|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın UYAP sistemi üzerinden alacaklı olduğu icra dosyalarının sorgulanmasının Anayasa’nın 20. maddesine aykırı olduğu iddiası değerlendirildi. Başvuran, sistemin kapatılmasını talep ederken, UYAP üzerinden yapılan sorgulamaların 6698 sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu ve 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’na uygun olduğu belirlendi. İlgili mevzuat, alacaklıya borçlunun mal, hak veya alacaklarının sorgulanabilmesi için gerekli hukuki çerçeveyi sunmakta ve bu sorgulama işlemlerinin kişisel verilerin korunması ilkelerine uygun olarak gerçekleştirileceğini vurgulamaktadır.
Sonuç olarak, başvuranın talepleri reddedildi ve idarenin işlemlerinin hukuka uygun olduğu tespit edildi. Bu karar, kişisel verilerin korunması ve icra süreçlerinin şeffaflığı açısından önemli bir içtihat niteliği taşımaktadır. UYAP sisteminin işleyişinin, hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonucuna varıldı. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5894-S.23.9711
BAŞVURU NO : 2022/19269
KARAR TARİHİ : 12/05/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran, İcra Dairesinin, UYAP ekranından alacaklı olduğu dosyaları sorgularken, başka bilgilerini de görebileceği, sorgulama sonucunda ulaşılan bilgilerin Anayasa’nın 20.maddesine aykırılık oluşturacağını belirterek; sistemin kapatılmasını talep etmektedir.
BAŞVURU TARİHİ : 26/12/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza (T.C Kimlik No: tarafından yapılmış olan şikayet başvurusunda özetle; Uyap sisteminden, icra dairelerinde ilamlı, ilamsız tüm icra takiplerinde, borçlu taraf sıfatı bulunan kişilerin, alacaklı olduğu icra takip dosyalarının sorgulanmasına imkan veren sistemin kapatılmasını, İcra Dairesinin, alacaklı olduğu dosyaları sorgularken, başka bilgilerini de görebileceği, sorgulama sonucunda ulaşılan bilgilerin Anayasa’nın 20.maddesine aykırılık oluşturacağını belirterek; sistemin kapatılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 28/12/2022 tarih ve S. sayılı yazısı ile şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet
Bakanlığı Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/01/2023 tarih ve / sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 Konu ile ilgili mevzuat incelendiğinde; 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 78. maddesinde, “Ödeme
emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin
alacaklı, haciz konmasını isteyebilir. Ancak, alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı
Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir. Sorgulama sonunda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi, varsa borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir ve bu durumda sistem üzerinden de haciz talep edilebilir. Bu takdirde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder.
Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz. Sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık
Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar, Ulusal Yargı Ağı
Bilişim Sistemi ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlar. Sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir…” hükmü, Mal, Hak veya
Alacağın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi Üzerinden Sorgulanması Hakkında Yönetmelik’in 5.
maddesinde, ” Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı tarafından, mal beyanını beklemeksizin UYAP üzerinden, bu sisteme entegre edilmiş olan kamu kurum veya kuruluşları, 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar ile benzer mahiyette kayıtları tutan kurum ve kuruluşların veri tabanında yer alan borçluya ait mal, hak veya alacaklar sorgulanabilir.”, 6 ncı maddesinde, “Sorgulama işlemi, UYAP ortamında alacaklı taraf vekili olarak ilgili icra dosyasına kaydedilmiş avukatlar ile sistem altyapısı oluşturulduğu takdirde gerçek veya tüzel kişi alacaklılar tarafından ilgili portal üzerinden yapılabilir.” hükmü,
2.2 Yine aynı Yönetmeliğin “İcra dosyası sorgusu” başlıklı 11. maddesinde, “(1) Borçlunun, alacaklı taraf
olarak kayıtlı olduğu icra dosyası olup olmadığının tespiti amacıyla UYAP veri tabanında yapılacak sorgulama işlemidir. (2) Sorgulama neticesinde, borçlunun alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu icra dosyasının tespit edilmesi halinde düzenlenecek raporda; icra dosyasının durumu, takip türü, takip yolu, takibin şekli, takip tarihi, dosyanın kapanış nedeni ve kapanış tarihi gibi gerekli bilgiler ile 7 nci maddeye göre bulunması gereken bilgiler gösterilir.(3) Sorgulama raporunda borçlunun, alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu dosyadaki diğer kişilere ilişkin bilgiler gösterilmez.” hükmü bulunduğu,
2.3 Bu itibarla, UYAP Sistemi üzerinden yapılan ve başvuranın talebine konu olan sorgulamaların yukarıda
belirtilen ilgili mevzuat hükümlerine uygun olduğu değerlendirildiği,
2.4 UYAP Bilişim Sisteminde dosya alacağına haciz işlemleri haricinde, “Tarafla İlgili Tüm Dosyaları
Göster” ekranından icra uygulamasında tarafın kayıtlı olduğu hukuk, ceza ve icra dosya bilgileri ile tarafın tutuklama ve yakalama bilgileri ekranda gösterilmekte, yakalama ve tutuklama bilgileri yansımaksızın mahkeme ve icra dosya bilgilerine ilişkin kapak bilgileri ile rapor alınabildiği,
2.5 Tarafla ilgili tüm dosyaları göster sekmesinden icra dosyaları haricinde hukuk ve ceza mahkemesi
dosyalarının gösterilmesine ilişkin geliştirme sürecinde yazımız ekindeki Hukuk İşleri Genel
Müdürlüğünün, Ceza İşleri Genel Müdürlüğünün ve İcra İşleri Dairesi Başkanlığının görüşlerinin alındığı,
2.6 Genel Müdürlüğün, görev ve yetkilerinin, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 46/B maddesinde düzenlendiğini, bu maddeye göre, Genel Müdürlüğün
UYAP Bilişim Sisteminin teknik altyapısını yönetmekte ve idame ettirmekte olduğu, bu itibarla, sistemde bulunan ekranların, ilgili birimlerle yapılan müşterek çalışmalar sonucunda mevzuata aykırılık teşkil etmeyecek şekilde geliştirildiği ve Genel Müdürlük tarafından sisteme entegre edildiği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasını;
3.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
3.2 “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13. maddesinde; “Temel hak ve hürriyetler,
özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz”
3.3 “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20. maddesinde; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı
gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamaz. … Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.”
3.4 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”,
3.5 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”,
3.6 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve
dördüncü fıkralarında; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye
Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşmenin “Özel ve aile hayatına saygı hakkı” başlıklı 8. maddesinde; “1. Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. 2. Bu hakkın kullanılmasına bir kamu makamının müdahalesi, ancak müdahalenin yasayla öngörülmüş ve demokratik bir toplumda ulusal güvenlik, kamu güvenliği, ülkenin ekonomik refahı, düzenin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, sağlığın veya ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması için gerekli bir tedbir olması durumunda söz konusu olabilir.” 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”
6. 6698 sayılı Kişisel Verileri Korunması Kanununun;
6.1 “Genel ilkeler” başlıklı 4. maddesinde; “Kişisel veriler, ancak bu Kanunda ve diğer kanunlarda
öngörülen usul ve esaslara uygun olarak işlenebilir. Kişisel verilerin işlenmesinde aşağıdaki ilkelere uyulması zorunludur: a) Hukuka ve dürüstlük kurallarına uygun olma. b) Doğru ve gerektiğinde güncel olma. c) Belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme. ç) İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma. d) İlgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme.”
6.2 “ Kişisel verilerin işlenme şartları” başlıklı 5. maddesinde; “Kişisel veriler ilgili kişinin açık rızası
olmaksızın işlenemez. Aşağıdaki şartlardan birinin varlığı hâlinde, ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesi mümkündür: a) Kanunlarda açıkça öngörülmesi. b) Fiili imkânsızlık nedeniyle rızasını açıklayamayacak durumda bulunan veya rızasına hukuki geçerlilik tanınmayan kişinin kendisinin ya da bir başkasının hayatı veya beden bütünlüğünün korunması için zorunlu olması. c) Bir sözleşmenin kurulması veya ifasıyla doğrudan doğruya ilgili olması kaydıyla, sözleşmenin taraflarına ait kişisel verilerin işlenmesinin gerekli olması. ç) Veri sorumlusunun hukuki yükümlülüğünü yerine getirebilmesi için zorunlu olması. d) İlgili kişinin kendisi tarafından alenileştirilmiş olması. e) Bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması. f) İlgili kişinin temel hak ve özgürlüklerine zarar vermemek kaydıyla, veri sorumlusunun meşru menfaatleri için veri işlenmesinin zorunlu olması.”
6.3 “Veri güvenliğine ilişkin yükümlülükler” başlıklı 12. maddesinde; “Veri sorumlusu; a) Kişisel
verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, b) Kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, c) Kişisel verilerin muhafazasını sağlamak, amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır. Veri sorumlusu, kişisel verilerin kendi adına başka bir gerçek veya tüzel kişi tarafından işlenmesi hâlinde, birinci fıkrada belirtilen tedbirlerin alınması hususunda bu kişilerle birlikte müştereken sorumludur. Veri sorumlusu, kendi kurum veya kuruluşunda, bu Kanun hükümlerinin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli denetimleri yapmak veya yaptırmak zorundadır. Veri sorumluları ile veri işleyen kişiler, öğrendikleri kişisel verileri bu Kanun hükümlerine aykırı olarak başkasına açıklayamaz ve işleme amacı dışında kullanamazlar. Bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder. İşlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi hâlinde, veri sorumlusu bu durumu en kısa sürede ilgilisine ve
Kurula bildirir. Kurul, gerekmesi hâlinde bu durumu, kendi internet sitesinde ya da uygun göreceği başka bir yöntemle ilan edebilir.” 7. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun;
7.1 “Talep müddeti” başlıklı 78. maddesinde; “ Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz
etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra mal beyanını beklemeksizin alacaklı, haciz konmasını isteyebilir.
Ancak, alacaklı dilerse haciz talebinde bulunmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden, bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir.
Sorgulama sonunda Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi, varsa borçlunun mal, hak veya alacağının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verir ve bu durumda sistem üzerinden de haciz talep edilebilir. Bu takdirde icra dairesi, tespit edilen mal, hak veya alacağı elektronik ortamda haczeder. Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz. Sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşları ile 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık
Kanununun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar, Ulusal Yargı Ağı
Bilişim Sistemi ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlar. Sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile
diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Haciz istemek hakkı, ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren bir sene geçmekle düşer. İtiraz veya dava halinde bunların vukuundan hükmün katileşmesine kadar veya alacaklıyla borçlunun icra dairesinde taksit sözleşmeleri yapmaları halinde taksit sözleşmesinin ihlaline kadar geçen zaman hesaba katılmaz. Alacaklı isterse, haciz talebinin vukuuna dair bir vesika verilir. Bu vesika hiç bir harç ve resme tabi değildir. Haciz talebi kanuni müddet içinde yapılmaz veya geri alındıktan sonra bu müddet içinde yenilenmezse dosya muameleden kaldırılır. Yeniden haciz istemek, alacaklı tarafından vukubulan yenileme talebinin borçluya tebliğine mütevakkıftır. İlama müstenit olmayan takiplerde yenileme talebi üzerine yeniden harç alınır. Yenileme masraf ve harçları borçluya tahmil edilmez” 8. Mal, Hak veya Alacağın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi Üzerinden Sorgulanması Hakkında
Yönetmelik’in
8.1 “Sorgulamanın konusu” başlıklı 5. maddesinde; “Ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu
itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı tarafından, mal beyanını beklemeksizin UYAP üzerinden, bu sisteme entegre edilmiş olan kamu kurum veya kuruluşları, 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar ile benzer mahiyette kayıtları tutan kurum ve kuruluşların veri tabanında yer alan borçluya ait mal, hak veya alacaklar sorgulanabilir.”
8.2 “Sorgulama yetkisi” başlıklı 6. maddesinde; “Sorgulama işlemi, UYAP ortamında alacaklı taraf
vekili olarak ilgili icra dosyasına kaydedilmiş avukatlar ile sistem altyapısı oluşturulduğu takdirde gerçek veya tüzel kişi alacaklılar tarafından ilgili portal üzerinden yapılabilir.”
8.3 “Sorgulama raporu” başlıklı 7. maddesinde; “Sorgulama sonucunda oluşturulacak raporda; a)
Borçlunun adı ve soyadının ilk iki harfi ile Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarasının ilk ve sondaki iki rakamı, doğum yılı, baba ve anne adının sadece baş harfleri, b) İcra müdürlüğünün adı, icra dosya numarası, sorgulama işleminin tarihi ve saati, sorgulama işleminin konusuna ilişkin bilgiler, sorgulamayı yapanın adı, soyadı, varsa sicil numarası, c) Mal, hak veya alacağın, tespit edilmesi durumunda her bir kurum ve kuruluşça yapılan entegrasyonun kapsamı ve imkânı dahilinde ayırt edici özellikleri, tespit edilmemesi durumunda ise bulunmadığı, gösterilir.”
8.4 “Sorgulamaya ilişkin yükümlülükler” başlıklı 8. maddesinde; “Sorgulama işlemlerinin
yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşları ile 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar ile benzer mahiyette kayıtları tutan kurum ve kuruluşlar, Bakanlık tarafından belirlenen usul ve esaslara göre UYAP ile kendi sistemler arasında entegrasyonu sağlamakla yükümlüdür. Sorgulama sonunda edinilen bilgiler hukuka aykırı olarak paylaşılamaz.”
8.5 “ İcra dosyası sorgusu” başlıklı 11. maddesinde; “Borçlunun, alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu
icra dosyası olup olmadığının tespiti amacıyla UYAP veri tabanında yapılacak sorgulama işlemidir.
Sorgulama neticesinde, borçlunun alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu icra dosyasının tespit edilmesi halinde düzenlenecek raporda; icra dosyasının durumu, takip türü, takip yolu, takibin şekli, takip tarihi, dosyanın kapanış nedeni ve kapanış tarihi gibi gerekli bilgiler ile 7 nci maddeye göre bulunması gereken bilgiler gösterilir. Sorgulama raporunda borçlunun, alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu dosyadaki diğer kişilere ilişkin bilgiler gösterilmez.”
8.6 “Bakım, Onarım ve Güncelleme Çalışmaları” başlıklı 18. maddesinde; “… UYAP’ın işleyişini ve
güvenliğini tehlikeye düşüren veya sisteme erişimi engelleyen yahut zorlaştıran nitelikte eylemlerde
bulunanların erişimi engellenebilir veya bilişim sistemi gerekli güvenlik önlemleri alınmak üzere tamamen erişime kapatılabilir” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvurucu 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; icra dairelerinde, icra takiplerinde, borçlu taraf sıfatı bulunan kişilerin, alacaklı olduğu icra takip dosyalarının sorgulanmasına imkan veren sistemin kapatılmasını talep etmektedir.
11. Anayasanın, özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20. maddesinde; herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini ve kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olduğu, bu hakkın; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsadığını, kişisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceğini, kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usullerin kanunla düzenleneceğini hususları belirtilmiştir.
12. Kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan 6698 sayılı Kişisel Verileri Korunması Kanununda; kişisel verilerin, ancak bu Kanunda ve diğer kanunlarda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak işlenebileceği, kişisel verilerin işlenmesinde; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğru ve gerektiğinde güncel olma, belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme ilkelerine dikkate edilmesi gerektiği belirtilmiştir.
13. Yine 6698 sayılı Kanunda; veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlü tutulmuştur.
14. 6698 sayılı Kanunda; Anayasa’da güvence altına alındığı üzere; kişisel verilerin işlenme şartları başlıklı 5. maddesinde; kural olarak; kişisel verilerin ilgili kişinin açık rızası olmaksızın işlenemeyeceği, ancak kanunlarda açıkça öngörülmesi, bir hakkın tesisi, kullanılması veya korunması için veri işlemenin zorunlu olması halinde; ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın kişisel verilerinin işlenmesinin mümkün olduğu belirtilmiştir.
15. 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 78. Maddesinin 1. Fıkrası, 22/7/2020 tarihinde 7251 sayılı
Kanunun 49. maddesi ile yeniden düzenlenmiş ve düzenlemeyle alacaklıya, Ulusal Yargı Ağı Bilişim
Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağının bulunup bulunmadığını sorgulayabilme hakkı tanınmıştır. Sorgulama sonunda sistem, varsa borçlunun malvarlığının mahiyeti ve detayı hakkında bilgi verecektir. Şayet sistemde borçlunun mal varlığı kaydına rastlanırsa alacaklının talebi üzerine icra dairesince elektronik ortamda haciz işlemi tesis edilebilecektir. Ayrıca hükümle, sorgulama ve haciz işlemlerinin yürütülebilmesi için kamu kurum veya kuruluşlarına, 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 3’üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşlarına ve finansal kuruluşlara, Ulusal Yargı Ağı Bilişim
Sistemi ile kendi sistemleri arasında entegrasyonu sağlama yükümlülüğü getirilmiştir. Son olarak düzenlemeyle Adalet Bakanlığına sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususları belirleme yetkisi verilmiştir. (7251 sayılı Kanun 49. Madde Komisyon Değişiklik Gerekçesi)
16. Ödeme emrindeki müddetin geçmesi ve borçlu itiraz etmiş ise itirazın kaldırılmasından sonra alacaklının Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden, bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla borçlunun mal, hak veya alacağının sorgulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkarılan Mal, Hak veya Alacağın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi Üzerinden Sorgulanması
Hakkında Yönetmelik 22 Ocak 2022 tarihli ve 31727 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
17. Yönetmelik’in 5. maddesinde; ödeme emrindeki müddet geçtikten ve borçlu itiraz etmiş ise itirazı kaldırıldıktan sonra alacaklı tarafından, mal beyanını beklemeksizin UYAP üzerinden, bu sisteme entegre edilmiş olan kamu kurum veya kuruluşları, 5411 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar ile benzer mahiyette kayıtları tutan kurum ve kuruluşların veri tabanında yer alan borçluya ait mal, hak veya alacaklar sorgulanabileceği düzenleme altına alınmıştır.
18. Yönetmelik kapsamında sorgulama yetkisi UYAP ortamında alacaklı taraf vekili olarak ilgili icra dosyasına kaydedilmiş avukatlar ile sistem altyapısı oluşturulduğu takdirde gerçek veya tüzel kişi alacaklılar olarak belirlenmiştir.
19. Sorgulama sonucunda oluşturulacak raporda; borçlunun adı ve soyadının ilk iki harfi ile Türkiye
Cumhuriyeti kimlik numarasının ilk ve sondaki iki rakamı, doğum yılı, baba ve anne adının sadece baş harfleri, İcra müdürlüğünün adı, icra dosya numarası, sorgulama işleminin tarihi ve saati, sorgulama işleminin konusuna ilişkin bilgiler, sorgulamayı yapanın adı, soyadı, varsa sicil numarası, mal, hak veya alacağın, tespit edilmesi durumunda her bir kurum ve kuruluşça yapılan entegrasyonun kapsamı ve imkânı dahilinde ayırt edici özellikleri, tespit edilmemesi durumunda ise bulunmadığı, gösterileceği belirtilmiştir.
20. Yönetmelikte mal, hak veya alacağa ilişkin; araç sorgusu, Gelir İdaresi Başkanlığı kayıt sorgusu, İcra dosyası sorgusu, kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar kayıt sorgusu, posta çeki sorgusu, taşınmaz sorgusu ve yönetmelikte düzenlenen sorgulama türleri dışında mal, hak veya alacak kaydı tutan başka kurum ve kuruluşlar ile UYAP entegrasyonu sağlanması halinde bu kurum ve kuruluşların veri tabanlarında yapılacak sorgulama işlemlerini içeren diğer sorgulamalar olmak üzere sekiz sorgu türüne yer verilmiştir.
21. Başvuruya konu edilen icra dosyası sorgusu Yönetmelikte; borçlunun, alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu icra dosyası olup olmadığının tespiti amacıyla UYAP veri tabanında yapılacak sorgulama işlemi olarak tanımlanmıştır. İcra dosyası sorgulaması neticesinde, borçlunun alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu icra dosyasının tespit edilmesi halinde düzenlenecek raporda; icra dosyasının durumu, takip türü, takip yolu, takibin şekli, takip tarihi, dosyanın kapanış nedeni ve kapanış tarihi gibi gerekli bilgiler ile Yönetmeliğin 7. maddesinde belirtilen sorgulama raporunda bulunması gereken hususlar gösterilmektedir. Sorgulama raporunda borçlunun, alacaklı taraf olarak kayıtlı olduğu dosyadaki diğer kişilere ilişkin bilgilerin ise gösterilmeyeceği belirtilmiştir.
22. Ayrıca ilgili Yönetmeliğin 8. maddesinde; sorgulama sonunda edinilen bilgilerin hukuka aykırı olarak paylaşılamayacağı ve 12. maddesinde; UYAP’ ın işleyişini ve güvenliğini tehlikeye düşüren veya sisteme erişimi engelleyen yahut zorlaştıran nitelikte eylemlerde bulunanların erişimi engellenebilir veya bilişim sistemi gerekli güvenlik önlemleri alınmak üzere tamamen erişime kapatılabileceği belirtilmiştir.
23. Somut olayda idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinde;
23.1 UYAP Hâkim ve Cumhuriyet Savcısı ekranlarında; Hukuk Mahkemeleri, Ceza Mahkemeleri,
Cumhuriyet Başsavcılığı ve diğer yargı birimlerindeki dosyalarda taraf seçilmek suretiyle tarafın kayıtlı olduğu tüm dosyaların kapak bilgisine ulaşılabildiği, dosya evrakına ihtiyaç duyulması halinde ilgili karşı birime talep gönderilmek suretiyle ilgili dosyanın inceleme imkanı bulunduğu, ancak İcra dairlerinin, tarafın kayıtlı olduğu icra dosyalarında sadece kapak bilgilerine erişim sağlayabildiği, Genel Müdürlüğe, sıra cetveline itiraz, ihalenin feshi, nafakaya ilişkin ve sair davalar nedeniyle icra dairelerinden yapılacak olan işlemlerde tarafın kayıtlı olduğu hukuk ve icra ceza dosyalarının olup olmadığına ilişkin sorgulamaya ihtiyaç duyulduğu bilgisinin iletilmesi üzerine; 22/02/2021 tarihli ve / sayılı yazı ile; Adalet
Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü, Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü ve İcra İşleri Dairesi Başkanlığına yapılacak düzenlemeye esas olmak üzere icra dairesinde görevli icra müdür ve müdür yardımcılarına tarafın kayıtlı bulunduğu icra ceza ve hukuk mahkemeleri dosyalarının kapak bilgilerinin görüntülenmesinin uygun olup olmayacağı yönünde görüş talep edildiği,
23.2 Adalet Bakanlığı İcra İşleri Dairesi Başkanlığı tarafından; 15/03/2021 tarih ve / sayılı yazı
ile; icra dairelerince yapılan işlemlere ilişkin olarak taraflarca icra mahkemesi ve genel mahkemeler nezdinde yargı yoluna müracaat edildiği, bu itibarla, icra takip dosyası üzerinden taraflara ait hukuk ve icra ceza mahkemesi dosyalarının kapak bilgilerine icra müdür ve müdür yardımcıları tarafından erişim sağlanmasının uygun olacağı ancak UYAP ortamında borçlunun alacaklı olduğu dosyalarının sorgulandığı ekranın taraflar açısından fazlaca kullanılması nedeni ile hazırlanacak ekranın bu ekrandan bağımsız olarak sorgulanmasının işleyişe katkı sağlayacağı ve karışıklığı önleyeceği yönünde görüş bildirildiği,
23.3 Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü tarafından; 07/04/2021 tarihli ve / sayılı
yazı ile; sıra cetveline itiraz, ihalenin feshi, taahhüdü ihlal, menfi tespit davası gibi icra mahkemesi yahut genel mahkemeler nezdinde görülen bazı davaların icra takip işlemlerini etkilemekte olup, icra dairesinde görevli icra müdür ve müdür yardımcılarının, tarafın kayıtlı bulunduğu hukuk mahkemeleri dosyalarının kapak bilgilerine erişim sağlamalarının faydalı olacağı yönünde görüş bildirdiği,
23.4 Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü tarafından; 24/04/2021 tarihli ve / sayılı yazı
ile; 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun, “Hapis ile tazyik” kenar başlıklı 76. Maddesi, “Hakikata muhalif beyanda bulunanların cezası” kenar başlıklı 338. maddenin ikinci fıkrası, “Borçlunun ödeme şartını ihlali halinde ceza” kenar başlıklı 340. Maddesi, “Çocuk teslimi emrine muhalefetin cezası” kenar başlıklı 341.
Maddesi, “30 ve 31 inci maddeler hükmüne muhalefet edenlerin cezası” kenar başlıklı 343. Maddesi, “Nafakaya ilişkin kararlara uymayanların cezası” kenar başlıklı 344. Maddesi, “Davanın ve cezanın düşmesi ile ceza verilemeyecek hâller” kenar başlıklı 353. Maddesi, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi
Kanununun, “Kararların açıklanması ve tebliği” kenar başlıklı 35. maddesi, 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik
Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun, “İnfazın koşulu” kenar başlıklı 4. Maddesi, 5941 sayılı Çek
Kanununun “Ceza sorumluluğu, çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı” kenar başlıklı 5. maddesi, 7226 sayılı Kanunun 49 uncu maddesiyle 5941 sayılı Çek Kanununa eklenen Geçici 5. maddenin birinci fıkrası
hükümleri gereğince, borçlunun kanuna aykırı bir kısım eylemlerinden dolayı alacaklının şikâyeti üzerine icra ceza mahkemesi nezdinde borçlu hakkında dava açılabildiği ve bu davalar sonucunda verilen kararların da icra takip işlemlerini etkilediğinden, icra müdür ve müdür yardımcılarına, icra ceza mahkemesi dosyalarının kapak bilgilerine erişim izni verilmesinin uygun olacağı yönünde görüş bildirdiği,
23.5 Görüş paylaşımı kapsamında UYAP Bilişim Sisteminde dosya alacağına haciz işlemleri haricinde,
icra müdür ve müdür yardımcılarının, “Tarafla İlgili Tüm Dosyaları Göster” ekranından icra uygulamasında tarafın kayıtlı olduğu hukuk, ceza ve icra dosya bilgileri ile tarafın tutuklama ve yakalama bilgilerinin de ekranda gösterildiği, yakalama ve tutuklama bilgileri yansımaksızın mahkeme ve icra dosya bilgilerine ilişkin kapak bilgileri ile rapor alınabildiği,
23.6 Dosya kapsamında fiili haciz, tahliye gibi fiziki süreçlerde ceza dava dosya bilgileri de nazara alınarak
işlem yapılacak taraf hakkında oluşacak kanaat ile işleme esas olmak üzere güvenlik tedbirlerinin alınması, tarafların mağduriyetinin oluşmaması gibi hususlar dahilinde ekranda ceza dosya bilgilerinin icra personeli tarafından görünmesinin özellikle kamu yararına hizmet ettiği anlaşılmıştır.
24. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Anayasanın, özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20.
maddesinde; herkesin, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini ve kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahip olduğu, bu hakkın; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsadığını, kişisel verilerin, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebileceğini, 6698 sayılı Kişisel Verileri
Korunması Kanununda kişisel verilerin işlenmesinde; hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğru ve gerektiğinde güncel olma, belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme ilkelerine dikkate edilmesi gerektiği belirtildiği, veri sorumlusu; kişisel verilerin hukuka aykırı olarak işlenmesini önlemek, kişisel verilere hukuka aykırı olarak erişilmesini önlemek, kişisel verilerin muhafazasını sağlamak amacıyla uygun güvenlik düzeyini temin etmeye yönelik gerekli her türlü teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlü tutulduğu, Yasa koyucu tarafından, 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 78. Maddesinin 1. Fıkrası, 22/7/2020 tarihinde 7251 sayılı Kanunun 49. maddesi ile yeniden düzenlenmiş ve düzenlemeyle alacaklıya, Ulusal Yargı Ağı
Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun mal, hak veya alacağının bulunup bulunmadığını sorgulayabilme hakkı tanındığı, Adalet Bakanlığına sorgulamanın tür, kapsam ve sınırı ile diğer hususları belirleme yetkisi verildiği, Yönetmelikte; sorgulama yetkisi, sorgulama sonucunda oluşturulacak rapor, sorgulamaya ilişkin yükümlülüklerin ayrıntılı olarak belirtildiği, yine UYAP Bilişim
Sisteminde dosya alacağına haciz işlemleri haricinde, icra müdür ve müdür yardımcılarının, “Tarafla
İlgili Tüm Dosyaları Göster” ekranından icra uygulamasında tarafın kayıtlı olduğu hukuk, ceza ve icra dosya bilgileri ile yakalama ve tutuklama bilgileri yansımaksızın mahkeme ve icra dosya bilgilerine ilişkin kapak bilgileri ile rapor alabildiği ve tüm bu işlemlerin hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğru ve gerektiğinde güncel olma, belirli, açık ve meşru amaçlar için işlenme, işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve ilgili mevzuatta öngörülen veya işlendikleri amaç için gerekli olan süre kadar muhafaza edilme ilkelerine uygun olduğu ve Anayasanın özel hayatın gizliliğini düzenleyen 20. maddesi ile 6698 sayılı Kişisel Verileri Korunması Kanuna da aykırılık teşkil etmediği anlaşılmış olup; idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 25. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde idare tarafından istenilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
26. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, bu Ret
Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi