|
ÖZET: Bu karar, Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi’nde öğrenim gören bir öğrencinin, öğrenim ücretinin artışına itirazı üzerine verilmiştir. Başvuran, 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde tezsiz yüksek lisans programına kayıt yaptırmış ve ilk dönem için belirlenen 2100 TL’lik öğrenim ücretinin, ikinci dönemde 6000 TL’ye çıkarılmasını hukuka aykırı bulmuştur. İlgili idare, ücret artışının Yükseköğretim Kurulu ve üniversite yönetim kurulu kararlarına dayandığını ve bu artışın yasal çerçevede yapıldığını savunmuştur.
Danıştay, başvuranın itirazını değerlendirirken, üniversitelerin kendi eğitim politikaları çerçevesinde öğrenim ücretlerini belirleme yetkisine sahip olduğunu vurgulamıştır. 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde yapılan ücret belirlemelerinin hukuka uygun olduğunu belirterek, başvuranın talebinin reddedilmesine karar vermiştir. Bu durum, üniversitelerin maliyet hesaplamaları ve eğitim politikaları doğrultusunda hareket etme yetkisini pekiştirmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/13549-S.23.21442
BAŞVURU NO : 2023/6221
KARAR TARİHİ : 24/10/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Öğrenim ve materyal ücretine itiraz hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 02/05/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 15/03/2023 tarihli başvurusunda, 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde Bolu Abant İzzet
Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü İletişim Bilimleri Tezsiz Yüksek Lisans Bölümüne kayıt yaptırdığını, o dönem öğrenim ücretinin birinci dönem için 2100 TL, materyal ücretinin ise 300 TL, ikinci dönem için öğrenim ücretinin 4200 TL, materyal ücretinin ise 300 TL olarak belirlendiğini, buna rağmen ikinci dönemde ücretin artırıldığını ve öğrenim ücretinin 6000 TL ve materyal ücretinin ise 500 TL olarak belirlendiğini belirterek gereğinin yapılmasını ve fazla alınan ücretin iadesini talep etmektedir. Başvuran tarihli başvurusunda, ilk başvurusuna ilgili idare tarafından cevap verilmediğini belirterek başvurusunun esastan incelenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının sayılı ve 11.09.2023 tarihli bilgi ve belge talebimize yönelik cevabi yazısı ve eklerinde, “…“2547 Sayılı Kanun (Düzeltme: Yükseköğretim Kurumlarında İkili Öğretim Yapılması, 2547
Sayılı Yükseköğretim Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bir Ek Madde Eklenmesi
Hakkında Kanun Mevzuat No: 3843) Madde 14’de yer alan “İkinci lisansüstü öğretime kabul edilecek öğrencilerin ödeyecekleri öğrenim ücretini, maliyetleri dikkate alarak Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek üst limiti aşmamak şartıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulu tespit eder… Öğrenim ücreti 7’nci madde uyarınca açılan hesaba iki eşit taksit halinde ödenir.” ibaresi;
27 Temmuz 2022 tarih ve 31905 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan 5874 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı
Madde 16/2 “Uzaktan öğretim kapsamında lisansüstü öğrenim gören öğrenim gören öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti, tezsiz yüksek lisans programlarının öğrenim ücretine tabidir.” ibaresi; YÖK
Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı 14.07.2020 tarih ve E. 43589 sayılı yazısı ile belirlenen “..
yükseköğretim kurumlarında ikinci lisansüstü eğitime kabul edilecek öğrencilerin program süresince en fazla toplam 76.000 TL ödemelerine” şeklindeki kararı;”
3. Yukarıda belirtilen hususlar ve ilgili döneme ait TÜFE oranı da dikkate alınarak 2022-2023 güz döneminden itibaren geçerli olmak üzere 28.06.2022 tarih ve 29 sayılı Enstitü Yönetim Kurulu toplantısında alınan karar ile 5.000 TL öğrenim ücreti ve 500 TL materyal ücretim belirlenerek ilgili mevzuat gereği Üniversite Yönetim Kuruluna önerilmiş olup, Üniversitemiz 07.07.2022 tarih ve 19 sayılı
Yönetim Kurulu Kararı ile 6.000 TL öğrenim ücreti ve 500 TL materyal ücreti belirlenmiştir. Bilgilerinizi ve gereğini rica ederim.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6. 2547 sayılı Yüksek Öğrenim Kanununun “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46’ncı maddesinde; “a. Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak
Yükseköğretim Kurulunca hesaplanır. Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır. …. Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir. Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır. …”, Ek Madde 27’de, “Üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programlarının açılması, bu programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ve sınav ücretleri, aşağıda belirtilen esaslara uyulmak kaydıyla ilgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulunun teklifi üzerine
Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir. (2) Üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulu kararı ile belirlenen ve belirtilecek tarihlerde asgari iki eşit taksitte alınan öğretim ücretleri, üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün muhasebe birimi hesabına yatırılır. (6) Gerektiğinde yukarıda yer alan hükümler kısmen veya tamamen, ileri uzaktan eğitim teknolojileri kullanılmak suretiyle ikinci öğretim kapsamında yürütülecek tezsiz yüksek lisans programları için de uygulanır. (7) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin esas ve usuller Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulunca tespit edilir.”,
7. 31905 sayılı ve 27.07.2022 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında
Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak Alınacak Katkı
Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Kararın ‘Merkezi yerleştirme esaslarına göre yükseköğretim kurumlarına yerleştirilen öğrencilerin öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri’ başlıklı 1 inci maddesinde, “(1) 2022-2023 Eğitim-Öğretim Yılında yükseköğretim kurumlarının cari hizmet maliyetlerine birinci öğretim ve açık öğretimde Devlet ve öğrenci tarafından yapılacak katkı payı
tutarları ekli (I) sayılı cetvelde, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim öğrencilerinin öğrenim ücreti tutarları ekli (II) sayılı cetvelde gösterilmiştir.”, ‘Lisansüstü öğrenim gören öğrenciler’ başlıklı 16 ncı maddesinde, “…(2) Uzaktan öğretim kapsamında lisansüstü öğrenim gören öğrencilerden alınacak öğrenim ücreti, tezsiz yüksek lisans programlarının öğrenim ücretine tabidir.”,
8. Yükseköğretim Kurumlarında Yürütülen Tezsiz Yüksek Lisans Programları Uygulama Esas ve
Usullerinin ‘Tanımlar’ başlıklı 3 üncü maddesinde, “Tezsiz Yüksek Lisans Programı: Yükseköğretim kurumlarında ikinci öğretim kapsamında iktisat, işletme, hukuk, uluslararası ilişkiler, bilgi teknolojileri ve ileri teknolojiler ile öğretmenlik alanlarında yürütülen programı ifade eder.”, ‘Esas ve Usuller’ başlıklı 4 üncü maddesinde, “…a-) Yükseköğretim kurumlarında tezsiz yüksek lisans programlarının açılması, öğrencilerden alınacak öğretim ücretleri, bu programlarda fiilen ders veren öğretim üyelerine ödenecek ek ders ve sınav ücretleri, bu Esas Usullerde belirtilen hususlara uyulmak kaydıyla ilgili yükseköğretim kurumu yönetim kurulunun teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenir.” hükümleri bulunmaktadır.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden 9. Başvuran artan öğrenim ücretine itiraz etmekteyken ilgili idare düzenlemelere göre ücret hesaplaması yapıldığını belirtmektedir.
10. Dosya kapsamında bulunan bilgi ve belgelere göre, başvuranın 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde tezsiz yüksek lisans bölümüne kayıt yaptırdığı, kayıt döneminde öğrenim ücretinin 2100 TL, materyal ücretinin ise 300 TL olduğu, ikinci dönemde ücretin artırıldığı ve öğrenim ücretinin 6000 TL ve materyal ücretinin ise 500 TL olarak belirlendiği anlaşılmaktadır. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
Rektörlüğü Üniversite Yönetim Kurulunun 2022/210 sayılı ve 07/07/2022 tarihli toplantısında, “Tezli ve
Tezsiz İkinci Öğretim Yüksek Lisans Programlarının öğrenim ücretinin ilk ve ikinci dönem için 6.000 TL, üçüncü dönem başarısız olunan veya hiç alınmayan ders başına için 1500 TL, başarısız olunan ya da hiç alınmamış dönem projesi için 2.500 TL, her dönem için materyal ücreti olarak 500 TL’nin belirlendiği görülmektedir.
11. Anayasamıza göre üniversitelerin kamu tüzel kişiliğine haiz oldukları ve kanunla kuruldukları belirtilmektedir. Kanun koyucu bu anayasal normlara uygun olarak 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu ile ülkemizde yükseköğretimin kanuni zeminini oluşturmuştur. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile verilen yetkiler doğrultusunda üniversitelerin lisans, yüksek lisans, doktora vb. yükseköğretim programlarının müfredatlarını kendi eğitim politikaları, bu yönde benimsediği ilkeleri ve amaçları, eğitim-öğretim standartları ve fiziki imkânları çerçevesinde belirlemesi üniversitelerin bilimsel özerkliğinin doğal bir sonucudur.
12. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü İletişim Bilimleri Tezsiz
Yüksek Lisans Bölümüne kayıt yaptırdığı, o dönem öğrenim ücretinin birinci dönem için 2100 TL, materyal ücretinin ise 300 TL olarak belirlendiği, 2022-2023 güz dönemi itibari ile öğrenim ücretinin 6000 TL, materyal ücretinin ise 500 TL olarak belirlendiği,
13. Mevzuata göre üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinde tezsiz yüksek lisans programlarının ikinci öğretim kapsamında yürütülebileceği, öğrenim ücretinin üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü yönetim kurulu kararı ile belirleneceğinin hüküm altına alındığı,
14. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Rektörlüğü Üniversitesince TÜFE oranı da dikkate alınarak 2022-
2023 güz döneminden itibaren geçerli olmak üzere 07.07.2022 tarih ve 19 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ile
6.000 TL öğrenim ücreti ve 500 TL materyal ücretinin belirlendiği,
15. Başvuranın 2021-2022 eğitim yılı bahar döneminde kayıtlandığı, başka bir ifade ile ara dönemde kayıt yaptırdığı, ücret artışının yaşandığı 2022-2023 eğitim yılı güz döneminin yeni bir eğitim öğretim yılına isabet ettiği ve 2022-2023 eğitim yılı güz ve bahar dönemi için ücret belirlenmesinin mevzuatla belirlenen usul ve esaslara uygun olduğu hususları dikkate alındığında başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup idarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede, hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Bolu İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın BAŞVURANA ve BOLU ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi