|
ÖZET: Bu karar, Türk Hava Kurumu Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitimi gören bir öğrencinin mezuniyet diplomasının verilmemesi üzerine yapılan başvuruyu incelemektedir. Başvuran, mezuniyet için gerekli tüm ders ve projeleri tamamlamasına rağmen, üniversitenin 5300 TL borcu olduğu gerekçesiyle diplomasını vermediğini iddia etmektedir. Danıştay, başvuranın eğitim sürecinde kendisine bildirilen ücretleri zamanında ödediğini ve idarenin dönem başında tahsil edilmesi gereken ücretleri almaması nedeniyle hizmet kusuru bulunduğunu vurgulamıştır.
Kararda, üniversitenin diploma vermeme kararının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu belirtilmiş, ayrıca diploma alabilmek için borç şartının bulunmadığı ifade edilmiştir. İdarenin, başvuranın diplomasını vermemesi durumunda icra takibi başlatma yolunu seçebileceği, ancak bu durumu göz ardı ederek diploma vermeme yolunu tercih etmesinin hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın diplomasının verilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 19675-19675 86171061-101.07.04-E.86171061-101.07.04-E.|sayi|
BAŞVURU NO : 2018/9318 2018/ 9318
KARAR TARİHİ : 26/11/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Türk Hava Kurumu Üniversitesi
Rektörlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Mezun olmaya hak kazanan başvurana sonradan bildirilen borç sebebiyle diplomasının verilmemesi hakkında .
BAŞVURU TARİHİ : 19/07/2018 19.7.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 19/ 07/ 2018 tarihinde başvuruda bulunan başvurusunda
özetle ; THK Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Yüksek Lisans Programına 2012 yılında
3000 TL ücret ile kayıt olduğunu, ilk iki dönemi bitirdikten sonra 3.dönemde özel olarak bir aylık
kursa devam edenlerin mezun olabileceğinin, isteyenlerin ise süre sınırı olmadan tezli olarak aynı ücret karşılığında devam edebileceklerinin belirtildiğini, yazın bir aylık kursa devam eden çoğunluğun da içerisinde olduğu grubun mezun olduğunu, kendisinin ise tezli programa devam etme kararı aldığını, danışman atama ve tez kabul sürecinin uzatıldığını, tez yazımına başladıktan sonra tez süreci hakkında hiçbir bilgilendirme yapmayan öğrenci işlerinin birden 2015 yılında tezlerin bitirilmesi gerektiğini belirttiğini, 2015 Ocak ayında tezinin hazır olduğunu bildirdiğini ancak danışman hocası ile iletişim kurmakta problem yaşadığı için danışman hocasının değişmesi talebinde bulunduğunu, fakat talebinin kabul görmediğini, sonraki dönemde ise tez danışmanının istifa ettiğini öğrendiğini ve kendi iradesi dışında tezsiz programa geçmesi gerektiğinin aktarıldığını, 2000 TL ayrıca ücret yatırdığında tezsiz programdan mezun olabileceğinin belirtildiğini, kendisinin bu tutarı
1 / 11ödemek zorunda kalarak 4 üzerinden 3 diploma notu ile mezun olmaya hak kazandığını, diploma
almaya gittiğinde Üniversitenin YÖK tarafından soruşturma geçirdiğini ve her öğrencinin durumunun YÖK tarafından kontrol edildikten sonra diploma düzenleneceğinin belirtildiğini, aradan geçen süreç sonunda diplomasının hazır olduğunu öğrenince almaya gittiğinde ise 5300 TL borcu olduğunun söylendiğini, bu borcun haksız olduğunu ve diplomasının verilmesi gerektiğini belirtir dilekçesini Üniversiteye sunduğunu cevap olarak ise talebi reddedilerek diplomasını 5300 TL borcu ödeyerek alabileceğinin belirtildiğini açıklayarak, mağduriyetinin giderilmesi için ek bir ücret ödemeksizin diplomasının verilmesini ya da tezini sunmasına izin verilmesi koşuluyla tezli mezuniyetinin sağlanmasını talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 06/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben Türk
Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü tarafından gönderilen 29/ 08/ 2018 tarihli ve sayılı yazı ve eklerinde hukuki bir değerlendirmeye yer verilmemekle beraber istenilen bilgi ve belgeler Kurumumuza gönderilmiş olup ekli belgelerden;
2.1) Başvuranın, Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme (Türkçe) Tezsiz
Yüksek Lisans programı numaralı öğrencisi olarak 03/ 02/ 2012 tarihinde kayıt yaptırdığı, Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde İşletme Tezli/Tezsiz Yüksek Lisans Programı ve
Havacılık Yönetimi Tezli/Tezsiz Yüksek Lisans Programı bulunmakta olduğu, başvuranın İşletme programına başvurmuş ve transkriptinde yer alan bütün derslerini İşletme Yüksek Lisans programından tamamladığı,
2.2) Başvuranın, Üniversiteye kayıt yaptırdığı tarihte İşletme (Tezli) Yüksek Lisans Programı
2011- 2012 Bahar döneminde uygulanan eğitim-öğretim ücreti 4 dönemle ( 2 yıl) sınırlı olmak üzere, başvuru ücreti ( 100 TL) dâhil toplamda 8.100 TL olarak uygulanmakta olduğu, başvuranın eğitim almış olduğu 4 dönem için ödemesi gereken tutarın yalnızca 5.000 TL’lik kısmını ödediği ve sonrasında Tezsiz programa geçiş yaptığı, başvuranın tamamlaması gereken ders ve kredilerini bahsi geçen dönemde başarı ile tamamlayamadığı için 6. Döneminde 1 ders için 1.200 TL ödemek suretiyle 4 ders için 4.800 TL ayrıca eğitim aldığı dönem için ise 500 TL, toplamda ise 5.300 TL ödeme yapması gerektiği, başvuranın Üniversiteye yapmış olduğu ödemelerin bulunduğu hesap ekstresi bilgileri ekte gönderildiği, Üniversite Mütevelli Heyet Başkanlığının 18/ 08/ 2015 tarihli kararına istinaden başvurandan 2015- 2016 Güz/Bahar eğitim-öğretim dönemlerinde ilave eğitim aldıkları dönemlerde 1 ders için ödenmesi gereken tutar 1.200 TL ve dönem kayıtları için ise ödemeleri gereken dönem kayıt ücretinin 500 TL olarak belirlenmiş olduğu,
2.3) Başvuranın eğitim öğretim sürecinde bir aksama meydana gelmemesi amacıyla Üniversitece
kendisine gösterilmiş olan hoşgörü ve daha önce öğrencilerin ücret durumlarının manuel takip ediliyor olmasından kaynaklanan durumu suiistimal söz konusu olduğu, ancak, benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016- 2017 Bahar döneminden itibaren gerekli düzenlemeler yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığı, başvurana borç tahakkuk edilmesi ile ilgili bilginin başvuranın diploma işlemleri
2 / 11öncesinde ilişik kesme talep formunu doldurulduğu esnada sözlü verildiği, a yrı ca kendisine bu konu
hakkında yazılı olarak da bilgi verildiği,
2.4) Başvuranın, 25/ 01/ 2016 tarihinde tüm ders ve kredi yükünü tamamlayarak mezun olmaya hak
kazandığı, a yrı ca mezuniyetine ilişkin belge e-devlet vasıtasıyla öğrenci tarafından da alınabilmekte olduğu Yükseköğrenim Kurumlarında eğitim gören öğrencilerin diploma alma aşamasına geldiklerinde ilişik kesme formu doldurdukları, diploma teslimi öncesinde öğrenciler tarafından
Üniversitenin çeşitli birimlerine bu formun onaylattırıldığı, onay alınması gereken birimlerden bir tanesinin de Muhasebe Müdürlüğü olduğu, öğrencinin Üniversiteye borçlu olması durumunda ilgili birimden onay alınamayacağından diplomasının tesliminin mümkün olmayacağı,
2.5) Başvuranın talebi üzerine 03/ 08/ 2015 tarihinde 14 sayılı Enstitü Yönetim Kurulu Kararı ile Tezli
programdan Tezsiz programa geçiş yaptığı, bu aşamada başvuranın mezun olmuş olması sebebiyle programlar arası geçişin mümkün olmadığı, başvuranın yatay geçiş talebine istinaden alınan Enstitü
Yönetim Kurulu kararının ekte gönderildiği,
2.6) Üniversite bünyesinde eğitim-öğretim sürecini tamamlamış ya da tamamlamakta olan her bir
öğrencinin eğitim sürecinin birbirinden farklılık arz etmekte olduğu için konuya ilişkin emsal örnek bulunamadığı,
2.7) Başvuruya konu olan ödemeler ile ilgili olarak yapılan uygulamanın geneli kapsamakta
olduğu, bütün öğrenciler için Mütevelli Heyet Başkanlığınca belirlenmiş olan kuralların uygulanmasının zorunlu olduğu, açıklamalarına yer verildiği görülmüştür .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “ … Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler … ” hükmüne ,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun ‘ Kurumun görevi’ başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmüne,
5) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması,
öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44. Maddesinin “c “bendinde : ; “ Bir yıl süreli yabancı dil hazırlık sınıfı hariç, kayıt olduğu programa ilişkin derslerin verildiği dönemden başlamak üzere, her dönem için kayıt yaptırıp yaptırmadığına bakılmaksızın önlisans programlarını azami dört yıl, lisans programlarını azami yedi yıl, lisans ve yüksek lisans derecesini birlikte veren programları azami dokuz yıl, yüksek lisans programını azami üç yıl, doktora programını ise azami altı yıl içinde başarı ile tamamlayarak mezun olamayanlar, bu Kanunun 46 ncı maddesinde belirtilen
3 / 11koşullara göre ilgili döneme ait öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretlerini ödemek koşulu ile
öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilir . Bu durumda, ders ve sınavlara katılma ile tez hazırlama hariç, öğrencilere tanınan diğer haklardan yararlandırılmaksızın öğrencilik statüleri devam eder .” Hükmüne,
5.1) “ Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri”
başlıklı 46. maddesinin : “a” bendinde ; “ Yükseköğretim kurumlarında, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri, yükseköğretim programlarının özellikleri göz önüne alınarak Yükseköğretim
Kurulunca hesaplanır . Öğrencilerden her bir dönem için birinci öğretimde öğrenci katkı payı, ikinci öğretim ve uzaktan öğretimde ise öğrenim ücreti alınır . Yabancı uyruklu öğrencilerden, birinci veya ikinci öğretim ayırımı yapılmaksızın, her bir dönem için öğrenim ücreti alınır . Devlet tarafından karşılanacak kısım ile birinci öğretim, ikinci öğretim, açık ve uzaktan öğretim öğrencileri tarafından karşılanacak öğrenci katkı payı veya öğrenim ücretleri, öğrenci başına düşen cari hizmet maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlenir . Cari hizmet maliyetinin öğrenciler tarafından karşılanacak kısmı dışında kalan miktarı, Devlet tarafından karşılanır . Devletçe karşılanan kısım cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz .”hükmüne, “f” bendinde; “ Lisansüstü öğrenimin, 44 üncü maddenin (c) fıkrasındaki süreler içinde tamamlanamaması halinde, tez aşamasında ödenecek öğrenci katkı payı veya öğrenim ücreti, lisansüstü öğrenim için belirlenen dönemlik katkı payı veya öğrenim ücretine (d) fıkrasındaki oranlar uygulanarak hesaplanır .” hükmüne , “g” bendinde; “
Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir . Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz . Ödeme güçlüğü bulunan birinci öğretim öğrencilerinin ödemesi gereken katkı payının tamamı, talepleri halinde Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunca katkı kredisi olarak verilebilir .”hükmüne,
6) 01/ 07/ 1996 tarihli 22683 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliğinin;
6.1) “Yatay Geçiş Yoluyla Öğrenci Kabulü” başlıklı 5. maddesi; “İlgili üniversite veya yüksek
teknoloji enstitüsü içindeki başka bir enstitü anabilim dalında veya başka bir yükseköğretim kurumunun lisansüstü programında en az bir yarıyılı tamamlamış olan başarılı öğrenci, lisansüstü programlara yatay geçiş yoluyla kabul edilebilir . Yatay geçiş yoluyla kabul edilme koşulları ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir .” Hükmüne 6.2)“Lisansüstü Programlara Kayıt” başlıklı 6. Maddesi; “ Lisansüstü programlara kabul edilen öğrencilerin kayıtlarının kesinleşmesi için gerekli koşullar ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir ” hükmüne,
6.3) “Yüksek Lisans Programı” başlıklı 8. maddesi; ” a) Yüksek lisans programı, tezli ve tezsiz
olmak üzere iki şekilde yürütülebilir . Bu programların hangi enstitü anabilim dallarında ve nasıl yürütüleceği ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir .
b) Tezli ve tezsiz yüksek lisans programları arasında geçişe izin vermek yükseköğretim kurumlarının yetkisindedir ve ilgili yönetmeliklerinde belirtilen esaslara göre düzenlenir .” Hükmüne,
4 / 116.4) “Süre” başlıklı 10 uncu maddesi,” “a) Tezli yüksek lisans programını tamamlama süresi dört
yarıyıldır . Daha kısa sürede mezun olabilecek bir öğrenciyle ilgili düzenlemeler, ilgili senato tarafından kabul edilen yönetmelikte belirtilir . İlgili yönetmelikler uyarınca başarısız olan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği bu süreden önce kesilebilir .
b) Dört yarıyıl sonunda kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayamayan veya yükseköğretim kurumunun öngördüğü en az genel not ortalamasını tutturamayan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir .c) Tez çalışmasından üst üste iki kez veya aralıklı olarak üç kez başarısız not alan öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir .
d) Kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla bitiren, ancak tez çalışmasını Madde 10-a’da belirtildiği üzere dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez sınavına giremeyen bir öğrenciye, ilgili enstitü anabilim dalı başkanlığının önerisi ve Enstitü Yönetim Kurulu onayı ile tezini jüri önünde savunması için en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir .” hükmüne,
7) 15 Aralık 2011 tarihli 28143 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Türk Hava Kurumu
Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin; 7.1)“Tezli Yüksek Lisans Programı” altında düzenlenen “Süre” başlıklı 24 üncü maddesinde;
“( 1) Tezli yüksek lisans programını tamamlama süresi dört yarıyıldır . Bu Yönetmelikte belirtilen tüm yükümlülüklerini yerine getiren öğrenciler daha kısa sürede programı tamamlayabilir . ( 2)
Öğrencinin, dört yarıyıl sonunda kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayıp en az
4.00 tam not üzerinden 2.75 not ortalamasına sahip olması gerekir . Bu koşulları yerine getirmeyen
öğrenciler, haklarında 2547 sayılı Kanunun 44 üncü ve 46 ncı maddeleri hükümleri uygulanmak suretiyle öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilirler . ( 3) Kredili derslerini ve seminer dersini başarı ile bitiren, tez projesi önerisi kabul edilen, ancak tez çalışmasını dört yarıyıl sonuna kadar tamamlayamadığı için tez savunma sınavına giremeyen bir öğrenciye, tez teslim tarihinden önce öğrencinin danışmanının uygun görüşü ve anabilim dalı başkanlığının önerisi üzerine enstitü yönetim kurulunun onayı ile en fazla iki yarıyıl ek süre verilebilir .( 4) Danışman veya tez konusu değişikliği durumlarında geçen süre, öğrencinin öğrenim süresine ilave edilmez .” hükmüne,
7.2) “Tezsiz Yüksek Lisans Programı” altında düzenlenen “Süre” başlıklı 38 inci maddesinde;
“( 1) Tezsiz yüksek lisans programını tamamlama süresi altı yarıyıldır .( 2) Öğrencilerin süresi içerisinde kredili derslerini ve seminer dersini başarıyla tamamlayıp en az 2.75 not ortalamasına sahip olması gerekir . Bu koşulları yerine getirmeyen öğrenciler, haklarında 2547 sayılı Kanunun 44 üncü ve 46 ncı maddeleri hükümleri uygulanmak suretiyle öğrenimlerine devam etmek için kayıt yaptırabilirler .” hükmüne,
7.3) “Yüksek lisans diploması” başlıklı 42 inci maddesinde; “( 1) Kredili derslerini, dönem
projesini ve yeterlik sınavını başarı ile tamamlayan tezsiz yüksek lisans öğrencisine, diğer şartları da yerine getirmek kaydı ile yüksek lisans diploması verilir . ( 2) Yüksek lisans diploması üzerinde öğrencinin izlemiş olduğu anabilim dalındaki programın onaylanmış adı bulunur .” hükmüne,
5 / 118) Türk Hava Kurumu Üniversitesinin Lisansüstü Programlarda Uygulanması Düşünülen
Ücret Miktarları ile Ücretlere İlişkin Esaslarının;
8.1) Tezli Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar :
– 7 Ders, Seminer ve Tez’den oluşur .
– Öğrenciler, 3 üncü dönemden itibaren her dönem tez dersine kayıt yaptırmak ve tez ücretini
Ödemek zorundadır .
– Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt-ücreti ödemek zorundadır .
-Tezli Yüksek Lisans Programının normal öğrenim süresi 2 yıldan ( 4 dönemden) oluşur .
– Ücretler dönem başında tahsil edilir .
8.2) Tezsiz Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar :
– 10 Ders ve Dönem (Bitirme) Projesinden oluşur .
-Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti Ödemek zorundadır, – Tezsiz Yüksek Lisans Programının normal öğrenim süresi 2 yıldan ( 4 dönemden) oluşur .
– Ücretler dönem başında tahsil edilir .
8.3) Lisansüstü Programlar dair Ücret Uygulamalarına İlişkin Genel Esaslar :
– Lisansüstü Programlara Başvuru Ücreti l 50TL dir .
– Dönem Kayıt Ücreti ve Başvuru Ücreti hiçbir koşulda iade edilmez, – Eğitim-öğretim ücretleri, Üniversitemizin ilgili hesabına Türk Lirası olarak yatırılır .
– Ödeme ihtilaflarında Enstitü Kurulunun vereceği karara öğrencilerin uyması zorunludur .
düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür .
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü
gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran , Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme
Türkçe (Tezli) Yüksek Lisans Programına 03/ 02/ 2012 tarihinde kayıt yaptırdığı, 03/ 08/ 2015
6 / 11tarihinde İşletme (Tezli) Yüksek Lisans programından İşletme (Tezsiz) Yüksek Lisans programına
yatay geçiş yaptığı, mezuniyet için gerekli ders/kredi yükünü ve projesini tamamlayarak 25/ 01/ 2016 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı ve mezuniyetinin Yükseköğretim sistemine (YÖKSİS)
işlendiği ancak 5300 TL borcu olduğu iddiasıyla Üniversitenin diplomasını vermekten imtina ettiğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir .
11) Konu ile ilgili Kurumumuzca incelenerek sonuçlandırılan benzer başvuru örneklerine
bakıldığında; Kurumumuzun 06/ 03/ 2018 tarih ve 2017/ 12803 sayılı Tavsiye Kararında;”… ilgili yasa hükümleri ve Üniversite tarafından alınmış esaslar çerçevesinde öğrencilerin ödeyecekleri dönem ve ders ücretlerinin miktarlarının belirlenmesi ve bu belirlenen miktarların dönem başında tahsil edilmeleri ve gerekli tedbirleri alınması için gereğinin yapılması noktasında idarenin sorumluluğu olduğu, başvuranın normal koşullar altında eğitim-öğretimi süresince kendisinden talep edilen ücretleri yatırarak üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği, idarenin dönem başında tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmemesinde hizmet kusurunun olduğu ve yine hakkaniyet gereği idarenin ilgili mevzuata aykırı olan ve o dönem kullanmış olduğu sistemden kaynaklı aksaklıklardan ve uygulama hatalarından doğan zararları başvurana yansıtmaması gerektiği, ilgili Yönetmelikte diploma alabilmek için borcu bulunmamak şartı olmamasına karşın; idarenin borcu olduğunu düşündüğü başvurana diploma verdikten sonra icra takibi başlatma yolunu işletebilecekken, diploma vermeme yolunu seçmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir .” şeklinde karar verildiği görülmüştür .
12) Konu ile ilgili mevzuat hükümlerine bakıldığında ; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunun Cari
hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46. maddesinin
“g” bendinde; “ Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir . Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz .” hükmüne, yine bilgi ve belge yazımıza istinaden idare tarafından gönderilen “Lisansüstü Programlarda Uygulanması Düşünülen Ücret Miktarları ile Ücretlere İlişkin
Esaslar” başlığı altında hem Tezli Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar hem de Tezsiz
Yüksek Lisans Programlarına İlişkin Esaslar başlığı altında “ Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti ödemek zorundadır ,” ve “Ücretler dönem başında tahsil edilir .” düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür . Yine Türk Hava Kurumu Üniversitesi Lisansüstü
Eğitim Öğretim ve Sınav Yönetmeliği’nin “Tezsiz yüksek lisans diploması” başlıklı 42.maddesinde;
“Kredili derslerini ve dönem projesini başarıyla tamamlayan yüksek lisans öğrencisine Tezsiz
Yüksek Lisans Diploması verilir” düzenlemesiyle tezsiz yüksek lisans diploması alabilmenin koşullarının sayıldığı görülmüştür .
13) Somut olayda, başvuranın 03/ 02/ 2012 tarihinde Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü İşletme Yüksek Lisans (Tezli) programına kayıt olduğu, program ücreti olarak 03/ 01/ 2012 tarihinde 1500 TL, 04/ 12/ 2012 tarihinde 1500 TL, 30/ 09/ 2015 tarihinde 2000 TL olmak üzere toplamda 5000 TL ücret ödediği, 03/ 08/ 2015 tarihinde İşletme Tezli Yüksek Lisans programından
İşletme Tezsiz Yüksek Lisans programına yatay geçiş yaptığı, Tezsiz programda alması gereken ders, kredi yükü ve dönem projesini tamamlayarak 25/ 01/ 2016 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı anlaşılmaktadır .
7 / 1114) İdarece, başvuranın, Üniversiteye kayıt yaptırdığı tarihte İşletme Tezli Yüksek Lisans Programı
2011- 2012 Bahar döneminde uygulanan eğitim-öğretim ücreti 4 dönemle ( 2 yıl) sınırlı olmak üzere, başvuru ücreti ( 100 TL) dâhil toplamda 8100 TL olarak uygulanmakta olduğu, başvuranın eğitim almış olduğu 4 dönem için ödemesi gereken tutarın yalnızca 5000 TL’lik kısmını ödediği ve sonrasında Tezsiz programa geçiş yaptığı, başvuranın tamamlaması gereken ders ve kredilerini bahsi geçen dönemde başarı ile tamamlayamadığı için 6. Döneminde 1 ders için 1200 TL ödemek suretiyle
4 ders için 4800 TL ayrıca eğitim aldığı dönem için ise 500 TL, toplamda ise 5300 TL ödeme
yapması gerektiği hususlarının açıklandığı görülmüştür .
15) Yine anılan dönemde çok sayıda öğrenci olması ve işlemlerin o dönemde büyük çoğunlukla
manuel olarak takip edilmesi nedeniyle, başvurana belirtilen eğitim-öğretim ücretinin tahsili amacıyla bildirim yapılmadığı ve benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016- 2017 Bahar döneminden itibaren gerekli düzenlemelerin yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığı hususlarının idarece belirtildiği anlaşılmıştır .
16) Başvuru konusu uyuşmazlığa kronolojik sırayla bakıldığında; başvuranın tezli başladığı
programdan tezsiz programa geçtiği, bu programda alması gerekli dersleri aldığı, dönem projesini tamamladığı ve tüm bu süreçler için kendisinden ödenmesi istenen ücretleri ödediği, mezuniyet için gerekli ders/kredi yükünü tamamladığından 25/ 01/ 2016 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı anlaşılmaktadır . Buraya kadar başvuran nazarında hayatın olağan akışı içerisinde işleyen sürecin akabinde başvuranın mezuniyet işlemlerinin gerçekleştirilmemesi üzerine 20/ 06/ 2018 tarihinde
Üniversiteye başvuruda bulunduğu ve bu başvuru üzerine Üniversite tarafından verilen 09/ 07/ 2018 tarihli yanıtta; 14. paragrafta belirtildiği üzere özetle başvuranın, Üniversiteye kayıt yaptırdığı tarihte
İşletme (Tezli) Yüksek Lisans Programı 2011- 2012 Bahar döneminde uygulanan eğitim-öğretim ücreti 4 dönemle ( 2 yıl) sınırlı olmak üzere, başvuru ücreti ( 100 TL) dâhil toplamda 8100 TL olarak uygulanmakta olduğu, başvuranın eğitim almış olduğu 4 dönem için ödemesi gereken tutarın yalnızca 5000 TL’lik kısmını ödediği ve sonrasında Tezsiz programa geçiş yaptığı, başvuranın tamamlaması gereken ders ve kredilerini bahsi geçen dönemde başarı ile tamamlayamadığı için 6.
Döneminde 1 ders için 1.200 TL ödemek suretiyle 4 ders için 4800 TL ayrıca eğitim aldığı dönem için ise 500 TL, toplamda ise 5300 TL ödeme yapması gerektiği hususlarının açıklandığı , belirtilen tutarın en kısa sürede Üniversitenin ilgili hesabına ödenmesi gerektiği şeklinde cevap verildiği görülmektedir .
17) Öncelikle başvuranın tekrar Tezli programa geçerek tezini savunma imkanının olup olmadığı
hususunda yapılan incelemede; başvuranın 03/ 08/ 2015 tarihinde 14 sayılı Enstitü Yönetim Kurulu
Kararı ile Tezli programdan Tezsiz programa geçiş yaptığı, Tezsiz program için kendisinden ilave istenen 2000 TL ücreti yatırdığı, Tezsiz programda alması gereken dersleri almış projesini tamamladığı ve 25/ 01/ 2016 tarihinde mezun olmaya hak kazandığı anlaşılmaktadır . Gelinen bu aşamada başvuran tarafından Tezsiz program için yatırılan ücret ve alınan fark dersler olduğu görülmekle, Tezsiz programa geçişin başvuranın kabulü çerçevesinde olduğu ve bu aşamada başvuranın mezun olmuş olması sebebiyle programlar arası geçişin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir .
8 / 1118) Dosya kapsamındaki idarece aksi ispat edilemeyen tüm bu bilgi ve belgelerden başvurana
idare tarafından 5300 TL borcu olduğu hususu başvuranın Üniversiteye başvurması üzerine 09/ 07/ 2018 tarihli cevabı yazı ile bildirildiği, kaldı ki idare her ne kadar başvuranın fazladan aldığı eğitim-öğretim dönemi borcu olduğunu belirtmiş olsa da; idarenin 2547 sayılı
Yükseköğretim Kanunun 46. maddesinin “g” bendinde; “ Öğrenci katkı payı ve öğrenim ücretleri, ilgili dönem başlarında ödenir . Süresi içinde katkı payı veya öğrenim ücretini ödemeyenler ve mazeretleri ilgili yükseköğretim kurumunun yönetim kurulunca kabul edilmeyenler, o dönem için kayıt yaptıramaz ve öğrencilik haklarından yararlanamaz .” hükmüne, bizzat ilgili idarece belirlenmiş “Lisansüstü Programlarda Uygulanması Düşünülen Ücret
Miktarları ile Ücretlere İlişkin Esaslar ” içesinde yer alan “ Öğrenciler, her dönem asgari ders sayısı kadar ders ücreti ve kayıt ücreti ödemek zorundadır ,” ve “Ücretler dönem başında tahsil edilir”, düzenlemelerine aykırı davrandığı, başvurandan ilgili dönem başlarında tahsil etmesi gereken öğrenim ücretlerini ve ders ücretlerini gereği gibi tahsil etmediği, yine öğrenim ücreti ve ders ücreti almaksızın yahut eksik almak suretiyle başvuranın dönem ve ders kayıtlarını yaptığı, kanuna aykırı olarak öğrencilik haklarından yararlanmasına izin verdiği, mezuniyetini 25/ 01/ 2016 tarihinde YÖKSİS’e işlediği, başvurana başkaca hiçbir aşamada herhangi bir bildirim yahut tebliğ de bulunmadığı bir borcu olduğunu 09/ 07/ 2018 tarihli yazısı ile mezuniyetinden sonra bildirdiği anlaşılmaktadır . Ayrıca idarenin işleyişten kaynaklı kusurunu benzer durumların tekrar yaşanmaması için öğrenci bilgi sisteminde 2016- 2017 Bahar döneminden itibaren gerekli düzenlemelerin yapıldığı, dönem kayıt ve ders ücretini ödememiş olan öğrencilerin kayıtlarının yapılmadığını açıklayarak kabul ettiği tespit edilmiştir . Yine başvuranın tez sürecinin danışman hocasına ulaşmakta yaşadığı sıkıntılar sebebiyle Üniversiteden kaynaklı nedenlerle uzadığı iddialarına yönelik olarak idarece cevap verilememekle birlikte idareden gelen bilgi ve belgelerden aksi de ispat edilememiştir .
19) Tüm bunların yanında tezsiz yüksek lisans diploması alabilme koşullarının belirlendiği
Üniversite Yönetmeliğinin 42 inci maddesinin birinci fıkrasında Kredili derslerini ve dönem projesini başarıyla tamamlama koşullarını sağlayan ve mezun olan başvurana diplomasının verilmemesinin aynı zamanda Yönetmeliğin 42 inci maddesine de aykırılık teşkil ettiği ve borcun var olup olmadığı hususunda bir değerlendirme yapmaksızın bir an için idarenin iddia ettiği borcun var olduğu kabul edilse dahi bu durumun başvuranın diplomasını almasına engel teşkil etmediği kanaatine varılmıştır .
20) Öte yandan idare vermiş olduğu cevaplarda başvurana gösterilen hoşgörü sebebiyle böyle
hareket ettiğini açıklamış olsa da; idarenin yasa hükümlerini uygulamamasının gerekçesinin takdir yetkisini aşan keyfiliğe yol açan uygulamalarının olmaması gerektiği değerlendirilmiştir . İdare işlem ve eylemlerini yerine getirirken hukuk devleti ilkesine uygun hareket etmeli, idarenin eylem ve işlemleri hem kanuna dayanmalı hem de bu eylem ve işlemler kanuna aykırı olmamalıdır . (Anayasa Mahkemesi 26.12.2013 gün ve E .2013/ 67, K2013/ 164)
Anayasa Mahkemesi kararlarında da ifade edildiği gibi, hukuk devletinin unsurlarından olan “hukuki güvenlik” ilkesi gereği devlet faaliyetlerinin önceden tahmin edilebilir, öngörülebilir olması gerekmekte olup, takdir yetkisini zorlayan ve keyfiliğe yol açacak kurallara yer vermemelidir .
“Belirlilik” ilkesinin gereği ise, maddi hukuk ve usul kurallarının önceden öngörülebilir bir açıklıkta ve kişilerin haklı beklentilerini bariz şekilde bertaraf etmeyecek düzenlemeler yapılmasını gerektirir .
9 / 11Aksi takdirde, verilen yetkilerin sınırları belirsiz olup takdir keyfiliğe dönüşmesine neden olur ve
yasanın verdiği ucu açık yetki kullanımıyla tesis edilen işlemlerin hukuki denetimi de yasa engeli sebebiyle gereği gibi yapılamaz .
21) Hal böyle olunca ilgili yasa hükümleri ve Üniversite tarafından alınmış esaslar çerçevesinde
öğrencilerin ödeyecekleri dönem ve ders ücretlerinin miktarlarının belirlenmesi ve bu belirlenen miktarların dönem başında tahsil edilmesi ve gerekli tedbirlerin alınması için gereğinin yapılması noktasında idarenin sorumluluğu olduğu, başvuranın normal koşullar altında eğitim-öğretimi süresince kendisinden talep edilen ücretleri yatırarak üzerine düşen sorumluluğu yerine getirdiği, idarenin dönem başında tahsil edilmesi gereken ücretlerin tahsil edilmemesinde hizmet kusurunun olduğu ve yine hakkaniyet gereği idarenin ilgili mevzuata aykırı olan ve o dönem kullanmış olduğu sistemden kaynaklı aksaklıklardan ve uygulama hatalarından doğan zararları başvurana yansıtmaması gerektiği, ilgili Yönetmelikte diploma alabilmek için borcu bulunmamak şartı olmamasına karşın; idarenin borcu olduğunu düşündüğü başvurana diploma verdikten sonra icra takibi başlatma yolunu işletebilecekken, diploma vermeme yolunu seçmesinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir .
22) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamına göre; 25/ 01/ 2016 tarihinde Türk Hava Kurumu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
İşletme Tezsiz Programından mezun olmaya hak kazanan başvuranın diploma talebine karşı THK
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün 09/ 07/ 2018 tarihli yazısı ile başvuranın 5300 TL öğrenim borcu olduğu gerekçesiyle diplomasının verilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine, 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir . Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin İdare tarafından süresi içerisinde Kurumumuza gönderildiği, böylece “ makul sürede karar verme ” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle
“ karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması
24) 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin
sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 14/ 06/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye
Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara
İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır .
10 / 11VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
THK Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünün 09/ 07/ 2018 tarihli yazısı ile başvuranın 5300 TL öğrenim borcun olduğu gerekçesiyle diplomasının verilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılarak mezun olmaya hak kazanan başvurana diplomasının verilmesi yönünde TÜRK HAVA KURUMU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Türk Hava Kurumu
Üniversitesince bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve Türk Hava Kurumu Üniversitesi Rektörlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi