|
ÖZET: Başvuru, Uşak Belediye Başkanlığı’nın ticari araç reklam izin belgesi için talep ettiği ücretin adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak düzenlenmesi ya da tamamen tahsil edilmemesi yönündedir. Başvuran, Uşak’ta reklam yetki belgesine sahip olduklarını ve belediyenin araç başına 389,00 TL talep etmesinin hukuka aykırı olduğunu öne sürmüştür. Ayrıca, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın görüş yazısında, belediyelerin denetim ve kontrol yetkisi kapsamında ücret belirlemesinin mümkün olmadığı belirtilmiştir.
Uşak Belediyesi, başvuranın iddialarına karşılık olarak, ticari araç reklam izin belgesinin verilmesinin isteğe bağlı bir hizmet olduğunu ve bu hizmet için ücret alınmasının 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesine dayandığını ifade etmiştir. İdare, reklam değişiklikleri için de yeni belge ücreti talep etmenin mevzuata uygun olduğunu belirtmiştir. Kurum, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, talep edilen ücretin hukuka uygun olduğuna karar vermiştir. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiş, başvuranın itiraz hakları hakkında bilgi verilmiştir. Uşak Belediyesi’nin uyguladığı ücret tarifesinin, ilgili mevzuata uygun olarak belirlendiği tespit edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/1971-S.23.3273
BAŞVURU NO : 2022/12341
KARAR TARİHİ : 17/02/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : Uşak Belediye Başkanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, ticari araç izin belgesinin adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak düzenlenmesi ya da ilgili ücretin hiç tahsil edilmemesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28/08/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Şikâyetçi tarafından Kurumumuza yapılan başvuruda özetle; Ticari Araçlarda Reklam
Bulundurulması Hakkındaki Yönetmelik gereği Uşak’ta reklam yetki belgesine sahip şirket oldukları, Uşak
Belediyesi denetimli özel halk otobüsleriyle anlaşmaları gereği ticari olarak faaliyetlerini yürüttükleri, Belediye’nin ticari araç reklam izin belgesi adı altında araç ve reklam başına 389,00 TL ücret aldığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 14/06/2021 tarih ve 7118846/622.02/991828 sayılı görüş yazısında şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı
Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi için 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilmesinin mümkün olmadığının belirtildiği, ayrıca Uşak Belediyesinin araç başına yılda bir kez alması gereken ücreti aynı firmanın görsel ya da kampanya değişiminde de almasının adalete aykırı olduğu, bahse konu araçların kamuya ait olmayıp şahsa ait özel denetimli araçlar olduğu, Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliğinde (Seri No: 31) belediye meclislerince tarife belirlenirken göz önünde bulundurulması gereken hususların düzenlendiği, Uşak ölçeğindeki il belediyelerinde böyle bir ücret talep edilmediği gibi büyükşehir belediyelerinde dahi 100- 200 TL aralığında ücret tarifesi uygulandığı iddia ve ifade edilerek Uşak Belediyesi tarafından “Ticari Araç EK-
2 İzin Belgesi” ücretinin adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak düzenlenmesi ya da ilgili
ücretin hiç tahsil edilmemesi talep edilmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacıyla
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanun’un “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca Kurumumuzca dostane çözüme ilişkin mevzuat hükümleri hatırlatılarak 02/11/2022 tarih ve sayılı bilgi ve belge talepli yazımız ile Uşak Belediye Başkanlığından bilgi ve belge talep edilmiştir. Başvuruya konu iddialar hakkında Uşak Belediye Başkanlığı tarafından gönderilen 09/11/2022 tarih ve – – sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1. İlgi yazıda bahsi geçen başvuruya konu şirketten Ticari Araçlarda Reklam Bulundurulması Hakkında
Yönetmelik’in “Kapsam” bölümünde bulunan “MADDE 2 – (2) Belediye sınırları dâhilinde, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15’inci maddesine göre belediyelerce veya belediyelerin iştirak edeceği şirketlerce işletilen ya da kiralanmak yahut da imtiyazın devri suretiyle gerçek ve tüzel kişilerce işletilen otobüs ve toplu taşıma araçlarında bulunacak reklamlar; Belediye Kanunu, 10/7/2004 tarihli ve
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve bu kanunlara bağlı mevzuat çerçevesinde tespit edilecek ilke
ve esaslar dâhilinde ilgili belediye tarafından belirlenir.” hükmüne istinaden ve Uşak Belediyesi İlan, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca ilgilinin başvurusu üzerine EK-1 ve EK-2 belgeleri düzenlendiği ve ücretin talep edildiği,
2.2. Başvuruda bahsi geçen Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının 14/06/2021 tarih ve 7118846/622.02/991828 sayılı görüş yazısında özetle denetim ve kontrol yetkisi için 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilemeyeceği şeklinde doğru bir değerlendirme yapıldığı,
2.3. Oysaki başvuruda şikâyete konu olan ticari araç reklam izin belgesi (EK-2) talebinin, görüş yazısında bahsi geçen şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı
Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi ile bir ilgisi bulunmadığı,
2.4. Söz konusu ticari araç reklam izin belgesi talebinin ilgililerin isteğine bağlı olarak belediyelerine vermiş oldukları başvuru dilekçelerine istinaden ifa edecekleri hizmetler arasında olduğu, istemezler ise başvuruda bulunmayabilecekleri, şehir içi belediye denetimli özel halk otobüsleri üzerlerinde reklam taşımadan da şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerini sürdürülebildiği, denetim ve kontrol amacıyla verilen bir reklam hizmeti veya denetim ve kontrol yetkisi kapsamında alınan bir ücret kalemi bulunmadığı,
2.5. Dolayısıyla 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesinde belirtildiği üzere; belediyelerin bu Kanun’da harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduklarının açık olduğu, ticari araç reklam izin belgesi (EK-2) ücretinin bu tarifeye göre tahakkuk edilip tahsilatının yapıldığı,
2.6. Söz konusu tarifenin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesine göre Plan ve Bütçe
Komisyonu Raporu ile birlikte görüşülerek usulüne uygun olarak hazırlandığı ve Uşak Belediye Meclisinin 17/11/2021 tarih ve sayılı kararı ile kabul edildiği,
2.7. Uşak Belediyesi İlan Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin “EK-2 Genel Hükümler” bölümündeki 2’nci maddesinde de açıkça belirtildiği üzere “Belge süresi bitiminde veya süresi içinde reklam değiştirilir ise değişiklik yapılmadan önce yeni belgenin alınması zorunludur. Süresi sona eren veya reklamında değişiklik olan araçlardan belgelerini yenilemeyenlerin tespiti durumunda ilgili cezai hükümler uygulanır.” hükmüne istinaden yıl içerisinde yapılan reklam değişikliklerinde yeni belge ücretinin talep edildiği,
2.8. Medya Reklam İnşaat Gıda Turizm Dış Ticaret Sanayi Ticaret Ltd. Şti.’ye reklam değişikliğine gidildiğinde bahse konu belge alınmadan reklam uygulaması yapılmaması konusunun ekte gönderilen yazıları ile bildirildiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…
Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurumun, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandıracağı” düzenlenmiştir.
5. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun
5.1. “Belediyenin görev ve sorumlulukları” başlıklı 14’üncü maddesinde; “Belediye, mahallî müşterek nitelikte olmak şartıyla; a) İmar, su ve kanalizasyon, ulaşım gibi kentsel alt yapı; coğrafî ve kent bilgi sistemleri; çevre ve çevre sağlığı, temizlik ve katı atık; zabıta, itfaiye, acil yardım, kurtarma ve ambulans; şehir içi trafik; …
hizmetlerini yapar veya yaptırır.”,
5.2. “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları” başlıklı 15’inci maddesinde; “…
f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobüs, deniz ve su ulaşım araçları, tünel, raylı sistem dâhil her türlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, işletmek ve işlettirmek.
…
p) Kara, deniz, su ve demiryolu üzerinde işletilen her türlü servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zaman ve güzergâhlarını belirlemek; durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzeri yerler üzerinde araç park yerlerini tespit etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların belediyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek.”,
5.3. “Meclisin görev ve yetkileri” başlıklı 18’inci maddesinde; “Belediye meclisinin görev ve yetkileri şunlardır: …
f) Kanunlarda vergi, resim, harç ve katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirlemek.”,
5.4. “Belediyenin gelirleri” başlıklı 59’uncu maddesinde; “Belediyenin gelirleri şunlardır: …
e) Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler.”,
6. 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun
6.1. “Ücrete tabi işler” başlıklı 97’nci maddesinde; “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir. Belediye’ye tekel olarak verilmiş işler kendi özel hükümlerine tabidir.”,
7. 06/08/2011 tarihli ve 28017 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Ticari Araçlarda Reklam Bulundurulması Hakkında Yönetmelik’in
7.1. “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinde; “(1) Bu Yönetmelik hükümleri, belediye ve mücavir alan sınırları içinde umum servis aracı, personel servis aracı ile okul taşıtı hariç olmak üzere ticari amaçla yük ve yolcu taşımacılığı yapılan taksi, taksi dolmuş, minibüs, otobüs ve kamyonetler ile kiralık otomobil cinsi motorlu araçları ve bu araçlarla çekilen hafif römorkları kapsar.
(2) Belediye sınırları dâhilinde, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanununun 15 inci maddesine göre belediyelerce veya belediyelerin iştirak edeceği şirketlerce işletilen ya da kiralanmak yahut da imtiyazın devri suretiyle gerçek ve tüzel kişilerce işletilen otobüs ve toplu taşıma araçlarında bulunacak reklamlar; Belediye Kanunu, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ve bu kanunlara bağlı mevzuat çerçevesinde tespit edilecek ilke ve esaslar dâhilinde ilgili belediye tarafından belirlenir.”,
7.2. “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinde; “(1) Bu Yönetmelikte geçen; …
c) Reklam: Araçlarda bulundurulması izne tabi; yazı, işaret, resim, şekil, sembol, pano, ilan, flama, bayrak ve benzerleri ile sesli, ışıklı ve görüntülü donanımları kullanmak suretiyle bir malı, işi, kuruluşu veya hizmeti tanıtma faaliyetini, ç) Reklam alan: Reklamcı tarafından hazırlanan veya yönetilen reklamı, aralarında yapacakları sözleşmeye istinaden ticari araç reklam izin belgesinde belirtilen süre içerisinde ticari aracında bulunduran gerçek veya tüzel kişiyi, …
g) Ticari araç reklam izin belgesi: Reklam bulundurulacak ticari araçlara ilgili belediye tarafından verilen belgeyi, ifade eder.”,
7.3. “Üzerinde reklam bulunan ticari araçların ve izin belgelerinin denetimi” başlıklı 9’uncu maddesinde; “(1) Ticari araç reklam izin belgelerinin araçlarda bulundurulması ve Karayolları Trafik
Kanununun 6 ncı maddesinde belirtilen görevlilerin talebi halinde ibraz edilmesi zorunludur.
(2) Araçlarında, ticari araç reklam izin belgesi almaksızın reklam bulunduran, izin belgesinin süresi geçmiş olan veya izin belgesinde belirtilen şartları taşımayan reklamları bulunduran araç sahip ve sürücüleri hakkında Karayolları Trafik Kanununun 26 ncı maddesi hükümleri uygulanır.”,
7.4. “Yetki ve izin belgesinin basımı, kullanıma sunulması ve ücretlerinin belirlenmesi” başlıklı 10’uncu maddesinde; “1) Ticari araç reklam yetki belgesi ve ticari araç reklam izin belgesinin basımı ve kullanıma sunulması Ek-1 ve Ek-2’de belirtilen örneklerine uygun olarak belediyeler tarafından gerçekleştirilir. Bu belgelerin verilmesinde belediyelerce alınacak ücretler, 26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanununun 97 nci maddesine dayanılarak ilgili belediyesince belirlenir.”,
8. Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliği’nin (Seri No: 31)
8.1. “2. Belediyelerce Ücret Uygulama Esasları” başlıklı alt başlığında; “Belediyelerin harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaları mümkün bulunmakla beraber, ücretlerin hizmetten faydalananlardan yapılan hizmetin maliyeti göz önünde bulundurularak adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesi gerekmektedir.”,
9. Uşak Belediyesi İlan Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin
9.1. “Araçlara ve Duraklara Konulan Reklamlar” başlıklı 18’inci maddesinde; “Toplu taşıma araçları üzerindeki reklam ve ilanlar ile özel taşıtlar üzerindeki ilan ve reklam için Belediyeden izin alınacaktır.”,
9.2. “Genel Hükümler” başlıklı EK-2 bölümünde; “Bu belge her araç ve her reklam için ayrı ayrı verilmektedir. Belge süresi bitiminde veya süresi içinde reklam değiştirilir ise değişiklik yapılmadan önce yeni belgenin alınması zorunludur. Süresi sona eren veya reklamında değişiklik olan araçlardan belgelerini yenilemeyenlerin tespiti durumunda ilgili cezai hükümler uygulanır.”,
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
10. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran tarafından 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere özetle, Belediyenin Ticari Araç
Reklam İzin Belgesi adı altında araç ve reklam başına 389,00 TL ücret aldığı, Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığının 14/06/2021 tarih ve 7118846/622.02/991828 sayılı görüş yazısında şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi için 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilmesinin mümkün olmadığının açıkça belirtildiği iddia ve ifade edilerek Uşak Belediyesi tarafından “Ticari Araç EK-2 İzin Belgesi” ücretinin adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak düzenlenmesi ya da ilgili ücretin hiç tahsil edilmemesi talep edilmektedir.
12. İdare tarafından Kurumumuza gönderilen ek belgelerde yer aldığı şekliyle, Ticari Araçlarda Reklam
Bulundurulması Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesi hükmüne istinaden ve Uşak Belediyesi İlan, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin ilgili hükümleri uyarınca ilgilinin başvurusu üzerine EK-1 ve EK-2 belgeleri düzenlendiği ve ücretin talep edildiği, başvuruda bahsi geçen Çevre, Şehircilik ve İklim
Değişikliği Bakanlığının 14/06/2021 tarih ve 7118846/622.02/991828 sayılı görüş yazısında özetle denetim ve kontrol yetkisi için 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilemeyeceği şeklinde doğru bir değerlendirme yapıldığı, ancak başvuruda şikâyete konu olan ticari araç reklam izin belgesi (EK-
2) talebinin görüş yazısında bahsi geçen şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve
sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi ile bir ilgisi bulunmadığı, söz konusu ticari araç reklam izin belgesi talebinin ilgililerin isteğine bağlı olarak
taraflarına vermiş oldukları başvuru dilekçelerine istinaden ifa edecekleri hizmetler arasında olduğu, istemezler ise başvuruda bulunmayabilecekleri, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesinde belirtildiği üzere belediyelerin bu kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili olduklarının açık olduğu, ticari araç reklam izin belgesi (EK-2) ücretinin bu tarifeye göre tahakkuk edilip tahsilatının yapıldığı, söz konusu tarifenin 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu’nun 97’nci maddesine göre Plan ve Bütçe Komisyonu Raporu ile birlikte görüşülerek usulüne uygun olarak hazırlandığı ve Uşak Belediye Meclisinin 17/11/2021 tarih ve sayılı kararı ile kabul edildiği, Uşak Belediyesi İlan Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin “EK-2 Genel Hükümler” bölümündeki 2’nci maddesinde de açıkça belirtildiği üzere “Belge süresi bitiminde veya süresi içinde reklam değiştirilir ise değişiklik yapılmadan önce yeni belgenin alınması zorunludur. Süresi sona eren veya reklamında değişiklik olan araçlardan belgelerini yenilemeyenlerin tespiti durumunda ilgili cezai hükümler uygulanır.” hükmüne istinaden yıl içerisinde yapılan reklam değişikliklerinde yeni belge ücretinin talep edildiği, Medya Reklam İnş. Gıda Turizm Dış Tic. San. Tic. Ltd. Şti.’ye reklam değişikliğine gidildiğinde bahse konu belge alınmadan reklam uygulaması yapılmaması konusunun ekte gönderilen yazıları ile bildirildiği belirtilmiştir.
13. Somut olaydaki uyuşmazlığın, belediyeler tarafından verilen Ticari Araç Reklam İzin Belgesi (EK-2)
için alınan ücretlerin 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesinde yer alan “Belediyeler bu Kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet (…) için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkilidir.” hükmü kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği ile araç başına yılda bir kez alınması gerektiği iddia edilen ücretin aynı firmanın görsel ya da kampanya değişiminde de alınıp alınamayacağı noktasında toplandığı görülmektedir.
14. Türkiye’de yerel yönetimler anayasal yapı içerisinde oluşturulmuş ve Anayasa’nın 127’nci maddesinde; “Mahalli idareler; il, belediye veya köy halkının mahalli müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kuruluş esasları kanunla belirtilen ve karar organları, gene kanunda gösterilen, seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzelkişileridir.” olarak tanımlanmıştır. 5393 sayılı Belediye
Kanunu’nun 59’uncu maddesinin birinci fıkrasında belediyelerin gelirlerinin neler olduğu belirlenmiş ve
“Belediye meclisi tarafından belirlenecek tarifelere göre tahsil edilecek hizmet karşılığı ücretler” de bu kapsamda sayılmıştır.
15. Ticari Araçlarda Reklam Bulundurulması Hakkında Yönetmelik’in 4’üncü maddesinin (c) ve (g)
bentleri uyarınca reklam ve ticari araç reklam izin belgesinin tanımları yapılmıştır. Buna göre reklam
“araçlarda bulundurulması izne tabi; yazı, işaret, resim, şekil, sembol, pano, ilan, flama, bayrak ve benzerleri ile sesli, ışıklı ve görüntülü donanımları kullanmak suretiyle bir malı, işi, kuruluşu veya hizmeti tanıtma faaliyetini” ifade ederken, ticari araç reklam izin belgesi “reklam bulundurulacak ticari araçlara ilgili belediye tarafından verilen belgeyi” ifade etmektedir. Bu bağlamda ticari araç ise “ticari amaçla yük ve yolcu taşımacılığı yapılan taksi, taksi dolmuş, minibüs, otobüs ve kamyonetler ile kiralık otomobil cinsi motorlu araçları ve bu araçlarla çekilen hafif römorkları” ifade etmiş olup söz konusu niteliğe sahip araçlardaki reklamlar ticari araç reklam izin belgesine tabidir. Bu kapsamda, ticari araç reklam yetki belgesi ve ticari araç reklam izin belgesinin basımı ve kullanıma sunulmasının mezkûr Yönetmelik’te Ek-1 ve Ek2’de belirtilen örneklerine uygun olarak belediyeler tarafından gerçekleştirilmesi ve bu belgelerin verilmesinde belediyelerce alınacak ücretlerin 26/05/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri
Kanunu’nun 97’nci maddesine dayanılarak ilgili belediye tarafından belirlenmesi gerekmektedir.
16. Başvuran tarafından Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yerel Yönetimler Genel
Müdürlüğünün görüş yazısına istinaden ücret alınmaması gerektiği iddiasında bulunulmuştur.
Bahsi geçen Genel Müdürlüğün 14/06/2021 tarihli ve 7118846/622.02/991828 sayılı Ticari Araçların
Denetim Ücreti konulu yazısında aşağıdaki ifadelere yer verilmiştir:
“… 5393 saylı Belediye Kanunu gereğince belediyelere tevdi edilen yetki ve sorumluluklar çerçevesinde yapılan hizmetler karşılığı ücret alınıp alınmayacağı konusunda Bakanlığımız görüşü talep edilmiştir.
… Kanunlarda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı hizmetler için uygulanacak ücret tarifesini belirleme yetkisinin belediye meclisine ait olduğu, tarifelerin belirlenmesinde hizmetin maliyeti göz önünde bulundurularak adalet, eşitlik ve genellik prensiplerine uygun olarak tespit edilmesinin gerektiği, belediyelerin meri mevzuatta harç veya katılma payına konu olmayan, belediyelere tekel olarak verilmemiş ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetler için ücret belirleyebileceği;
Bununla beraber, şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi için 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmektedir.”
17. İlgi görüş yazısında belirtildiği üzere, şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi noktasında 5393 sayılı Kanun kapsamında belediyelere denetim ve kontrol yetkisi verilmiştir.
Ancak söz konusu yetkinin kullanılması esnasında 2464 sayılı Kanun’un 97’nci maddesi kapsamında ücret tespit edilmesi mümkün değildir. Somut olaydaki şikâyete konu ücret ise “Ticari Araç Reklam İzin Belgesi” adı altında araç ve reklam başına alınan ücret kapsamında bulunmaktadır. Denetim ve kontrol yetkisine ilişkin değildir. Bu noktada, bahse konu ticari araç reklam izin belgesi, kanunlarda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri hizmetler arasında olduğundan ilgili görüş yazısında da belirtildiği üzere ücret tarifesini belirleme yetkisi belediye meclisine aittir. Bir başka ifadeyle, ticari araç reklam izin belgesinin ilgililerin talebi ile belediyeler tarafından verilmesi işleminin şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin yürütülmesi ve sürdürülmesi ile ilgili 5393 sayılı Kanun kapsamında belediyelere verilmiş olan denetim ve kontrol yetkisi ile bir ilgisi bulunmamaktadır. Nitekim idare tarafından da şehir içi belediye denetimli özel halk otobüsleri üzerlerinde reklam taşımadan da şehir içi toplu taşıma ve ulaşım hizmetlerinin sürdürülebileceği ifade edilmiştir.
18. Başvuran tarafından ayrıca “Uşak Belediyesinin araç başına yılda bir kez alması gereken ücreti aynı firmanın görsel ya da kampanya değişiminde de almasının adalete aykırı olduğu” ifade edilmiştir. Uşak
Belediyesi İlan Reklam ve Tanıtım Yönetmeliği’nin 18’inci maddesinde, toplu taşıma araçları üzerindeki reklam ve ilanlar ile özel taşıtlar üzerindeki ilan ve reklam için Belediye’den izin alınacağı ve “Genel
Hükümler” başlıklı EK-2 bölümünde belge süresi bitiminde veya süresi içinde reklam değiştirilir ise değişiklik yapılmadan önce yeni belgenin alınması zorunlu olduğu hüküm altına alınmıştır. Bu noktada, bir yıllık belge süresi içerisinde yapılan reklam değişikliklerinde yeni belge ücretinin talep edileceğinin mevzuatta belirlendiği anlaşılmaktadır.
19. Diğer taraftan, başvuranın “Belediye Gelirleri Kanunu Genel Tebliğinde (Seri No: 31) belediye meclislerince tarife belirlenirken göz önünde bulundurulması gereken hususların düzenlendiği, Uşak ölçeğindeki il belediyelerinde böyle bir ücret talep edilmediği gibi büyükşehir belediyelerinde dahi 100-
200 TL aralığında ücret tarifesi uygulandığı” iddia edilmektedir. Konu hakkında Uşak Belediye Meclisinin
17/11/2021 tarihli ve sayılı kararı incelenmiş olup 2022 yılında uygulanacak olan ve 2464 sayılı
Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesine uygun olarak hazırlanan 2022 yılı ücret tarifesinin
cetvelde yazılı olduğu haliyle oy çokluğuyla kabul edildiği, ilgili cetvel uyarınca “Ticari Araç Reklam İzin
Belgesi (Ek-2)” için 2022 yılında uygulanacak olan tutarın 330,00 TL olarak belirlendiği anlaşılmıştır.
20. Bu noktada, kamu hizmetlerini yürütmekle yetkili ve yükümlü olan idareye kamu kudretinden kaynaklanan bir takım üstünlük ve ayrıcalıklar tanındığı görülmektedir. Bu üstünlük ve ayrıcalıklarla donanmış ve kamu hizmetini yürütmek için birtakım kararlar almak ve işlemler yapmak durumunda olan idare, özel hukuk ilişki ve işlemleri dışında, kamu tüzel kişiliğine sahip olma ve mevzuat tarafından açıkça yetkilendirilmesine bağlı olarak kamu kudretinden yararlanarak birtakım idari işlemler yapmaktadır.
21. İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirken az ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden söz edilmektedir. İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararların içeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. Dolayısıyla idareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Yasa koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, yasaların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı için kullanmak zorundadır. Bu noktada yürüttüğü hizmetler nedeniyle idareye tanınmış olan birtakım yasal ayrıcalık ve üstünlükler, keyfi bir idari yönetimi amaçlamamakta, idari hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak, idareye belirli sınırlar içinde hareket etme özgürlüğü tanıyarak hizmetin en etkin biçimde yapılmasını ve kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır (Kadir KORKMAZ, “Takdir Yetkisinin Disiplin Hukukunda
Kullanımı ve Yargısal Denetimi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XIII, S.1-2, s.241-243, 2009).
22. Başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesi uyarınca belediyelerin bu kanunda harç veya katılma payı konusu yapılmayan ve ilgililerin isteğine bağlı olarak ifa edecekleri her türlü hizmet için belediye meclislerince düzenlenecek tarifelere göre ücret almaya yetkili oldukları, idare tarafından ticari araç reklam izin belgesi (EK-2) ücretinin bu tarifeye göre tahakkuk edilip tahsilatının yapıldığı, söz konusu ücretin reklama ilişkin olup denetim ve kontrol yetkisi kapsamında olmadığı ile söz konusu tarifenin 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu’nun 97’nci maddesine göre Plan ve
Bütçe Komisyonu Raporu ile birlikte görüşülerek usulüne uygun olarak hazırlandığı ve Uşak Belediye
Meclisinin 17/11/2021 tarih ve sayılı kararı ile kabul edildiğinin bildirildiği, belirtilen mevzuatta bir yıllık belge süresi bitiminde veya süresi içinde reklam değiştirilir ise değişiklik yapılmadan önce yeni belgenin alınmasının zorunlu olduğunun hüküm altına alındığı, yukarıda ifade edildiği şekliyle ilgili
Belediye Meclisi tarafından ticari araç reklam izin belgesi ücretinin belirlenmesinde idarenin takdir yetkisi bulunduğu anlaşıldığından, Kurumumuz tarafından idarece belirlenen ücrette hukuka aykırılık olduğuna ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Bu ilkelere göre yapılan değerlendirme neticesinde, idare tarafından Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ve başvuranla ilgili işlemlerinde “makul sürede karar verme” ilkesine uygun davrandığı, ancak şikâyetçiye verilen cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceği bilgisinin yer almadığı görülmüş olup “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin
bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı Manisa Vergi Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve UŞAK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi