|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın UYAP Vatandaş Portal üzerinden soruşturma dosyalarına erişim talebi incelenmiştir. İdare, soruşturma evresindeki belgelerin gizliliği ilkesine dayanarak, bu erişimin sağlanamayacağını belirtmiştir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 153. maddesi gereğince, müdafi ve vekillerin dosya içeriğini inceleme yetkisi sınırlı olup, bu durum soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek hallerde kısıtlanabilir.
Kararda, UYAP Vatandaş Portal hizmetinin, vatandaşların adli işlemlerini gerçekleştirebilmeleri için ihtiyari bir hizmet olduğu, bu hizmetin sağlanabilmesi için kimlik tespiti ve doğrulama koşullarının dijital ortamda sağlanmasının zorunlu olduğu vurgulanmıştır. Ayrıca, soruşturma dosyalarına erişim sağlanabilmesi için UYAP sisteminin teknik alt yapısının güçlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebi reddedilmiş, ancak Adalet Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12242-S.22.18699
BAŞVURU NO : 2022/5576
KARAR TARİHİ : 22/09/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI
Başvuranın, UYAP Vatandaş Portal’ dan giriş yapan ilgiliye de
BAŞVURUNUN KONUSU :
soruşturma dosyasına erişim imkanı sağlanması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/04/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan (T.C Kimlik No: başvurusunda özetle; Cumhuriyet Savcılıklarınca yürütülen ve gizlilik kararı olmayan dosyalar için avukatlara UYAP sisteminde erişim imkanı tanınmasına rağmen avukatı olmayan ilgilinin erişiminin mümkün olmadığı, vekil atamaya imkanı olmayanlar veya bunu tercih etmeyenler için bu durumun adil yargılanma ilkesine aykırı olduğu belirtilerek, UYAP Vatandaş Portaldan giriş yapan ilgiliye de soruşturma dosyasına erişim imkanı sağlanması talep edilmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz 20/04/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet Bakanlığı
Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 09/05/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
2.1 UYAP Bilişim Sisteminde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma dosyalarıyla ilgili ekranların 5271 sayılı
Ceza Muhakemesi Kanununun 153 ve 157’nci maddeleri doğrultusunda hazırlandığı,
2.2 5271 sayılı CMK’nın “Soruşturmanın gizliliği” kenar başlıklı 157’nci maddesinde bulunan; “(1)
Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.” hükmü ve “Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi ” kenar başlıklı 153’üncü maddesinde bulunan “(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir.” hükmü gereğince, vatandaş portal üzerinden soruşturma dosyalarına erişimin hukuki değerlendirmeyi gerektirdiği, soruşturma işlemlerinin etkili şekilde yürütülmesi, lekelenmeme
ve savunma haklarına zarar verilmemesi için soruşturma dosyalarının UYAP Vatandaş Portaldan gösterilmesi işleminin uygun olmadığı,
2.3 UYAP ekranlarında yapılacak olan değişikliklere, bu başvuruda olduğu gibi yargı yetkisine temas
edenler için sadece Genel Müdürlükçe karar verilemediği, bu değişikliklerin UYAP ekranlarına yansıtılması, değişiklik talebinin Adalet Bakanlığının ilgili tüm birimleri tarafından hukuka ve mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesi sonucu gerçekleştirildiği, ancak Genel Müdürlükte UYAP v.3 Projesi kapsamında yazılım çalışmalarının yoğun bir şekilde devam etmekte olduğundan Genel Müdürlük personel kaynağının büyük bir bölümü bu projede görevlendirildiği, bu yüzden Genel Müdürlükçe başvuranın talebi hakkında ilgili diğer birimler olan Ceza İşleri Genel Müdürlüğü, Mevzuat Genel Müdürlüğünün de görüş bildirmesinin ve yargısal mercilerin kanaatlerinin alınmasının yerinde olacağı düşünülmekle birlikte, ilgili birimlerle bu konuda henüz bir değerlendirme yapılamadığı,
2.4 Şikayet konusunun çözümünün yazılım olarak mümkün olduğu ancak talebin yerine getirilmesinin
yargı yetkisine temas eden bir sonuç doğuracağı ve Genel Müdürlüğün görevinin UYAP Sisteminin teknik alt yapısını idame ettirmekten ibaret olduğu, bu nedenle talep konusunda sadece Genel Müdürlükçe karar verilmesinin yetki aşımı sonucunu doğurabileceği,
2.5 UYAP v.3 Projesi çalışmaları nedeniyle ortaya çıkan yoğunluk ve personel durumu dikkate alındığında,
Genel Müdürlükçe UYAP v.3 Projesi yazılım çalışmaları dışında herhangi bir yazılım çalışması yapılamadığı belirtilmiştir.
3. Kurumumuz 20/05/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet Bakanlığı
Ceza İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 01/06/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
3.1 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun; “Elektronik işlemler” kenar başlıklı 38/A maddesinin ilk üç
fıkrası, “Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi ” kenar başlıklı 153 üncü maddesi, “Soruşturmanın gizliliği” kenar başlıklı 157’nci maddesi, “İddianamenin kabulü ve duruşma hazırlığı” kenar başlıklı 175 inci maddesi, “”Mağdur ile şikâyetçinin hakları” kenar başlıklı 234’üncü maddesi, 5237 sayılı Türk Ceza
Kanununun, “Gizliliğin ihlâli” kenar başlıklı 285 nci maddesi, Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece
Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair
Yönetmeliğin; “Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ön büro işlemleri” kenar başlıklı 96 ıncı maddesi, “Bölge adliye mahkemesi hukuk ve ceza daireleri ön büro işlemleri” kenar başlıklı 97 inci maddesi, “Dosyaların incelenmesi ve örnek çıkarılması usulü” kenar başlıklı 100 üncü maddesi, “Soruşturma evrakının incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 137 nci maddesi, “Dosyanın incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 165 inci maddesi, 01.06.2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin, “Soruşturmanın gizliliğinin uygulanması” kenar başlıklı 27 nci maddesi hükümlerinin bulunduğu,
3.2 Soruşturma evresindeki usul işlemlerinin gizli olduğu, soruşturmanın gizliliği ilkesinin soruşturma
işlemlerinin etkili şekilde yapılması ve suçsuzluk karinesine uyularak şüphelinin lekelenmeme hakkının korunabilmesi amacını taşıdığı, ancak bu gizliliğin, soruşturma evresine münhasır olduğu, kovuşturma evresinde ise, “açıklık” ilkesinin geçerli olduğu, bu durumun yansıması olarak tarafların dosya inceleme yetkisinin soruşturma ve kovuşturma aşamalarında farklılık arz ettiği, kovuşturma aşamasında müdafi veya vekilin dosya inceleme yetkisi sınırsız iken, soruşturma aşamasında soruşturmanın gizliliği prensibine bağlı olarak kanunen belirli sınırlamalar getirildiği, nitekim, hem AB müktesebatının 1 Haziran 2012 tarihinde
AB Resmi Gazetesinde yayımlanan ve genel olarak ceza yargılamasında bilgi edinme konusunu düzenleyen sayılı Direktifi, hem de AİHM içtihatları, müdafi ve vekilin dosyayı inceleme yetkisinin kısıtlanmasına belli koşullar altında cevaz verdiği,
3.3 5271 sayılı Kanunun 153 üncü maddesi uyarınca, müdafi ve vekilin, soruşturma evresinde dosya
içeriğini inceleyebileceği ve vekâletname ya da görevlendirme yazısının bulunması koşuluyla istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceği,
3.4 Müdafiin ve vekilin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin, soruşturmanın
amacını tehlikeye düşürebilecek ise anılan maddenin ikinci fıkrasında sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabileceği, ancak dosya içeriğini inceleme ve belgelerden örnek alma yetkisi kısıtlanmış olsa dahi yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar incelenebilir ve vekâletname ya da görevlendirme yazısının bulunması koşuluyla müdafi ve vekil tarafından anılan belgelerin bir örneği harçsız olarak alınabileceği, kuşkusuz ki bu haklardan şüpheli ve mağdurun da yararlandığı,
3.5 Dosya içeriğini inceleme ve belgelerden örnek alma yetkisinin kısıtlanmasının, yalnızca soruşturma
evresinde geçerli olup, kovuşturma evresinde geçerli olmadığı, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren, gerek sanık ve mağdur gerekse müdafi ve vekilin, dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebileceği, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabileceği,
3.6 Bununla birlikte, hapis cezasının alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarda Devlet sırrı niteliğindeki
bilgileri içeren belgelerin, ancak mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından incelenebileceği, bu belgelerde yer alan ve sadece yüklenen suçu açıklığa kavuşturabilecek nitelikte olan bilgilerin, hâkim veya mahkeme başkanı tarafından tutanağa kaydettirileceği,
3.7 Diğer yandan, Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları,
İdarî ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelikte de Ceza Muhakemesi Kanununun 153 üncü maddesi ile benzer hükümlere yer verilerek soruşturma aşamasında, şüpheli ve müdafiin soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla Cumhuriyet savcısının belirleyeceği personel huzurunda, kalemde veya ön büroda dosya içeriğini inceleyebileceği ve istediği belgelerin bir örneğini fizikî ya da elektronik ortamda harçsız olarak alabileceği; kovuşturma aşamasında, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve katılanın vekilleri ile müdafiin, yazı işleri müdürü ya da görevlendireceği bir zabıt kâtibinin yanında dosya içeriği ile muhafaza altına alınmış delilleri fizikî veya elektronik ortamda inceleyebileceği, kovuşturma dosyasındaki bütün tutanak ve belgelerin örneğini harçsız olarak alabileceği, müdafi ve vekilin, Avukat Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden dava dosyalarını inceleyebileceği ve örnek alabileceği, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanığın güvenli elektronik imza sahibi olmak koşuluyla Vatandaş ve Kurum
Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden tarafı olduğu kovuşturma dosyasına ait evrakı inceleyebileceği ve örnek alabileceği, güvenli elektronik imza sahibi olmayan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanığın ise sadece dava ve işlerin kapak bilgilerine ulaşabileceği, mahkeme başkanı veya hâkimin izni olmadan mahkeme evrakının kimseye gösterilmeyeceği düzenlemesine yer verildiği,
3.8 Aynı Yönetmeliğin 96, 97 ve 100 üncü maddelerinde, dosyanın incelenmesi ve örnek alınması hususları
düzenlenmiş olup, ceza yargılamasında mağdur, şikayetçi, suçtan zarar gören, katılan ve vekilleri ile şüpheli ve müdafiinin dosyaları inceleme, tutanak ve belge örneği alabilme şartları hükme bağlandığı,
3.9 Belirtilen mevzuat hükümleri ile uyumlu olarak, Ceza Muhakemesi Kanununun “Elektronik işlemler”
kenar başlıklı 38/A maddesinde ve anılan Yönetmeliğin “UYAP’ın kullanılması” kenar başlıklı 5 inci maddesinde, kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyaların güvenli elektronik imza kullanılarak UYAP’tan incelenebileceği ve her türlü ceza muhakemesi işleminin yapılabileceği,
3.10 Kovuşturma evresinde açıklık ilkesi bulunmakla birlikte, bu ilkenin de kanundan doğan sınırlarının
bulunduğu, bu çerçevede adil yargılanma hakkının bir gereği olarak kural olarak duruşmalar herkese açıktır, ancak 5271 sayılı Kanunun 183 üncü maddesi uyarınca Kanunda öngörülen durumlar dışında, adliye binası içerisinde ve duruşma başladıktan sonra duruşma salonunda her türlü sesli veya görüntülü kayıt veya nakil
olanağı sağlayan aletler kullanılmasının yasak olduğu, ayrıca adliye binası içerisinde ve dışındaki diğer adlî işlemlerin icrasında da aynı yasağın geçerli olacağı, aksi bir durum halinde muhakeme taraflarının, ceza muhakemesi sürecine katılmayan basın mensupları ve diğer kişilerin, 5237 sayılı Kanunun 285 inci maddesi uyarınca “Gizliliği ihlal” suçundan sorumlu olabilecekleri,
3.11 Ceza muhakemesinin asıl amacının, maddi gerçeğe ulaşmak ve hukuka uygun bir karar verilmesini
temin etmek olduğu, öte yandan tarafların aydınlanma ve savunma haklarının korunması bağlamında uyuşmazlık konusu olaya ilişkin tutanakların incelenebilmesinin de önemli bir role sahip olduğu, müdafi veya vekilin dosya inceleme hakkının genel itibarıyla fiziki incelemeye hasredilmiş olduğu ve elektronik ortamda incelemenin tanınmış bir imkan dahilinde bulunduğu, avukat ve/veya vatandaş portal üzerinden soruşturma dosyaları ile bir kısım kovuşturma dosyalarına erişim sağlanmasının, telafisi mümkün olmayan zararlara yol açabileceği, soruşturma aşamasının amacını ve muhafaza altına alınmış delilleri tehlikeye düşürebileceği, şüphelinin lekelenmeme hakkı ve dolayısıyla masumiyet karinesinin ihlaline neden olabileceği,
3.12 Bununla birlikte, mağdur, şikayetçi, suçtan zarar gören, malen sorumlu ve vekilleri ile şüpheli ve
müdafi bakımından Cumhuriyet savcısının takdiri doğrultusunda kısıtlama kararı verilmeyen soruşturma evrakına; hakimin takdiriyle kovuşturma evrakına, avukat ve/veya vatandaş portal üzerinden erişim sağlanabileceği, aynı zamanda tüm bu işlemlere UYAP üzerinden oluşturulacak dosya inceleme tutanağında yer verilmesinin ve taraflar ya da müdafi veya vekiller tarafından sunulan talep dilekçeleri ile eklerinin taranarak UYAP sistemine aktarılmasının yerinde olabileceği ve bu suretle, soruşturmanın gizliliği, suçsuzluk karinesi, lekelenmeme hakkı ve kişisel verilerin gizliliği ilkeleri çerçevesindeki endişelerin bertaraf edilmesinin sağlanabileceğinin düşünüldüğü,
3.13 Yukarıda değinilen hususlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, soruşturma, kovuşturma veya
dava ile ilgilerine göre dosyaları inceleme, tutanak ve belgelerden örnek alma hakları açıkça düzenlenen yargı süjelerinin, soruşturma ve kovuşturma dosyaları ile bu dosyalara ait belgelere avukat ve/veya vatandaş portal üzerinden ilgili hakim veya Cumhuriyet savcısının takdiri doğrultusunda erişim sağlayabilmesi uygun görülebileceği,
3.14 sayılı Direktifte belirtildiği üzere, yetkili makamların elindeki maddi delillere erişim
talebinin, çok ciddi bir gereklilik söz konusuysa ulusal hukuka uygun olarak reddedilebileceği (sınırlanabileceği), ancak böyle bir gerekliliğin varlığının kabulü için erişimin bir başka kişinin temel hakları veya yaşamı bakımından ciddi tehdit oluşturmasının veya önemli bir kamu yararının korunmasının aranacağı değerlendirildiği,
3.15 Bu itibarla;
A) Soruşturma ve kovuşturma dosyalarına ait belgelerin Vatandaş Portal ekranlarından görüntülenebilmesine ilişkin, 1- Soruşturması devam eden dosyalar ve bu dosyalara ait belgeler bakımından soruşturmanın gizliliği ilkesi ile 5271 sayılı Kanunun 153 nücü maddesinin ikinci fıkrasındaki istisna hal dikkate alınarak mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, malen sorumlu ve şüphelilerin Vatandaş Portal üzerinden erişim sağlayabileceği, 2- Kovuşturması devam eden dava dosyaları ile bu dosyalara ait belgelere mağdur, müşteki, şikayetçi, katılan, suçtan zarar gören, malen sorumlu ve sanıkların ve Vatandaş Portal üzerinden erişim sağlayabileceği, 3- Hapis cezasının alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarda Devlet sırrı niteliğindeki bilgileri içeren gizlilik dereceli belgelerin, ancak mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından incelenebileceği, bu belgelerin örneklerinin dosyanın taraflarına verilemeyeceği, değerlendirildiği belirtilmiştir.
4. Kurumumuz 05/08/2022 tarihli ve sayılı yazısı ile şikayet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Adalet Bakanlığı
Bilgi İşlem Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 01/09/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle;
4.1 UYAP Vatandaş Portal Bilgi Sistemi hizmetinin Genel Müdürlükçe vatandaşlara sunulan, onların iş ve
işlemlerini gerçekleştirebilmelerini sağlayan ihtiyarî bir hizmet olduğu, vatandaşların adliyede, mesai saatleri içerisinde fiziki ortamda da tüm iş ve işlemlerini yapabildikleri,
4.2 Avukat Portal’da olduğu gibi soruşturmaya konu evrakların gösteriminin ilgili savcının iznine bağlı
olarak kurgulanmasının zorunlu olduğu, hali hazırda verilen UYAP Vatandaş Portal hizmetine girişin ise
Avukat Portal’da olduğu gibi sadece elektronik imza yoluyla olmayıp e-Devlet şifresiyle de olduğundan kanun ve yönetmelikte belirlenen “kimlik tespiti/doğrulaması” koşulunun dijital ortamda tereddüte yer vermeyecek şekilde sağlanmasının mümkün olmadığı,
4.3 2022 yılı itibariyle ülkemiz nüfusunun 84 milyonu aşmış olması ve Yargı Teşkilatına bağlı özellikle 1.,
2. ve 3. bölge görev yerlerinde bir Cumhuriyet savcısının uhdesindeki soruşturma dosyası sayısının ortalama 1000 civarı olduğu göz önüne alındığında; her bir dosya için ilgili Cumhuriyet savcısına dijital ortamdan kolaylıkla gönderilebilecek olan dosya inceleme izin başvurusunun, aynı Cumhuriyet savcısının iş listesi ekranına otomatik düşecek olan bu talebi, mesai saatlerindeki diğer işlerin yanı sıra, ilgili dosyaya bakarak değerlendirme yaptıktan sonra karşılaması durumunun, etkin ve seri şekilde yürütülmesi gereken adli soruşturma süreçlerini aksatacak düzeyde bir yoğunluğa sebep olacağı,
4.4 Yine soruşturma dosyalarına ait belgelerin vatandaş portal ekranlarından görüntülenmesinin; anlık
olarak sistemden çekilen evrak sayısının ve veri miktarının artışına, içerik yönetim sistemi tarafındaki veri tabanı bileşeninden yapılacak sorgu sayısının da artmasına ve daha fazla bellek tüketmesine, ayrıca network ve disk trafiğini de artırarak gecikmelere ve buna bağlı olarak performans sorunları ile yavaşlığa neden olabileceğinden UYAP sisteminde teknik problemlere yol açabileceği,
4.5 Dolayısıyla, bahse konu hizmetin UYAP Vatandaş Portal üzerinden de sağlanması için öncelikle
soruşturma evraklarının incelenmesi ve dosyadan belge örneği alınması (belge/delil ekran fotoğrafı dahil)
işleminin CMK ve kalem yönetmeliğine uygun olarak kimlik doğrulama sisteminin kurulması, talep yoğunluğunun insan takatini aşan adli soruşturma sürecini aksatacak düzeye gelmesi ya da bu kolaylığın
“hak arama hürriyetinin kötüye kullanılması” sayılabilecek şekilde suistimali (robot yazılımlar yoluyla vesair) durumlarına karşı yazılımsal önlemlerin alınması, yine UYAP Bilişim Sisteminin stabil şekilde idamesini temin bakımından yazılımsal ve teknik alt yapısının güçlendirilmesi gerektiği,
4.6 Bu kapsamda Genel Müdürlükte hali hazırda UYAP Versiyon 3 (UYAP V.3) Projesi’nin hayata
geçirilmesi çalışmalarının yürütülmekte olduğu, UYAP’a yeni arayüz geliştirilerek sistemin günümüz standartlarına uygun hale getirilmesi, teknik kapasitenin güçlendirilmesi ile alt yapı olarak web tabanlı sisteme geçiş çalışmaları devam etttiği, bahse konu talebin ve planlanan diğer geliştirmelerin çağın ihtiyaçlarına cevap verebilecek yeni teknolojilerle yapılabilmesi açısından mevcut işleyişi engelleyen veya kullanıcıların karşılaştıkları aksaklık ve hatalar dışında kalan geliştirme taleplerinin UYAP V.3 Projesi bitimini müteakip değerlendirileceği belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının;
5.1 “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2.maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir”
/
5.2 “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36. maddesinde; “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak
suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz”,
5.3 “Temel hak ve hürriyetlerin korunması” başlıklı 40. maddesinde; “ Anayasa ile tanınmış hak ve
hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır. Kişinin, Resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir. Devletin sorumlu olan ilgili görevliye rücu hakkı saklıdır.”,
5.4 “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin 3. ve 4.
fıkralarında; “(3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. (4) Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
5.5 “Yargı yolu” kenar başlıklı 125. maddesinde; “…İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı
ödemekle yükümlüdür.”, 6. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin “Adil Yargılanma Hakkı” başlıklı 6. maddesinde; “1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir. Karar alenî olarak verilir. Ancak, demokratik bir toplum içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut, aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda ve mahkemece bunun kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçüde, duruşma salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir. 2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.
3. Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir: a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek; b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak; c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek; d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek; e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak.” 7. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5. maddesine göre; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. …”, 8. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun; /
8.1 “Elektronik işlemler” kenar başlıklı 38/A maddesinde; “(1) Her türlü ceza muhakemesi işlemlerinde
Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kullanılır. Bu işlemlere ilişkin her türlü veri, bilgi, belge ve karar, UYAP vasıtasıyla işlenir, kaydedilir ve saklanır.
(2) Kanunlarda gösterilen istisnalar hariç olmak üzere, dosyalar güvenli elektronik imza kullanılarak
UYAP’tan incelenebilir ve her türlü ceza muhakemesi işlemi yapılabilir.
(3) Bu Kanun kapsamında fiziki olarak hazırlanması öngörülen her türlü belge ve karar elektronik ortamda düzenlenebilir, işlenebilir, saklanabilir ve güvenli elektronik imza ile imzalanabilir.
(4) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlar diğer kişi veya kurumlara elektronik ortamda gönderilir. Güvenli elektronik imza ile imzalanarak gönderilen belge veya kararlar, gerekmedikçe fiziki olarak ayrıca düzenlenmez ve ilgili kurum ve kişilere gönderilmez.
(5) Elektronik imzalı belgenin elle atılan imzalı belgeyle çelişmesi halinde UYAP’ta kayıtlı olan güvenli elektronik imzalı belge geçerli kabul edilir.
(6) Güvenli elektronik imza ile imzalanan belge ve kararlarda, mühürleme işlemi ile kanunlarda birden fazla nüshanın düzenlenmesini öngören hükümler uygulanmaz.
(7) Zorunlu nedenlerle fiziki olarak düzenlenmiş belge veya kararlar, yetkili kişilerce taranarak UYAP’a aktarılır ve gerektiğinde ilgili birimlere elektronik ortamda gönderilir.
(8) Elektronik ortamdan fiziki örnek çıkartılması gereken hallerde tutanak veya belgenin aslının aynı olduğu belirtilerek hâkim, Cumhuriyet savcısı veya görevlendirilen yetkili kişi tarafından imzalanır ve mühürlenir.
(9) Elektronik ortamda yapılan işlemlerde süre gün sonunda biter.
(10) Yargı birimlerinin ihtiyaç duyduğu nüfus, tapu, adlî sicil kaydı gibi dış bilişim sistemlerinden UYAP vasıtasıyla temin edilen bilgi, belge ve kayıtlar, zorunlu olmadıkça ayrıca fiziki olarak istenilmez.
UYAP’tan dış bilişim sistemlerine gönderilen bilgi ve belgeler ayrıca zorunlu olmadıkça fiziki ortamda gönderilmez.
(11) Ceza muhakemesi işlemlerinin UYAP’ta yapılmasına dair usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”
8.2 “Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi ” kenar başlıklı 153. maddesinde; “(1) Müdafi, soruşturma
evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabilir.
(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar
ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan; 1. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83), 2. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102), 3. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
4. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), 5. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220), 6. Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar (madde 302, 303, 304, 307, 308), 7. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316), 8. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 326, 327, 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337).
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinde tanımlanan zimmet suçu.
d) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlar.
(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmü uygulanmaz.
(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafından kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir.
(5) Bu maddenin içerdiği haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır”
8.3 “Soruşturmanın gizliliği” kenar başlıklı 157. maddesinde; “(1) Kanunun başka hüküm koyduğu
hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.”
8.4 “İddianamenin kabulü ve duruşma hazırlığı” kenar başlıklı 175. maddesinde; “(1) İddianamenin
kabulüyle, kamu davası açılmış olur ve kovuşturma evresi başlar.
(2) Mahkeme, iddianamenin kabulünden sonra duruşma gününü belirler ve duruşmada hazır bulunması gereken kişileri çağırır.”
8.5 “Mağdur ile şikâyetçinin hakları” kenar başlıklı 234. maddesinde; “(1) Mağdur ile şikâyetçinin
hakları şunlardır:
a) Soruşturma evresinde; 1. Delillerin toplanmasını isteme, 2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme, 3. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme, 4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme,
5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.
b) Kovuşturma evresinde; 1. Duruşmadan haberdar edilme, 2. Kamu davasına katılma, 3. Tutanak ve belgelerden (…)örnek isteme, 4. Tanıkların davetini isteme, 5. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme, 6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma.
(2) Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.
(3) Bu haklar, suçun mağdurları ile şikâyetçiye anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır.
(4) (Ek:17/10/2019-7188/21 md.) Soruşturma veya kovuşturma evresinde, dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışında bir yere gitme zorunluluğu doğması hâlinde mağdurun yapmış olduğu konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre
Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.” 9. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Gizliliğin ihlâli” kenar başlıklı 285.maddesinde; “(1)
Soruşturmanın gizliliğini alenen ihlal eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır. Bu suçun oluşabilmesi için; a) Soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğinin açıklanması suretiyle, suçlu sayılmama karinesinden yararlanma hakkının veya haberleşmenin gizliliğinin ya da özel hayatın gizliliğinin ihlal edilmesi, b) Soruşturma evresinde yapılan işlemin içeriğine ilişkin olarak yapılan açıklamanın maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engellemeye elverişli olması, gerekir.
(2) Soruşturma evresinde alınan ve soruşturmanın tarafı olan kişilere karşı gizli tutulması gereken kararların ve bunların gereği olarak yapılan işlemlerin gizliliğini ihlal eden kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis veya adli para cezası ile cezalandırılır.
(3) Kanuna göre kapalı yapılması gereken veya kapalı yapılmasına karar verilen duruşmadaki açıklama veya görüntülerin gizliliğini alenen ihlal eden kişi, birinci fıkra hükmüne göre cezalandırılır. Ancak, bu suçun oluşması için, tanığın korunmasına ilişkin olarak alınan gizlilik kararına aykırılık açısından aleniyetin gerçekleşmesi aranmaz.
(4) Yukarıdaki fıkralarda tanımlanan suçların kamu görevlisi tarafından görevinin sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenmesi halinde, ceza yarısına kadar artırılır.
/
(5) Soruşturma ve kovuşturma evresinde kişilerin suçlu olarak algılanmalarına yol açacak şekilde görüntülerinin yayınlanması halinde, altı aydan iki yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(6) Soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin haber verme sınırları aşılmaksızın haber konusu yapılması suç oluşturmaz” 10. Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı
İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin;
10.1 “Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ön büro işlemleri” kenar başlıklı 96.
maddesinde; “(1) Bölge adliye mahkemesi Cumhuriyet başsavcılığı ön büro personelinin görevleri
şunlardır:
a) Cumhuriyet başsavcılığında bulunan dosyalarda; mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri ile sanık ve müdafiin talebi hâlinde dosya kapak bilgisi, belge ve karar örneğini kimlik tespiti yaparak vermek.
b) Cumhuriyet başsavcılığında bulunan dosyalarda; dosya kapak bilgisi, belge ve karar örneği talep eden kişinin dosyadaki sıfatı hususunda tereddüt oluşması hâlinde, talep konusunda karar vermek üzere
Cumhuriyet savcısını bilgilendirerek talimatı doğrultusunda gereğini yapmak.
c) Cumhuriyet başsavcılığında bulunan dosyalara ibraz edilen dilekçe, belge ya da diğer evrakı kimlik tespiti yaparak teslim alıp, ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak, ayrıca tutuklu dosyalarda derhâl ilgili Cumhuriyet savcısını bilgilendirmek.
ç) Başka yer Cumhuriyet başsavcılığı veya diğer mercilere gönderilmesi talebiyle verilen dilekçe, belge ya da diğer evrakı kimlik tespiti yaparak teslim alıp ikinci fıkranın (a), (b) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak ve muhabere bürosunun iş listesine yönlendirmek.
d) PTT ve kargo aracılığıyla gelen evrak hariç olmak üzere, Cumhuriyet başsavcılığına gelen evrakı teslim alarak ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak.
e) Fezlekeli evrak hariç olmak üzere, adlî kolluktan gelen evrakı teslim alarak ikinci fıkranın (a), (c) ve (ç)
bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak.
f) Hakkında yakalama kararı veya infaz evrakı bulunan kişileri kolluk marifetiyle ilgili büroya yönlendirmek.
g) SMS aracılığıyla hakkındaki kovuşturma işlemlerinden bilgi almak isteyenleri UYAP SMS abonesi yapmak.
(2) Cumhuriyet başsavcılığında bulunan dosyalara dilekçe, belge ya da diğer evrakı ibraz etmek isteyen kişinin UYAP’ta yapılan sorgulamada mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri ile sanık ve
müdafii olduğunun anlaşılması hâlinde sırasıyla aşağıdaki işlemler yapılır:
a) Evrak taranarak UYAP’a kaydedilir.
b) Başvuru sahibine, evrakın alındığına ve elektronik ortama aktarıldığına dair aynı zamanda havale yerine geçen bir alındı belgesi ücretsiz olarak verilir.
c) Evrak UYAP’tan zabıt kâtibinin iş listesi ekranına gönderilir.
ç) Fizikî evrak ilgili personel tarafından aynı gün zimmet karşılığında teslim alınmak üzere ön büroda muhafaza edilir.
(3) (Ek:RG-29/4/2017-30052)Ön büro personeli doğru ve güvenilir adlî istatistikler elde edilebilmesi amacıyla, verileri sisteme doğru, eksiksiz ve zamanında girmekle yükümlüdür.”
10.2 “Bölge adliye mahkemesi hukuk ve ceza daireleri ön büro işlemleri” kenar başlıklı 97.
maddesinde; “(1) Bölge adliye mahkemesi hukuk ve ceza daireleri ön büro personelinin
görevlerişunlardır:
a) Dosyalarda;mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan, taraflar ve vekilleri ile sanık ve müdafiin talebi hâlinde dosya kapak bilgisi, belge ve karar örneğini kimlik tespiti yaparak vermek.
b) Dosyalarda; dosya kapak bilgisi, belge ve karar örneğini talep eden kişinin dosyadaki sıfatı hususunda tereddüt oluşması hâlinde, talep konusunda karar vermek üzere daire başkanı veya üyeyi bilgilendirerek talimatı doğrultusunda gereğini yapmak.
c) Dosyalara ibrazedilen dilekçe, belge ya da diğer evrakı kimlik tespiti yaparak teslim alıp, ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak, ayrıca tutuklu kovuşturma dosyalarında derhâl ilgili daireyi bilgilendirmek.
ç) Başka yer bölge adliye mahkemeleri daireleri veya diğer mercilere gönderilmesi talebiyle verilen dilekçe, belge ya da diğer evrakı kimlik tespiti yaparak teslim alıp, ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç)
bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak.
d) PTT ve kargoaracılığıyla gelen evrak hariç olmak üzere, dairelere gelen evrakı teslim alarak ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak.
e) Bölge adliye mahkemeleri Cumhuriyet başsavcılığından gelen değişik iş talepleri hariç olmak üzere, değişik iş taleplerinin tevzii ile birlikte ikinci fıkranın (a), (b), (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen işlemleri yapmak.
f) Hakkında yakalama kararı veya infaz evrakı bulunan kişileri kolluk marifetiyle ilgili büroya yönlendirmek. g) SMSaracılığıyla hakkındaki kovuşturma ve dava işlemlerinden bilgi almak isteyenleri
UYAP SMS abonesi yapmak.
(2) Dosyalara dilekçe, belge ya da diğer evrakı ibraz etmek isteyen kişinin UYAP’ta yapılan sorgulamada mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan, taraflar ve vekilleri ile sanık ve müdafii olduğunun
anlaşılması hâlinde sırasıyla aşağıdaki işlemler yapılır:
a) Evrak taranarak UYAP’a kaydedilir.
b) Başvuru sahibine, evrakın alındığına ve elektronik ortama aktarıldığına dair aynı zamanda havale yerine geçen bir alındı belgesi ücretsiz olarak verilir.
c) Evrak UYAP’tan dairenin iş listesi ekranına gönderilir.
ç) Fizikî evrak ilgili personelce zimmet karşılığında aynı gün teslim alınmak üzere ön büroda muhafaza edilir.
/
(3) (Ek:RG-29/4/2017-30052) Ön büro personeli doğru ve güvenilir adlî istatistikler elde edilebilmesi amacıyla, verileri sisteme doğru ,eksiksiz ve zamanında girmekle yükümlüdür.”
10.3 “Dosyaların incelenmesi ve örnek çıkarılması usulü” kenar başlıklı 100. maddesinde; “ (1) İlgili
kanunlardaki kısıtlamalar saklı kalmak koşuluyla; sanık, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve davanın tarafları, avukat veya stajyerleri vekâletname olmaksızın, dava dosyasını yazı işleri müdürü ya da (6)
görevlendireceği bir zabıt kâtibi nezaretinde inceleyebilirler.
(2) Sanık, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve davanın tarafları ile vekâletname veya görevlendirme yazısını ibraz eden ya da güvenli elektronik imzalı olarak UYAP aracılığıyla gönderen bu kişilerin vekilleri ile müdafileri (Danıştay Onuncu Dairesinin 29/12/2021 tarihli ve E.:2016/1446; K.:2021/7084 sayılı kararı ile iptal ibare; daire başkanı veya görevlendireceği üyenin onay vermesi hâlinde) dava dosyasından istediği bütün kayıt ve belgelerin bir örneğini dilekçe ile başvurmaları hâlinde harçsız olarak alabilirler.
(3) İncelemenin yapıldığına veya belge örneği alındığına dair düzenlenen dosya inceleme ya da belge örneği alma tutanağı, dosyayı inceleyen veya belge örneği alan ile nezaret eden görevli tarafından imzalandıktan sonra taranarak UYAP’a aktarılır.
(4) Müdafi ve vekil Avukat Bilgi Sistemi aracılığıyla UYAP üzerinden dava dosyalarını inceleyebilir ve örnek alabilir.
(5) Sanık, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve davanın tarafları, güvenli elektronik imza sahibi olmak koşuluyla Vatandaş ve Kurum Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden tarafı olduğu dava dosyasına ait tüm evrakı inceleyebilir ve örnek alabilirler. Güvenli elektronik imza sahibi olmayan sanık, mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve davanın tarafları ise sadece dava ve işlerin kapak bilgilerine ulaşabilirler.
(6) Gerekçesini belirtmek suretiyle başkan, Cumhuriyet başsavcısı ve Cumhuriyet savcıları ile görevleri gereği adalet veya kurul başmüfettişleri, daire başkanına bildirmek suretiyle dava dosyasını her zaman inceleyebilir ve gerektiğinde örnek alabilir.
(7) Bu maddede sayılanlar dışında, dosyanın bulunduğu aşamaya göre Cumhuriyet başsavcısı veya görevlendireceği Cumhuriyet savcısı, daire başkanı ya da görevlendireceği üyenin izni olmadan mahkeme evrakı kimseye gösterilemez.”
10.4 “Soruşturma evrakının incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 137. maddesinde; (1)
Kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek şartıyla soruşturma evresindeki usul işlemleri gizlidir.
(2) Şüpheli ve müdafii soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebilir ve istediği belgelerin bir örneğini fizikî ya da elektronik ortamda harçsız olarak alabilir.
(3) (Danıştay Onuncu Dairesinin 30/11/2021 tarihli ve E.:2019/850; K.:2021/5963 sayılı kararı ile iptal fıkra; “Şüpheli ve müdafiin dosya içeriğini incelemesi veya belgelerden örnek almasına ilişkin yetkisi, /
soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi ve ilgili hâkimin kararıyla kısıtlanabilir.)
(4) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında üçüncü fıkra hükmü uygulanmaz.
(5) Bu maddenin içerdiği haklardan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekilleri de yararlanır.
(6) İncelemenin yapıldığına veya belge örneği alındığına dair düzenlenen dosya inceleme ya da belge örneği alma tutanağı, dosyayı inceleyen veya belge örneği alan ile nezaret eden görevli tarafından imzalandıktan sonra taranarak UYAP’a aktarılır.
(7) Soruşturma evrakı soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla Cumhuriyet savcısının belirleyeceği personel huzurunda kalemde veya ön büroda incelenir.”
10.5 “Dosyanın incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 165. maddesinde; “ (1) Mağdur,
şikâyetçi, suçtan zarar gören ve katılanın vekilleri ile müdafi kovuşturma evresinde dosya içeriği ile muhafaza altına alınmış delilleri fizikî veya elektronik ortamda yazı işleri müdürü ya da görevlendireceği
bir zabıt kâtibinin yanında inceleyebilir.
(2) Avukat veya stajyeri vekâletname olmaksızın kovuşturma dosyalarını inceleyebilir.
(3) Mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanık kovuşturma dosyasındaki bütün tutanak ve belgelerin örneğini harçsız olarak alabilir.
(4) Mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve katılanın vekilleri ile müdafi vekâletname veya görevlendirme yazısı ile başvurmaları hâlinde kovuşturma dosyasındaki bütün tutanak ve belgelerin örneğini harçsız olarak alabilir.
(5) İncelemenin yapıldığına veya belge örneği alındığına dair düzenlenen dosya inceleme ya da belge örneği alma tutanağı dosyayı inceleyen veya belge örneği alan ile nezaret eden görevli tarafından imzalandıktan sonra taranarak UYAP’a aktarılır.
(6) Müdafi ve vekil, Avukat Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden dava dosyalarını inceleyebilir ve örnek alabilir.
(7) Mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanık güvenli elektronik imza sahibi olmak koşuluyla
Vatandaş ve Kurum Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden tarafı olduğu kovuşturma dosyasına ait evrakı inceleyebilir ve örnek alabilir. Güvenli elektronik imza sahibi olmayan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanık ise sadece dava ve işlerin kapak bilgilerine ulaşabilir.
(8) Cumhuriyet başsavcısı ve Cumhuriyet savcısı ile denetimleri sırasında Bakanlık ve Kurul müfettişi dava dosyasını her zaman inceleyebilir.
(9) Bu maddede sayılanlar dışında, mahkeme başkanı veya hâkimin izni olmadan mahkeme evrakı kimseye gösterilmez.”
/
(Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 13/04/2017 tarihli ve YD İtiraz No: 2017/291 sayılı kararı ile Yönetmeliğin 5 inci maddesinin onbirinci fıkrasının, 67 nci maddesinin üçüncü fıkrasının, 100 üncü maddesinin birinci fıkrasının, 165 inci maddesinin birinci fıkrası ile 202 nci maddesinin iki ve üçüncü fıkralarının yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir.)
11. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliğinin; “Soruşturmanın gizliliğinin uygulanması” kenar başlıklı 27. maddesinde; “Suçluluğu bir yargı hükmüne bağlanana kadar kişinin masumiyeti esastır ve soruşturma evresi gizlidir. Bu nedenle, soruşturma evresinde gözaltındaki bir kişinin
“suçlu” olarak kamuoyuna duyurulmasına, basın önüne çıkartılmasına, kişilerin basınla sorulu cevaplı görüştürülmelerine, görüntülerinin alınmasına, teşhir edilmelerine sebebiyet verilmez ve soruşturma evrakı hiçbir şekilde yayımlanamaz.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
12. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran 1 numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda; UYAP Vatandaş Portal’ dan giriş yapan ilgiliye de soruşturma dosyasına erişim imkanı sağlanması talep edilmiştir.
14. Somut olayda başvuran; UYAP Vatandaş Portal’dan giriş yapan ilgiliye de soruşturma dosyasına erişim imkanı sağlanmasını talep etmektedir. İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden;
14.1 5271 sayılı Kanunun 153 üncü maddesi uyarınca, müdafi ve vekilin, soruşturma evresinde dosya
içeriğini inceleyebileceği ve vekâletname ya da görevlendirme yazısının bulunması koşuluyla istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceği, müdafiin ve vekilin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisinin, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise anılan maddenin ikinci fıkrasında sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabileceği, ancak dosya içeriğini inceleme ve belgelerden örnek alma yetkisi kısıtlanmış olsa dahi yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar incelenebilir ve vekâletname ya da görevlendirme yazısının bulunması koşuluyla müdafi ve vekil tarafından anılan belgelerin bir örneği harçsız olarak alınabileceği,
14.2 Müdafi ve vekilin, Avukat Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden dava dosyalarını
inceleyebileceği ve örnek alabileceği,
14.3 Mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanığın ise; güvenli elektronik imza sahibi
olmak koşuluyla Vatandaş ve Kurum Bilgi Sistemi vasıtasıyla UYAP üzerinden tarafı olduğu kovuşturma dosyasına ait evrakı inceleyebileceği ve örnek alabileceği, güvenli elektronik imza sahibi olmayan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanığın sadece dava ve işlerin kapak bilgilerine ulaşabildiği anlaşılmıştır.
/
15. “Hukuk devleti; insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.” (Anayasa
Mahkemesi E.2013/44, K.2013/59, Resmi Gazete Tarihi: 02/05/2013)
16. İdare eylem ve işlemlerinde kanunun çizdiği sınırlar içerisinde kalmak zorundadır. Anayasanın 8.
maddesinde bu husus yürütme yetkisi ve görevi Anayasa ve Kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir denilerek ifade edilmiştir. (Kemal Gözler- Gürsel Kaplan İdare Hukukuna Giriş Ekin Basın Yayın
Dağıtım Ağustos 2017, s.28)
17. Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak hakkın kapsamı düzenlenmemiştir. 03/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun’un
Anayasa’nın 36. maddesinin birinci fıkrasına “adil yargılanma hakkı” ibaresinin eklenmesine ilişkin 14.
maddesinin gerekçesine göre; “değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınmış olan adil yargılama hakkı metne dahil” edilmiştir. Dolayısıyla
Anayasa’nın 36. maddesinde herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu ibaresinin eklenmesinin amacının Sözleşme’de düzenlenen adil yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla Anayasa’da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken Sözleşme’nin “Adil yargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesinin ve buna ilişkin AİHM içtihadının da göz önünde bulundurulması gerekir. (Anayasa Mahkemesinin 2014/10582 Başvuru
Numaralı ve 27/12/2017 Karar Tarihli Kararı )
18. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ise adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinde; herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahip olduğunu düzenlemiştir. Madde, taraf devletlere, hukuk sistemlerini, mahkemelerin adil yargılanma hakkının gerekliliklerine uyum sağlayabilecekleri şekilde “organize etme yükümlülüğü” yüklemektedir.
Adaletin yönetiminde, onun etkililiği ve güvenilirliğini tehlikeye atan gecikmeler olmaması gerekir.
(AİHM Apicella/ İtalya [BD], Başvuru No : 2022/5576 64890/01, 29/03/2006 Karar tarihli Kararı)
19. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Ek Protokoller çevresinde hukuk sistemi, kamu otoritesinin üstünlüğünü pekiştiren ayrıcalıklı hukuk anlayışından uzaklaşarak bireysel hakların önem kazandığı özgürlükçü bir kamu düzenine yönelmiştir. Böylece, hukukun “baskın taraf” egemenliği yerine “denge” anlayışını öne çıkmıştır. Sözleşme ve Mahkeme adil yargılanma olgusunu eşitlik kavramı üzerine oturtmuştur. Adil yargılanma koşullarını düzenleyen 6. maddenin 1. bendindeki “… hakkaniyete uygun …” yargılama kavramı, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin yorumları sonucunda
“silahların eşitliği” ilkesinin de hukuksal temelini oluşturmuştur.( Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne
Göre Silahların Eşitliği, Güney DİNÇ TBB Dergisi, Sayı 57, 2005)
20. Hakkaniyete uygun yargılanmanın temel unsuru, yargılamanın çekişmeli olması ve taraflar arasında silahların eşitliğinin sağlanmasıdır. Çekişmeli yargılama ilkesi, taraflara, dosyaya giren görüşler ve diğer tarafça sunulan deliller hakkında bilgi sahibi olma ve bunlar üzerinde değerlendirme yapma imkânı verilmesi anlamına gelir. Adil yargılanma hakkı, cezai konularda, /
soruşturma/kovuşturma makamlarının, şüphelinin/sanığın lehine veya aleyhine olarak ellerinde bulundurdukları delilleri savunma tarafına açıklamalarını gerektirir. Ancak bu husus elbette mutlak
olmayıp bazı sınırlamalara konu olabilir. (AİHM Rowe ve Davis/Birleşik Krallık [BD], B. No:
28901/95, 16/2/2000 Karar tarihli Kararı).
21. AİHM, adalet yönetiminin adil bir görüntü vermesinin önemli olduğunu ve tarafların
yargılamaya etkili katılımlarının da sağlanması gerektiğini belirtmiştir. (AİHM D.D./Litvanya, B. No:
13469/06, 14/2/2012, Karar tarihli Kararı) Etkili katılım ancak silahların eşitliği ilkesi ile sağlanabilecektir.
22. Taraflar arasında hakkaniyete uygun bir dengenin sağlanmasını amaçlayan silahların eşitliği ilkesi, mahkeme önünde sahip olunan hak ve yükümlülükler bakımından taraflar arasında eşitliğin sağlanması ve bu dengenin yargılamanın her aşamasında korunmasını ifade etmektedir. (AİHM De
Haes ve Gijsels/Belgium, B. No.19983/92, 24/02/1997, Karar tarihli Kararı)
23. Silahların eşitliği ilkesi, adil yargılanma hakkının unsurlarından biri olarak kabul edilmiştir. Bu ilke davanın taraflarının usuli haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde
mahkeme önünde dile getirme fırsatına sahip olması anlamına gelmektedir. (AİHM, B. No:
2013/1134, 16/5/2013). Kural olarak kişiler, davanın karşı tarafına tanınan bir avantajın kendisine zarar vermiş olduğunu veya bu durumdan olumsuz etkilendiğini ispat etmek zorunda değildirler. Taraflardan birine tanınan, diğerine tanınmayan avantajın, fiilen olumsuz bir sonuç doğurduğuna dair delil bulunmasa da silahların eşitliği ilkesi ihlal edilmiş sayılacaktır. (AİHM, Zagorodnikov/Rusya, Başvuru
No: 66941/01, 7/6/2007).
24. Hakkaniyete uygun yargılanmanın bir diğer unsuru ise mahkemeye erişim hakkı olarak karşımıza çıkmaktadır. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir. Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hale getiren, bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir.(AYM B.
No:2013/500 23/01/2014 tarihli Kararı)
25. Mahkemeye erişim hakkı, “suç isnadında bulunulan kişiler” yönünden de geçerli bir haktır.
(Smith/Almanya, B. No: 27801/05, 1/4/2010, )
26. Mahkemeye erişme hakkı, niteliği gereği devlet tarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden mutlak bir hak olmayıp sınırlamalara tabidir. AİHM’e göre bu hak, Sözleşme’nin tanımlamaksızın kabul ettiği bir hak olduğundan, herhangi bir hakkın gerçek kapsamını sınırlayan hudutlardan başka, örtülü olarak izin verilen sınırlandırmalara da tabidir. Uygulanacak olan sınırlandırmaların, bireylerin başvurularını
bu hakkın özünü zedeleyecek şekilde ve ölçüde kısıtlamaması gerekir. (Golder/Birleşik Krallık, B. No:
4451/70, 21/2/1975 )
27. Ayrıca bir sınırlama, meşru bir amaç izlemeli ve kullanılan araçlarla gerçekleştirilmek istenen amaç arasında makul bir orantılılık ilişkisi kurulmalıdır; aksi takdirde sınırlama mahkemeye erişim hakkı ile bağdaşmaz. (Ashingdane/Birleşik Krallık, B. No: 8225/78, 28/5/1985)
28. Soruşturma evresi, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen evredir. 5271 sayılı Kanunun 157. maddesi 1. fıkrasına göre; kanunun başka hüküm koyduğu hâller saklı kalmak ve savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla soruşturma evresindeki usul
/
işlemleri gizlidir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu gereği soruşturma evresindeki işlemlerin içeriği kural olarak gizli olduğunu ancak bu gizliliğin mutlak olmadığını, soruşturma evresindeki işlemlerin gizliliğinin, savunma hakkını kısıtlar bir şekilde uygulanamayacağını, soruşturma evresindeki işlem ve içeriklerinin, soruşturmanın taraflarından şüpheliye veya müdafiine karşı, savunma hakkının kullanılmasını engelleyecek şekilde gizli tutulamayacağı ifade etmiştir. (Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E.2019/150, K.2021/160, T.20.04.2021).
29. 5271 sayılı Kanunun; 153. maddesinde; müdafinin, soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebileceği ve istediği belgelerin bir örneğini harçsız olarak alabileceği, ancak bu durum soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabileceği bu hususunda ancak kanunda tahdidi olarak sayılan hallerde mümkün olabildiğini, Kaldı ki, yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fıkra hükmünün uygulanmayacağı düzenleme altına alınmıştır.
30. Kanunun “Mağdur ile şikâyetçinin hakları” kenar başlıklı 234. maddesinde ise; mağdur ile şikâyetçinin soruşturma evresinde; soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme hakkının bulunduğu belirtilmiştir.
31. Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdarî ve Yazı İşleri
Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmeliğin “Soruşturma evrakının incelenmesi ve örnek alınması” kenar başlıklı 137. maddesinde, şüpheli ve müdafiin soruşturma evresinde dosya içeriğini inceleyebileceği ve istediği belgelerin bir örneğini fizikî ya da elektronik ortamda harçsız olarak alabileceği, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek ise şüpheli ve müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek almasına ilişkin yetkisinin hâkim kararıyla kısıtlanabileceği, yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adlî işlemlere ilişkin tutanakların şüpheli veya müdafiine verilebileceği, bu haklardan mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören ve vekillerinin de yararlanacağı belirlenmiş devamında incelemenin yapıldığına veya belge örneği alındığına dair düzenlenen tutanağın, dosyayı inceleyen veya belge örneği alan ile nezaret eden görevli tarafından imzalandıktan sonra taranarak UYAP’a aktarılacağı, soruşturma evrakının, soruşturmayı geciktirmemek kaydıyla Cumhuriyet savcısının belirleyeceği personel huzurunda kalemde veya ön büroda inceleneceği düzenlenmiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2022/1676 Başvuru Numaralı ve 27/07/2022 tarihli Ret Kararı )
32. Kanunlarda sayılan istisna haller dışında; Türk Hukuku’nda tarafların avukatla temsil edilmesi zorunluluğu bulunmamaktadır. Dava açabilme ehliyeti olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir veya kendisi hakkında açılmış bir davayı takip edebilir. Avrupa İnsan Hakları
Sözleşmesi’nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinde de; her sanığın, kendi kendini savunmak veya kendi seçeceği bir avukatın yardımından yararlanmak ve eğer avukat tutmak için mali olanaklardan yoksunsa ve adaletin selameti gerektiriyorsa, mahkemece görevlendirilecek bir avukatın para ödemeksizin yardımından yararlanabilmek hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Uygulamada müdafi ve vekilin, UYAP
Avukat Bilgi Sistemi vasıtasıyla dava dosyalarını inceleyebildiği ve örnek alabildiği, temsilci tarafından bir başkası adına ve hesabına yapılan hukuki işlemin sonuçlarının, doğrudan doğruya temsil olunanı bağladığı da dikkate alındığında; asılın (mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, katılan ve sanığın) bu haktan evleviyetle yararlanması gerektiği değerlendirilmiştir.
33. Soruşturma ve kovuşturma dosyalarına ait belgelerin Vatandaş Portal ekranlarından görüntülenebilmesine ilişkin, Ceza İşleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 01/06/2022 tarihli ve
/
1366/39373 sayılı yazıda da; “…1- Soruşturması devam eden dosyalar ve bu dosyalara ait belgeler bakımından soruşturmanın gizliliği ilkesi ile 5271 sayılı Kanunun 153 nücü maddesinin ikinci fıkrasındaki istisna hal dikkate alınarak mağdur, şikâyetçi, suçtan zarar gören, malen sorumlu ve şüphelilerin Vatandaş Portal üzerinden erişim sağlayabileceği, 2- Kovuşturması devam eden dava dosyaları ile bu dosyalara ait belgelere mağdur, müşteki, şikayetçi, katılan, suçtan zarar gören, malen sorumlu ve sanıkların ve Vatandaş Portal üzerinden erişim sağlayabileceği, 3- Hapis cezasının alt sınırı beş yıl veya daha fazla olan suçlarda Devlet sırrı niteliğindeki bilgileri içeren gizlilik dereceli belgelerin, ancak mahkeme hâkimi veya heyeti tarafından incelenebileceği, bu belgelerin örneklerinin dosyanın taraflarına verilemeyeceği, değerlendirildiği…” hususları belirtilmiştir.
33. Başvuranın iddiaları, idarenin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, Kurumumuz kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; soruşturması devam eden dosyalar ve bu dosyalara ait belgelerin Vatandaş Portal ekranlarından görüntülenebilmesine ilişkin olarak; UYAP Vatandaş Portal
Bilgi Sistemi hizmetinin Genel Müdürlükçe vatandaşlara sunulan, onların iş ve işlemlerini gerçekleştirebilmelerini sağlayan ihtiyarî bir hizmet olduğu, vatandaşların adliyede, mesai saatleri içerisinde fiziki ortamda da tüm iş ve işlemlerini yapabildikleri, Avukat Portal’da olduğu gibi soruşturmaya konu evrakların gösteriminin ilgili savcının iznine bağlı olarak kurgulanmasının zorunlu olduğu, hali hazırda verilen UYAP Vatandaş Portal hizmetine girişin ise Avukat Portal’da olduğu gibi sadece elektronik imza yoluyla olmayıp e-Devlet şifresiyle de olduğundan kanun ve yönetmelikte belirlenen “kimlik tespiti/doğrulaması” koşulunun dijital ortamda tereddüte yer vermeyecek şekilde sağlanmasının mümkün olmadığı, yine soruşturma dosyalarına ait belgelerin vatandaş portal ekranlarından görüntülenmesinin; anlık olarak sistemden çekilen evrak sayısının ve veri miktarının artışına, içerik yönetim sistemi tarafındaki veri tabanı bileşeninden yapılacak sorgu sayısının da artmasına ve daha fazla bellek tüketmesine, ayrıca network ve disk trafiğini de artırarak gecikmelere ve buna bağlı olarak performans sorunları ile yavaşlığa neden olabileceğinden UYAP sisteminde teknik problemlere yol açabileceği de değerlendirildiğinde; bahse konu hizmetin UYAP Vatandaş Portal üzerinden sağlanması için öncelikle UYAP Bilişim Sisteminin stabil şekilde idamesini temin bakımından yazılımsal ve teknik alt yapısının güçlendirilmesi ve
“kimlik tespiti/ doğrulaması” koşulunun sağlanmasına yönelik yazılımsal önlemlerin alınmasını müteakiben soruşturmanın gizliliği ilkesi ile Kanunda açıkça belirtilen istisnai haller dışında soruşturma dosyalarına erişim sağlaması gerektiği anlaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 34. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
35. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde
/
bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili
İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda yapılan açıklamalar, anılan mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, Başvuranın, UYAP Vatandaş Portaldan giriş yapan ilgiliye de soruşturma dosyasına erişim imkanı sağlanması talebinin bu aşamada REDDİNE, Diğer yandan UYAP Bilişim Sisteminin stabil şekilde idamesini temin bakımından yazılımsal ve teknik alt yapısının güçlendirilmesi ve “kimlik tespiti/ doğrulaması” koşulunun sağlanmasına yönelik yazılımsal önlemlerin alınmasını müteakiben soruşturması devam eden dosyalar ve bu dosyalara ait belgelerin, soruşturmanın gizliliği ilkesi ile Kanunda açıkça belirtilen istisnai hallerde dikkate alınarak, Vatandaş
Portal ekranlarından görüntülenebilmesine imkan sağlaması hususunda ADALET BAKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
Adalet Bakanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Tavsiye Kararının BAŞVURANA VE ADALET BAKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/