 13 üncü maddesinde; “…Üniversitenin ve bağlı birimlerinin öğretim

kapasitesinin rasyonel bir şekilde kullanılmasında ve geliştirilmesinde, öğrencilere gerekli sosyal hizmetlerin sağlanmasında, gerektiği zaman güvenlik önlemlerinin alınmasında, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin devlet kalkınma plan, ilke ve hedefleri doğrultusunda planlanıp yürütülmesinde, bilimsel ve idari gözetim ve denetimin yapılmasında ve bu görevlerin alt birimlere aktarılmasında, takip ve kontrol edilmesinde ve sonuçlarının alınmasında birinci derecede yetkili ve sorumludur .” 6.) 06/ 10/ 2010 tarih ve 27721 sayılı Milli Kütüphane Hizmetlerinden Yararlanılmasında

Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “Kütüphane içinde uyulması gereken kurallar” başlıklı 9 uncu maddesi (a) fıkrası; “ Kafeterya dışında hiçbir yerde yemek yenilemez, çay ve benzeri içecek içilemez .” şeklindedir .

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Üniversite Yönetiminin

kütüphane kullanıcılarına yönelik uygulamasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8) Başvuran, 1’inci paragrafta belirtildiği üzere; Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü

Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Tezli Yüksek Lisan Programı öğrencisi olduğu, Üniversite kampüsünün içerisinde bulunan üniversite kütüphanesinden yararlandığı, ancak kütüphane yönetimince, tamamen genel gerekçelerle, kütüphane binası içinde, çay ve kahve tüketilmesinin yasaklandığı, konuyla ilgili üniversite yönetimine başvurduğu ancak olumsuz yanıt aldığı ifade edilerek, kütüphane içinde çay ve kahve içilebilecek alan oluşturulmasını talep etmektedir .

9) Konuyla ilgili muhatap idare Uludağ Üniversitesi Rektörlüğü tarafından, 2.paragrafta da

belirtildiği üzere; Üniversite kütüphanesin merkez Görükle yerleşkesinde yer aldığı, kütüphane binasının 4 kattan oluştuğu, kütüphane hizmetinden yararlananların mevcut kapasitenin çok üzerinde olduğu, 2017 yılı içerisinde toplam kullanıcı sayısının 930.434 kişiye ulaştığı, kütüphanenin oturma kapasitesinin ise yalnızca 883 olduğu, başvuranın talep ettiği kütüphane içinde çay, kahve vs. hizmeti

3 / 5verebilecek alan bulunmadığı, fakat bu ihtiyacı giderecek şekilde kütüphane binasının önüne çay

kahve, su vs. otomatlarının bulunduğu kapalı alanların oluşturulduğu ve kütüphane binası civarında çok sayıda kafeteryanın da yer aldığı ifade edilmiştir . Yine mevcut kütüphanenin yetersizliğinden dolayı inşa edilen yeni kütüphane binasının bir katının tamamen öğrencilerin sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde kurgulandığı da bildirilmiştir .

10) Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; üniversite kütüphaneleri, bağlı

oldukları veya bulundukları üniversitenin eğitim-öğretim ve araştırma fonksiyonunu tam manasıyla yerine getirebilmesi maksadıyla ihtiyaç duyulan tüm bilgi belge ve diğer materyallere kullanıcıların doğrudan veya dolaylı olarak ulaşabilecekleri mekanlar olarak tanımlanabileceği, üniversite kütüphanelerinin başlıca amacının; üniversite öğretim elemanlarıyla öğrencilerinin ve diğer kullanıcılarının eğitim ve öğretimine yönelik ihtiyaçlarını karşılamak olduğu ve yine bağlı bulunduğu üniversitenin hedefleri doğrultusunda araştırma için en iyi bilgi kaynaklarını toplamak ve bunlardan yararlanmak için en uygun ortamın sağlamak olduğu anlaşılmıştır . Bu bağlamda Uludağ

Üniversitesi Merkez Kütüphanesinin de kurulduğu günden bu yana bu amaç ve gaye ile son derece geniş bir kitleye hizmet sunduğu değerlendirilmekle birlikte, başvuranın talebine konu ettiği hususla ilgili olarak da yapımı devam etmekte olan yeni hizmet binasında kullanıcıların sosyal ihtiyaçlarının da karşılanacağı bir bölümün oluşturulacağı tespit edilmiştir .

11) Mevzuat yönünden yapılan araştırma neticesinde; 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun 3

üncü maddesinde;“Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumu” şeklinde tanımı yapılan üniversitelerin kuruluş amacı, “yüksek düzeyde bilimsel çalışma ve araştırma yapmak; bilgi ve teknoloji üretmek; bilim verilerini yaymak; ulusal alanda gelişme ve kalkınmaya destek olmak; yurt içi ve yurt dışı kurumlarla işbirliği yaparak bilim dünyasının seçkin bir üyesi haline gelmek; evrensel ve çağdaş gelişmelere katkıda bulunmak ” olarak belirtilmiştir . Yine aynı Kanunun 13 üncü maddesinde;

Üniversitenin ve bağlı birimlerinin öğretim kapasitesinin rasyonel bir şekilde kullanılmasında ve geliştirilmesinde, öğrencilere gerekli sosyal hizmetlerin sağlanmasında, gerektiği zaman güvenlik önlemlerinin alınmasında, eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin devlet kalkınma plan, ilke ve hedefleri doğrultusunda planlanıp yürütülmesinde, bilimsel ve idari gözetim ve denetimin yapılmasında ve bu görevlerin alt birimlere aktarılmasında, takip ve kontrol edilmesinde ve sonuçlarının alınmasında rektörün birinci derecede yetkili ve sorumlu olduğu hüküm altına alınmıştır . 6 ncı paragrafta belirtilen Yönetmelik hükmü ise; üniversite kütüphaneleri için hazırlanmamış olsa da benzer şekilde son derece geniş bir kitleye hizmet veren milli kütüphanelerde uyulması gereken kuralları hüküm altına almıştır . Söz konusu Yönetmelik hükmünde; başvuranın bizzat talep ettiği hususla ilgili olarak kütüphane içinde yemek yenilemeyeceği , çay, kahve ve benzeri içecek tüketilemeyeceği hüküm altına alınmıştır . Şüphesiz kuruluş gayeleri ve güttükleri amaç bakımından benzer kuruluşlar olan üniversite kütüphaneleri içinde bu durumun geçerli olacağı değerlendirilmektedir .

12) Yukarıdan bu yana anlatılanlar, şikâyet başvurucusunun talebi, idarenin konu ile ilgili

açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; Uludağ Üniversitesi

Kütüphanesinin başta üniversite öğrencileri olmak üzere çok geniş bir kitleye hitap ettiği, mevcut kütüphane binası içinde başvuranın talep ettiği çay kahve vs. alanı oluşturulması durumunda, kütüphanenin bünyesinde bulunan basılı eserlere zarar verilebilme ihtimalinin ortaya çıkabileceği, kütüphaneden yararlanan diğer kullanıcılara sunulan hizmette aksamalara neden olabileceği, mevcut binanın hemen bitişiğinde bulunan otomatlardan ve kütüphane binası yakınlarında yer alan kafeteryalardan bu ihtiyacın kolayca giderilebileceği, aynı zamanda mevcut kütüphane binasından ayrı olarak yapılmakta olan kütüphane binasında da öğrencilerin sosyal ihtiyaçlarını karşılayacak alanın oluşturulacağı, kaldı ki bu konuda yetkinin tamamen üniversite yönetiminde olduğu

4 / 5anlaşıldığından başvuranın talebinin reddine yönelik işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit

edilemediğinden, başvurunun reddi gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır .

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

13) 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği

Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim

İlkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği, idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde kanunlara uygunluk, hesap verilebilirlik, makul sürede ve gerekçeli karar verme, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikayet başvurucusunun konuyla ilgili başvurusunu gerekçeli olarak reddetmesine rağmen, karara karşı başvuru yolunu göstermediği, bu nedenle iyi yönetişim ilkelerinde vurgulanan “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana

tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın Başvurana ve ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi