Üniversite yönetmeliğinde ders tekrarı kuralının değiştirilmesi talebi bilimsel özerklik kapsamında değerlendirilebilir mi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/6459-S.20.10256

BAŞVURU NO : 2019/20315

KARAR TARİHİ : 22/04/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ

REKTÖRLÜĞÜ

Yönetmelik değişikliği talebi hk.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 21/11/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran Kurumumuza yapmış olduğu tarihli başvurusunda özetle, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri

Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğrencisi olduğunu, Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, DD ve üzeri not alınan derslerin alındığı yarıyılı izleyen üç yarıyıl içinde tekrar alınabileceğine ilişkin bir sınırlama getirildiğini, ancak güz yarıyılı derslerinin bahar yarıyılında açılmadığını, diğer yandan “dersin alındığı yarıyılı izleyen üç yarıyıl” sınırlamasında dersin açılmadığı yarıyılların da sayıldığını, bu durumun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğrencileri açısından mağduriyet oluşturduğunu, ayrıca bu hükmün üniversitenin diğer bölümlerinde henüz uygulanmadığını ifade etmekte olup ilgili yönetmelik hükmünün notunu yükseltmek isteyen öğrencileri mağdur etmeyecek şekilde değiştirilmesini ve bu değişikliğin tüm öğrencilerin yararlanabileceği şekilde uygulanmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 18/12/2019 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben gönderilen İstanbul Medeniyet Üniversitesi Rektörlüğü’nün 10/01/2020 tarih ve sayılı yazısında; “Yönetmelik hükmü, ilgili Üniversitemiz Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin

31.08.2017 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanmasının ardından uygulanmaya başlamıştır. Bu

yönetmeliğin bütün dört yıllık bölümlerde uygulanması yasal bir zorunluluktur.

Yönetmelikte bahsedilen 20. maddenin 3. fıkrasındaki “DD ve üzeri not alınan dersler, dersin alındığı yarıyılı izleyen üç yarıyıl içinde tekrarlanabilir. Sınamalı durumda olan öğrenciler ile mezuniyet için bütün derslerden geçer not almış ancak gereken not ortalamasını sağlayamamış öğrenciler için bu kural uygulanmaz” şeklindeki revizyonun gerekçesi, öğrencinin tekrar aldığı derse devam zorunluluğu olmayıp sadece sınavlarına girme zorunluluğu olduğu için dersin içeriğini unutmadan sınav başarı notunu yükseltme şeklindeki esas gayesine uygun zemini hazırlamaktır. Takdir edilmelidir ki, bu uygulamadaki esas gaye, öğrencinin sınav başarı notunu yükseltmesine imkan sağlamaktır. Bu konuda süreçte bir zaman kısıtlaması olmaması, hem başarı notunu olumsuz etkileyecek hem de takip noktasında sisteme ciddi bir yük getirecektir.

Öğrencilerin mezun olabilmesi için başarıyla tamamlaması gereken ve not ortalamasına etki eden derslerin her yarıyıl açılması, teknik olarak mümkün değildir. Bu durumda her yarıyılı tekrar etmek gerektiği açıktır. Bu kuruma yoğun bir iş yükü getirecektir. Esasında kurumsal kapasitemizin de üzerindedir. Öğrencinin başarısız olduğu takdirde yedi yıllık süre zarfında dersi defaten seçebilme şansı kendisine sağlandığından, not yükseltmesi için ise bir dersi en az

1 kere daha alabilme imkânı sunulması, değerli ve yönetilebilir bir fırsat olarak

değerlendirilmektedir. Aksi takdirde bu fırsat ana gayesinden şaşacak, dahası sürecin yönetimi mümkün olmayacaktır.” denilerek ilgili belgeler iletilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler” hükmü, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü amirdir.

5. 04/11/1981 tarih ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; Üniversite, “Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim – öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.” olarak tanımlanmıştır.

5.2. ‘Senato’ başlıklı 14’üncü maddesinde; “… Senato, her eğitim – öğretim yılı başında ve sonunda olmak üzere yılda en az iki defa toplanır. Rektör gerekli gördüğü hallerde senatoyu toplantıya çağırır…Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak.” hükmü yer almaktadır.

5.3. ‘Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar’ başlıklı 44’üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “(Değişik: 13/2/2011-6111/171 md.) Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; öğrencilerin mezuniyet sonrası istihdamına ilişkin olarak bilgi, görüş ve tecrübelerine ihtiyaç duyulan kişileri ifade eden dış paydaşların diploma programlarına ilişkin değerlendirmelerinin alınması; diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile (…)(2) (…)(3) eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir. (2)(3)” hükmünü amirdir 6. 31/08/2017 tarih ve 30170 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İstanbul Medeniyet

Üniversitesi Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin ‘Ders tekrarı’ başlıklı 20’nci maddesinde; “ (1) FF, DZ, YZ harf notu alınan derslerin tekrarlanması gerekir. (2)

Tekrarlanacak seçmeli derslerin yerine danışman onayı ile müfredat çerçevesinde ve aynı kategori/türde olmak koşulu ile başka seçmeli dersler alınabilir. Gerekçeli durumlar ilgili bölüm başkanlığının önerisi üzerine ilgili yönetim kurulu tarafından değerlendirilir. (3) DD ve üzeri not alınan dersler, dersin alındığı yarıyılı izleyen üç yarıyıl içinde tekrarlanabilir.

Sınamalı durumda olan öğrenciler ile mezuniyet için bütün derslerden geçer not almış ancak gereken not ortalamasını sağlayamamış öğrenciler için bu kural uygulanmaz. (4) Tekrarlanan derste önceki not ne olursa olsun, alınan son not geçerlidir.” denilmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuru, İstanbul Medeniyet Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğrencisi olan başvuranın Lisans Eğitim-Öğretim ve

Sınav Yönetmeliği’nin 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasında, DD ve üzeri not alınan derslerin alındığı yarıyılı izleyen üç yarıyıl içinde tekrar alınabileceğine ilişkin düzenlemenin, notunu yükseltmek isteyen öğrencileri mağdur etmeyecek şekilde değiştirilmesi ve bu değişikliğin tüm öğrencilerin yararlanabilmesi talebi hakkındadır.

9. Dosya kapsamının incelenmesinden; uyuşmazlık konusu hakkında 09/10/2019 tarihinde

Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi tarafından Rektörlüğe bir yazı iletildiği, anılan yazıda şikâyete konu hükmün uygulanmasında teknik sorunlar yaşandığı, bunun sebebinin güz döneminde alınan derslerin sadece güz döneminde açılmasının olduğu, birinci sınıfta bu maddeden yararlanabilecek bir öğrencinin ikinci sınıfın güz dönemini beklemesinin gerekeceği, eğer ders çakışması olursa bu dersi alamayacağı, 3. ve 4. sınıfların da bu dersleri alamayacağının ifade edildiği, dönem sınırlamasının kaldırılıp kaldırılmayacağına ilişkin açıklık getirilmesinin talep edildiği anlaşılmaktadır. Anılan yazıya Rektörlükçe anılan hükmün uygulanmasına devam edileceğinin belirtildiği görülmektedir.

10. Somut olayda, mezkûr Yönetmelik hükmü hakkında 01/11/2019 tarihinde yirmi öğrenci tarafından İstanbul Medeniyet Üniversitesi Rektörlüğüne dilekçe ile başvuruda bulunulduğu, anılan başvuru dilekçesinde Mezkur Yönetmelik hükmünün alınmak istenen dersin her yarıyılda açılmama ihtimali nedeniyle üç yarıyıl kısıtlamasının mağduriyet oluşturduğu, ayrıca diğer bölümlerde uygulanmadığının iddia edildiği, Rektörlük tarafından 14/11/2019 tarih ve sayılı yazı ile bu talebin reddedildiği görülmektedir.

11. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 5 numaralı paragraflarda yer verilen hükümlerinde, üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip olduğu; yükseköğretim kurumlarında eğitim–öğretimle ilgili esasların üniversitelerce hazırlanacak yönetmelikte belirtileceği düzenlenmiştir. Anayasa ile Devlet tarafından kanunla kurulan üniversitelere kamu tüzel kişiliği ve bilimsel özerklik tanınmış olup her üniversite ayrı birer kamu tüzel kişisidir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile verilen yetkiler doğrultusunda üniversitelerin ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora vb.

yükseköğretim programlarının müfredatlarını önceden tespit edilen prensip ve amaçlara uygun bir şekilde kendilerinin belirlediği ilkeler, eğitim politikaları ve standartları ile fiziki imkânlar çerçevesinde uygulamaları bilimsel özerkliğin sonucudur.

12. Nitekim İstanbul Medeniyet Üniversitesinin 2547 sayılı Kanun ile kapsamı belirlenen konuda ilgili Yönetmeliği hazırladığı, şikâyete konu düzenlemenin not ortalamasını yükseltmek isteyen öğrencilere bir fırsat sağlamak olduğu, ancak bu seçeneğin kullanımında derslere girme yükümlülüğünün olmaması, sadece ilgili dersin sınavına girilmesi nedeniyle üç yarıyıl sınırlamasının getirildiği, diğer taraftan başvuranın her yarıyıl dersi alabilmesi talebi doğrultusunda bir uygulamanın da anılan yükseköğretim kurumunun kurumsal kapasitesinin ötesine geçtiği yönündeki gerekçenin de anılan özerklik kavramı çerçevesinde kaldığı değerlendirilmektedir.

13. Öte yandan, başvuranın şikayete konu kuralın diğer bölümlerde uygulanmadığı sadece

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğrencilerine uygulandığı iddiasına ilişkin gerek başvuru dilekçesinde gerek Fakülte Dekanlığı tarafından Rektörlüğe iletilen yazıda Yönetmelik hükmünü uygulamayan Bölüme dair bilgi verilmemekle birlikte Yönetmeliklerin tüm

Üniversite bölüm ve öğrencilerine ilişkin Senato Kurul kararı ile onaylanan ve Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren genel düzenleyici işlemlerden olduğu düşünüldüğünde, başvuranın bu iddiasının yasal dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmektedir. Kaldı ki bir an için bu hükmün herhangi bir bölüm tarafından uygulanmadığı düşünülse dahi bu durumun diğer bölümlere de Yönetmelik hükmünü uygulamama hakkı getirmeyeceği aksine ilgili bölüm yönetiminin Rektörlükçe denetlenmesini gerektireceği açıktır.

14. Tüm dosya kapsamı değerlendirildiğine; İdarenin tarafına Kanun ile verilen görevleri yerine getirmek üzere ilgili Yönetmeliği hazırladığı, uyuşmazlığa konu hükmün

Yönetmeliklerin genel düzenleyici işlem olmaları nedeniyle tüm öğrenciler üzerinde bağlayıcı olduğu, yükseköğretim kurumlarının bilimsel özerkliklerinin bulunması nedeniyle kendi kapasiteleri ve akademik hedefleri doğrultusunda düzenleme yapmalarının olağan olduğu, somut olayda mevcut düzenlemenin açıklanan sınırlar dâhilinde kaldığı değerlendirildiğinden başvuranın Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 20’nci maddesinin üçüncü fıkrasının değiştirilmesi talebinin İdare tarafından 14/11/2019 tarihli ve sayılı yazı ile reddi yönündeki işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmaktadır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup

İstanbul Medeniyet Üniversitesi Rektörlüğü tarafından başvurana verilen yanıtlarda başvuru yolunun gösterilmediği, buna göre ‘başvuru yolunun gösterilmesi’ ilkelerine uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarelerin işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL MEDENİYET ÜNİVERSİTESİ

REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi