|
ÖZET: Bu karar, İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi’nde ders muafiyeti talebinde bulunan bir öğrencinin başvurusunun reddine ilişkin hukuki değerlendirmeleri içermektedir. Başvuran, daha önceki yükseköğrenim programlarında başarılı olduğu derslerden muafiyet talep etmiş, ancak yalnızca Türk Dili, Yabancı Dil ve Atatürk İlkeleri ile İnkılap Tarihi dersleri için muafiyetin kabul edildiği belirtilmiştir. Anayasa’nın 130. maddesi ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde, üniversitelerin bilimsel özerkliğe sahip olduğu ve ders muafiyetine ilişkin düzenlemeleri kendilerinin belirleyebileceği vurgulanmıştır.
İstanbul Üniversitesi’nin Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nde, ortak zorunlu dersler dışındaki dersler için muafiyet talebinin kabul edilmediği açıkça belirtilmiştir. Bu durum, üniversitenin kendi yönetmeliklerini oluşturma yetkisi ve eğitim-öğretim faaliyetlerini düzenleme hakkı çerçevesinde hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın muafiyet talebinin reddi, ilgili mevzuat ve içtihatlar doğrultusunda hukuka uygun olarak değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6088-S.20.9658
BAŞVURU NO : 2019/19916
KARAR TARİHİ : 15/04/2020
RET KARARI
Adres:
İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın ders muafiyeti talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 15/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza tarihinde başvuruda bulunan , özetle; İstanbul
Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Çocuk Gelişimi programında öğrenci numarası ile birinci sınıf öğrencisi olduğunu, daha önce Ordu Üniversitesi Fatsa
Meslek Yüksekokulu Çocuk Gelişimi ön lisans programından ve Kocaeli Üniversitesi Eğitim
Fakültesi Okul Öncesi Öğretmenliği lisans bölümlerinden mezun olduğunu belirterek daha önceki programlarında başarılı olduğu ekte yer alan derslerinden muafiyet talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun bilgi-belge talep yazısına istinaden İstanbul Üniversitesi Rektörlüğü
Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının cevabi yazısında; 2.1.Muafiyet başvurularının belirlenen tarihler içerisinde online başvuru sayfasından ortak zorunlu dersler (Türk Dili I-II, Atatürk İlkeleri ve inkılap Tarihi I-II, Yabancı Dil I-II)
üzerinden alınmakta olduğu, Yükseköğretim Bilgi Sistemi’nde (YÖKSİS), mezuniyet bilgisi olan öğrencilerden herhangi bir başvuru veya belge talep edilmeksizin sistem üzerinden gerekli kontrollerin yapılmakta olduğu, yükseköğretim programına devam eden öğrencilerin yüklemiş olduğu evrakların Muafiyet Komisyonu tarafından incelenerek, muafiyet hakkı bulunan öğrencilerin ilgili derslerden muaf tutulduğu, Muafiyet Kılavuzu ile tüm öğrencilere gerekli duyuru ve bilgilendirmenin yapıldığı, 2.2.Muafiyet işlemleri ile ilgili düzenlemelerin İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim
Fakültesi Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği, “Ders muafiyeti” madde 15’te de belirtilmekte olduğu, (“Ders muafiyeti; Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap
Tarihi dersleriiçin uygulanır, daha önce öğrenim görülen yükseköğretim programlarında alınıp başarılı olunan diğer dersler için muafiyet talebinde bulunulamaz.”)
2.3.Fakülte Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliğinin Rektörlüğün ilgili kurullarından ve son olarak Senato onayından sonra Resmi Gazetede yayımlandığı, Yönetmelik’in muafiyetle ilgili maddesine herhangi bir aykırı görüş olmadığı, açıköğretim uygulayan üniversitelerde olduğu gibi fakültelerinde de aynı uygulamaya (üç ortak zorunlu ders muafiyeti) geçildiği, ilgili derslerden başarılı olmak kaydı ile daha önce herhangi bir yükseköğretim programından mezun olan ve öğrenim görmekte olan tüm öğrencilere aynı işlem uygulanmakta olup hakkaniyet ve mevzuat açısından herhangi bir uygunsuzluk bulunmamakta olduğu, 2.4.Yukarıdaki maddelerde belirtilen ortak zorunlu dersler haricinde muafiyet başvurusu kabul edilmemekte olduğu, bu nedenle muafiyet başvurusu kabul edilmeyen derslerin içeriklerinin herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmamakta olduğu, Fakülte programları müfredatında bulunan tüm derslerin içeriklerinin internet sayfasında ilgili programlar altında mevcut olduğu, tüm öğrencilerin ve bilgi edinmek isteyen herkesin erişimine açık olduğu, 2.5.İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesinin ülkemizde açıköğretim hizmeti veren üç üniversiteden birisi olduğu, bünyesinde açıköğretim ve uzaktan öğretimi birlikte barındıran tek fakülte olduğu, 2.6.Bilişim sistemleri üzerinden sunulan açıköğretim sistemi ile her yaş, gelir düzeyi, farklı meslek grubundaki kişilerin, çalışma ve sosyal hayatlarından ödün vermeden, bireysel özgürlükleri çerçevesinde zaman ve mekan kısıtlamasına takılmadan, kişisel öğrenme hızlarına uygun esneklikteki öğrenme materyalleriyle (PDF, PPT, Video) internete bağlı kişisel bir bilgisayar maliyetiyle yükseköğretim görme imkanına sahip oldukları,
2.7.Açıköğretim sisteminin kendine has dinamiklerinin ve kurallarının mevcut olduğu, belirtilen esneklik ve avantajlarının yanında örgün eğitimden farklı olarak kitlesel eğitim sunulması nedeniyle bazı kısıtlar ve zorunlu uygulamaları olduğu, sınavların merkezi sistemle çok merkezli eş zamanlı yapılabilmesi, ölçme değerlendirmede örgün eğitimde klasik sınav uygulanabilirken açıköğretim sisteminde test usulünün uygulanabilmesi, örgün eğitimde yapılabilen çeşitli mazeret sınavlarının açıköğretim sisteminde yapılamaması gibi farklı durumların söz konusu olduğu, öğrenci yoğunluğuna bağlı olarak en fazla öğrenciyi bünyesinde barındıran Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi bütünleme sınavlarını yapamıyorken, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi ve İstanbul Üniversitesi Açık ve
Uzaktan Eğitim Fakültesi’nin bütünleme sınavlarını yapabilmekte olduğu,
2.8. Halihazırda ülkemizde yükseköğretimde eğitim gören öğrencilerin yaklaşık yarısının açıköğretim sistemi ile öğrenim görmekte olduğu, 2018 yılı itibariyle açıköğretim sistemiyle yükseköğrenim gören aktif öğrenci sayısının 2 milyonu aşmış olduğu,
2.9.Muafiyet işlemlerinin kayıt döneminde yapılıp sonuçlandırılması gereken bir süreç olduğu, kitlesel eğitim veren açıköğretim fakültelerinde bu sürecin yürütülmesinin teknik olarak mümkün bulunmamakta olduğu, bu nedenle fakültelerinde ve diğer açıköğretim fakültelerinde Türk Dili I-II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I-II, Yabancı Dil III derslerinde muafiyet işlemleri yapılabilmekte olduğu, konu ile ilgili düzenlemelerin Eğitim
Öğretim Yönetmeliğinde yer almakta olduğu,
2.10.Diğer alan derslerinde, daha önce alınmış ve başarılmış derslerin yerine, kredi, saat, içerik ve öğrenim kazanımlarının uyumuna göre gerekli akademik inceleme ve değerlendirmelerin kısa sürede yapılarak müfredatta bulunan derslerin denkliğinin kabul edilmesi ve bu sürecin yönetilmesinin mümkün bulunmamakta olduğu,
2.11.Ülkemizdeki açıköğretim sistemini uygulayan üç üniversite olarak yapılan işlemlerde uygulama birliği oluşturmak, kaliteyi artırmak ve belirli standartlar çerçevesinde hizmet sunmak için işbirliği içinde çalışmaların devam etmekte olduğu, bu kapsamda AUDAK- Açık ve Uzaktan Öğretim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği kurulduğu, Fakültenin de bu Derneğin tüm çalışmalarına iştirak etmekte olduğu, yönünde açıklamalara yer verildiği görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmü yer almaktadır.
3.2. “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde; “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz. Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilir ve düzenlenir…” hükmü yer almaktadır.
3.3. “Yükseköğretim kurumları” başlıklı 130 uncu maddesinde; “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur…” hükmü yer almaktadır.
4.14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5. 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde; Üniversite, “Bilimsel özerkliğe ve kamu tüzelkişiliğine sahip yüksek düzeyde eğitim öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapan; fakülte, enstitü, yüksekokul ve benzeri kuruluş ve birimlerden oluşan bir yükseköğretim kurumudur.” olarak tanımlanmıştır.
5.1. 14 üncü maddesinde; Üniversitenin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak; Rektörün onayından sonra Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girecek olan üniversite veya üniversitenin birimleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak; Üniversitenin yıllık eğitim – öğretim programını ve takvimini inceleyerek karara bağlamak; Fakülte kurulları ile rektörlüğe bağlı enstitü ve yüksekokul kurullarının kararlarına yapılacak itirazları inceleyerek karara bağlamak, Senatonun görevleri arasında sayılmıştır.
5.2. “Fakülte Yönetim Kurulu” başlıklı 18 inci maddesinin b/(5) bendinde; “Öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim – öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar vermek” Fakülte Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
5.3. 43 üncü maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim – öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esaslar her üniversitece hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtilir.” hükmü yer almaktadır.
6. 23/09/2016 tarihli İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Eğitim
Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin; 6.1. “Ders muafiyeti” başlıklı onbeşinci maddesinde; “(1) Daha önce devam edilen aynı düzeydeki herhangi bir diploma programında başarılı olunan eş değer dersler için ders muafiyeti talep edilebilir. Muafiyet talebinin, öğrenci tarafından Dekanlıkça ilan edilen tarihler içinde yapılması gerekir. Muafiyet talepleri, Fakülte Yönetim Kurulunca değerlendirilir. (2) Birinci fıkra hükümlerine göre muafiyet tanınan dersler ikinci kez alınamaz. (3) AUZEF’te okunacak herhangi bir programdan diploma alabilmek için toplam
AKTS’nin en az %50’sinin AUZEF programından alınması gerekir. (4) Daha önce herhangi bir yükseköğretim kurumundan mezun olup ön lisans veya lisans diplomasına sahip olanlar için ortak zorunlu ders muafiyet işlemleri aşağıdaki gibidir: a) İkinci üniversite kapsamında kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyetleri herhangi bir talebe bağlı olmadan Dekanlıkça yapılır. b) ÖSYM (Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi) tarafından merkezi yerleştirme yolu ile kayıt yaptıran öğrencilerin muafiyet işlemleri, yazılı taleplerine bağlı olarak Dekanlıkça belirlenecek tarihler arasında ve Fakülte Yönetim Kurulu kararı ile gerçekleştirilir.” 7. 23/10/2018 tarihli İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Eğitim
Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin; 7.1. “Amaç” başlıklı birinci maddesinde;“(1) Bu Yönetmeliğin amacı, İstanbul Üniversitesi
Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesinde yürütülen eğitim öğretim faaliyetlerine ve sınavlara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.” 7.2. “Kapsam” başlıklı ikinci maddesinde; “ Bu Yönetmelik, İstanbul Üniversitesi Açık ve
Uzaktan Eğitim Fakültesinde yürütülen programların eğitim öğretim faaliyetlerini ve sınavlarına ilişkin usul ve esasları kapsar.” 7.3. “Ders muafiyeti”başlıklı onbeşinci maddesinde; “ (1) Ders muafiyeti; Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri için uygulanır, daha önce öğrenim görülen yükseköğretim programlarında alınıp başarılı olunan diğer dersler için muafiyet talebinde bulunulamaz. (2) Daha önce herhangi bir yükseköğretim kurumundan mezun olup önlisans veya lisans diplomasına sahip olanlar Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve
İnkılap Tarihi derslerinden muaf sayılır. (3) Herhangi bir yükseköğretim programına devam eden ve Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi derslerinden başarılı olan öğrencilerin muafiyet işlemleri Dekanlıkça belirlenen tarihler arasında öğrenci talepleri doğrultusunda Yönetim Kurulu Kararı ile gerçekleştirilir.(4) Muafiyet işlemi AUZEF’e kayıt olunan ilk eğitim-öğretim döneminde yapılır, sonraki dönemlerde muafiyet talebinde bulunulamaz.” 8. AUZEF 2019 YILI Muafiyet Kılavuzunda; (http://auzef.istanbul.edu.tr/wp-content/uploads/sites/15/2018/10/2018)
“DİKKAT AUZEF’e 2018-2019 Öğretim yılında kayıt yaptıran öğrenciler, sadece kayıt oldukları ilk yarıyılda ve ilan edilen kayıt tarihleri arasında ortak derslerden muafiyet başvurusunda bulunabilecektir. Muafiyet başvuru işlemleri 24-28 Ekim tarihleri arasında saat 24:00’a kadar http:// /AuzefMuafiyet adresinden yapılacaktır.
Öğrencilerin, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I – II , Türk Dili I – II ,Yabancı Dil I – II dersleri için muafiyet işlemleri gerçekleştirilecektir. Ortak dersler dışında diğer derslerden muafiyet başvurusu alınmayacaktır. AUZEF’e önceki yıllarda kayıt yaptırmış olan öğrencilerin muafiyete başvuru hakkı bulunmamaktadır. Muafiyet tarihleri içerisinde muafiyet başvurusunu tamamlamayan veya muafiyet başvurusundaki işlemleri eksik ya da hatalı yapan öğrencilerin muafiyet başvurusu kabul edilmeyecektir. Muafiyet için fiziki evrak gönderimi kabul edilmeyecektir. Kayıt esnasında ve dilekçe ile muafiyet için evrak gönderen öğrencilerin, başvuru tarihleri içerisinde talep edilen belgeleri sisteme yüklemeleri gerekmektedir. Sisteme evrak yüklenmemesi durumunda muafiyet işlemi yapılmayacaktır.
HERHANGİ BİR YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMINDAN MEZUN OLAN ÖĞRENCİLER
İÇİN; YÖKSİS sisteminde mezuniyet bilgisi olan öğrencilerin muafiyet işlemleri Fakültemiz tarafından yapılacak olup, başvuru gerekmemektedir.YÖKSİS sisteminde bir yükseköğretim programına ait mezuniyet bilgisi bulunmayan öğrencilerin http:// /AuzefMuafiyet adresinden başvuru yapmaları ve onaylı transkriptlerini sisteme yüklemeleri gerekmektedir.
HERHANGİ BİR YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMINA DEVAM EDEN ÖĞRENCİLER
İÇİN;Herhangi bir yükseköğretim programına devam eden öğrencilerin http:// /AuzefMuafiyet adresinden başvuru yapmaları ve onaylı transkriptlerini sisteme yüklemeleri gerekmektedir.” hükümlerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9.Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususunda hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10.Başvuranın İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Çocuk Gelişimi Açık
Öğretim Lisans Programına (İÜ Çocuk Gelişimi AUZEF-AÖ) kaydolduğunu, daha önce öğrenim görmüş olduğu yükseköğrenim programında almış ve başarmış olduğu derslerden muafiyet talebinde bulunduğunu ancak Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap
Tarihi dersleri haricindeki dersler için muafiyet talebinin reddedildiğini belirterek ortak zorunlu dersler dışındaki derslere de muafiyet sağlanmasını talep ettiği anlaşılmıştır.
11.Uyuşmazlığa konu mevzuat hükümlerine bakıldığında; 11.1. Anayasamızın 130’uncu maddesinde, üniversitelerin “kamu tüzel kişiliğine ve bilimsel özerkliğe” sahip olduğu ifade edildikten sonra, yükseköğretim kurumlarının organları ile işleyişleri, bu kurumlardaki öğretim düzeyleri ile süreleri, yükseköğretime giriş, devam vb.
konuların kanunla düzenleneceği hükme bağlanmış; söz konusu Anayasa maddesi doğrultusunda çıkartılan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ise, yükseköğretim kurumlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim-öğretim, araştırma, yayım, öğrenciler, öğretim elemanları ve diğer personel ile ilgili temel esaslar düzenlenmiştir.
11.2. Bu temel Kanunun 14’üncü ve 18’inci maddeleri ile “üniversitelerin eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerinin esasları hakkında karar almak” yetkisi, üniversitelerin akademik organı olan senatolara; “öğrencilerin kabulü, ders intibakları ve çıkarılmaları ile eğitim-öğretim ve sınavlara ait işlemleri hakkında karar verme” yetkisi ve görevi ise, fakülte yönetim kurullarına verilmiştir. Bu çerçevede, Kanunun 43’üncü maddesinde, yükseköğretim kurumlarında, kuruluş özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre yapılan eğitim-öğretim ve buna dayalı olarak verilen diplomalarla ilgili esasların her üniversite tarafından hazırlanacak öğretim ve sınav yönetmeliğinde belirtileceği kaydedilerek, üniversitelere, Anayasa hükmüne uygun olarak, akademik alanda hareket alanı tanınmıştır.
Diğer ifadeyle, söz konusu Kanun hükümleri ile, Anayasamızda yer alan “bilimsel özerklik” ilkesi gereğince, fakültelerin öğretim ve sınav programları, yetiştireceği öğrenci sayısı ile kalitesi, bu öğrencilere kazandırılması hedeflenen bilgi, beceri ve yetkinliklerin neler olacağı, bu hedefler doğrultusunda teorik ve uygulamalı ders ihtiyaçları, bu çerçevede oluşturulacak ders programları, kredi ve uygulamaları, yürütülecek bilimsel araştırmanın içeriği gibi hususların, diğer ifadeyle, eğitim-öğretim faaliyetlerinin üniversitelerin bizzat kendileri tarafından serbestçe belirlenmesi amaçlanmıştır.
11.3. Muafiyet işlemleri ilgili, İstanbul Üniversitesi Açık Ve Uzaktan Eğitim Fakültesi
Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin, on beşinci maddesinde, “ (1) Ders muafiyeti; Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri için uygulanır, daha önce öğrenim görülen yükseköğretim programlarında alınıp başarılı olunan diğer dersler için muafiyet talebinde bulunulamaz.” şeklinde düzenlendiği yine Üniversitenin yayınlamış olduğu Muafiyet Klavuzunda; “Öğrencilerin, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I – II , Türk
Dili I – II ,Yabancı Dil I – II dersleri için muafiyet işlemleri gerçekleştirilecektir. Ortak dersler dışında diğer derslerden muafiyet başvurusu alınmayacaktır.” şeklinde düzenleme yapıldığı ve öğrencilere internet sitesi üzerinden duyurulduğu görülmüştür.
12. Ülkemizde açıköğretim uygulaması ile eğitim öğretim yapan diğer üniversitelerin mevzuatlarına bakıldığında, Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim, İktisat ve İşletme
Fakülteleri Eğitim-Öğretim Ve Sınav Yönetmeliği’nin “Ders transferi ve muafiyeti” başlıklı onaltıcı maddesinin 1 inci fıkrasında; “(1) (Değişik:RG-5/9/2017- 30171) Anadolu
Üniversitesi Merkezî Açıköğretim ve Uzaktan Öğretim Sistemine göre öğretim yapan fakültelere kayıt yaptıracak öğrencinin ders transfer işlemlerinde; daha önceden almış ve başarmış olduğu Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi (I-II), Türk Dili (I-II) ve Yabancı Dil (I-II)
dersleri için MU harf notu verilir ve bu notlar Not Durum Belgesinde MU harf notu ile gösterilir. Bu derslere ilişkin ders transferi talebi, sadece bir kez olmak üzere kayıt tarihleri arasında yapılır.” düzenlemesi ile Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi EğitimÖğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Kredi ve not transferi” başlıklı yirmi üçünçü maddesinin 1 inci fıkrasında; “(Değişik:RG-19/12/2013-28856) (1) Türk Dili, Yabancı Dil ile Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri hariç, açıköğretim veya uzaktan eğitim programlarına kayıt yaptıran öğrenciler, kayıt yaptırdıkları programdaki derslerin tümünü almak zorundadırlar. Daha önce öğrenim gördükleri yükseköğretim kurumlarında alıp, başarmış oldukları ders/dersler için kredi ve not transferi talebinde bulunamazlar.” şeklindeki düzenlemesinde açıköğretim uygulayan üniversitelerde aynı uygulamaya (üç ortak zorunlu ders muafiyeti) geçildiği, ilgili derslerden başarılı olmak kaydı ile daha önce herhangi bir yükseköğretim programından mezun olan ve öğrenim görmekte olan tüm öğrencilere aynı işlemin uygulanmakta olduğu ve bu konuda benzer düzenlemelerin mevcut olduğu görülmüştür. Ayrıca ülkemizdeki açıköğretim sistemini uygulayan üç üniversite olarak yapılan işlemlerde uygulama birliği oluşturmak, kaliteyi artırmak ve belirli standartlar çerçevesinde hizmet sunmak için işbirliği içinde çalışmaların devam etmekte olduğu, bu kapsamda AUDAK- Açık ve Uzaktan Öğretim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon
Derneğinin kurulduğu anlaşılmıştır.
13. Kurumumuza daha önce benzer konularda yapılan başvuruların incelenmesi sürecinde gelen bilgi ve belgelerden, açıköğretim sisteminin kendine has dinamikleri ve kurallarının mevcut olduğu, belirtilen esneklik ve avantajlarının yanında örgün eğitimden farklı olarak kitlesel eğitim sunulması nedeniyle bazı kısıtlar ve zorunlu uygulamaları olduğu, sınavların merkezi sistemle çok merkezli eş zamanlı yapılabilmesi, ölçme değerlendirmede örgün eğitimde klasik sınav uygulanabilirken açıköğretim sisteminde test usulünün uygulanabilmesi, örgün eğitimde yapılabilen çeşitli mazeret sınavlarının açıköğretim sisteminde yapılamaması gibi farklı durumların söz konusu olduğu, hali hazırda ülkemizde yükseköğretimde eğitim gören öğrencilerin yaklaşık yarısının açıköğretim sistemi ile öğrenim görmekte olduğu, 2018 yılı itibariyle açıköğretim sistemiyle yükseköğrenim gören aktif öğrenci sayısının 2 milyonu aşmış olduğu, muafiyet işlemlerinin kayıt döneminde yapılıp sonuçlandırılması gereken bir süreç olduğu, kitlesel eğitim veren açıköğretim fakültelerinde bu sürecin yürütülmesinin teknik olarak mümkün olmadığı hususlarının, bu nedenle Fakültelerinde ve diğer açıköğretim
Fakültelerinde Türk Dili I-II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I-II, Yabancı Dil I-II derslerinde muafiyet işlemleri yapılabilmekte olduğunun, konu ile ilgili düzenlemeler eğitim öğretim yönetmeliğinde yer almakta olduğunun, diğer alan derslerinde, daha önce alınmış ve başarılmış derslerin yerine, kredi, saat, içerik ve öğrenim kazanımlarının uyumuna göre gerekli akademik inceleme ve değerlendirmelerin kısa sürede yapılarak müfredatta bulunan derslerin denkliğinin kabul edilmesi ve bu sürecin yönetilmesinin mümkün olmadığının açıklandığı görülmüştür.
14. Somut olaya başvuranın iddiaları ve dosya kapsamındaki belgeler çerçevesinde bakıldığında; Anayasa ile Devlet tarafından kanunla kurulan üniversitelere kamu tüzelkişiliği ve bilimsel özerklik tanındığı ve her üniversitenin ayrı birer kamu tüzel kişisi olduğu, Anayasal olarak hiç kimsenin eğitim ve öğretim haklarından yoksun bırakılamayacağı ve yine anayasal olarak öğrenim hakkının kapsamının kanunla tespit edilip düzenleneceği, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 14 üncü maddesi kapsamında
Üniversitelerin yönetmelik yapma yetkilerinin olduğu ve kendilerine ilişkin yönetmelikleri hazırlama yetkisi verildiği, adı geçen Üniversitenin de bu yetkisini eğitim ve öğretime ilişkin yönetmelikler düzenlemek suretiyle kullanmış olduğu, İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan
Eğitim Fakültesi Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin, on beşinci maddesinde, “ (1)
Ders muafiyeti; Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri için uygulanır, daha önce öğrenim görülen yükseköğretim programlarında alınıp başarılı olunan diğer dersler için muafiyet talebinde bulunulamaz.” şeklinde düzenlenen hükümle Türk Dili, Yabancı Dil, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi dersleri dışında muafiyet talebinde bulunulamayacağının açıkça belirtilmekte olduğu ve bu hususun muafiyet işlemleri alınmadan önce yayınlanan Muafiyet Kılavuzu ile de duyurulduğu anlaşılmıştır.
15.Bu konuda verilen emsal yargı kararlarına bakıldığında;
15.1.“İkinci üniversite” kapsamında Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Felsefe gramında alıp başarılı olduğu derslerden muaf tutulma istemiyle yapmış olduğu başvurusunun anılan üniversite tarafından reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada; Eskişehir 1’inci
İdare Mahkemesi’nin (E.2018/187, K.2018/484, T.20/06/2018) üniversitelerin yıllık eğitim öğretim programı ile takviminin, üniversite senatoları tarafından belirleneceğinin ilgili mevzuat hükümlerinden açıkça anlaşıldığını ve ilgili idarenin işleminin mevzuata uygun olduğunu belirterek, davanın reddine karar verdiği; 15.2. Karadeniz Teknik Üniversitesi Ön lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim, Sınav, Değerlendirme ve Öğrenci İşleri Yönetmeliğinin öğrencinin kazanılmış haklarını ihlal ettiği iddiası ve söz konusu yönetmeliğin iptali istemi ile açılan bir davada, Trabzon İdare
Mahkemesi’nce(E.2004/437, K.2004/751, T.15/07/2004), “iptal istemine konu edilen
Yönetmelik kurallarının öğrencilerin aleyhine olduğu; eğitim-öğretim yılının tanımında, sınavlar, notlar, başarılı öğrencilerin belirlenmesi, harf sistemine göre daha önce (50-59) not aralığında olan (DD)notunun başarısız not olarak kabul edilmesine ilişkin kurallar içeren
Yönetmeliğin hukuka aykırı olduğu” gerekçesiyle iptal kararı verildiği;
15.3. Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 23/10/2008 tarihli ve E. 2005/1988 ve K. 2008/1826 sayılı kararında, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 44. maddesinin 3.
fıkrasında, üniversite senatolarının ön lisans ve lisans düzeyi öğretimlerde sürdürülecek esasları, devam, ara sınav sayısı ve bunların başarı notuna katkısı, uygulama, sınav ve bütünleme gibi şartları yönetmeliklerle belirleyebilecekleri hükmünün yer aldığı ve davalı idare tarafından dava konusu Yönetmeliğin eğitim ve öğretimin kalitesini artırmak amacıyla çıkarıldığının belirtildiği, 2547 sayılı Yasa ve ilgili Yönetmeliklerin verdiği yetkiye dayanılarak üniversitenin eğitim, öğretim ve sınav sisteminde eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla ve tüm öğrencileri kapsayacak şekilde her zaman düzenleme yapabileceği, düzenleme yapabilme hususunun son derece açık olduğu, davalı idare tarafından eğitim öğretim kalitesini artırmak amacıyla yeni yönetmelikle yapılan düzenlemede hukuka ve kazanılmış haklara aykırılık bulunmadığı yönünde karar verildiği,
görülmüştür.
16.Ders muafiyeti konusu ile ilgili Kurumumuzca incelenerek sonuçlandırılan benzer başvuru örneklerine bakıldığında; Kurumumuzun 2018/ başvuru numaralı, 04/04/2019 tarihli kararında; “bilimsel özerkliği ve kamu tüzelkişiliğini haiz başvuruya konu
İstanbul Üniversitesi tarafından bu niteliklerinin tabii sonucu olarak lisans programında hangi derslerin transfere ve muafiyete konu olacağının açıkça belirtildiği, somut olayda başvuranın daha önceden aldığı ” Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I – II, Türk Dili I – II, Yabancı Dil I – II,” derslerinden anılan yönetmelik gereği muafiyet sağlanmakta olduğu, öte yandan, başvuranın daha önce almış olduğu ve AUZEF Çocuk Gelişimi Açık Öğretim Lisans
Programının müfredatı ile uyuşan diğer derslerden muafiyet beklentisinin haklı bir beklenti olmadığı, öğrencinin daha önce almış olduğu derslerin, kayıtlı olduğu programda muafiyet sağlanıp sağlanmaması hususunda koşullarını belirlemenin Üniversitenin bilimsel özerkliğinin bir gereği olduğu, açık öğretim sisteminin kendine has dinamikleri ve kurallarının mevcut olduğu, belirtilen esneklik ve avantajlarının yanında örgün eğitimden farklı olarak kitlesel eğitim sunulması nedeniyle bazı kısıtlar ve zorunlu uygulamaları olduğu,
2018 yılı itibariyle açık öğretim sistemiyle yükseköğrenim gören aktif öğrenci sayısının 2
milyonu aşmış olduğu, muafiyet işlemlerinin kayıt döneminde yapılıp sonuçlandırılması gereken bir süreç olduğu, kitlesel eğitim veren açık öğretim fakültelerinde bu sürecin yürütülmesinin teknik olarak zor olduğu, diğer tüm açık öğretim fakültelerinde de sadece
Türk Dili I-II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I-II, Yabancı Dil I-II derslerinden muafiyet işlemlerinin yapılabilmekte olduğu, ayrıca eğitimin şartları ve içeriği yönünden kazanılmış haktan söz etmenin mümkün olmadığı değerlendirmeleri ve gerekçeleri ile başvuruya konu olan ortak zorunlu dersler dışındaki derslerin muafiyetinin reddi işleminde, hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvencenin temini açısından zorunlu ve gerekli olduğu değerlendirilen mevzuata uygun davranılması nedeniyle, hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.” gerekçeleri ile Ret Kararı’nın verildiği tespit edilmiştir.
17. Başvuranın iddialarının, idarenin bu iddialar karşısında sunduğu bilgi, belge ve açıklamaların, yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin, yargı kararlarının ve
Kurumumuzca daha önce benzer başvurularda verilmiş olan kararların birlikte değerlendirilmesi neticesinde, her üniversitenin ayrı birer kamu tüzel kişiliğinin bulunduğu; Anayasamız ile güvence altına alınan “bilimsel özerklik” ilkesi doğrultusunda, 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunu’nun 14’üncü maddesi ile üniversitelere kendilerine ilişkin yönetmelikleri hazırlama yetkisi verildiği; söz konusu Kanun ve ilgili yönetmeliklerin verdiği yetkiye dayanarak üniversitelerin eğitim, öğretim ve sınav sisteminde eğitimin kalitesini ve verimini artırmak amacıyla her zaman düzenleme yapabileceği; İstanbul Üniversitesi’nin de bu yetkisini kullanarak kendi yönetmelik ve esaslarını hazırladığı; söz konusu Üniversitenin başvuranın muafiyet talebini ortak zorunlu dersler dışında kabul etmemesinin ise hukuka uygun ve de kendisine ilgili Kanun ve Yönetmelik ile verilen yetki dâhilinde olduğu görüldüğünden, idarenin, başvuranın ortak zorunlu dersler dışındaki derslerin muafiyeti yönündeki talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın Başvurana ve İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi