|
ÖZET: Bu karar, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi’nde yaşanan bir ders kaydı hatası nedeniyle başvuranın yaptığı katkı payı iadesi talebini incelemektedir. Başvuran, yanlışlıkla daha önce mezun olduğu Adalet bölümüne tekrar kayıt yaptırmış ve bu durumun farkına vararak kaydını sildirmiştir. Ancak, üniversite yönetmeliği gereği, kendi isteğiyle kaydını sildiren öğrencilerin katkı paylarının geri ödenmeyeceği belirtilmiştir.
Danıştay, başvuranın yaptığı ödemenin sebepsiz zenginleşme kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Başvuranın hatalı kaydı nedeniyle ödediği 325 TL’nin geri verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, hukukun genel ilkeleri ve hakkaniyet ilkesi çerçevesinde değerlendirilmiş, başvuranın hatası nedeniyle oluşan mağduriyetin giderilmesi gerektiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın katkı payının iade edilmesi yönünde tavsiye kararı verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/14340-S.21.22955
BAŞVURU NO : 2021/8465
KARAR TARİHİ : 06/10/2021
TAVSİYE KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Yanlış yapılan ders kaydı sebebiyle ödenen katkı payının iadesi talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 21/04/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza e-başvuru yoluyla yapılan başvuruda, başvuran, 11.10.2020 tarihinde ikinci
üniversite uygulaması kapsamında Atatürk üniversitesi açık öğretim fakültesi adalet önlisans programına ön kaydını yaptırdığını saat 19.12 itibariyle ödeme işlemlerini tamamladığını, ön kayıt işlemleri tamamlanınca “Bilgisayar programcılığı” yerine sehven daha önce mezunu olduğu programa (Adalet bölümü) tekrar kayıt olduğunu fark ettiğini, kesin kayıt olmadan sistem üzerinden üniversiteye durumu bildirdiğini ve sonrasında saat 19.27 üzerinden ödeme yaptığı bankaya işlem iptal talebinde bulunduğunu, bunun üzerine ilgili banka yetkilisinin (Yapıkredi bankası) Üniversiteye iptal talebinde bulunduğunu ancak saat: 20.00’de telefonuna kısa mesajla Atatürk Üniversitesi AÖF tarafından kaydının kesinleştirildiğine dair mesaj geldiğini, konuya dair başvurularına rağmen mağduriyetinin giderilmediğini, ardından 14/01/2021 tarihinde kaydını sildirdiğini belirterek, yapmış olduğu 325 Türk Lirası tutarında dönem harcının kendisine ödenmesini, bunun mümkün olmaması durumda da 2021-2022 eğitim öğretim döneminde ilgili bilgisayar programcılığı bölümüne sadece güz döneminde kendisinden ücret alınmaksızın kaydının yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına cevaben, Atatürk Üniversitesi Rektörlüğü tarafından
gönderilen 27/5/2021 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde özetle;
2.1) Başvuranın Adalet Önlisans Programına 11/10/2018 tarihinde kesin kaydını yaptırdığı, Adalet Önlisans
Programında bulunan kaydını kendi isteği ile 14/01/2021 tarihinde sildirdiği, /
2.2) Fakülte İkinci Üniversite başvurularında öğrencilerin öncelikle başvuru ekranını doldurduktan sonra
onay mesajı ile ön başvurularını tamamladığı, daha sonra materyal ücretini ödedikten sonra kesin kayıt işleminin tamamlandığı, kayıt işleminin iki aşamalı bir sistemden oluşması nedeniyle sehven başvurunun mümkün olmadığı,
2.3) Fakültede ücret iade işlemlerinin 2755 sayılı Cumhurbaşkanlığı 2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve
Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar doğrultusunda yapıldığı, 2755 sayılı kararın 15. maddesinde ”
Kayıt yaptırıp kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri geri ödenmez.” maddesine göre başvurana ücret iadesi yapılmadığı,
2.4) Fakülte tarafından alınan materyal ücretleri ilgili eğitim-öğretim dönemi için kullanıldığı, ileri zamanlı
ders kayıt ücretlerine mahsup edilmesinin mümkün olmadığı,
2.5) Başvuranın başvurusunda meydana gelen olayın ders kayıtları ile ilgili bir sorun olmadığı, ikinci
üniversite başvurusunda yaşanmış olan olay ile ilgili olarak zaten Fakültenin iki aşamalı kayıt sistemi getirerek hataların minimuma indirilmesini sağladığı,
2.6) Öğrenci adayının ön kayıt işlemini tamamladıktan sonra kesin kayıt için ücret ödediği, ayrıca öğrenci
ön kayıt işlemini güncelleyebildiği, kesin kayıt işlemi yapıldıktan sonra herhangi bir güncelleme yapılamadığı,
2.7) Başvuranın Fakülteye 20/10/2020 tarihinde göndermiş olduğu dilekçeye kısa mesaj yolu ile (SMS)
“Ders materyalleri Sisteme Yüklendikten Sonra (02/10/2020) kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin ödemiş oldukları katkı payı/materyal ücretleri iade edilmeyecektir. Buna rağmen kaydını sildirmek istiyorsa tekrar dilekçe göndermesi gerekmektedir.” bilgisinin verildiği, 11/01/2021 tarihli dilekçesine16/01/2021 tarihinde cevap verildiği,
2.8) Ücret iade işlemlerinin 2755 sayılı Cumhurbaşkanlığı 2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve
Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar doğrultusunda yapıldığı, idarenin bu kararname dışında işlem yapmasının mümkün olmadığı, açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun “Sebepsiz Zenginleşmeden Doğan Borç İlişkileri A.
Koşulları I. Genel olarak” başlıklı 77 nci maddesinde; “Haklı bir sebep olmaksızın, bir başkasının malvarlığından veya emeğinden zenginleşen, bu zenginleşmeyi geri vermekle yükümlüdür. Bu yükümlülük, /
özellikle zenginleşmenin geçerli olmayan veya gerçekleşmemiş ya da sona ermiş bir sebebe dayanması durumunda doğmuş olur.”
6) 03/11/2011 tarih ve 28104 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Atatürk
Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin;
6.1) “Kesin kayıt” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Fakülte bünyesinde yürütülen programlar için kesin
kayıt tarihi, şekli, süresi, şartları, istenecek belgeler ve uyulacak usul ve esaslar ilgili mevzuat hükümlerine ve Senato kararlarına aykırı olmamak üzere, programların özelliklerine göre Fakülte Yönetim Kurulu tarafından kararlaştırılır ve ilan edilir.
(2) Kayıt koşullarını yerine getirmeyen ve kayıtlarını süresi içerisinde yaptırmayanlar kayıt hakkını kaybederler.
(3) Fakülteye kayıt yaptıracak öğrencilerin varsa Fakültedeki önceki kayıtlarını sildirmeleri gerekmektedir. Önceki kayıtlarını sildirmeden, yeni kayıt yaptıran öğrencilerin eski kayıtları hangi yarıyılda veya sınıfta olursa olsun silinir ve yeni kayıtları geçerli sayılır. Bu öğrenciler eski kayıtları için hiçbir hak iddia edemezler.”
6.2) “Katkı payı ve öğretim giderleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “Öğrenciler kayıt yaptırabilmeleri
veya kayıt yenileyebilmeleri için; cari hizmet maliyetine öğrenci katkısını ve açıköğretim/uzaktan öğretim materyal ücretini ödemiş olmaları gerekir.
(2) Cari hizmet maliyetine öğrenci katkı payı hakkında ilgili diğer mevzuat hükümleri uygulanır.
(1)
(3) (D eğişi k:RG-17/1/2013-28531) Açıköğretim/uzaktan öğretim materyal ücreti, programların özellikleri dikkate alınarak ilgili mevzuat hükümlerine uygun olarak Fakülte Yönetim Kurulunun teklifi üzerine Üniversite Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.”
7) 2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine
Öğrenci katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar” ın 15 inci maddesinde; “Kayıt yaptırıp kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri geri ödenmez.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, 11/10/2020 tarihinde ikinci üniversite uygulaması
kapsamında Atatürk üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Adalet Önlisans programına ön kaydını yaptırdığını saat 19.12 itibariyle ödeme işlemlerini tamamladığını, ön kayıt işlemleri tamamlanınca
“Bilgisayar programcılığı” yerine sehven daha önce mezunu olduğu programa (Adalet bölümü) tekrar kayıt olduğunu fark ettiğini, kesin kayıt olmadan sistem üzerinden üniversiteye durumu bildirdiğini ve sonrasında saat 19.27 üzerinden ödeme yaptığı bankaya işlem iptal talebinde bulunduğunu, bunun üzerine ilgili banka yetkilisinin (Yapıkredi bankası) Üniversiteye iptal talebinde bulunduğunu ancak saat:20.00’de telefonuna kısa mesajla Atatürk Üniversitesi AÖF tarafından kaydının kesinleştirildiğine dair mesaj geldiğini, konuya dair başvurularına rağmen mağduriyetinin giderilmediğini, ardından 14/01/2021 tarihinde kaydını sildirdiğini belirterek, yapmış olduğu 325 Türk Lirası tutarında dönem harcının kendisine
ödenmesini, bunun mümkün olmaması durumda da 2021-2022 eğitim öğretim döneminde ilgili bilgisayar programcılığı bölümüne sadece güz döneminde kendisinden ücret alınmaksızın kaydının yapılmasını talep etmektedir.
10) Başvuranın öğrencisi bulunduğu Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesinin öğrenci işlem ve
uygulamalarını Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği kapsamında yerine getirdiği görülmektedir. Söz konusu Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi EğitimÖğretim ve Sınav Yönetmeliğinin “Kesin kayıt” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Fakülte bünyesinde yürütülen programlar için kesin kayıt tarihi, şekli, süresi, şartları, istenecek belgeler ve uyulacak usul ve esaslar ilgili mevzuat hükümlerine ve Senato kararlarına aykırı olmamak üzere, programların özelliklerine göre Fakülte Yönetim Kurulu tarafından kararlaştırılır ve ilan edilir.” hükmünün bulunduğu, söz konusu hüküm kapsamında, Fakülte Yönetim Kurulu tarafından belirlenen usul uyarınca ders kaydı işlemlerinin yapıldığı anlaşılmaktadır. Buna göre Açıköğretim Fakültesinin İkinci Üniversite başvurularında öğrencilerin öncelikle başvuru ekranını doldurduktan sonra onay mesajı ile ön başvurularını tamamladığı, daha sonra materyal ücretini ödedikten sonra kesin kayıt işleminin tamamlandığı anlaşılmaktadır.
11) İdare tarafından, öğrenci adayının ön kayıt işlemini tamamladıktan sonra kesin kayıt için ücret ödediği,
öğrencinin ön kayıt işlemini güncelleyebilme şansının bulunduğu ancak kesin kayıt işlemi yapıldıktan sonra herhangi bir güncelleme yapılamadığı, başvuranın başvurusunda meydana gelen olayın ders kayıtları ile ilgili bir sorun olmadığı, ikinci üniversite başvurusunda yaşanmış olan olay ile ilgili olarak Fakültenin iki aşamalı kayıt sistemi getirerek hataların minimuma indirilmesini sağladığı açıklamaları yapılmış ise de, başvuranın yanlışlıkla daha önceden mezun olduğu bölüme tekrardan kayıt yaparak ücret ödediği ve bu yanlışlığın düzeltilemeyerek yapılan ödemenin de iade edilmediği görülmektedir.
12) 2020-2021 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci
katkısı Olarak Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar” ın 15 inci maddesinde yer alan; “Kayıt yaptırıp kendi isteği ile kaydını sildiren öğrencilerin katkı payı ve öğrenim ücretleri geri ödenmez.” hükmünün başvuranın durumundan farklı olarak bilerek ve isteyerek kayıt yaptıran öğrencilerin sonradan çeşitli sebeplerle kayıt sildirme noktasında daha dikkatli karar vermelerini sağlamak ve kendisi için planlanan eğitime ilişkin hususların geri alınmasının mümkün olamayacağı gerekçesiyle ücret iadesinin yapılamaması olarak yorumlanması gerektiği değerlendirilmektedir. Başvuran özelinde, ders kaydı esnasında düşmüş olduğu bir hata neticesinde daha önceden mezun olduğu bir bölüme tekrardan kayıt yaptırdığı, kısa zaman içerisinde fark ederek kayıt işlemlerinin kesinleşmemesi için gerekli adımları attığı ancak başarılı olamadığı, sonrasında ise zaten mezunu olduğu bölümden kaydını sildirdiği anlaşılmaktadır.
Öğrenci adayları bakımından, daha önceden mezunu olunan bir bölüme tekrar kayıt yaptırılması durumunda, korunması hedeflenen herhangi bir statünün bulunmadığı ve şahsi hata sonucu ortaya çıkan bu istenmeyen durumun korunmasının amaçlanmayacağının açık olduğu düşünüldüğünde, söz konusu hükmün kapsamı dışında kaldığı değerlendirilmektedir.
13) Yaşanan olayın, Üniversitenin ders kayıt sistemi yahut usulü sebebiyle değil başvuranın hatası sonucu
yaşandığı, başvuranın 10/9/2020 tarihinde mezun olduğu Adalet Bölümü’ne tekrardan kayıt yaptırmasının kendisi için hiçbir katkısının olmayacağı ve yapmış olduğu yanlış ders kaydı sonucu hatalı işlemi düzeltmek için yapmış olduğu başvurular ve çaba göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu durumun başvuranın yapmış olduğu şahsi bir hata sonucu yaşanmış olduğu, bu kapsamda hata sonucu yapılan işlemlerin de aynı hatanın sonucu olarak ortaya çıktığı görülmektedir
14) Öğrencilerin ders kaydı yaparken ödemekte olduğu katkı payları, eğitim alacakları bölümlere göre ve
öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenen ücretlerdir. Bu
kapsamda katkı paylarının öğrencilerden alınmasının nedeni, eğitim-öğretim yılı içerisinde sistemden beklenen materyal ve her türlü eğitim öğretim giderinin karşılanmasının amaçlanmasıdır. Ancak söz konusu olayda, başvuranın hata sonucu ders kaydı yaparak almayacağı bir eğitim için ödemiş olduğu katkı payını geri alamadığı, söz konusu 325 TL ödemenin İlgili İdare tarafından edinilmiş bir sebepsiz zenginleşme olarak yorumlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
15) Yargıtay Hukuk Genel Kurulu E. 2017/1058 K. 2020/448 sayılı ve 23.06.2020 tarihli kararında; “TBK.
m.77/1’e göre; zenginleşen başkasının malvarlığından veya emeğinden haklı bir sebep olmaksızın elde ettiği zenginleşmeyi geri vermek zorundadır. Geri verme borcunun konusu ve kapsamı; TBK. m. 79 ve 80’de
“aynen geri verme ilkesi”ne göre düzenlenmiştir. Sebepsiz zenginleşme; geçerli olmayan ve tahakkuk etmemiş yahut varlığı sona ermiş bir nedene ya da borçlu olunmayan şeyin hataen verilmesine dayalı olarak gerçekleşebilir. Sebepsiz zenginleşme bunlardan hangisi yoluyla gerçekleşmiş olursa olsun, sebepsiz zenginleşen, aleyhine zenginleştiği tarafa karşı geri verme borcu altındadır. Borç olmayanı rızası ile ödeyen kimse yanlışlığa düştüğünü ispat ettiği takdirde ödediğini geri isteyebilir. Yanlışlık eda ile ilgili olup, edada bulunan da bağışlama irade ve arzusunun bulunmadığını gösteren bir yanılmadır.” ifadeleriyle bir şeyin geçerli olmayan bir sebeple yahut hataen verilmesi durumunda, veren kişinin yanlışlığa düştüğünü ispat etmesi durumunda sebepsiz zenginleşen taraftan bu şeyi isteyebileceğini belirtmiştir.
16) Somut olayda, başvuranın amaçladığı bölümden farklı bir bölüm için katkı payı ödemesi yaparak,
kendisi bakımından geçersiz bir sebebe dayalı olarak İdareye bir ödeme yaptığı; bu işlemin, başvuranın daha önce aynı bölümden mezun olduğu göz önünde bulundurulduğunda hatalı olarak yapıldığının açık olduğu, bu bakımdan ilgili İdarenin kendisine ödenen katkı payı tutarı kadar sebepsiz zenginleştiği ve tutarın sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca başvurana ödenmesi gerektiği, söz konusu hususun hukuk devleti ilkesinin, Borçlar Kanununun, hukukun genel ilkelerinin ve hakkaniyet ilkesinin bir gereği olduğu değerlendirilmektedir.
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuran tarafından hatalı olarak yapılan işlem
sebebiyle ödenen 325 TL tutarındaki katkı payı ödemesinin başvurana iade edilmemesinin, hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci
fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. İlgili idarenin işlemine karşı dava açma süresinden kalan süre(varsa) kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
/
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuran tarafından hatalı olarak yapılan işlem sebebiyle ödenen 325 TL tutarındaki katkı payı ödemesinin başvurana iade edilmesi yönünde ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Celile Özlem TUNÇAK
Kamu Başdenetçisi V.