Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi öğrencisi olan başvuran, başarısız olduğu zorunlu dersler için devam zorunluluğunun kaldırılmasını talep etmiştir. Başvuran, bu zorunluluğun ders saatleri çakışmasına neden olduğunu, dolayısıyla eğitim süresinin uzamasına ve maddi manevi mağduriyetlere yol açtığını belirtmiştir. Gazi Üniversitesi ise, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14. maddesine dayanarak, üniversitelerin eğitim-öğretim faaliyetleri ile ilgili mevzuatın belirlenmesinin senatolara bırakıldığını, dolayısıyla kendi yönetmeliklerinin bu çerçevede hazırlandığını ifade etmiştir.

Danıştay, başvuranın talebinin reddine karar vermiştir. Kararda, Gazi Üniversitesi’nin Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde, uygulamalı dersler için %80 devam zorunluluğunun bulunduğu ve bu zorunluluğun kaldırılmasına dair bir düzenleme olmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca, üniversitelerin bilimsel özerklik ilkesi çerçevesinde kendi eğitim-öğretim politikalarını belirleme yetkisine sahip olduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin hukuka aykırı olmadığı tespit edilmiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/2918-S.20.4721

BAŞVURU NO : 2019/14648

KARAR TARİHİ : 24/02/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GAZİ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Lisans

BAŞVURUNUN KONUSU :

Programı öğrencisi olan başvuranın, alıp da başarısız olduğu, bu nedenle yeniden almak zorunda olduğu

“zorunlu” ve “uygulamalı” dersler için “devam zorunluluğu” şartının uygulanmaması, diğer ifadeyle, bu derslerin sadece sınavlarına girmesinin yeterli kabul edilmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 26/08/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1) …, Kurumumuza ilk aşamada “gizlilik” talebi ile yaptığı, ahiren ise ilgili idareler ile

paylaşılmasına onay verdiği 2019/… sayılı şikâyet başvurusunda, özetle; Gazi Üniversitesi

Sağlık Bilimleri Fakültesi … Bölümü’nde öğrenci olduğunu; anılan Fakültede başarısız olunan dersler için bir sonraki sene de devam zorunluluğunun bulunduğunu; bu zorunluluğun ise, tüm

Fakülte öğrencileri gibi kendisini de mağdur ettiğini; nitekim sınavlarında başarısız oldukları için bir kere daha almak (devam etmek) zorunda oldukları bu derslerin, bir sonraki sınıfın ders saatleri ile çakışabildiğini; bu durumun ise dersleri eksik olarak almalarına ve okullarının en az bir sene uzamasına yol açtığını; diğer yandan, dördüncü sınıftan sonra Kredi ve Yurtlar Genel

Müdürlüğü burslarının/kredilerinin, keza yurtlarda kalabilme imkânının sonlandırıldığını; Ülkemizdeki ekonomik durum göz önüne alındığında, ders çakışmasından dolayı okullarının uzaması karşısında, kendilerinin dışında ailelerinin de maddi ve manevi olarak mağduriyet yaşadıklarını; hâlbuki diğer birçok devlet üniversitesinde böyle bir uygulamanın mevcut olmadığını; kısacana kendilerine diğer devlet üniversitelerindeki öğrencilerle eşit koşulların sağlanmadığını; köklü bir geçmişe sahip Gazi Üniversitesi’nin de, diğer üniversiteler gibi öğrencilerin yaşadıkları mağduriyetleri engellemesi gerektiğini belirtmiş ve söz konusu uygulamanın kaldırılmasını, diğer ifadeyle “devamsızlıktan geçip sınavından kalınan (alttan alınan) dersler için bir sonraki sene devam zorunluluğu uygulanmayarak, sadece sınavlara girilmesinin” yeterli kabul edilmesini talep etmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2) Başvurudaki iddialara ilişkin olarak, şikâyet edilen idare konumundaki Gazi Üniversitesi

Rektörlüğü’nden, 03/10/2019 tarihli ve … sayılı yazımız ile detaylı bilgi ve belge talebinde bulunulmuş; buna ilaveten, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 131’inci maddesine göre, “Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini… sağlamak…” maksadı ile kurulan; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 6’ncı ve 7’nci maddelerinde belirtildiği şekliyle “tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren” ve “Yükseköğretim kurumları arasında

Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak” ile “Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak” konularında görevleri bulunan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’ndan, 02/10/2019 tarihli ve … sayılı yazımız ile şikâyet edilen uygulamanın 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 5’inci maddesinde sıralanan “ana ilkeler”e (yükseköğretimde imkân ve fırsat eşitliğini sağlayacak önlemler alınması yönündeki ilkeye) uygun olup olmadığı konusunda Başkanlığın görüş ve değerlendirmeleri talep edilmiştir.

3) Gazi Üniversitesi Öğrenci İşleri Daire Başkanlığı, Kurumumuza muhatap 01/11/2019

tarihli ve … sayılı cevabi yazısı ile:

3.1. …’ın, Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi … Lisans Programı öğrencisi olduğunu; bu programa ise 2018 Dikey Geçiş Sınavı (DGS) sonucuyla, 01/11/2018 tarihinde kayıt yaptırdığını;

3.2. Öğrencinin daha önce bir önlisans programından mezun olmuş olması nedeniyle, daha önce öğrenim gördüğü bu programda aldığı derslerden, dört yıllık program süresine sahip … Lisans

Programı ile uyumlu olanlarının kredi transferlerinin yapıldığını; böylelikle de öğrencinin Gazi

Üniversitesi’ndeki lisans programına ikinci sınıftan başlatıldığını;

3.3. Üniversite Öğrenci Bilgi Sistemi’nde yapılan inceleme neticesinde, adı geçen öğrencinin, 2018-2019 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılında ‘KİM 101-Temel Kimya I’ ile 2018-2019

Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Yarıyılında ‘KİM 112-Temel Kimya II’ derslerinin sınavlarından başarısız olduğunun (“FF” notu aldığının) ve içinde bulunduğumuz 2019-2020 Eğitim-Öğretim

Yılı Güz Yarıyılında ‘KİM 101-Temel Kimya I’ dersini tekrardan almakta olduğunun tespit edildiğini;

3.4. Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekanlığı Beslenme ve Diyetetik Bölüm Başkanlığı’nın 17/10/2019 tarihli ve … sayılı yazısı ile bildirdiği üzere, öğrencinin tekrardan almakta olduğu bu zorunlu dersin (KİM 101-Temel Kimya I) teorik anlatımının, ‘BES 215- Sürdürülebilir

Kalkınmada Beslenme’ dersi ile çakışmakta olduğunu; ancak öğrencinin ‘KİM 101-Temel

Kimya I’ dersinin pratik saatlerine devam edebildiğini ve bu saatlerde herhangi bir çakışma gözlemlenmediğini;

3.5. Diğer taraftan, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 46’ncı maddesi uyarınca tespit edilen ve hala yürürlükte bulunan 2018-2019 Eğitim-Öğretim Yılında Yükseköğretim

Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı Payı ve

Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar’ın 1’inci maddesinin dokuzuncu fıkrasının, “Dikey geçiş suretiyle lisans öğrenimine başlama hakkı elde eden öğrencilerin öğrenci katkı paylarının

Devletçe karşılanmasında esas alınacak süreler, 10’uncu maddede belirtilen program sürelerinden lisans programına kayıt yaptırdığı dönemden önceki dönemler düşülerek hesaplanır.” düzenlemesini içerdiğini; buna göre, ikinci sınıfa intibak ettirilen …’ın öğreniminin normal süresinin üç eğitim-öğretim yılı (altı yarıyıl) olduğunu; 2018-2019 EğitimÖğretim Yılı Güz Yarıyılında Gazi Üniversitesi’ne kayıt olan öğrencinin, lisans öğrenimini dönem uzatmadan tamamlamak için ise 2019-2020 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılı dâhil olmak üzere 4 yarıyılının daha bulunduğunu; ayrıca adı geçen öğrencinin başvurusunda değindiği “okulunun uzaması, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü burslarının/kredilerinin, keza yurtta kalabilme imkânının sonlandırılması” vb. olası mağduriyetlerin yukarıda da açıklandığı üzere kendisi için vuku bulmadığını;

3.6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü maddesinin, üniversite senatolarının kuruluş, işleyiş ve görevlerini düzenlemekte olduğunu; buna göre senatoların“(1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2)

Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak” görevlerini yürütmekte olduğunu; Gazi Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav

Yönetmeliği’nin de 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddesine dayanılarak hazırlandığını;

3.7. 05/09/2017 tarihli ve 30171 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren söz konusu Yönetmeliğin 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise, “Öğrencilerin derslere devam zorunluluğu, her yarıyıl için en az %70, tamamen uygulamalı ders saatinden oluşan derslerde en az % 80 olmak zorundadır. Ancak ders devam durumunun, ders değerlendirme ölçütlerine katkısı ve devam zorunluluğu, dersin öğretim elemanı tarafından yarıyıl başında ders tanımlama formu ile öğrenciye bildirilir. Sağlık raporu derslere devam yükümlülüğünü kaldırmaz.” hükmüne yer verildiğini;

3.8. …’ın daha önce başarısız olduğu ‘KİM 101- Temel Kimya-I’ ve ‘KİM 112-Temel KimyaII’ derslerinin ise uygulamalı dersler olduğunu ve anılan Yönetmelik maddesi uyarınca, öğrencilerin bu dersler için en az “% 80 devam şartı”na tabi olduklarını;

3.9. Yönetmeliğe devam zorunluluğu ile ilgili bir hüküm konulmasıyla amaçlananın, “hem alanında kalifiye öğrenciler yetiştirmek, hem de öğrencilerin uygulamalı derslerdeki güncel bilgileri takip etmelerini sağlamak” olduğunu;

3.10. Anılan öğrenci, diğer yükseköğretim kurumlarındaki uygulamalardan bahsetmişse de,

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü maddesinin, üniversitelerin eğitim-öğretim

faaliyetleri ile ilgili mevzuatını belirleme yetkisini, üniversite senatolarına bıraktığını; Gazi

Üniversitesi’nce de bu maddeye dayanılarak hazırlanan yönetmelik ve yönergeler çerçevesinde işlem tesis edilmekte olduğunu;

Kurumumuza bildirmiştir.

4) Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ise, Kurumumuzun, bizzat kendisine yönelik olarak

hazırladığı 02/10/2019 tarihli ve … sayılı resmi yazısına cevap vermemiş; onun yerine, gerekli tüm açıklayıcı bilgiyi içeren bu yazıyı, zaten Kurumumuzca ilgili Üniversiteden ayrı bir resmi yazı ile gerekli bilgi ve belgeler talep edildiği ve bu husus söz konusu yazıda özellikle belirtildiği halde, “cevaplanması için” Gazi Üniversitesi’ne iletmekle yetinmiştir.

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın, kendisinden istenen bilgileri ilgili mevzuat gereğince

Kurumumuza 03/11/2019 tarihine kadar sunması gerekirken, bu yazıyı cevapsız bırakması üzerine, 27/12/2019 tarihli ve … sayılı açıklayıcı tekit yazımız ile bilgi talebimiz yinelenmiştir.

Öte yandan, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı, kendisine muhatap bu tekit yazısını da cevaplanmak üzere bir kere daha Gazi Üniversitesi’ne iletmiştir. Gazi Üniversitesi ise, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın cevaplaması için 07/01/2020 tarihinde kendisine gönderdiği tekit yazısı üzerine, Kurumumuzun talebi üzerine görüş ve değerlendirmelerini ve konuya dair bilgi-belgeleri zamanında zaten Kurumumuza göndermiş olduğunu, Kurumumuzun … sayılı bilgi-belge talep yazısının da … sayılı tekit yazısının da muhatabının

Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı olduğunu, bu nedenle kendileri tarafından bir işlem yapılamamakta olduğunu Kurumumuza ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’na 13/01/2020 tarihli ve … sayılı cevabi yazısı ile bildirmiştir. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ise, Gazi

Üniversitesi’nin açıklayıcı bu yazısı üzerine, hem Kurumumuza hem de ilgili Üniversiteye gönderdiği 16/01/2020 tarihli ve … sayılı yazıda, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 18/b-

5 maddesine, diğer ifadeyle öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-

öğretim ve sınavlar konusunda karar verme yetkisinin yükseköğretim kurumlarının ilgili yönetim kurullarına ait olduğu yönündeki maddeye atıfta bulunarak, Anayasa’mızın ve 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri göz önünde bulundurularak bizzat kendisinden istenen bilgiyi/değerlendirmeyi bir kere daha Kurumumuza sunmamış; onun yerine konuyu, zaten bilgi-belge talep yazımıza detaylı bir şekilde ve zamanında cevap vermiş olan Gazi

Üniversitesi’ne “cevaplanmak” üzere üçüncü kez yönlendirmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın:

5.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”;

5.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42’nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…”;

5.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130’uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur… Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi ve denetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır… Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere

Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunla düzenlenir.”;

5.4. “Yükseköğretim üst kuruluşları” başlıklı 131’inci maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim- öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile Yükseköğretim Kurulu kurulur…”;

6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci

maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”;

7) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun:

7.1. “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; “Bu kanunun amacı; yükseköğretimle ilgili amaç ve ilkeleri belirlemek ve bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasları bir bütünlük içinde düzenlemektir.”;

7.2. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu kanun; yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları kapsar.”;

7.3. “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinde; “…c) Yükseköğretim Kurumları: Üniversite ile yüksek teknoloji enstitüleri ve bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, konservatuvarlar, araştırma ve uygulama merkezleri ile bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı meslek yüksekokulları ile bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne bağlı olmaksızın ve kazanç amacına yönelik olmamak şartı ile vakıflar tarafından kurulan meslek yüksekokullarıdır. d) Üniversite: Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur…”;

7.4. “Yükseköğretim Kurulu” başlıklı 6’ncı maddesinde; “a. Yükseköğretim Kurulu, tüm yüksek öğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren, bu kanunla kendisine verilen görev ve yetkiler çerçevesinde özerkliğe ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruluştur. Yükseköğretim Kuruluna; Yükseköğretim Denetleme Kurulu (…) ile gerekli planlama, araştırma, geliştirme, değerlendirme, bütçe, yatırım ve koordinasyon faaliyetleri ile ilgili birimler bağlıdır…”;

7.5. “Yükseköğretim Kurulunun görevleri” başlıklı 7’nci maddesinde; “Yükseköğretim

Kurulunun görevleri; a) Yükseköğretim kurumlarının bu Kanunda belirlenen amaç, hedef ve ilkeler doğrultusunda kurulması, geliştirilmesi, eğitim-öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi ve yükseköğretim alanlarının ihtiyaç duyduğu öğretim elemanlarının yurt içinde ve yurt dışında yetiştirilmesi için kısa ve uzun vadeli planlar hazırlamak, üniversitelere tahsis edilen kaynakların, bu plan ve programlar çerçevesinde etkili bir biçimde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak, b) Yükseköğretim kurumları arasında bu Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak, c) Üniversite çalışmalarının en verimli düzeyde sürdürülmesi için büyümenin sınırlarını tespit etmek ve yaz öğretimi, gece öğretimi, ikili öğretim gibi tedbirler almak, d) Devlet kalkınma planlarının ilke ve hedefleri doğrultusunda ve yükseköğretim planlaması çerçevesi içinde; (1) (Mülga: 2/7/2018 – KHK703/135 md.) (2) Bir üniversite içinde fakülte, enstitü ve yüksekokul açılmasına, birleştirilmesi veya kapatılması ile ilgili olarak doğrudan veya üniversitelerden gelecek önerilere dayalı kararlar almak ve gereği için Milli Eğitim Bakanlığına sunmak, Yükseköğretim kurumları içinde bölüm, anabilim ve anasanat dalları ile uygulama ve araştırma merkezi açılması, birleştirilmesi veya kapatılması; konservatuvar, meslek yüksekokulu veya destek, hazırlık okul veya birimleri kurulması ile ilgili olarak doğrudan veya üniversitelerden gelecek öneriler üzerine karar vermek, Eğitim-öğretimin aksaması sonucunu doğuracak olaylar dolayısıyla öğrenime ara verilmesine veya tekrar başlatılmasına ilişkin olarak üniversitelerden gelecek önerilere göre veya doğrudan karar verip uygulatmak, (3) (Mülga: 2/7/2018 – KHK-703/135 md.) (4) (Ek: 18/6/2017-7033/13 md.) Yükseköğretim kurumlarının ihtisaslaşmasına yönelik çalışmalar yapmak ve bu konuda karar vermek. e) Yükseköğretim kurumlarında eğitimöğretim programlarının asgari ders saatlerini ve sürelerini, öğrencilerin yatay ve dikey geçişleriyle ve yüksekokul mezunlarının bir üst düzeyde öğrenim yapmalarına ilişkin esasları

Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek, f) Üniversitelerin ihtiyaçlarını, eğitim – öğretim programlarını, bilim dallarının niteliklerini, araştırma faaliyetlerini, uygulama alanlarını, bina, araç, gereç ve benzeri imkânlar ve öğrenci sayılarını ve diğer ilgili hususları dikkate alarak; üniversitelerin profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi kadrolarını dengeli bir oranda tespit etmek, g) Her yıl üniversitelerin verecekleri faaliyet raporlarını inceleyerek değerlendirmek; üstün başarı gösterenlerle, yeterli görülmeyenleri tespit etmek ve gerekli önlemleri almak, h) Üniversitelerin her eğitim-öğretim programına kabul edeceği öğrenci sayısı önerilerini inceleyerek kapasitelerini tespit etmek; insangücü planlaması, kurumların kapasiteleri ve öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimdeki yönlendirme esaslarını da dikkate alarak öğrencilerin seçilmesi ve kabul edilmesi ile ilgili esasları tespit etmek, ı) Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak, j) Her eğitim-öğretim programında öğrencilerden alınacak harca ait ilgili yükseköğretim kurumlarının önerilerini inceleyerek karara bağlamak, k) Yükseköğretim üst kuruluşları ile üniversitelerce hazırlanan bütçeleri tetkik ve onayladıktan sonra Milli Eğitim Bakanlığına sunmak, l) Rektörlerin disiplin işlemlerini kovuşturmak ve karara bağlamak, öğretim elemanlarından bu Kanunda öngörülen görevleri yerine getirmekte yetersizliği görülenler ile bu Kanunla belirlenen yükseköğretimin amaç, ana ilkeleri ve öngördüğü düzene aykırı harekette bulunanları rektörün önerisi üzerine veya doğrudan, normal usulüne göre, yükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek, … r) Bu Kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”;

7.6. “Senato” başlıklı 14’üncü maddesinde; “…b. Görevleri: Senato, üniversitenin akademik organı olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak, (2) Üniversitenin bütününü ilgilendiren kanun ve yönetmelik taslaklarını hazırlamak veya görüş bildirmek, (3) Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak, (4) Üniversitenin yıllık eğitimöğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak, … (8) Bu kanunla kendisine verilen diğer görevleri yapmaktır.”;

7.7. “Lisans düzeyinde öğretim” başlıklı 43’üncü maddesinde; “Yükseköğretim, harca tabi olup bu kanunda belirlenen amaç ve ana ilkelere göre aşağıdaki şekilde düzenlenir. a.

Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitimöğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir…”;

7.8. “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44’üncü maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarının önlisans, lisans ve lisansüstü düzeyindeki diploma programlarına kayıtlı öğrenciler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alır. Ders kredileri, Yükseköğretim Kurulunca ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alan için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen kredi aralığı ve öğrencilerin çalışma saati göz önünde tutularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenir. İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik veya uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli çalışma saatleri de göz önünde bulundurularak yükseköğretim kurumlarının senatoları tarafından belirlenen ilkeler çerçevesinde ders kredileri hesaplanır.

b. Yükseköğretim kurumlarında, öğretim faaliyetlerinin üç dönemi aşmamak üzere yıl içinde kaç döneme ayrılarak sürdürüleceği; her bir dönemde alınması gereken asgari ve azami kredi miktarları; her bir diploma programının diplomayı almayı hak eden kişiye kazandıracağı bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı ve bunların ölçme ve değerlendirmelerinin nasıl yapılacağı; hazırlık sınıfı veya başka yollarla yabancı dil yeterliliğinin nasıl kazandırılacağı ve yabancı dil bilgi düzeyinin nasıl ölçüleceği; kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı;… diğer yurt içi ve yurt dışı yükseköğretim kurumlarından alınan derslerin kredilerinin intibakının sağlanması; ilgili programın tamamlanmasına yönelik önceden kazanılmış yeterliliklerin tanınması; farklı diploma programlarından bazı derslerin alınmasıyla yandal veya çift anadal yapılması; diploma alınabilmesi için, uygulama, teorik, uzaktan veya açıköğretim özellikleri ile eğitim-öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir… c…Ancak bu süreler sonunda kayıtlı olduğu öğretim kurumundan mezun olabilmek için son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Bu sınavlar sonunda başarısız ders sayısını beş derse indirenlere bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar başarısız olan öğrencilere dört yarıyıl (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda iki öğretim yılı); bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. İzledikleri programdan mezun olmak için gerekli bütün derslerden geçer not aldıkları hâlde yönetmeliklerinde başarılı sayılabilmeleri için öngörülen not ortalamalarını sağlayamamaları sebebiyle ilişikleri kesilme durumuna gelen son dönem (sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda son sınıf) öğrencilerine not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır.

Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Açılacak sınavlara, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitimöğretim yılı hiç girmeyen öğrenci, sınırsız sınav hakkından vazgeçmiş sayılır ve bu haktan yararlanamaz. Sınırsız hak kullanma durumunda olan öğrenciler sınava girdiği ders başına öğrenci katkı payını/öğrenim ücretini ödemeye devam ederler. Ancak bu öğrenciler, sınav hakkı dışındaki diğer öğrencilik haklarından yararlanamazlar. Açık öğretim öğrencileri, öğrencilik haklarından yararlanmak kaydı ile bu sürelerle kısıtlı değildir…”;

8) 05/09/2017 tarihli ve 30171 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Gazi

Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin:

8.1. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “Bu Yönetmelik; Gazi Üniversitesi önlisans, lisans ve diğer programlara öğrenci kabulü, kayıt işlemleri, eğitim-öğretim programları, kayıt yenileme ve silme işlemleri, geçişler, sınavlar ve değerlendirme, intibak ve diploma hazırlanmasına ilişkin hükümleri kapsar.”;

8.2. “Dayanak” başlıklı 3’üncü maddesinde; “Bu Yönetmelik, 2547 sayılı Yükseköğretim

Kanunu’nun 14’üncü, 43’üncü, 44’üncü, 45’inci, 46’ncı ve 49’uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.”;

8.3. “Eğitim-öğretim dönemleri ve süreleri” başlıklı 7’nci maddesinde; “… (3) Bir yıllık hazırlık sınıfı programları hariç, kayıt olunan programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, öğrencinin her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın, eğitim-öğretim süreleri önlisans programlarında iki yıl, lisans programlarında dört yıl, lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren programlarda beş veya altı yıldır. Bu süreler azami olarak, ön lisans programlarında dört yıl, lisans programlarında yedi yıl, lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren programlarda sekiz veya dokuz yıldır. Öğrencilerin hazırlık sınıfı hariç, önlisans ve lisans programına ilk kayıt yaptırdığı tarihten itibaren kayıtlı olduğu veya kayıt yenilememe nedeniyle kayıtsız olarak geçirdiği tüm yarıyıllar, normal ve azami eğitim-öğretim süresine dâhildir…”;

8.4. “Yarıyıl kaydı, ders alma işlemleri, ekle bırak, dersten çekilme işlemleri, not yükseltme” başlıklı 10’uncu maddesinde; “(1) Her öğrenci, akademik takvimde belirtilen süreler içinde ve bu Yönetmelikte yer alan hükümler çerçevesinde, ders alma işlemlerini tamamlayarak kaydını yeniler. Azami öğretim süresini aşan öğrenciler, ders alma işlemini yapabilmek için katkı payı veya ikinci öğrenim ücretini ödemek zorundadır. Belirtilen sürede kaydını yenilemeyen öğrenci, o yarıyılda/yılda derslere ve sınavlara giremez. (2) Öğrenci, ilgili yönetim kurulunca kabul edilmiş bir mazereti yoksa her yarıyılda/ yılda kaydını yenilemek zorundadır…(3) Mazeretli ders alma süresi de dâhil, belirlenen sürelerde ders alma işlemini tamamlamayan öğrenciler, o yarıyılda/yılda derslere ve sınavlara giremezler; öğrencilik haklarından yararlanamazlar. (4) Öğrencinin kayıt yenilemediği yarıyıl/yıl 2547 sayılı

Kanunda belirlenen öğrenim süresinden sayılır. (5) Öğrenci, danışmanından yarıyıl/yıl ders kayıt onayını almak zorundadır. (6) Öğrenci, ders alma işlemleri sırasında, birinci sınıf yarıyıllarındaki tüm dersleri almak zorundadır. Öğrenci; alarak başarısız olduğu, devam şartını sağlamadığı ve hiç almadığı ders/dersleri öncelikli olarak almak zorundadır. Bu dersler, farklı dönem derslerinden ise en alttaki dönem derslerinden başlamak şartı ile bulundukları döneme ait dersleri alır. Danışmanın onayıyla her eğitim-öğretim dönemi için alt yarıyıl derslerinden sadece bir dersi, bir kez ertelenebilir. (7) Ağırlıklı genel not ortalaması 2,00’ın altında olan öğrencinin bir yarıyılda alabileceği derslerin azami kredi miktarı, 36 krediyi geçemez. (8) Ağırlıklı genel not ortalaması 2,00 ve üzerinde olan öğrencinin bir yarıyılda alabileceği derslerin azami kredi miktarı 40 krediyi geçemez. Öğrencinin kendi programının dışında farklı bir eğitim-öğretim programında alacağı kredi miktarı bu maddede belirlenen oranı geçemez. (9) Öğrenci, ancak danışmanının olumlu görüşüyle, üst yarıyıllardan ders alabilir. Bunun için, öğrencinin; önceki yarıyıllardan başarısız dersi olmaması ve ağırlıklı genel not ortalamasının 3,00 veya üstünde olması şarttır. (10) Yarıyıl kaydını tamamlamış olan öğrenci, akademik takvimde belirtilen ders ekle-bırak tarihlerinde ders ekleme, bırakma, dersten çekilme ve şube değişikliğini danışmanı ile birlikte yapar ve ders kayıt onayını alır.

(11) Öğrenci, ders tekrarı yapmadığı ve ilk defa aldığı bir dersten çekilebilir. Dersten çekilme işlemi, yarıyılın onuncu haftası içinde yapılır. Bir yarıyıl içinde en çok bir dersten çekilme işlemi yapılabilir. Öğrenim boyunca en çok altı dersten çekilme işlemi yapılabilir. Müfredatın ilk iki yarıyılındaki derslerden, tekrarlanan, daha önce çekilme işlemi yapılan veya kredisiz derslerden çekilme işlemi yapılamaz. Ancak bir yarıyılda alınması gereken ders kredisi kadar veya bu kredinin altında ders alan öğrenciye dersten çekilme izni verilmez…”;

8.5. “Dersler ve ders kredileri” başlıklı 11’inci maddesinde; “… (2) Dersler/ders kredileri, YÖK tarafından ilgili programın yer aldığı diploma düzeyi ve alanı için yükseköğretim yeterlilikler çerçevesine göre belirlenen derslerin kredi aralığı ve öğrencilerin iş yükü göz önünde tutularak ilgili kurulun önerisiyle Senato tarafından belirlenir. İlgili diploma programını bitiren öğrencinin kazanacağı bilgi, beceri ve yetkinliklere o dersin katkısını ifade eden öğrenim kazanımları ile açıkça belirlenmiş teorik ve uygulamalı ders saatleri ve öğrenciler için öngörülen diğer faaliyetler için gerekli iş yükü göz önünde bulundurularak

Senato tarafından onaylanan esaslar çerçevesinde dersler/ders kredileri belirlenir. (3)

Derslerin kategorisi, adı, kodu, içeriği, kredi değeri, sınavları ve benzeri hususlar ve bu hususlarda yapılacak değişiklikler ilgili kurulun önerisi ve Senato onayıyla belirlenir. (4)

Eğitim-öğretim programındaki dersler; seminer, uygulama, klinik uygulama, klinik çalışması, atölye çalışması, laboratuvar çalışması ve inceleme, araştırma gezisi, ödev, bireysel çalışma, mesleki beceri uygulamaları, probleme dayalı öğretim, kanıta dayalı uygulamalar, iletişim becerileri, hasta başı vizitleri, sınava hazırlanma, alan çalışması, kütüphane çalışmaları, mezuniyet tezi, proje gibi diğer etkinlikler içerir. (5) Dersler, zorunlu dersler ve seçmeli dersler olarak iki grupta toplanır. Zorunlu bir dersin alınabilmesi için, ön koşullu dersler ve/veya ön koşul dersler ilgili kurulun önerisiyle Senato tarafından önceden belirlenen esaslar çerçevesinde karara bağlanır. (6) Bir ön koşullu derse kaydolabilmek için bu derse ön koşul olarak belirlenmiş dersin/ derslerin alınmış ve ilgili program tarafından belirlenmiş ön koşulun/ön koşulların sağlanmış olması gerekir. (7) Bir eğitim-öğretim yılında önlisans ve lisans programları için ders kredileri toplamı 60 kredidir. (8) Dersin içeriği, haftalık dağılımı, ilgili kaynaklar, öğrencilere ders saatleri dışında ayıracağı zamanı, öğrencilerin derse devam durumlarının ara sınav ve yarıyıl sonu sınavlarına katılmaya ve yarıyıl harf notuna katkısı; sorumlu oldukları ara sınav, ödev, uygulama ve benzeri çalışmalar ile bunların yarıyıl harf notuna katkısı, varsa yarıyıl sonu sınavına katılma koşulları ve başarı harf notunun hesaplanmasına esas olacak her türlü hususlar dersi veren öğretim elemanı tarafından belirlenir ve yarıyıl başında öğrencilere ders tanımlama formu ile duyurulur. (9) Teorik ve uygulamalı derslerin her bir ders süresi 50 dakikadır. Haftalık ders çizelgeleri, dersler arasında 10 dakika bırakılarak düzenlenir.”;

8.6. “Derslere devam” başlıklı 13’üncü maddesinde; “(1) Öğrencilerin derslere devam zorunluluğu, her yarıyıl için en az %70, tamamen uygulamalı ders saatinden oluşan derslerde en az % 80 olmak zorundadır. Ancak ders devam durumunun, ders değerlendirme ölçütlerine katkısı ve devam zorunluluğu, dersin öğretim elemanı tarafından yarıyıl başında ders tanımlama formu ile öğrenciye bildirilir. Sağlık raporu derslere devam yükümlülüğünü kaldırmaz. (2) 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri

Hakkında Kanunun 29 uncu maddesi uyarınca Türkiye’yi uluslararası seviyede yurt içi ve yurt dışında temsil eden öğrenciler için derslere devam koşulu aranmaz. (3) Öğrenci, süresi içinde ve usulüne uygun olarak kaydolmadığı derslere devam edemez ve bu derslerin sınavlarına giremez. (4) Öğrencilerin derse devam durumları dersi veren öğretim elemanı tarafından izlenir. Öğrencilerin dönem içi değerlendirmeleri seminer, uygulama, klinik uygulama, klinik çalışması, atölye çalışması, laboratuvar çalışması ve inceleme, araştırma gezisi, ödev, bireysel çalışma, mesleki beceri uygulamaları, probleme dayalı öğretim, kanıta dayalı uygulamalar, iletişim becerileri, hasta başı vizitleri, sınava hazırlanma, alan çalışması, kütüphane çalışmaları, mezuniyet/bitirme tezi, proje ve dönem sonundaki durumları, ilgili öğretim üyesi tarafından söz konusu yarıyıl/yıl derslerinin son haftasında ilan edilir. Derse devam zorunluluğunu yerine getirmeyen öğrenciler, dönem sonu sınavına giremezler.”;

8.7. “Sınavlar” başlıklı 14’üncü maddesinde; “ … (4) Öğrenci, sınav programında belirtilen zaman ve yerde sınavlara girmek zorundadır. Aksi halde sınavları geçersiz sayılır. Öğrencinin girmeyi hak etmediği bir sınava girmesi sonucunda aldığı not, ilan edilmiş olsa dahi iptal edilir… (6) Ara sınav; ilgili eğitim-öğretim programında öngörülen derslerden yarıyıl/yıl içinde yapılan sınavdır. Her ders için en az bir yazılı ara sınav yapılır. Kişisel beceri gerektiren derslerin sınavları uygulamalı olarak yapılabilir. Bu sınav dışında, başarı harf notuna esas olmak üzere, kısa süreli sınavlar, öğrencinin becerilerine dayanan uygulamalar, ödevler ve benzeri dönem içi çalışmalar yapılabilir…”;

8.8. “Notların verilmesi, ilanı ve maddi hata işlemleri” başlıklı 15’inci maddesinde; “(1)

Öğrencilere kayıtlı oldukları yarıyıl/yılsonunda her ders için bir başarı harf notu verilir. (2)

Bu başarı harf notu, dersi veren öğretim elemanı tarafından takdir olunur. (3) Başarı harf notunun takdirinde öğrencinin ara sınav, yarıyıl/yılsonu sınavı, yarıyıl içi çalışmalarındaki başarısı ile ders ve uygulamalara devamı göz önünde bulundurulur. Bu harf notunun hesaplanması ilgili akademik birim kurulunun önerisi, akademik birimin ilgili kurulunun kararı ve Senatonun onayıyla belirlenir. (4) Öğrencinin başarı notu 100 tam puan üzerinden belirlenir. Bu puana, ham başarı puanı denir. (5) Ham başarı puanı 25,00’ın altında olan öğrenci, doğrudan (FF) notu alarak o dersten başarısız olur…(7) Bir dersten (AA), (BA), (BB), (CB), (CC), (DC) ve (DD) notlarından birini alan öğrenci o dersi başarmış kabul edilir.

Ancak mezun olabilmek için öğrencinin AGNO’sunun en az 2,00 olması gerekir.”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

9) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, ilgili idarenin bu iddialar

karşısında Kurumumuza sunduğu bilgi ve belgelerin, ilgili mevzuat hükümlerinin ve üniversitelerin bilimsel özerkliğini vurgulayan emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; idarenin şikâyete konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın talebinin reddi gerektiği yönünde hazırlanan “Ret

Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

10) Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi … Lisans Programı’nda öğrenimine

devam eden …, anılan Fakültede aldıkları (devam ettikleri), fakat başarısız oldukları dersler için bir sonraki sene de devam zorunluluğunun bulunduğunu; sınavlarında başarısız oldukları için bir kere daha almak zorunda oldukları bu derslerin, bir sonraki sınıfın ders saatleri ile çakışabildiğini; bu durumun ise dersleri eksik olarak almalarına ve okullarının en az bir sene uzamasına yol açtığını; buna ilaveten, dördüncü sınıftan sonra Kredi ve Yurtlar Genel

Üniversitesi’nin ilgili Fakültesinin söz konusu uygulamayı kaldırmasını, diğer ifadeyle alttan alınan dersler için bir sonraki sene “devam zorunluluğu” uygulanmayarak, sadece sınavlara girilmesinin yeterli kabul edilmesini talep etmiştir.

11) Bu iddialar karşısında, şikâyete konu edilen Gazi Üniversitesi, 2547 sayılı

Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü maddesinin, üniversitelerin eğitim-öğretim faaliyetleri ile ilgili mevzuatının belirlenmesi konusundaki yetkiyi, her bir üniversitenin kendi senatosuna bıraktığını; Gazi Üniversitesi’nin de her üniversite gibi bu maddeye dayanarak hazırladığı yönetmelik ve yönergeler çerçevesinde işlem tesis etmekte olduğunu; 2547 sayılı Kanun’un anılan maddesine dayanılarak hazırlanan Gazi Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 13’üncü maddesinin birinci fıkrasında ise, “Öğrencilerin derslere devam zorunluluğu, her yarıyıl için en az % 70, tamamen uygulamalı ders saatinden oluşan derslerde en az % 80 olmak zorundadır. Ancak ders devam durumunun, ders değerlendirme ölçütlerine katkısı ve devam zorunluluğu, dersin öğretim elemanı tarafından yarıyıl başında ders tanımlama formu ile öğrenciye bildirilir. Sağlık raporu derslere devam yükümlülüğünü kaldırmaz.” hükmünün yer aldığını; …’ın 2018-2019 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılında aldığı, fakat başarısız olduğu (zorunlu) ‘KİM 101-Temel Kimya I’ dersinin uygulamalı bir ders olduğunu, bu nedenle de Yönetmelik gereğince % 80 devam şartı gerektirdiğini; derslere devam zorunluluğu ile ilgili hedeflenenin, “hem alanında kalifiye öğrenciler yetiştirmek, hem de öğrencilerin uygulamalı derslerdeki güncel bilgileri takip etmelerini sağlamak” olduğunu; kaldı ki DGS sonucunda Gazi Üniversitesi’ne kayıt yaptıran ve ikinci sınıfa intibak ettirilen

…’ın öğreniminin normal süresinin üç eğitim-öğretim yılı (altı yarıyıl) olduğunu; 2018-2019

Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılında Gazi Üniversitesi’ne kayıt olan öğrencinin, lisans öğrenimini dönem uzatmadan tamamlamak için ise 2019-2020 Eğitim-Öğretim Yılı Güz

Yarıyılı dâhil olmak üzere 4 yarıyılının daha bulunduğunu; bu nedenle adı geçen öğrencinin başvurusunda değindiği “okulunun uzaması, Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü burslarının/kredilerinin, keza yurtta kalabilme imkânının sonlandırılması” gibi mağduriyetlerin herhangi birinin kendisi için henüz vuku bulmadığını Kurumumuza bildirmiştir.

12) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel

kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb. konuların kanunla düzenleneceği hükme bağlanmış; anılan

Anayasa maddesi doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitimöğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.

13) Yükseköğretimi düzenleyen bu temel Kanunun 14’üncü ve 17’nci maddeleri ile;

“üniversitenin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” ve “Rektörün onayından sonra Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak” görev ve yetkisi, üniversitelerin “akademik organı” olan senatolara verilmiştir. Ayrıca, Kanunun 43’üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalar ile ilgili esasların, her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği kaydedilerek, üniversitelere, Anayasa hükmüne uygun olarak, akademik alanda hareket alanı tanınmıştır. Diğer ifadeyle, söz konusu Kanun hükümleri ile; Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, fakültelerin öğretim ve sınav programları, yetiştireceği öğrenci sayısı ile kalitesi, bu öğrencilere kazandırılması hedeflenen bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı, bu hedefler doğrultusunda teorik ve uygulamalı ders ihtiyaçları, bu çerçevede oluşturulacak ders programları, kredi ve uygulamaları, yürütülecek bilimsel araştırmanın içeriği gibi hususların, diğer ifadeyle, eğitim-öğretim faaliyetlerinin, üniversitelerin bizzat kendileri tarafından serbestçe belirlenmesi amaçlanmıştır.

14) Gazi Üniversitesi de Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi

doğrultusunda, diğer yükseköğretim kurumları gibi kendi yönetmeliklerini hazırlama yetkisine sahip olup; Gazi Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav

Yönetmeliği de 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddeleri ile verilen bu yetki çerçevesinde Üniversite Senatosu tarafından hazırlanmıştır.

15) Somut olay incelendiğinde; başvuranın … Lisans Programı’nın zorunlu dersleri arasında

yer alan ve ilgili Üniversitenin verdiği bilgiler doğrultusunda “uygulamalı ders” kategorisinde olduğu anlaşılan “Temel Kimya I” ve “Temel Kimya II” derslerinde başarısız olduğu (her iki dersinin başarı harf notunun “FF” olduğu); bu zorunlu derslerden “Temel Kimya I” dersini bu nedenle yeniden almakta olduğu; “Temel Kimya II” dersini ise bir sonraki dönem yeniden almak zorunda olduğu; talebinin ise bu derslere katılmadan, sadece sınavlarına girmek, diğer ifadeyle derslere devam zorunluluğunun kaldırılması yönünde olduğu anlaşılmıştır. Başvuran, bu talepte bulunurken, diğer birçok devlet üniversitesinde böyle bir uygulamanın mevcut olmadığını; kendilerine diğer devlet üniversitelerindeki öğrencilerle eşit koşulların sağlanmadığını; köklü bir geçmişe sahip Gazi Üniversitesi’nin, diğer üniversiteler gibi öğrencilerin yaşadıkları mağduriyetleri engellemesi gerektiğini belirtiyor olsa da, ilgili

Üniversitenin de belirttiği üzere, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü ve 43’üncü maddeleri, “kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversitelerin” eğitim-öğretim faaliyetleri ile ilgili mevzuatını belirleme yetkisini, üniversitelerin kendi senatolarına bırakmıştır.

16) Şikâyet konusuna ilişkin farklı üniversitelerin uygulamalarına yönelik yapılan

karşılaştırmalı incelemeden:

16.1. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 23’üncü maddesinde, “(1) Öğrenciler derslere, uygulamalara, sınavlara ve öğretim elemanının gerekli gördüğü diğer akademik çalışmalara katılmak zorundadır. (2) Öğrencilerin derse devam durumları öğretim elemanı tarafından izlenir. (3) Öğrencilerin derse devam durumlarının ara sınav ve yarıyıl sonu sınavlarına katılmaya ve yarıyıl harf notuna katkısı; sorumlu oldukları ara sınav, ödev, uygulama ve benzeri çalışmalar ile bunların yarıyıl harf notuna katkısı ve varsa yarıyıl sonu sınavına katılma koşulları dersi veren öğretim elemanı tarafından belirlenir ve yarıyıl başında öğrencilere ders izlencesinde açıklanır…” ve 24’üncü maddesinde, “…(3) Harf notunun takdirinde öğrencinin ara sınav, yarıyıl sonu sınavı, yarıyıl içi çalışmalarındaki başarısı ile ders ve uygulamalara devamı göz önünde bulundurulur…”;

16.2. Boğaziçi Üniversitesi Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinde, “(1) Öğrenciler kayıtlı oldukları her türlü ders, uygulama, laboratuvarlar ve bunların gerektirdiği veya ilgili öğretim elemanının gerekli gördüğü sınav ve diğer akademik çalışmalara katılmakla yükümlüdürler. (2) Öğrencilerin devam durumları dersin öğretim elemanı tarafından değerlendirilir. (3) Her derste öğrencilerin sorumlu oldukları ara sınav, ödev, uygulama ve diğer çalışmaların sayısı, ders notuna katkısı ve yarıyıl sonu sınavına katılmanın gerekleri, yarıyıl başında öğretim elemanı tarafından belirlenir ve öğrencilere açıklanır. (4) Proje ve laboratuvar dersleri gibi niteliği gereği yarıyıl sonu sınavı gerektirmediği ilgili yönetim kurulu tarafından onaylanan dersler dışında tüm dersler için yarıyıl sonunda bir sınav yapılır. Bu sınavın ders notuna katkısı, dönem başında öğretim elemanı tarafından belirlenir ve öğrencilere açıklanır…”;

16.3. Ankara Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim Öğretim Yönetmeliği’nin 38’inci maddesinde,“(1) Öğrenciler derslere, uygulamalara, öğretim elemanlarınca uygun görülen çalışmalara ve sınavlara katılmak zorundadırlar. (2) Öğrencilerin devam durumu ilgili öğretim elemanı tarafından izlenir ve final sınavından en az bir hafta önce ilan edilir. (3)

Devamsızlıktan başarısız olan öğrenci, aynı dersi/dersleri tekrar aldığında bu derse/derslere devam etmek zorundadır. (4) Derse devam koşulunu yerine getirdiği halde sınavda başarısız olan öğrenciler ile notunu yükseltmek amacıyla aynı dersi/dersleri tekrar almak isteyen

Devlet Konservatuvarı öğrencileri dışındaki öğrenciler dersin devamından muaftırlar. Ancak öğrenciler talep etmeleri halinde ilgili derse devam edebilirler. (5) Sağlık raporu ilgili yönetim kurulunca kabul edilse bile, öğrencilerin raporlu olduğu süre devamsızlık süresinden sayılır.” ve 34’üncü maddesinde, “…f) Eğitim-öğretim programında yer alan bütün derslerden geçer not aldıkları hâlde mezuniyet için gereken GABNO’yu sağlayamayanlara diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz.”;

16.4. Hacettepe Üniversitesi Önlisans, Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 22’nci maddesinde, “(1) Derslere ve uygulamalara devam zorunludur. Mazeretler de dâhil olmak üzere kuramsal (Teorik) saatlerin %30’undan, uygulama saatlerinin de %20’sinden fazlasına katılmayan öğrenci o dersin genel sınavına ve bütünleme sınavına alınmaz.

Devamsızlıkları nedeniyle sınava girme hakkı kazanamayanların listesi, genel sınav döneminden önce ilgili dersin sorumlu öğretim elemanı tarafından ilan edilir. (2) Tekrarlanan kuramsal derslerde önceki dönemde devam koşulu yerine getirilmişse, ara sınava girmek koşulu ile devam zorunluluğu aranmaz.”;

16.5. İstanbul Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinde, “(1) Öğrenci ilk kez aldığı veya devamsızlığı nedeniyle tekrarlayacağı teorik derslerin en az % 70’ine ve varsa teorik ders dışındaki her türlü uygulama çalışmasının en az % 80’ine devam etmek zorundadır. (2) Bu maddenin birinci fıkrasında belirlenmiş olan devam şartlarının her birini sağlamayan öğrenciler, akademik takvimde belirtilen yarıyıl/yılsonu sınavlarının başlangıç tarihinden en geç beş gün öncesinde ilan edilir.

Devamsız öğrenciler, ilgili dersin yarıyıl/yılsonu sınavına alınmaz ve başarısız sayılır.” ve 20’nci maddesinde, “(1) Bir dersteki başarının ölçülmesinde, o derse ait yarıyıl/yıl içi çalışmaları ile yarıyıl/yılsonu sınavlarında sağlanan başarı dikkate alınır…(3) Yarıyıl/yıl içi etkinlikleri; ara sınav/sınavları, kısa sınav/sınavlar, arazi çalışmaları, uygulama, ödev, sunum, proje, staj, atölye, seminer, laboratuvar ve benzeri çalışmalardan oluşur. Bunların ders başarı notuna katkısı, ilgili dersin sorumlu öğretim üyesinin önerisi üzerine ilgili birim yönetim kurulunca karara bağlanır…(5) Yarıyıl/yılsonu bitirme veya bütünleme sınavının ders başarı notuna katkısı en az %50, en fazla %70’dir. Bu oran ilgili birim kurulu kararı ile belirlenir. (6)

Devamsızlık dışındaki bir nedenle tekrar alınan derslerde devam zorunluluğu aranmaz.

Tekrar alınan dersin ara ve yarıyıl/yılsonu sınavlarına katılmak zorunludur. Tekrar alınan derslerin önceki ara sınav notları dikkate alınmaz. İki kez alınmasına rağmen başarısız olunan klinik uygulamalı derslerde yıl içi tüm teorik ve klinik uygulama etkinliklerine devam etme zorunluluğu vardır.”;

16.6. Dokuz Eylül Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinde, “(1) Öğrencilerin derslere ve diğer çalışmalara devamı zorunludur.

Öğrencilerin devam durumlarının izlenmesi ve denetlenmesi ile ilgili esaslar Senato tarafından belirlenir…” ve 25’inci maddesinde, “(1) Bir derste başarısız olan öğrenci, o dersi bu

Yönetmeliğin 20 nci maddesinde yer alan tüm yükümlülükleri yerine getirerek tekrarlamak zorundadır.(2) Devam şartını sağladığı bir derste başarısız olan bir öğrenci, dersi tekrarlayacağı yarıyıl veya yıl için kayıt yenileme sırasında bir dilekçe ile ilgili fakülte dekanlığına veya yüksekokul müdürlüğüne bildirmesi kaydı ile ister ise o dersin teorik kısmından ve öğretim elemanı tarafından sınıfta yapılan uygulamalardan devam muafiyeti verilmesini isteyebilir. Buna ilişkin esaslar Senato tarafından belirlenir. Devamdan muafiyet verilmesi durumunda, öğrenci o derse yeniden kaydolmak, ara sınavlarına katılmak ve bu

Yönetmeliğin 20 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerindeki şartları yeniden yerine getirmek (laboratuvar, proje, atölye, sınıf dışında yapılan uygulamalar ve benzeri yarıyıl içi veya yıl içi çalışmalarının en az % 80’ine katılmış olmak ve dersi veren öğretim elemanı tarafından ders değerlendirme kriterlerinde başarı sınırının belirlenmesi koşuluyla o derse ilişkin uygulama, laboratuvar, proje, atölye, staj, ev ödevi ve benzeri yarıyıl içi veya yıl içi çalışmalarının ve yapılan eğitim-öğretimin özelliklerinin gerektirdiği ilgili birim tarafından uygun görülen diğer çalışmaları verilen süreler içinde ve başarılı olarak yapmış olmak) zorundadır. (3) Yarıyıl sonu/yılsonu ve bütünleme sınavı yapılmayan uygulama ağırlıklı derslerde ve laboratuvar derslerinde başarısız olan öğrenciler, bu dersleri tümü ile tekrarlamak ve devam etmek zorundadır.”;

16.7. Marmara Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin 19’uncu maddesinde, “(1) Bir dersten veya uygulamadan yarıyıl/yılsonu ve bütünleme sınavlarına girebilmek için; öğrencinin teorik derslerin en az %70’ine, uygulamalı derslerin ise en az %80’ine devam etmiş olması gerekir. Yabancı dil ve Türkçe hazırlık programlarında en az %85 devam şartı aranır. Öğrencilerin devam durumları, ilgili öğretim elemanı tarafından izlenip devamsızlıktan kalan öğrenciler derslerin son haftasının başında ilan edilir.

(2) Ders ve uygulamaların başarısızlık nedeniyle tekrarı halinde, devam şartının aranıp aranmayacağı ilgili birim için birim kurulunca belirlenir. (3) Uluslararası seviyede, yurt içi ve yurt dışı spor müsabakaları ve bunların hazırlık çalışmalarına katılan öğrencilerin organizasyonunun devamı esnasında geçirdikleri süreler ilgili mevzuat hükümlerine göre devamsızlık süresinin hesabında dikkate alınmaz.”;

16.8. Çukurova Üniversitesi Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav

Yönetmeliği’nin 5’inci maddesinde, “…(6) … İzledikleri programdan mezun olmak için gerekli bütün derslerden geçer not aldıkları hâlde bu Yönetmelikte başarılı sayılabilmeleri için öngörülen not ortalamalarını sağlayamamaları sebebiyle ilişikleri kesilme durumuna gelen son dönem, sınıf geçme esasına göre öğretim yapılan kurumlarda son sınıf, öğrencilerine not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bu sınavlarda alınacak not, mevcut notun altında ise dikkate alınmaz. Bu sınavlardan sonra uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz.” ve 22’nci maddesinde, “(1) Öğrencilerin teorik derslere en az % 70, uygulamalara en az % 80 oranında devamları zorunludur. Ancak, bir dersin devam ve varsa uygulamalarında başarılı olma şartlarını bir kez yerine getiren öğrencilerden bu dersi tekrar almaları durumunda derse devam koşulu aranmaz. Bu durumdaki öğrencilerin tekrar aldıkları bir dersin yapılacak ara sınavlarına katılmaları gerekir. Tekrar edilen dersin başarı notu hesaplanırken o yarıyıldaki ara sınav notları dikkate alınır. (2) Tıp ve Diş Hekimliği

Fakülteleri ile Devlet Konservatuvarında devam mecburiyeti ilgili birimce belirlenen esaslara göre uygulanır. (3) Eğitimin niteliğine bağlı olarak dersin uygulama eğitimlerinde ve stajlarında, öğrenim hedeflerini karşılayabilmek amacıyla öğrencilerin devam koşulları, ilgili birimin yetkili kurullarının kararı ile belirlenebilir.”;

16.9. Karadeniz Teknik Üniversitesi Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’nin 16’ncı maddesinde, “… (2) Bir dersin yarıyıl sonu sınavına girebilmek için, o derse kayıtlı olmak ve ilk defa alınan derslerin en az %70’ine, uygulama ve/veya laboratuvarların en az

% 80’ine ve öğretim elemanının gerekli gördüğü ve önceden öğrencilere duyurduğu diğer akademik çalışmalara katılmak zorunludur. Bu şartları yerine getiremeyen öğrenci yarıyıl sonu sınavına alınmaz. Bu öğrenciye (D) devamsız harf notu verilir. Derslere devam durumu öğretim elemanı tarafından izlenir. Devamsızlıkları nedeniyle sınava girme hakkı kazanamayanların isimleri dersi veren öğretim elemanı tarafından en geç derslerin son bulduğu tarihte öğrencilere duyurulur. (3) Bir dersten yarıyıl sonu sınavına girme şartını bir kere yerine getiren öğrenciden, bu dersi daha sonraki yarıyıllarda tekrarlaması durumunda, sadece teorik derslerden devam şartı aranmaz. Ancak, uygulama, laboratuvar ve derse bağlı diğer yarıyıl içi çalışmalara devam şartı aranır…” ve 29’uncu maddesinde, “ (1) Öğrenciler, bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt oldukları programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmadan öğrenim süresi iki yıl olan önlisans programlarını azami dört yıl, öğrenim süresi dört yıl olan lisans programlarını azami yedi yıl içinde tamamlamak zorundadırlar. Bu süreler sonunda üçüncü, beşinci ve altıncı fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla mezun olamayan öğrencilerin

Üniversiteyle ilişiği kesilir. Bilimsel ve yabancı dil hazırlık eğitim süresi en fazla iki yıldır.

Hazırlık eğitimini iki yıl içinde başarı ile tamamlayamayan öğrencilerin programdan ilişiği kesilir…(3) Azami öğrenim sürelerini dolduran son sınıf öğrencilerine, başarısız oldukları bütün dersler için iki ek sınav hakkı verilir. Ek sınavlardan sonra başarısız ders sayısını beş derse indirenlere, bu beş ders için üç yarıyıl, ek sınavları almadan beş derse kadar başarısız olan öğrencilere dört yarıyıl; bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız olarak, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır. Bu derslerden uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. (4) Kayıtlı olduğu diploma programından mezun olmak için gerekli bütün derslerden geçer not aldıkları halde mezuniyet için gerekli genel ağırlıklı not ortalaması şartını sağlayamamaları nedeniyle ilişikleri kesilme durumuna gelen son yarıyıl (yıl esasına göre eğitim-öğretim yapan birimlerde son sınıf) öğrencilerine not ortalamalarını yükseltmek üzere diledikleri derslerden sınırsız sınav hakkı tanınır. Bunlardan uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz…”;

16.10. Uludağ Üniversitesi Önlisans ve Lisans Öğretim Yönetmeliği’nin 16’ncı maddesinde, “…(8) Sınırsız sınav hakkı kullanan öğrencilerden, uygulamalı, uygulaması olan ve daha önce alınmamış dersler dışındaki derslere devam şartı aranmaz. Açılacak sınavlara, üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılı hiç girmeyen öğrenciler, sınırsız sınav haklarından vazgeçmiş sayılır ve bu haktan yararlanamazlar. Bu durumda olan öğrencilerin Üniversite ile ilişiği kesilir.” ve 19’uncu maddesinde, “(1) Öğrencilerin; kuramsal derslere en az % 70, uygulama, laboratuvar, işyeri eğitimi ve benzeri çalışmalara en az % 80 oranında devamı zorunludur. Bu şartın yerine getirilmemesi durumunda öğrenci, o ders veya öğretim faaliyeti için devamsız kabul edilir. Devamsız öğrenci, sınavlara alınmaz ve not çizelgesinde bu durum D (Devamsız) ile belirtilir. Öğrencinin derslere devamı, öğretim elemanının belirleyeceği yöntemle izlenir. (2) Türkiye’yi Üniversiteyi ve kayıtlı olduğu birimi temsil etmek için ilgili kurul kararı ile resmi olarak görevlendirilen öğrencilerin görevli oldukları süreler devamsızlık süresinin hesabında dikkate alınmaz.”;

Yönünde düzenlemelerin olduğu; diğer ifadeyle, her bir üniversitenin kendi eğitim hedef ve ihtiyaçları doğrultusunda, eğitim-öğretim faaliyetlerinin hangi şartlar altında gerçekleşeceğini kendisinin belirlediği; örneğin bazı üniversitelerin her durumda devam zorunluluğunu şart koşarken, diğerlerinin daha önce alınmış derslerin sadece sınavlarına girilmesine (belli prosedürler dâhilinde) izin verdiği; birçoğunun ise yeniden alınacak olsa dahi, teorik olmayan, diğer ifadeyle uygulamalı olan ya da uygulaması bulunan derslere devam edilmesini zorunlu tuttuğu görülmüştür.

17) Yapılan bu karşılaştırmalı incelemeden de görüleceği üzere, her bir üniversite, yukarıda

açıklanan ilgili Kanun maddesi gereğince, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre, vereceği eğitim-öğretim ile ilgili esasları kendisi belirlemektedir. En iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasında olan yükseköğretim kurumlarının, verdikleri eğitim hizmetinin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla, Anayasa ile güvence altına alınan bilimsel özerklik ve

Yükseköğretim Kanunu ile kendilerine verilen yetki çerçevesinde kendi düzenleyici işlemlerini yapma yetkisine her zaman sahip oldukları ortadadır.

18) Nitekim yapılan içtihat incelemesinden de;

18.1. Bir üniversite yönetmeliğinin (Karadeniz Teknik Üniversitesi Önlisans ve Lisans EğitimÖğretim, Sınav, Değerlendirme ve Öğrenci İşleri Yönetmeliği) öğrencinin kazanılmış haklarını ihlal ettiği iddiası ve söz konusu yönetmeliğin iptali istemi ile açılan dava sonucunda Trabzon

İdare Mahkemesi’nin (E.2004/437, K.2004/751, T.15/07/2004) iptal kararı vermesi üzerine, ilgili Üniversite tarafından kararın temyiz edildiği; bunun üzerine, verilmiş olan bu iptal kararının, Danıştay 8’inci Dairesi tarafından (E.2004/4041, K.2005/1280, T.21/03/2005)

bozulduğu; diğer yandan, Trabzon İdare Mahkemesi’nin (E.2005/614, K.2005/591, T.15/06/2005) Danıştay 8’inci Dairesi’nin bozma kararına uymayarak ilk kararında ısrar ettiği; bu ısrar kararını temyizen inceleyen Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun ise (E.2005/1988, K.2008/1826, T.23/10/2008) Trabzon İdare Mahkemesi’nin, Yönetmeliğin iptali yolundaki anılan ısrar kararının bozulmasına oyçokluğuyla karar verdiği; diğer ifadeyle, Danıştay 8’inci Dairesi ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun, üniversitelerin,

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin verdiği yetkiye dayanarak,

eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla, eğitim, öğretim ve sınav sisteminde her zaman düzenleme yapabilecekleri, ilk sınıfta tabi olunan Yönetmeliğin öğrenim tamamlanıncaya kadar değiştirilemeyeceğinden bahsetmenin bu nedenle hukuken mümkün olmadığı; söz konusu yönetmeliklerin/düzenlemelerin öğrenim tamamlanıncaya kadar değiştirilebileceği, bu durumda ise bu değişikliklere tüm öğrencilerin devam eden öğrencilik statüleri nedeniyle uymak zorunda oldukları yönünde görüş benimsediği görülmüştür.

18.2. Diğer taraftan, Danıştay 10’uncu Dairesi ( E.2011/6024, K. 2011/6024, T. 26/10/2011), şikâyet konusuyla ilgili olmamakla birlikte, Sağlık Bakanlığı’na Bağlı Sağlık Tesisleri ve

Üniversitelere Ait İlgili Birimlerin Birlikte Kullanımı ve İşbirliği Usul ve Esasları Hakkında

Yönetmelik’in bazı maddelerinin iptali ve yürütmesinin durdurulması istemiyle, Sağlık

Bakanlığı’na karşı açılan davada, öncelikle dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan 3359 sayılı Kanun’un Ek 9’uncu maddesinin Anayasa’ya uygun olup olmadığını incelemiş ve gerekçesinde “… Tıp fakülteleri hastanelerinin Sağlık Bakanlığı’na devrine olanak tanınmış olması, yasa kuralının, üniversitelerin bilimsel özerkliği yönünden de değerlendirilmesini gerektirmektedir… Anayasa koyucu, Anayasa’nın 130’uncu maddesiyle üniversiteleri bir

Anayasal kuruluş olarak kabul etmiş ve üniversitelerle ilgili başlıca kuralları koymuş; üniversitelerin “kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olmalarını öngörmüştür.

Anayasa’nın 130’uncu maddesi, üniversitelerin bilimsel çalışmalarının, eğitim ve öğretimin, her türlü dış etkiden uzak, bilimin gerektirdiği yansız ve özgürlük ortamında yapılmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Anayasa, “bilimsel özerklik” ilkesiyle üniversiteleri, 2’nci maddesinde yer alan temel niteliklere sahip bir hukuk devletinin üniversitesine yaraşır biçimde öğretim, araştırma ve yayın konularını belirlemek ve yürütmek serbestliğine sahip kılmış bulunmaktadır… Anayasa’nın 130’uncu maddesi üniversitelere ve öğretim üyelerine belirli haklar ve yetkiler tanımıştır. Bilimsel özgürlük, serbestçe araştırmada ve yayında bulunabilme, öğrenim ve öğretimi, her türlü baskıdan uzak, özgürlük ortamı ve güvence içinde sürdürebilme hak ve yetkileri bunlara örnek olarak gösterilebilir. Anayasa Mahkemesi’nin 30/05/1990 tarihli ve E.1990/2, K.1990/10 sayılı kararında, Anayasa’nın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin, bilimsel özerkliğe sahip kamu tüzelkişileri olarak tanımlanması ve bunların ancak Devlet tarafından yasayla kurulabileceklerinin saptanması ile güdülen amacın, siyasal çevrelerin, özellikle iktidarların ve ayrıca çeşitli baskı gruplarının, üniversite çalışmalarıyla öğretim ve eğitimini etki altında tutabilmeleri yolunu kapatmak ve bu faaliyetlerin bilimsel gerekler ve gereksinmelerden başka, herhangi bir dış etkiden uzak kalacak bir ortamda sürdürülmesini sağlamak olduğu belirtilmiştir. Anayasa’nın 130’uncu maddesi ve Anayasa Mahkemesi’nin söz edilen kararı dikkate alındığında, bilimsel özerkliğin, ancak eğitim ve öğretimin her türlü baskıdan uzak bir ortamda verilmesiyle sağlanabileceği açıktır. Anayasa Mahkemesi’nin 16/07/2010 tarihli ve E. 2010/29, K. 2010/90 sayılı kararında ise, Anayasa’da üniversitenin, bilimsel çalışmaların yapıldığı ve bilimin öğretildiği kurum olarak nitelendirilip, bilimsel ve idari özerkliğe sahip kılınarak diğer kamu kurumlarından farklı değerlendirildiği; … yasa koyucunun, yükseköğretimin Anayasa’da belirtilen ilkeler doğrultusunda geliştirilmesi, bu bağlamda sağlık sorunlarının çözüme kavuşturulması için öğretim elemanlarının unvan ve statülerine uygun bazı sınırlamalar getirerek çalışma koşullarını belirleyebileceği; ancak getirilen bu sınırlamaların, üniversitelerdeki bilim özgürlüğü ve bilimsel özerkliğin gereği olan her türlü bilimsel faaliyeti engelleyici nitelikte olamayacağı ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin anılan kararında da belirtildiği üzere, yasa koyucunun Anayasa’da güvence altına alınan “bilimsel özerkliği” korumakla yükümlü olduğunda kuşku bulunmamaktadır…Bu itibarla, tıp fakülteleri hastanelerinin, üniversite bünyesindeki birer uygulama ve araştırma merkezleri olma niteliği ve işlevi dikkate alındığında; bu hastanelerin yönetiminin üniversiteler dışında, sağlık hizmetlerini yürütmekle görevli olduğundan bahisle Sağlık Bakanlığı’na bırakılmasına olanak tanıyan 3359 sayılı Yasa’nın Ek 9’uncu maddesi, üniversitelerin bilimsel özerkliğiyle bağdaşmamakta, Anayasa’nın 130’uncu maddesine aykırı bulunmaktadır. Anayasa’nın 130’uncu maddesine aykırılık oluşturan kural, kuşkusuz, aynı zamanda Anayasa’nın 2’nci maddesinde ifadesini bulan “Hukuk Devleti İlkesi”ne de aykırılık oluşturmaktadır. Öte yandan; Anayasa’nın 131’inci maddesinin birinci fıkrasında, yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek; bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile

Yükseköğretim Kurulu kurulacağı hükmüne yer verilmiştir. Yukarıda yer verilen Anayasa kuralı uyarınca, üniversiteler ve üniversite öğretimi konusunda karar almaya yetkili organın

Yükseköğretim Kurulu olduğu tartışmasızdır. Oysa, 3359 sayılı Yasa’nın Ek 9’uncu maddesinde, bu konuya ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla yönetmelik çıkarma yetkisi, Sağlık Bakanlığına verilirken, Yükseköğretim Kurulu’nun sadece görüşünün alınması yeterli kabul edilmiştir. 3359 sayılı Yasa’nın Ek 9’uncu maddesi, üniversitelerin bilimsel özerkliği ve diğer kamu kurum ve kuruluşları ile olan ilişkileri ile ilgili olan bir konuda yönetmelik çıkarma yetkisini sadece Sağlık Bakanlığı’na vermesi yönüyle de Anayasa’nın 131’inci maddesine aykırı olduğu görülmektedir.” ifadelerine yer vererek, tıp fakülteleri hastanelerinin, üniversite bünyesindeki birer uygulama ve araştırma merkezleri olma niteliği ve işlevi dikkate alındığında, bu hastanelerin yönetiminin üniversiteler dışında, sağlık hizmetlerini yürütmekle görevli olduğundan bahisle Sağlık Bakanlığı’na bırakılmasını ve tıp fakültesi hastaneleri ile ilgili konularda Sağlık Bakanlığı’nca Yönetmelik çıkartılmasını dahi

Anayasa’daki “bilimsel özerklik” ilkesine aykırı bulmuş ve “itiraz yolu ile Anayasa

Mahkemesi’ne başvurulması” kararı vermiştir.

19) Bu zamana kadar yapılan açıklamalardan görüleceği üzere, kamu tüzelkişiliğine sahip olan

ve en iyi öğrenciyi yetiştirme iddiasını taşıyan her bir yükseköğretim kurumu, Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre, sunacağı eğitim-öğretim hizmeti ile ilgili esasları belirleme hakkına sahip olduğundan, diğer ifadeyle, yukarıda yapılan karşılaştırmalı analizden de görüleceği üzere, bir üniversite tarafından belirlenen “ders geçme” kriterlerinin diğer üniversitede de bizzat aynı şekilde olması gerekmediğinden, …’ın Gazi Üniversitesi tarafından “kendilerine diğer devlet üniversitelerindeki öğrencilerle eşit koşulların sağlanmadığı” yönündeki iddiası hukuki dayanak içermemektedir. Bu nedenle burada incelenmesi gereken, Gazi

Üniversitesi’nin diğer üniversitelerle aynı uygulamayı yapıp yapamadığı değil, Gazi

Üniversitesi’nin kendi mevzuatına uygun hareket edip etmediğidir.

20) Bu kapsamda yapılan incelemeden; 2547 sayılı Kanun’un ilgili maddesine dayanılarak,

Üniversite Senatosuna verilen yetki çerçevesinde hazırlanan ve 05/09/2017 tarihli ve 30171 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Gazi Üniversitesi Önlisans ve

Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde, öğrencilerin derslere devam zorunluluğunun, her yarıyıl için en az % 70, tamamen uygulamalı ders saatinden oluşan derslerde ise en az % 80 olmak zorunda olduğunun (madde 13); sağlık raporunun derslere devam yükümlülüğünü kaldırmayacağının; öğrencilerin derse devam durumlarının dersi veren öğretim elemanı tarafından izleneceğinin; derse devam zorunluluğunu yerine getirmeyen öğrencilerin ise, dönem sonu sınavına giremeyeceklerinin; öğrencinin, alarak başarısız olduğu, devam şartını sağlamadığı ve hiç almadığı ders/dersleri ise öncelikli olarak almak zorunda olduklarının (madde 10/6) ve müfredatın ilk iki yarıyılındaki derslerden, keza tekrarlanan derslerden çekilme işlemi yapılamayacağının (madde 10/11) açık olarak hükme bağlandığı görülmektedir. Ayrıca ilgili Yönetmelikte, derslerin kategorisi, adı, kodu, içeriği, kredi değeri, sınavları ve benzeri hususlar ve bu hususlarda yapılacak değişikliklerin ilgili kurulun önerisi ve Senato onayıyla belirleneceği (madde 11/3); eğitim-öğretim programındaki derslerin ise, seminer, uygulama, klinik uygulama, klinik çalışması, atölye çalışması, laboratuvar çalışması ve inceleme, araştırma gezisi, ödev, bireysel çalışma, mesleki beceri uygulamaları, probleme dayalı öğretim, kanıta dayalı uygulamalar, iletişim becerileri, hasta başı vizitleri, sınava hazırlanma, alan çalışması, kütüphane çalışmaları, mezuniyet tezi, proje gibi diğer etkinlikler içereceği (madde 11/4) yönünde düzenlemeler de yer almaktadır.

21) Görüleceği üzere, Gazi Üniversitesi’nin ana Yönetmeliğinde, tekrarlanan derslere

devam zorunluluğu getirilmemesine (öğrencilerin bu derslere katılmaktan muaf tutulmasına) yönelik herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. Aksine derse devam zorunluluğunu yerine getirmeyen öğrencilerin, dönem sonu sınavına giremeyecekleri, uygulamalı derslere devam zorunluluğunun ise % 80 olduğu Yönetmelikte açık olarak belirtilmiştir. …’ın devam zorunluluğundan muaf tutulmasını istediği derslerin ise Gazi

Üniversitesi’ndeki ilk iki döneminde aldığı zorunlu dersler olduğu ve idarenin belirttiği üzere bu derslerin “uygulamalı ders” kategorisinde yer aldığı anlaşılmaktadır. Adı geçen öğrenci her ne kadar sınavlara girmesinin yeterli kabul edilmesini istese de, eğitim-öğretim programındaki dersler Yönetmelikte de belirtildiği üzere, seminer, uygulama, klinik uygulama, klinik çalışması, atölye çalışması, laboratuvar çalışması ve inceleme, araştırma gezisi, ödev, bireysel çalışma, mesleki beceri uygulamaları, probleme dayalı öğretim, kanıta dayalı uygulamalar, iletişim becerileri, hasta başı vizitler, sınava hazırlanma, alan çalışması, kütüphane çalışmaları, mezuniyet tezi, proje gibi birçok etkinliği içerebilmektedir. Dolayısıyla başarı puanına etki eden tek unsur sadece sınav notu değil, özellikle uygulamaya dayalı dersler açısından farklı birçok etkinliğe katılım olabilmektedir. Kaldı ki, İlgili Üniversite

Kurumumuza gönderdiği yazıda, “devam zorunluluğu” ile amaçlananın, bir yandan alanında kalifiye öğrenciler yetiştirmek iken, diğer yandan da öğrencilerin özellikle uygulamalı derslerde yapılan güncellemeleri takip etmelerini sağlamak olduğunu; özellikle uygulamalı derslerin anlatımında her yıl yapılan güncellemeler ve iyileştirmeler ile öğrencinin günceli takip etmesinin sağlanmakta olduğunu; bir önceki dönem, ilgili dersten başarısız olan bir öğrencinin, aynı dersi tekrar aldığında devam zorunluluğuna uymaması halinde güncel bilgilerden uzak kalmış olacağını Kurumumuza bildirmiştir.

22) Sonuç itibariyle, başvuranın iddialarının, ilgili Üniversitenin bu iddialar karşısında

sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, ilgili mevzuat hükümlerinin ve emsal yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; her üniversitenin ayrı birer kamu tüzel kişiliğinin bulunduğu; Anayasa ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü, 43’üncü ve 44’üncü maddeleri ile üniversite senatolarına kendilerine ilişkin yönetmelikleri hazırlama/düzenlemeleri yapma yetkisi verildiği; bu yetkiye dayanarak, üniversitelerin eğitim, öğretim ve sınav sisteminde eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla her zaman düzenleyici işlem tesis edebilecekleri; Gazi Üniversitesi’nin de Anayasa ve 2547 sayılı Kanun ile kendisine verilen yetki dâhilinde, Önlisans ve Lisans Eğitim-Öğretim ve Sınav

Yönetmeliği’ni hazırladığı; başvuranın şikâyet konusu yaptığı “tekrardan alınan derslere devam etme zorunluluğunun” ise, sadece bir Fakülteyi değil tüm Üniversiteyi bağlayan ve Üniversite

Senatosu tarafından hazırlanan Yönetmelik hükümlerine dayandığı anlaşıldığından, başvuranın

“söz konusu Fakülte uygulamasının kaldırılması, diğer ifadeyle alttan alınan dersler için bir sonraki sene devam zorunluluğu uygulanmayarak, sadece sınavlara girilmesinin yeterli kabul edilmesi” yönündeki talebinin reddi noktasındaki işlemde hukuka aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

23) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında

Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; bu çerçevede yapılan değerlendirme neticesinde, şikâyet edilen idare konumundaki Gazi Üniversitesi’nin, başvuranın dilekçesine ve Kurumumuzun bilgi/belge taleplerine zamanında ve gerekçeli olarak cevap verdiği; böylelikle de “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması ile geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı memnuniyetle gözlenmiştir.

Bununla birlikte, ilgili Üniversite tarafından, başvuranın 19/07/2019 tarihli dilekçesine cevaben gönderilen 20/08/2019 tarihli ve E.27463 sayılı resmi yazıda, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı da görülmüş olup; ilgili idarenin bundan böyle anılan iyi yönetim ilkesine de uygun davranacağına duyulan güven tamdır.

24) Diğer taraftan, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 131’inci maddesine göre,

“Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, düzenlemek, yönetmek, denetlemek, yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini… sağlamak…” maksadı ile kurulan ve 2547 sayılı Yükseköğretim

Kanunu’nun 6’ncı ve 7’nci maddelerinde belirtildiği şekliyle, “tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren”, ayrıca “Yükseköğretim kurumları arasında Kanunda belirlenen amaç, ilke ve hedefler doğrultusunda birleştirici, bütünleştirici, sürekli, ahenkli ve geliştirici işbirliği ve koordinasyonu sağlamak” ve “Yükseköğretim kurumlarında ve bu kurumlara girişte imkân ve fırsat eşitliği sağlayacak önlemleri almak” konularında görevleri bulunan Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın; işbu Kararın 4’üncü paragrafının incelenmesinden de görüleceği üzere, Kurumumuzun bilgi talebine ısrarla cevap vermeyerek, böylelikle de 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanunu’nun 18’inci maddesinde yer alan “Kamu Denetçiliği Kurumu’nun inceleme ve araştırma konusu ile ilgili olarak istediği bilgi ve belgelerin, bu isteğin tebliğ edildiği tarihten itibaren en geç otuz gün içinde verilmesinin zorunlu olduğu” yönündeki hükme uygun hareket etmeyerek, keza kuruluş maksadının ve görevlerinin tanımlandığı Anayasa’mızın ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ilgili maddelerini dikkate almaksızın, bizzat kendisine yönelik olan görüş/değerlendirme talebini her seferinde ilgili Üniversiteye havale ederek, iyi yönetim ilkeleri arasında sayılan “kanunlara uygunluk” ve “şeffaflık” gibi ilkelere uygun davranmadığı görülmüştür. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın, bundan böyle söz konusu ilkelere uymak konusunda gerekli özeni göstermesi beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

25) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci

maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; aynı Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca ise, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır.

26) Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin

işlemine karşı (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; söz konusu idari işleme karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın, BAŞVURAN ile birlikte şikâyet edilen idare konumundaki GAZİ ÜNİVERSİTESİ

REKTÖRLÜĞÜ’NE, ayrıca YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞ’NA tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi