|
ÖZET: Başvuru, Çevre Mühendisleri Odası’na üyelikten istifa talebinin aidat borcunun ödenmesi gibi şartlara bağlanmasıyla ilgilidir. Başvuran, 13 Ekim 2018 tarihinde yaptığı şikayet sonrası, istifa talebinin birçok koşula tabi olduğunu ve biriken aidat borcunun iptali konusunda yeterli açıklama yapılmadığını belirtmiştir. İlgili Oda, başvuranın aidat borcunu ödemediği gerekçesiyle istifa işlemlerinin gerçekleştirilmediğini ifade etmiştir. Başvuran, 12 yıl boyunca kendisine hiçbir bildirim yapılmadığını ve bu nedenle aidat borcunun iptalini talep etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerini değerlendirerek, aidat borcunun tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığını, ancak istifa şartı olarak öngörülen aidat ödemesi koşulunun yasal bir dayanağı olmadığını belirtmiştir. Bu nedenle, Oda yönetmeliklerinin gözden geçirilmesi gerektiği tavsiye edilmiştir. Ayrıca, başvuranın gerekli belgeleri sunarak istifa talebini ilettiği ve bu talebin kabul edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabul edilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuş, ancak aidat borcunun iptali talebi reddedilmiştir. İlgili idarenin, bu karar doğrultusunda gerekli işlemleri 30 gün içinde bildirmesi zorunlu kılınmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/2246-S.3307
BAŞVURU NO : 2018/13853
KARAR TARİHİ : 06/05/2019
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın üyelikten istifa edilmesinin aidat borcunun ödenmesi ve daha birçok gereksinime bağlanmasını düzenleyen mevzuatın Kurumumuzca yorumlanması, üyelikten istifasının sağlanması ve aidat borcunun iptali talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 06/11/2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan …, 13/10/2018 tarihinde Kurumumuza gerçekleştirmiş olduğu şikayet başvurusuna istinaden Kurumumuzca verilen 25/10/2018 tarih ve E.17915 sayılı Gönderme Kararını takiben Çevre Mühendisleri Odasından aldığı cevabi yazıda, istifa talebinin birçok şarta bağlandığı, biriken aidat borcunun iptali talebine ilişkin bir açılmaya yer verilmediğini belirterek üyelikten istifa edilmesinin Anayasa’nın 33. ve 51. maddelerine aykırı olarak aidat borcunun ödenmesi ve daha birçok gereksinime bağlanmasını düzenleyen mevzuatın Kurumumuzca yorumlanmasını talep etmektedir.
1.1. Başvuran Kurumumuza ilettiği 7 Aralık 2018 tarihli e-postada; Çevre Mühendisleri
Odası tarafından biriken aidat borcuna ilişkin olarak kendisine yapılan bildirimlere ilişkin ekran görüntülerinin kendisine iletildiğini, söz konusu görüntülerde e-posta adresinin yer almadığını, görüntüde isim ve borç kısımlarının da boş olduğunu, 12 yıl bekledikten ve aidat borç tutarı yüksek bir rakama ulaştıktan sonra icra takibi yoluyla borcun tahsil edileceği yönünde tebligatta bulunulduğunu, söz konusu borcun önce 1.881,00 TL, daha sonra 2002,00
TL ve en son Borçlar Kanunu zamanaşımı süresi uyarınca 1.008,00 TL olarak talep edildiğini, talep edilen belgelerin ıslak imzalı kopyalarını sunduğu halde halen istifa talebi ile ilgili dönüş yapılmadığını belirterek Kurumumuz yardımını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 20/11/2018 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
TTMOB Çevre Mühendisleri Odası’nın 29/11/2018 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. TMMOB Çevre Mühendisleri Odasının kamu kurumu niteliğinde bir meslek odası olduğu, bu nedenle üyelik koşulları, üyelik ödentileri, istifa işlemleri vb. konuların Odanın ve
TMMOB mevzuatına göre yapıldığı, 2.2. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan TMMOB Çevre
Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 7 inci maddesinde: “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim
Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır” hükmünün düzenlendiğini, Oda üyeliğine başvuran …’ın 07/07/2000 tarihinde üye sicil fişi doldurarak “Oda Kanun, Tüzük ve Yönetmelik uyacağını” taahhüt ettiğini ve devamında üyeliğinin Oda Yönetim Kurulunca onaylandığı, 2.3. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin
“Üye Yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinde “TMMOB ve yetkili Oda Kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür” hükmünün düzenlendiği, 2.4. Odaları tarafından tüm üyelerin kayıtlı e-posta adreslerine 27/02/2013, 17/06/2014, 23/06/2015, 02/09/2016, 02/06/2017, 24/04/2018 tarihlerinde üye ödentilerinin bildirilmesi konulu bildirimler yapıldığı, 2.5. Yapılan bildirimlere rağmen başvuran tarafından 2007,2008, 2009, 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2016, 2017 yıllık aidat ödemelerinin yapılmaması nedeni ile başvuranın nüfusa kayıtlı adresine 18/10/2018 tarihinde yazılı uyarı gönderildiği, 2.6. Başvuran tarafından sunulan 13/10/2018 tarihli Oda üyeliğinden istifa dilekçesinin 15/10/2018 tarih ve … sayı ile işleme alındığı ve tarih ve … sayılı yazı ile istifa işlemlerinin gerçekleşme şartlarının başvurana bildirildiği, başvuranın 13/10/2018 tarihinde eposta ile istifa talebini iletmesinin ardından 21/10/2018 tarihli e-posta ile cevap verildiği, başvuranın 13/11/2018 tarih ve … sayı ile kayıt altına alınan dilekçesinde zamanaşımı itirazında bulunduğu ve söz konusu zamanaşımı talebine ilişkin iş ve işlemlerin Oda tarafından gerçekleştirildiği, başvuranın 09/11/2018 tarihinde gerçekleştirdiği 1.008,00 TL ödeme ile 2018 yılı dahil olmak üzere aidat yükümlülüğünü yerine getirdiği, 13/11/2018 tarih ve … sayı ile kayıt altına alınan dilekçenin ıslak imzalı hali ve eklerinin aslının Odaya ulaşmasını müteakiben Oda üyeliğinden istifa için gerekli iş ve işlemlerin gerçekleştirileceği, 2.7. Odaya yapılan yazılı istifa taleplerinin Oda Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinin (b)
bendi hükümlerine göre değerlendirilerek; mesleğini icra etmemek, kamu kuruluşunda çalışmak veya herhangi bir işte çalışmamak vb. durumların belgelenmesi ayrıca; Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tümünü ödemek şartıyla
Oda Yönetim Kurulunca değerlendirilerek işleme alındığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 3.1. “Dernek kurma hürriyeti” başlıklı 33 üncü maddesinde; “Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.” 3.2. “Sendika kurma hakkı” başlıklı 51 inci maddesinde; “Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.” 3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 3.4. “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları” başlıklı 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 27/01/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Kanunu’nun 5.1. 30 uncu maddesinde;“Her türlü oda aidatı ile diğer para cezalarını tebliğ gününden itibaren otuz gün içinde mensup oldukları odaya ödemiyenler hakkında İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre takibat yapılır.”, 5.2. 33 üncü maddesinin 1 inci fıkrasında; “Türkiye’de mühendislik ve mimarlık meslekleri mensupları mesleklerinin icrasını iktiza ettiren işlerle meşgul olabilmeleri ve mesleki tedrisat yapabilmeleri için ihdisasına uygun bir odaya kaydolmak ve azalık vasfını muhafaza etmek mecburiyetindedirler.”, 5.3. 38 inci maddesinde; “Bu kanunun 33 ve 34 üncü maddelerinde yazılı vecibeleri yerine getirmiyen yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarlar Türkiye’de mesleki faaliyetten menedilirler.”, 6. 11/01/2011 tarih ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 6.1. “Beş yıllık zamanaşımı” başlıklı 147 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Aşağıdaki alacaklar için beş yıllık zamanaşımı uygulanır: Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler.”, 6.2. “Zamanaşımının başlangıcı – Dönemsel Edimlerde” başlıklı 150 inci maddesinde; “Ömür boyunca gelir ve benzeri dönemsel edimlerde, alacağın tamamı için zamanaşımı, ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlar.”, 6.3. “Zamanaşımının durması” başlıklı 153 üncü maddesinde; “Aşağıdaki durumlarda
zamanaşımı işlemeye başlamaz, başlamışsa durur:
1. Velayet süresince, çocukların ana ve babalarından olan alacakları için.
2. Vesayet süresince, vesayet altında bulunanların vasiden veya vesayet işlemleri sebebiyle
Devletten olan alacakları için.
3. Evlilik devam ettiği sürece, eşlerin diğerinden olan alacakları için.
4. Hizmet ilişkisi süresince, ev hizmetlilerinin onları çalıştıranlardan olan alacakları için.
5. Borçlu, alacak üzerinde intifa hakkına sahip olduğu sürece.
6. Alacağı, Türk mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece.
7. Alacaklı ve borçlu sıfatının aynı kişide birleşmesinde, birleşmenin ileride geçmişe etkili olarak ortadan kalkması durumunda, bu durumun ortaya çıkmasına kadar geçecek sürece.
Zamanaşımını durduran sebeplerin ortadan kalktığı günün bitiminde zamanaşımı işlemeye başlar veya durmadan önce başlamış olan işlemesini sürdürür.” 6.4. “Zamanaşımının kesilmesi – Sebepleri” başlıklı 154 üncü maddesinde; “Aşağıdaki
durumlarda zamanaşımı kesilir:
1. Borçlu borcu ikrar etmişse, özellikle faiz ödemiş veya kısmen ifada bulunmuşsa ya da rehin vermiş veya kefil göstermişse.
2. Alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa.” 7. 02/12/2002 tarihli ve 24954 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği”nin; 7.1. “Üyelerin Yıllık Ödenti Yükümlülüğü” başlıklı 99 uncu maddesinde; “ (1) Yıllık ödenti, üyelerden, Odasının vereceği karara göre peşin olarak ya da eşit taksitlerle alınır. (2)
Geçmiş yıllara ait üye ödentisi, borcun ödendiği tarihteki üye ödentisi miktarı üzerinden alınır. (3) Her türlü ödenti ile öteki para cezalarını, yazılı bildirim tarihinden itibaren 30 (otuz) gün içinde bağlı bulundukları Odaya ödemeyenler hakkında, İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre kovuşturma yapılır…”, 7.2. “Üyelik ile İlgili Temel Hükümler” başlıklı 109 uncu maddesinde; “a) Türkiye’deki mühendis, mimar ve şehir plancıları, mesleklerinin uygulanmasını gerektiren işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yaptırabilmek için, meslek disiplininin ilgili olduğu Odaya kaydolmak ve kimlik belgelerini her yıl onaylatarak, üyeliklerini korumak zorundadırlar.”, 7.3. “Oda Üyeliğini Sürdürme Zorunluluğu” başlıklı 110 uncu maddesinde; “Diploma ya da ruhsatname almak suretiyle, Türkiye’de mesleklerini uygulayabilecek duruma gelmiş olan mühendis, mimar ve şehir plancıları, hemen meslek ya da uğraşı konuları ile ilgili bir Odaya başvurarak kaydolmak ve bir kimlik belgesi almak zorundadırlar. Oda kimlik belgesi almayanlar ya da üyelik görev ve yükümlülüklerini yerine getirmediği için ya da başka disiplin nedenleriyle, kimlik belgesi yenilenmemiş ya da onaylanmamış olanların, mesleklerini uygulamaları yasaklanır. 109 uncu maddedeki istisnai hükümler saklıdır.”, 7.4. “Üyelikten Ayrılma” başlıklı 114 üncü maddesinde; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, yedek subaylık ve erlik hariç olmak üzere silahlı kuvvetler mensubu olan ya da kamu kurum ve kuruluşları ile iktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler; bu durumu bağlı olduğu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda
Kimlik belgesini geri vermek ve o tarihe kadarki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek koşuluyla, Odadan ayrılabilirler. 6235 sayılı TMMOB Kanunu ve bu ana yönetmelik hükümleri bundan sonra bu kişiler için uygulanmaz. İlgili kanunlar ve bu Ana Yönetmelikteki istisnai hükümler saklıdır.”, 8. 14/02/2005 tarih ve 25727 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 8.1. “Üyelik” başlıklı 7 inci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti uyruğunda olup, 3458 sayılı
Mühendislik ve Mimarlık Hakkında Kanun hükümlerine göre mühendislik mesleğini yürütmeye yetkili; yurtiçi ya da yurtdışındaki denkliği Yükseköğretim Kurulunca kabul edilmiş çevre mühendisliği fakülte ya da bölümlerinden mezun olarak çevre mühendisliği lisans diplomasına sahip; mühendisler, mesleklerinin gerektirdiği işlerle uğraşabilmek ve mesleki öğretim yapan kuruluşlarda çalışabilmek için Odaya kayıtlı olmak ve üyeliğin gereklerini yerine getirmek, kimlik bilgilerini onaylatarak üyeliklerini korumak zorundadır.” 8.2. “Üye yükümlülükleri” başlıklı 10 uncu maddesinin d fıkrasında; “Odaya kayıt olan üyeler; …TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle ve ödeme belgelerinin üyeye ait kopyalarının saklanması ile yükümlüdür.” 8.3. “Üyelik Vasfının Kaybolması” başlıklı 11 inci maddesinin b fıkrasında; “Herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen, kamu kurum ve kuruluşlarında, kamu iktisadi kuruluşlarında asli ve sürekli görevde çalışırken üyelikten ayrılmak isteyen üyeler, bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmek, gerektiğinde belgelemek, Oda üye kimlik kartını geri vermek ve o tarihe kadar olan üyelik ödentilerinin tümünü ödemek koşuluyla ayrılabilir.” 8.4. “Üye ödentileri” başlıklı 13 üncü maddesinde; “a) Üyelik ödentileri ve üyelik ile ilgili tüm ücretler, mevcut olanak ve koşullara göre TMMOB’nin belirleyeceği ve/veya önereceği tavan rakamdan daha yüksek olmamasına dikkat edilerek, Oda Genel Kurulu tarafından veya
Oda Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Üye yıllık ödentisi üyelerden peşin ya da Oda
Yönetim Kurulunca belirlenecek esaslara göre taksitler halinde alınabilir.
b) Oda Genel Kurulu ya da Oda Genel Kurulunca yetkilendirilen Oda Yönetim Kurulu, yeni üye kaydı sırasında bir defaya mahsus olmak üzere üye kayıt ücreti alınmasını kararlaştırabilir ve bu ücreti belirleyebilir, bu ücrete Üye Kimlik bedeli dahil olur. Aynı koşullarda kimlik yenileme işlemleri için kimlik bedeli alınmasını kararlaştırabilir ve Oda
Yönetim Kurulu bu ücreti belirleyebilir.
c) (Değişik fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Yurtiçinde yüksek lisans öğrenimlerini gerçekleştiren üyeler için öğrenimlerinin ilk üç yılında üye yıllık ödentisinin yarısı alınır. Herhangi bir işte çalışmadığını belgeleyen üyeler için bu muafiyet öğrenimleri süresince devam eder. Üyenin bu koşuldan faydalanabilmesi için yazılı başvurusu, okul kimliği fotokopisi ve/veya öğrenci belgesi ile bağlı bulunduğu birime başvurması ve her yıl bu belgeleri yenilemesi gerekir. Başvuru ya da yenileme yapılmamış yıla ait aidat normal bedeli üzerinden alınır.
ç) Yurt dışına eğitim ya da çalışma amaçlı çıkan üyelerin üyelikleri önceden yazılı başvuru yapmak ve dönüşlerini belgelendirmek koşuluyla, yurt dışında kalış süreleri boyunca askıya alınır ve yıllık üyelik ödentisinden muaf tutulurlar. Söz konusu üyelerin üyeliklerinin askıya alınabilmesi için üyeliğin askıya alınması tarihi itibariyle varsa borçlarını kapatmaları ve oda kimliklerini teslim etmeleri gerekmektedir.
d) Oda üyesi olup da askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olan yedek subaylar ile er ve erbaşlar önceden haber vermek ve dönüşlerinde belgelendirmeleri kaydıyla askerlik süresince üyelik ödentilerinden muaf tutulurlar.
e) (Ek fıkra: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Resmi sağlık kurumlarından alınan sağlık kurulu raporu ile %40 ve üzeri engelli olduğunu belgeleyen üyeler yıllık üye ödentisinden muaf tutulurlar.
f) (Teselsül fıkra e>f: 12.08.2016 – 29799 s. R.G. Yön./1. md.) Tüm Oda alacaklarının tahsilatında gerekli işlemler yapıldıktan sonra başkaca bir yol kalmaması durumunda 09/06/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümleri uygulanır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Kurumumuza başvuruda bulunan …, daha önce 13/10/2018 tarihinde Kurumumuza gerçekleştirmiş olduğu şikayet başvurusuna istinaden Kurumumuzca verilen 25/10/2018 tarih ve … sayılı Gönderme Kararını takiben Çevre Mühendisleri Odasından aldığı cevabi yazıda, istifa talebinin birçok şarta bağlandığını, biriken aidat borcunun iptali talebine ilişkin bir açıklamaya yer verilmediğini, Oda tarafından geçen süre zarfında biriken aidat borcuna ilişkin e-posta yoluyla bildirimde bulunulduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığını, talep edilen aidat tutarına Borçlar Kanununun zamanaşımını düzenleyen ilgili hükmü uyarınca itirazı üzerine söz konusu tutarın zamanaşımına uğrayan kısmının talebinden vazgeçildiğini belirterek Oda üyeliğinden istifanın, Anayasa’nın 33. ve 51. maddelerine aykırı olarak biriken aidat borcunun ödenmesi ve daha birçok gereksinime bağlanmasını düzenleyen mevzuatın
Kurumumuzca yorumlanmasını ve istifasının sağlanması hususunda Kurumumuz yardımını talep etmektedir.
11. Anayasanın 135 inci maddesinde; “Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleridir.” hükmü düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm uyarınca meslek kuruluşları ancak kanunla kurulabilmekte ve kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak idari yapı altında yer almaktadır. Bu çerçevede, Türk Mühendis ve Mimar Odaları
Birliği Kanunu kapsamında mühendislik ve mimarlık mesleğini icra eden kişiler bakımından
Oda üyeliğinin zorunlu tutulmakta olduğu, TMMOB Odalarının mesleki denetim, disiplin ve diğer bazı konularda kamusal yetkilerle donatıldıkları, üyelere yönelik faaliyet ve hizmetlere ilave olarak bu kuruluşlara kamusal nitelikteki bazı görev, yetki ve sorumluluklar yüklendiği, üyelerinden ve hizmet sundukları diğer kesimlerden gelir tahsil etme yetkilerinin olduğu görülmektedir. Öte yandan, dernek ve sendika kurma hürriyetini düzenleyen Anayasanın 33 ve 51 inci maddeleri ile ilgili mevzuat ışığında sendika ve dernekler önceden izin almaksızın, bir araya gelen meslek mensuplarının tek taraflı irade beyanıyla kurulmakta, varlık kazanmaları için özel bir kanun çıkarılmasına gerek olmamakta ve üyelik gönüllülük esasına dayanmaktadır. Bu çerçevede, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının dernek ve sendikalara göre ayrıcalıklı bir yapıya sahip olduğu anlaşılmaktadır. (Türkiye’de Kamu
Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları ile İlgili Temel Tartışmalar ve İngiltere’deki Tıp
Mesleği İle İlgili Uygulama, Türk İdare Dergisi, sayı 478, s. 328)
Öte yandan, Anayasanın 33 üncü ve 51 nci maddeleri uyarınca; kimsenin dernek ve sendikalara üye olmaya ve üyelikten ayrılmaya zorlanamayacağı düzenlenmiş olmakla birlikte Anayasanın kamu kurumu niteliğindeki meslek örgütlerine üyeliği düzenleyen 135 inci maddesinde bu yönde bir düzenleme yer almadığı yalnızca kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmayacağı hükmünün düzenlendiği görülmektedir.
Dolayısıyla, TMMOB’a bağlı Odalara üyelikten ayrılmayı düzenleyen yönetmelik hükümlerinin Anayasa’nın dernek ve sendika üyeliğini düzenleyen 33 ve 51 inci maddeleri ışığında değerlendirilmesinin uygun olmayacağı, söz konusu yönetmelik hükümlerinin
Anayasanın meslek kuruluşlarına ilişkin 135 inci maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği mütalaa edilmektedir.
12. Ancak diğer taraftan, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Ana Yönetmeliği’nin
114 üncü maddesinde ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası
Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyenlerin bu durumu Oda Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirmeleri, gerektiğinde belgelemeleri, Oda üye kimlik kartını geri vermeleri ve o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek şartıyla Oda üyeliğinden ayrılabilecekleri düzenlenmiştir. Kurumumuzca daha önce verilen 23/08/2017 tarih ve E.9970 sayılı Tavsiye Kararı, 13/11/2018 tarih ve
E.18880 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı ile 13/03/2019 tarih ve E.6693 sayılı
Tavsiye Kararı ve 02/04/2019 tarih ve 2019/24 sayılı Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararı’nda; hiyerarşik normlar sistemi olan hukuk düzeninde alt düzeydeki normların yürürlüklerini üst düzeydeki normlardan aldığı, 6235 sayılı Kanun’da Odalara olan üyelikten ayrılmaya dair hiçbir düzenlemenin bulunmadığı, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına olan üyeliğin ve bu üyeliğin sonlandırılmasının bireye tanınmış bir hak olduğu ve bu hakkın sınırlandırılmasının da yine bir kanunla gerçekleştirilmesi gerektiği, Oda üyeliğinin sonlandırılmasının Odaya olan aidat borçlarının ödenmesi şartına bağlanmasının ve bu şartın ilgili Kanunla değil 7 ve 8 numaralı paragraflarda belirtilen Yönetmeliklerle getiriliyor olmasının hukuka aykırı olduğu, aidat borçlarının tahsili için İcra ve İflas Kanunu hükümleri gereğince icra takibi yapılması mümkünken aidat borçlarının ödenmemesi durumunda oda üyeliğinden istifa etmenin yasaklanmasının istifa müessesinin amacıyla bağdaşmayacağı ve söz konusu hüküm ile mesleğin icrasını gerektirecek işlerde çalışmamanın anlamsız kaldığı, mesleği ile ilgili işlerde çalışmıyor olmalarına rağmen aidat borcu nedeniyle kişilerin istifasının mümkün olamadığı ve borcun her ay işlemeye devam ettiği, bu itibarla söz konusu hükmün hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmiştir.
13. Başvuranın Oda üyeliğinden ayrılmak üzere istifa dilekçesi ile birlikte Odaya çevre mühendisi olarak görev yapmadığına dair kanıtlayıcı dokümanlar sunduğu, Oda kimlik kartı olmadığını bildirdiği, Borçlar Kanunun ilgili hükmü uyarınca zamanaşımı süresini göz önünde bulundurarak tarafına bildirilen aidat borcunun daha düşük olması gerektiğini kaydettiği, geçen 12 yıllık süre zarfında tarafına hiçbir bildirimde bulunulmamış olması sebebiyle biriken aidat borcunun iptalini talep ettiği görülmüştür.
14. Çevre Mühendisleri Odasının Kurumumuza iletmiş olduğu dokümanların incelenmesinden; aidat borcunun ödenmesi gerektiğini hatırlatmak üzere Oda üyelerinin kayıtlı e-posta adreslerine 27/02/2013, 17/06/2014, 23/06/2015, 02/09/2016, 02/06/2017, 24/04/2018 tarihlerinde bildirimde bulunulduğu, ayrıca başvuranın kayıtlı adresine 18/10/2018 tarihinde gönderilen yazılı bildirim ile 2007-2017 yılları arasındaki döneme ilişkin olarak birikmiş aidat borcu olan 1.848,00 TL’nin bildirimin tebellüğ alındığı ya da mevzuat hükümleri uyarınca tebliğ edilmiş sayıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde ödenmesinin talep edildiği, aksi takdirde Ana Yönetmeliğin 13/e bendi ve 09/06/1932 tarih ve
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre işlem yapma zorunluluğunun doğacağının
ihtaren bildirildiği görülmüştür.
15. Borçlar Kanunu’nun ilgili hükümleri uyarınca ücret gibi diğer dönemsel edimler için beş yıllık zamanaşımı uygulanacağı; zamanaşımının ifa edilmemiş ilk dönemsel edimin muaccel olduğu günde işlemeye başlayacağı; alacağın Türk Mahkemelerinde ileri sürme imkanının bulunmadığı sürece zamanaşımının işlemeye başlamayacağı, başlamışsa duracağı; alacaklı, dava veya def’i yoluyla mahkemeye veya hakeme başvurmuşsa, icra takibinde bulunmuşsa ya da iflas masasına başvurmuşsa zamanaşımının kesileceği düzenlenmiştir. Bu itibarla, Oda aidat borçlarının “ücret gibi dönemsel edim” olduğu ve Borçlar Kanunu’nun zamanaşımının durması ve kesilmesi durumlarını düzenleyen hükümlerinin bu süre boyunca uygulanamayacağı anlaşılmıştır.
16. Bununla birlikte, başvuranın 04/07/2000 tarihinde imza altına aldığı üye sicil fişi ile Oda
Kanun, Tüzük ve Yönetmelik hükümlerine uyacağı yönünde açık irade beyanında bulunduğu, bu kapsamda TMMOB Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 10 uncu maddesinde
Odaya kayıt olan üyelerin TMMOB ve yetkili Oda kurullarınca belirlenen yıllık ödentilerinin zamanında ödenmesiyle yükümlü olduklarının hüküm altına alındığı, öte yandan
Yönetmeliğin 11 inci maddesinde herhangi bir nedenle mesleki etkinliğini sürdürmek istemeyen ve üyelikten ayrılmak isteyen kişilerin bu durumu Oda Yönetimine yazılı olarak bildirmelerinin ve gerektiğinde belgelendirmelerinin düzenlendiği ancak başvuranın üye olduğu tarihten 13/10/2018 tarihine kadar söz konusu bildirimde bulunmadığı nazara alındığında, geçen süre zarfında Oda tarafından aidat borcu tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır.
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilk olarak başvuranın geçen 12 yıllık süre zarfında Oda tarafından bildirimde bulunulmadığı gerekçesiyle biriken aidat borcunun iptali ve Oda üyeliğinden istifasının sağlanması talebine ilişkin olarak 13/10/2018 tarihine kadar başvuranın gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı, ikinci olarak başvuranın ilgili mevzuat hükümleri kapsamında Oda üyeliğinden istifasına ilişkin başvuru evraklarını Odaya teslim ettiği anlaşıldığından istifasının sağlanması gerektiği, üçüncü olarak Türk Mühendis ve
Mimar Odaları Birliği (TMMOB) Ana Yönetmeliği’nin 114 üncü maddesi ile Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Ana Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinde istifa şartı olarak hüküm altına alınan “o tarihe kadar ki üyelik ödentilerinin tamamını ödemek” koşulunun yasal dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden idarenin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davrandığı, öte yandan yukarıda hukuki gerekçe başlığı altında incelendiği üzere “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkesine riayet etmediği tespit edilmiş olup, İdarenin bundan böyle bu ilkelere de uygun hareket etmesi beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemelerinde dava yolu açıktır.
VI. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın Oda üyeliğinden ayrılma talebinin kabulü hususunda TÜRK MÜHENDİS VE
MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
Başvuranın 13/10/2018 tarihine kadar gerekli evraklar ile birlikte Odaya istifa talebini sunmadığı göz önüne alındığında, Oda tarafından geçen süre zarfında aidat bedeli tahakkuk ettirilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığından başvuranın tahakkuk eden aidat borcunun iptali talebinin REDDİNE; İstifa şartı olarak öngörülen üyelik ödentilerinin ödenmiş olması şartının yasal dayanaktan yoksun olması gerekçesiyle yönetmelik hükümlerinin gözden geçirilmesi hususunda TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ BAŞKANLIĞINA VE TÜRK
MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Başkanlığı (TMMOB) ile Türk
Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Çevre Mühendisleri Odası Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ
BAŞKANLIĞINA VE TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ ÇEVRE
MÜHENDİSLERİ ODASI BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi